Economic Botany Questions in Gujarati

(A) કર્ણાટક એ ભારતમાં કોફીનું ઉત્પાદન કરતું અગ્રણી રાજ્ય છે,જે દેશના કુલ કોફી ઉત્પાદનના $70\%$ થી વધુ હિસ્સો ધરાવે છે. પશ્ચિમ ઘાટમાં વધુ ઊંચાઈ અને મધ્યમ વરસાદ સહિતની અનુકૂળ આબોહવા તેને કોફીની ખેતી માટે આદર્શ બનાવે છે.

(B) ચાનું વૈજ્ઞાનિક નામ $Camellia$ $sinensis$ (અગાઉ $Thea$ $sinensis$ તરીકે ઓળખાતું હતું) છે.
$Piper$ $nigrum$ એ કાળા મરીનું વૈજ્ઞાનિક નામ છે.
$Coffea$ $arabica$ એ કોફીનું વૈજ્ઞાનિક નામ છે.

(C) કુદરતી રબરનો મુખ્ય વ્યાવસાયિક સ્ત્રોત $Hevea$ $brasiliensis$ વૃક્ષ છે,જે $Euphorbiaceae$ કુળનો સભ્ય છે.
આ વૃક્ષની છાલમાંથી લેટેક્સ મેળવવામાં આવે છે,જેમાંથી રબર બનાવવાની પ્રક્રિયા કરવામાં આવે છે.
$Ficus$ $elastica$ ને ઇન્ડિયન રબર ટ્રી તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,પરંતુ તે મુખ્ય વ્યાવસાયિક સ્ત્રોત નથી.
$Parthenium$ $hysterophorus$ એ એક નીંદણ છે અને $Cedrus$ $deodara$ એ શંકુદ્રુમ વૃક્ષ છે.

(A) સાગનું લાકડું $Tectona$ $grandis$ નામની વનસ્પતિમાંથી મેળવવામાં આવે છે. તે $Lamiaceae$ કુળની ઉષ્ણકટિબંધીય સખત લાકડાની વનસ્પતિ છે. તે તેની ટકાઉપણું અને પાણી સામે પ્રતિકાર કરવાની ક્ષમતા માટે ખૂબ જ મૂલ્યવાન ગણાય છે.

(A) સિલ્વીકલ્ચર એ વનવિદ્યાની એક શાખા છે જે જંગલના વૃક્ષોના ઉછેર,વિકાસ અને સંભાળ સાથે સંબંધિત છે. તેમાં જંગલના વૃક્ષોના સ્વાસ્થ્ય,વૃદ્ધિ અને ગુણવત્તા જાળવવા માટે તેમનું વ્યવસ્થાપન કરવામાં આવે છે,જેથી લાકડાનું ઉત્પાદન અને પર્યાવરણીય સંરક્ષણ જેવા વિવિધ હેતુઓ સિદ્ધ કરી શકાય. તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(C) આર્થિક ઉપયોગી વનસ્પતિશાસ્ત્ર (Economic Botany) એ વનસ્પતિશાસ્ત્રની એવી શાખા છે જે મનુષ્યો માટે ઉપયોગી વનસ્પતિઓના અભ્યાસ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે,ખાસ કરીને જે ખોરાક,રેસા,લાકડું,દવાઓ અને અન્ય ઔદ્યોગિક ઉત્પાદનો પૂરા પાડે છે.
$A$. લોક વનસ્પતિશાસ્ત્ર (Ethnobotany) એ લોકો અને વનસ્પતિઓ વચ્ચેના સંબંધોનો અભ્યાસ છે.
$B$. અશ્મિ વનસ્પતિશાસ્ત્ર (Paleobotany) એ અશ્મિભૂત વનસ્પતિઓનો અભ્યાસ છે.
$D$. સૂક્ષ્મજીવવિજ્ઞાન (Microbiology) એ સૂક્ષ્મજીવોનો અભ્યાસ છે.

(B) સીલ્વીકલ્ચર એ વનવિજ્ઞાનની એક શાખા છે જે જંગલના વૃક્ષોના વિકાસ,સંભાળ અને ઉછેર સાથે સંબંધિત છે.
$A$. મધમાખી ઉછેર (Apiculture) એ મધમાખીઓ પાળવાની પદ્ધતિ છે.
$B$. સીલ્વીકલ્ચર એ જંગલના વૃક્ષો ઉગાડવાની અને તેનો ઉછેર કરવાની વિજ્ઞાન શાખા છે.
$C$. સેરીકલ્ચર એ રેશમના ઉત્પાદન માટે રેશમના કીડાઓનો ઉછેર કરવાની પ્રક્રિયા છે.
$D$. બાગાયત વિદ્યા (Horticulture) એ કૃષિની એક શાખા છે જે છોડ ઉગાડવાની કળા,વિજ્ઞાન,ટેકનોલોજી અને વ્યવસાય સાથે સંબંધિત છે.

(B) લેથિરિઝમ એ એક ચેતાતંત્રનો રોગ છે જે $Lathyrus$ $sativus$ (જેને ખેસારી દાળ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) ના સેવનથી થાય છે।
તેમાં $BOAA$ $(\beta-N-oxalylamino-L-alanine)$ નામનું ન્યુરોટોક્સિન હોય છે।
દુષ્કાળ કે અછત દરમિયાન ગરીબ લોકો દ્વારા આ કઠોળનું વધુ પડતું સેવન કરવાથી પગના નીચેના ભાગમાં કાયમી લકવો થઈ શકે છે।

(A) પામ ઓઈલ એ એક પ્રકારનું વનસ્પતિ તેલ છે જે પામ વૃક્ષના ફળના મધ્ય ફલાવરણ (લાલ રંગનો ગર્ભ) માંથી મેળવવામાં આવે છે. વ્યાવસાયિક પામ ઓઈલના ઉત્પાદન માટે મુખ્યત્વે $Elaeis$ $guineensis$ પ્રજાતિનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.

(B) હેમ્પ રેસાઓ $Cannabis \text{ } sativa$ વનસ્પતિમાંથી મેળવવામાં આવે છે.
આ રેસાઓ બાસ્ટ (bast) પ્રકારના રેસાઓ છે, જે વનસ્પતિના પ્રકાંડમાંથી મેળવવામાં આવે છે।
$Linum \text{ } usitatissimum$ એ ફ્લેક્સ (flax) રેસાઓનો સ્ત્રોત છે।
$Corchorus \text{ } capsularis$ એ શણ (jute) ના રેસાઓનો સ્ત્રોત છે।
$Hibiscus \text{ } cannabinus$ એ કેનાફ (kenaf) રેસાઓનો સ્ત્રોત છે।

(B) એલચી એ ઝીજીબરેસી (Zingiberaceae) કુળની ઈલેટરિયા (Elettaria) અને એમોમમ (Amomum) પ્રજાતિના વિવિધ છોડના બીજમાંથી બનતો મસાલો છે. સાચી એલચી માટે વપરાતી સૌથી સામાન્ય પ્રજાતિ $Elettaria$ $cardamomum$ છે. તે આ છોડનું પરિપક્વ શુષ્ક ફળ (કેપ્સ્યુલ) છે.

(A) શણ (Flax) નું વૈજ્ઞાનિક નામ $Linum$ $usitatissimum$ છે.
$Crotalaria$ $juncea$ એ સણ (Sunn hemp) નું વૈજ્ઞાનિક નામ છે.
$Hibiscus$ $sabdariffa$ એ રોસેલા (Roselle) નું વૈજ્ઞાનિક નામ છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(A) આજે ભારતમાં વપરાતા ઘણા સામાન્ય શાકભાજી અને પાકો $16$ મી સદી દરમિયાન યુરોપિયન સાહસિકો,ખાસ કરીને પોર્ટુગીઝો દ્વારા લાવવામાં આવ્યા હતા. આમાં બટાટા,ટામેટા અને મરચાં સૌથી મુખ્ય ઉદાહરણો છે જે આ સમયગાળા પહેલા ભારતીય ઉપખંડમાં જોવા મળતા ન હતા. તેથી,યુરોપિયન સાહસિકોના આગમન પહેલાં ભારતમાં બટાટા અને ટામેટા ગેરહાજર હતા.

(A) પેટ્રોલિયમ વનસ્પતિઓ એવી વનસ્પતિઓ છે જે હાઈડ્રોકાર્બન ઉત્પન્ન કરે છે,જેને પેટ્રોલિયમ જેવા બળતણમાં રૂપાંતરિત કરી શકાય છે. $Euphorbia$ $lathyris$ એ પેટ્રોલિયમ વનસ્પતિનું જાણીતું ઉદાહરણ છે. તે લેટેક્સ ઉત્પન્ન કરે છે જે હાઈડ્રોકાર્બનથી સમૃદ્ધ હોય છે,જેને બળતણમાં પ્રક્રિયા કરી શકાય છે.

(B) ક્રિકેટ બેટ બનાવવા માટે વપરાતું લાકડું $Salix \ alba$ નામની વનસ્પતિમાંથી મેળવવામાં આવે છે,જેને સામાન્ય રીતે 'વ્હાઇટ વિલો' (White Willow) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ લાકડું હલકું,મજબૂત અને ક્રિકેટ બોલના પ્રહાર સામે ટકી રહે તેવું હોવાથી બેટ બનાવવા માટે શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે.

(B) લવિંગનું તેલ લવિંગના વૃક્ષની સૂકવેલી પુષ્પીય કલિકાઓમાંથી મેળવવામાં આવે છે,જેને વૈજ્ઞાનિક રીતે $Syzygium$ $aromaticum$ (અગાઉ $Eugenia$ $caryophyllata$ તરીકે ઓળખાતું) કહેવામાં આવે છે.
જ્યારે આ પુષ્પીય કલિકાઓનો રંગ લીલામાંથી લાલ-ભૂરો થાય ત્યારે તેને તોડવામાં આવે છે અને ત્યારબાદ મસાલા અને આવશ્યક તેલ બનાવવા માટે તેને સૂકવવામાં આવે છે.

(D) બટાટા અને ટામેટા મૂળ દક્ષિણ અમેરિકાના એન્ડીઝ પ્રદેશના વતની છે. $16$ મી સદી દરમિયાન યુરોપિયન સંશોધકો અને વેપારીઓ દ્વારા તેમને વિશ્વના અન્ય ભાગોમાં દાખલ કરવામાં આવ્યા હતા. તેથી,સાચો મૂળ પ્રદેશ દક્ષિણ અમેરિકા છે.

(D) ક્વીનાઈન એ એક આલ્કલોઈડ છે જેનો ઉપયોગ મેલેરિયા વિરોધી દવા તરીકે થાય છે. તે સિંકોના $(Cinchona) \text{ } officinalis$ વૃક્ષની સૂકી છાલમાંથી મેળવવામાં આવે છે. તેથી, સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(C) એરંડીનું તેલ એ વનસ્પતિ તેલ છે જે એરંડાના છોડ,$Ricinus$ $communis$ ના બીજને દબાવીને મેળવવામાં આવે છે.
$Brassica$ $campestris$ એ સરસવનું વૈજ્ઞાનિક નામ છે.
$Sesamum$ $indicum$ એ તલનું વૈજ્ઞાનિક નામ છે.
$Cocos$ $nucifera$ એ નાળિયેરનું વૈજ્ઞાનિક નામ છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(C) તલનું તેલ $Sesamum \ indicum$ વનસ્પતિના બીજમાંથી મેળવવામાં આવે છે.
$Linum \ usitatissimum$ એ અળસીનું વૈજ્ઞાનિક નામ છે.
$Cocos \ nucifera$ એ નાળિયેરનું વૈજ્ઞાનિક નામ છે.
$Brassica \ rapa$ એ સલગમ અથવા રાઈનું વૈજ્ઞાનિક નામ છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(A) કોકો $Theobroma$ $cacao$ વૃક્ષના બીજમાંથી મેળવવામાં આવે છે. આ બીજ વનસ્પતિના ફળના કવચ (pods) ની અંદર જોવા મળે છે. લણણી કર્યા પછી,બીજને આથવણ,સૂકવણી અને શેકવાની પ્રક્રિયામાંથી પસાર કરવામાં આવે છે જેથી કોકો પાવડર અને ચોકલેટ બનાવી શકાય.

(A) આવશ્યક તેલ (essential oils) એ બાષ્પશીલ, સાંદ્ર હાઇડ્રોફોબિક પ્રવાહી છે જે વનસ્પતિઓમાંથી મેળવેલા સુગંધિત સંયોજનો ધરાવે છે. તેનો ઉપયોગ સામાન્ય રીતે અત્તર, એરોમાથેરાપી અને સ્વાદ લાવવા માટે થાય છે.
$A$. મગફળીનું તેલ એ એક ફિક્સ્ડ ઓઈલ (વનસ્પતિ તેલ) છે જે મગફળીના છોડ $(Arachis hypogaea)$ ના બીજમાંથી મેળવવામાં આવે છે. તે ટ્રાયગ્લિસરાઈડ છે જેનો ઉપયોગ મુખ્યત્વે રસોઈમાં અને બેઝ તરીકે થાય છે, તે આવશ્યક તેલ નથી।
$B, C, D$. ચંદન, જાસ્મીન અને ગુલાબનું તેલ એ આવશ્યક તેલના ઉત્તમ ઉદાહરણો છે જે તેમની સુગંધિત ગુણધર્મો માટે ફૂલો અથવા લાકડામાંથી નિષ્કર્ષિત કરવામાં આવે છે.

(A) ફ્લેક્સના રેસાઓ $Linum \text{ } usitatissimum$ નામની વનસ્પતિના પ્રકાંડમાંથી મેળવવામાં આવે છે, જેને સામાન્ય રીતે ફ્લેક્સ અથવા અળસી તરીકે ઓળખવામાં આવે છે।
આ રેસાઓ બાસ્ટ ફાઈબર (bast fibers) છે, જે વનસ્પતિના પ્રકાંડના અન્નવાહક (phloem) પેશીમાંથી મેળવવામાં આવે છે।
$Crotalaria \text{ } juncea$ ને સણ (sunn hemp), $Cocos \text{ } nucifera$ ને નાળિયેર અને $Cannabis \text{ } sativa$ ને હેમ્પ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે।

(A) ભારતમાં કપાસનું સૌથી વધુ ઉત્પાદન કરતું રાજ્ય ગુજરાત છે. ગુજરાતની અનુકૂળ આબોહવાકીય પરિસ્થિતિઓ,જેમ કે કાળી જમીન અને યોગ્ય તાપમાન,તેને કપાસની ખેતી માટે અત્યંત યોગ્ય બનાવે છે. કપાસના વાવેતર હેઠળના વિસ્તાર અને કુલ ઉત્પાદન એમ બંને બાબતોમાં ગુજરાત દેશમાં સતત પ્રથમ ક્રમે આવે છે.

(C) જે વનસ્પતિના પર્ણો આર્થિક રીતે મહત્વના છે અને જેનો ઉપયોગ ચા બનાવવા માટે થાય છે તે $Camellia$ $sinensis$ છે. ચા એ એક મુખ્ય પીણાનો પાક છે અને તે એક મહત્વપૂર્ણ નિકાસી ચીજવસ્તુ છે જે ઘણા દેશો માટે વિદેશી હૂંડિયામણ કમાવવામાં મદદ કરે છે. $Lactuca$ $sativa$ એ લેટીસ છે,$Coffea$ $arabica$ એ કોફી છે (જેના બીજનો ઉપયોગ થાય છે),અને $Piper$ $nigrum$ એ કાળા મરી છે (જેના ફળનો ઉપયોગ થાય છે).

(A) $Reserpine$ નામની દવા $Rauwolfia$ $\text{serpentina}$ (જેને સામાન્ય રીતે $Sarpagandha$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે) વનસ્પતિના મૂળમાંથી મેળવવામાં આવે છે.
તે માનસિક વિકૃતિઓ જેવી કે $Schizophrenia$ ની સારવારમાં અને ઊંચું રુધિરનું દબાણ $(Hypertension)$ ઘટાડવા માટે વપરાતી જાણીતી ઔષધીય વનસ્પતિ છે.
$Atropa$ $\text{belladonna}$ એ $Atropine$ નો સ્ત્રોત છે.
$Colchicum$ $\text{luteum}$ એ $Colchicine$ નો સ્ત્રોત છે.
$Digitalis$ $\text{purpurea}$ એ $Digitalin$ (હૃદયની સ્થિતિ માટે વપરાતી) નો સ્ત્રોત છે.

(D) $Hevea$ $brasiliensis$ (હેવીયા બ્રાઝિલિએન્સિસ),જેને સામાન્ય રીતે 'પેરા રબર ટ્રી' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તે કુદરતી રબરનો મુખ્ય વ્યાવસાયિક સ્ત્રોત છે. આ વૃક્ષમાંથી મેળવવામાં આવતા લેટેક્સ (ક્ષીર) પર પ્રક્રિયા કરીને ઉચ્ચ ગુણવત્તાનું રબર બનાવવામાં આવે છે.

(C) $Parthenium$ $argentatum$ નામની વનસ્પતિ,જેને સામાન્ય રીતે $Guayule$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તે એક એવું ક્ષીર (લેટેક્સ) ઉત્પન્ન કરે છે જે $Hevea$ $brasiliensis$ માંથી મળતા કુદરતી રબરના ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળા અને હાઈપોએલર્જેનિક વિકલ્પ તરીકે કાર્ય કરે છે. આ ખાસ કરીને લેટેક્સની એલર્જી ધરાવતા વ્યક્તિઓ માટે ખૂબ જ ઉપયોગી છે.

(C) સાચો જવાબ $Rauwolfia$ $serpentina$ (જેને સામાન્ય રીતે સર્પગંધા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે) છે.
તે એક જાણીતી ઔષધીય વનસ્પતિ છે જેનો ઉપયોગ પરંપરાગત ચિકિત્સામાં હાઈ બ્લડ પ્રેશર અને વિવિધ માનસિક વિકૃતિઓની સારવાર માટે થાય છે.
તેમાં રેઝરપાઈન $(reserpine)$ નામનું સક્રિય આલ્કલોઇડ હોય છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
$Parthenium argentatum$ સામાન્ય રીતે 'ગુઆયુલ' (guayule) છોડ તરીકે ઓળખાય છે.
તેનો ઉપયોગ મુખ્યત્વે કુદરતી રબરના ઉત્પાદન માટે થાય છે,ફર્નિચરના લાકડા માટે નહીં.
$Psophocarpus tetragonolobus$ (વિંગ્ડ બીન) તેના અત્યંત પોષક બીજ માટે જાણીતું છે.
$Simmondsia chinensis$ (જોજોબા) પ્રવાહી મીણ ઉત્પન્ન કરે છે જેનો ઉપયોગ સૌંદર્ય પ્રસાધનોમાં થાય છે.
$Leucaena$ એ એક કઠોળ વર્ગની વનસ્પતિ છે જે વાતાવરણીય નાઈટ્રોજનનું સ્થાપન કરવા માટે જાણીતી છે.

(D) પેટ્રોલિયમ વનસ્પતિઓ એવી વનસ્પતિઓ છે જે હાઇડ્રોકાર્બન ઉત્પન્ન કરે છે,જેને પેટ્રોલિયમ જેવા બળતણમાં રૂપાંતરિત કરી શકાય છે.
$Euphorbia lathyris$ (ગોફર સ્પર્જ) અને $Brickellia$ ની વિવિધ પ્રજાતિઓ તેમના ઉચ્ચ હાઇડ્રોકાર્બન સામગ્રી માટે જાણીતી છે,જે તેમને જૈવ-બળતણના સંભવિત સ્ત્રોત બનાવે છે.
તેથી,$Euphorbia lathyris$ અને $Brickellia$ બંને પ્રજાતિઓને પેટ્રોલિયમ વનસ્પતિઓ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(D) કૂટ ધાન્ય (pseudocereal) એટલે એવી વનસ્પતિઓ કે જેના બીજનો ઉપયોગ અનાજની જેમ કરવામાં આવે છે,પરંતુ તે ઘાસના કુળ $(Poaceae)$ માં આવતી નથી.
$Fagopyrum$ $esculentum$,જેને સામાન્ય રીતે બક વ્હીટ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તે કૂટ ધાન્યનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.
$Triticum$ $aestivum$ (ઘઉં),$Oryza$ $sativa$ (ડાંગર) અને $Zea$ $mays$ (મકાઈ) એ ઘાસના કુળના સાચા અનાજ છે.

(D) પેટ્રોલિયમ વનસ્પતિઓ એવી વનસ્પતિઓ છે જે હાઇડ્રોકાર્બન ઉત્પન્ન કરે છે,જેને બળતણમાં રૂપાંતરિત કરી શકાય છે.
$Apocynaceae$,$Asclepiadaceae$ અને $Euphorbiaceae$ કુળની ઘણી પ્રજાતિઓ હાઇડ્રોકાર્બનથી સમૃદ્ધ લેટેક્સ ઉત્પન્ન કરવા માટે જાણીતી છે.
ઉદાહરણ તરીકે,$Euphorbia$ પ્રજાતિઓ ($Euphorbiaceae$ કુળ) અને $Calotropis$ પ્રજાતિઓ ($Asclepiadaceae$ કુળ) આવી વનસ્પતિઓના જાણીતા ઉદાહરણો છે.
તેથી,આપેલી તમામ કુળમાં એવી પ્રજાતિઓનો સમાવેશ થાય છે જેમને પેટ્રોલિયમ વનસ્પતિઓ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(D) જોજોબાનું વૈજ્ઞાનિક નામ $Simmondsia \ chinensis$ છે.
તે દક્ષિણ-પશ્ચિમ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ અને ઉત્તર-પશ્ચિમ મેક્સિકોનું મૂળ ક્ષુપ છે.
તે તેના બીજમાંથી મેળવવામાં આવતા પ્રવાહી મીણ (જેને ઘણીવાર જોજોબા તેલ કહેવાય છે) માટે જાણીતું છે,જેનો ઉપયોગ સૌંદર્ય પ્રસાધનો અને લ્યુબ્રિકન્ટ્સમાં થાય છે.

(D) પેટ્રોપ્લાન્ટ્સ એવા છોડ છે જે હાઇડ્રોકાર્બન ઉત્પન્ન કરે છે,જેને પેટ્રોલિયમ જેવા બળતણમાં રૂપાંતરિત કરી શકાય છે.
આ છોડ મુખ્યત્વે $Euphorbiaceae$,$Asclepiadaceae$ અને $Apocynaceae$ જેવા કુળના સભ્યો છે.
$Leguminosae$ (જેને $Fabaceae$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) એ નાઇટ્રોજન સ્થાપન કરતી મૂળની ગાંઠો ધરાવતું કુળ છે અને તે સામાન્ય રીતે બળતણના હેતુ માટે ઉચ્ચ હાઇડ્રોકાર્બન ઉત્પાદન સાથે સંકળાયેલું નથી.
તેથી,$Leguminosae$ સાચો જવાબ છે.

(C) પેટ્રોલિયમ વનસ્પતિઓ એવી વનસ્પતિઓ છે જે હાઇડ્રોકાર્બન ઉત્પન્ન કરે છે, જેને બળતણમાં રૂપાંતરિત કરી શકાય છે. $Euphorbia$ $lathyris$ એ પેટ્રોલિયમ વનસ્પતિનું એક જાણીતું ઉદાહરણ છે, કારણ કે તે હાઇડ્રોકાર્બનથી સમૃદ્ધ લેટેક્સ ઉત્પન્ન કરે છે, જેનું પ્રોસેસિંગ કરીને પેટ્રોલિયમના વિકલ્પ તરીકે ઉપયોગ કરી શકાય છે.

(B) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$(I)$ વરસાદી ઉષ્ણકટિબંધીય જંગલોમાં $Dipterocarpus$ જેવી જાતિઓ જોવા મળે છે.
$(II)$ ઉષ્ણકટિબંધીય ખરાઉ જંગલોમાં $Shorea robusta$ (સાલ) પ્રભાવી હોય છે.
$(III)$ સમશીતોષ્ણ પહોળા પાનવાળા જંગલોમાં $Quercus$ (ઓક) જોવા મળે છે.
$(IV)$ સમશીતોષ્ણ સોયપર્ણી જંગલોમાં $Cedrus deodara$ (દેવદાર) જોવા મળે છે.
તેથી, સાચો ક્રમ $I-d, II-a, III-b, IV-c$ છે.

(A) હળદરનું ચૂર્ણ $Curcuma \ longa$ વનસ્પતિના પ્રકાંડ (rhizomes) માંથી મેળવવામાં આવે છે.
તે $Zingiberaceae$ કુળની વનસ્પતિ છે.
$Curcuma \ amada$ ને આંબા આદુ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,$Zingiber \ officinale$ એ આદુ છે,અને $Cinchona \ officinalis$ એ ક્વિનાઈનનો સ્ત્રોત છે.

(B) $Reserpine$ એ $Rauwolfia$ $serpentina$ (જેને સામાન્ય રીતે $Sarpagandha$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે) વનસ્પતિના સૂકા મૂળમાંથી મેળવવામાં આવતું આલ્કલોઇડ ઔષધ છે.
તેનો ઉપયોગ મુખ્યત્વે ઊંચા રક્તદાબ $(hypertension)$ અને અમુક માનસિક વિકૃતિઓની સારવાર માટે કરવામાં આવે છે.

(B) $1$. રેસપિન એ $Rauwolfia$ $\text{serpentina}$ (સર્પગંધા) વનસ્પતિના મૂળમાંથી મેળવવામાં આવતું આલ્કલોઇડ છે.
$2$. મોર્ફિન એ અફીણના છોડ $Papaver$ $\text{somniferum}$ ના કાચા ફળ (કેપ્સ્યુલ) ના ક્ષીરમાંથી મેળવવામાં આવતું આલ્કલોઇડ છે.
$3$. ક્વિનાઇન એ $Cinchona$ વૃક્ષની છાલમાંથી મેળવવામાં આવતું આલ્કલોઇડ છે.
તેથી, સાચો ક્રમ મૂળ, ફળ (કેપ્સ્યુલ) અને છાલ છે.

(D) $Cinchona$ (सिनકોના) વનસ્પતિની છાલ એ ઘણા આલ્કલોઇડ્સનો જાણીતો સ્ત્રોત છે.
$Cinchona$ ની છાલમાંથી મેળવવામાં આવતા મુખ્ય આલ્કલોઇડ્સમાં ક્વિનાઇન (Quinine),सिनકોનાઇન (Cinchonine) અને सिनકોનિડિન (Cinchonidine) નો સમાવેશ થાય છે.
આ આલ્કલોઇડ્સ ઐતિહાસિક અને તબીબી રીતે મહત્વપૂર્ણ છે,ખાસ કરીને મેલેરિયાની સારવાર માટે.
તેથી,$Cinchona$ ની છાલમાં આપેલા તમામ આલ્કલોઇડ્સ હાજર હોય છે.
આમ,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(B) રેસર્પિન એ $Rauwolfia$ $\text{serpentina}$ નામની વનસ્પતિમાંથી મેળવવામાં આવતું આલ્કલોઇડ છે.
તે એન્ટિહાઇપરટેન્સિવ એજન્ટ તરીકે કાર્ય કરે છે, જેનો અર્થ છે કે તેનો ઉપયોગ ઉચ્ચ રુધિરદાબ (હાઈ બ્લડ પ્રેશર) ની સારવાર માટે થાય છે.
તે ચેતાના છેડાઓમાં રહેલા કેટેકોલામાઇન્સના સંગ્રહને ઘટાડીને કાર્ય કરે છે, જેનાથી હૃદયના ધબકારા અને રુધિરદાબમાં ઘટાડો થાય છે.

(A) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$(a)$ સિન્કોના ઓફ્સિનાલીસ: ઔષધીય ભાગ તેની છાલ છે,જેમાં ક્વિનાઇન હોય છે.
$(b)$ રાઉવોલ્ફિયા સર્પેન્ટિના: ઔષધીય ભાગ તેનું મૂળ છે,જેમાં રિસર્પિન હોય છે.
$(c)$ કુરકુમા લોન્ગા (હળદર): ઔષધીય ભાગ તેની ગાંઠામૂળી (રૂપાંતરિત પ્રકાંડ) છે.
તેથી,સાચો ક્રમ $a \rightarrow ii, b \rightarrow iii, c \rightarrow i$ છે.

(B) $Cinchona$ (સિન્કોના) વનસ્પતિની છાલને ઐતિહાસિક રીતે જેસ્યુટ છાલ અથવા પેરુવિઅન છાલ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તે ક્વિનાઈનનો મુખ્ય કુદરતી સ્ત્રોત છે,જે મેલેરિયાની સારવારમાં વપરાતો આલ્કલોઇડ છે.
આ છાલ $17$ મી સદીમાં જેસ્યુટ મિશનરીઓ દ્વારા યુરોપમાં લાવવામાં આવી હતી,તેથી તેને જેસ્યુટ છાલ કહેવામાં આવે છે.

(C) $Papaver$ $somniferum$ (અફીણનો છોડ) એ એક એવી વનસ્પતિ છે જેમાંથી અફીણ મેળવવામાં આવે છે. નશાકારક પદાર્થ તરીકે તેના દુરુપયોગની શક્યતાને કારણે,ભારત સહિત ઘણા દેશોમાં તેની ખેતી પર કડક નિયંત્રણ રાખવામાં આવે છે અને તે માત્ર સરકારી લાયસન્સ અને દેખરેખ હેઠળ જ કરવાની છૂટ આપવામાં આવે છે.

(B) રેસર્પિન એ $Rauwolfia$ $serpentina$ (જેને સામાન્ય રીતે સર્પગંધા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે) વનસ્પતિના સૂકા મૂળમાંથી મેળવવામાં આવતું આલ્કલોઇડ છે. તેનો ઉપયોગ હાઈ બ્લડ પ્રેશર અને અમુક માનસિક વિકૃતિઓની સારવાર માટે એન્ટિહાઇપરટેન્સિવ દવા તરીકે થાય છે.

(D) હળદરમાં $(Curcuma \text{ } longa)$ કર્ક્યુમિન નામનું સક્રિય સંયોજન હોય છે, જે નોંધપાત્ર દાહશામક (anti-inflammatory), એન્ટિસેપ્ટિક અને એન્ટિઓક્સિડન્ટ ગુણધર્મો ધરાવે છે.
$1$. તેનો ઉપયોગ પરંપરાગત રીતે શ્વાસનળીના સંકોચનને શાંત કરવા અને ઉધરસ ઘટાડવા માટે થાય છે.
$2$. ચેપ અટકાવવા અને રૂઝ લાવવા માટે તેને દાઝેલી જગ્યા પર લગાવવામાં આવે છે.
$3$. શારીરિક ઈજા પછી સોજો અને બળતરા ઘટાડવા માટે તેનો વ્યાપકપણે ઉપયોગ થાય છે.
તેથી, ઉપર જણાવેલ તમામ પરિસ્થિતિઓમાં હળદર રાહત આપવામાં મદદરૂપ છે.

(A) કિવનાઇન એ એક આલ્કલોઇડ છે જે $Cinchona$ (સિન્કોના) વૃક્ષની છાલમાંથી મેળવવામાં આવે છે.
તે મેલેરિયા માટેની પ્રથમ અસરકારક સારવાર તરીકે ઐતિહાસિક મહત્વ ધરાવે છે.
સિન્કોનાની છાલમાં વિવિધ આલ્કલોઇડ્સ હોય છે,જેમાં કિવનાઇન તેના મેલેરિયા વિરોધી ગુણધર્મો માટે સૌથી વધુ જાણીતું છે.

(D) કિવનાઇન એ એક આલ્કલોઇડ છે જે સિન્કોના વૃક્ષની સૂકી છાલમાંથી મેળવવામાં આવે છે. મેલેરિયાની સારવાર માટેની પ્રથમ અસરકારક દવા તરીકે તેનું ઐતિહાસિક મહત્વ છે. સિન્કોના પ્રજાતિની (જેમ કે $Cinchona$ $\text{officinalis}$) છાલમાં આ ઔષધીય સંયોજનનું પ્રમાણ વધુ હોય છે.

(D) અસોફોટીડા,જેને સામાન્ય રીતે $Hing$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તે $Ferula$ પ્રજાતિના છોડના મૂળમાંથી નીકળતો સૂકો લેટેક્સ (ગમ ઓલિયોરેઝિન) છે.
તેનું રાસાયણિક બંધારણ જટિલ છે અને તેમાં નીચેના ઘટકોનો સમાવેશ થાય છે:
$1$. ઓલિઓગમ રેઝિન: આ ઉત્સર્જિત પદાર્થનો મુખ્ય બંધારણીય ઘટક છે.
$2$. કાર્બનિક ડાયસલ્ફાઇડ: આ સંયોજનો (જેમ કે $2-butyl-1-propenyl$ ડાયસલ્ફાઇડ) હિંગની લાક્ષણિક તીવ્ર ગંધ માટે જવાબદાર છે.
$3$. અન્ય ઘટકો: તેમાં $Pinene$,$Umbelliferone$ અને $Ferulic$ $acid$ પણ હોય છે,જે તેના ઔષધીય અને સુગંધિત ગુણધર્મોમાં ફાળો આપે છે.
આમ,આપેલા તમામ વિકલ્પો અસોફોટીડાના ઘટકો હોવાથી,સાચો જવાબ $D$ છે.