Diabetes millitus and Cardiovascular diseases Questions in Gujarati

(A) $Diabetes \text{ } mellitus$ ના દર્દીઓમાં, ઇન્સ્યુલિનની ઉણપ અથવા ઇન્સ્યુલિન પ્રત્યેના પ્રતિકારને કારણે શરીર ગ્લુકોઝનો અસરકારક રીતે ઉપયોગ કરી શકતું નથી।
જ્યારે દર્દી કાર્બોહાઇડ્રેટ મુક્ત આહાર લેતો હોય, ત્યારે પણ શરીર $Gluconeogenesis$ (ગ્લુકોનિયોજેનેસિસ) નામની પ્રક્રિયા દ્વારા રુધિરમાં ગ્લુકોઝનું સ્તર જાળવી રાખે છે।
$Gluconeogenesis$ દરમિયાન, યકૃત બિન-કાર્બોહાઇડ્રેટ પૂર્વગામીઓ, મુખ્યત્વે એમિનો એસિડ (જે પ્રોટીનના વિઘટનમાંથી મળે છે), ને ગ્લુકોઝમાં રૂપાંતરિત કરે છે।
દર્દીની ઇન્સ્યુલિન કાર્યપ્રણાલી ક્ષતિગ્રસ્ત હોવાથી, આ રીતે બનેલો ગ્લુકોઝ કોષો દ્વારા શોષાઈ શકતો નથી અને મૂત્ર દ્વારા ઉત્સર્જિત થાય છે।

(D) ડાયાબિટીસ મેલિટસ એ એક ચયાપચયની વિકૃતિ છે જે હાઈપરગ્લાયકેમિઆ (રુધિરમાં ગ્લુકોઝનું ઊંચું સ્તર) દ્વારા વર્ગીકૃત થયેલ છે.
જ્યારે રુધિરમાં ગ્લુકોઝનું સ્તર મૂત્રપિંડની મર્યાદા (renal threshold) કરતા વધી જાય છે,ત્યારે મૂત્રપિંડ તમામ ગ્લુકોઝનું પુનઃશોષણ કરી શકતા નથી,જેના પરિણામે તે મૂત્રમાં ઉત્સર્જિત થાય છે (ગ્લાયકોસુરિયા).
મૂત્રમાં ગ્લુકોઝનું ઊંચું સ્તર આસૃતિ (osmotic) અસર પેદા કરે છે,જે મૂત્રપિંડના નલિકાઓમાં પાણીના પુનઃશોષણને અટકાવે છે,જેના પરિણામે મૂત્રનું ઉત્પાદન વધે છે અને વારંવાર મૂત્રત્યાગ થાય છે (પોલ્યુરિયા).
તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો ડાયાબિટીસ મેલિટસ સાથે સંકળાયેલા છે.

(A) ડાયાબિટીસ મેલિટસ એ એક ચયાપચયની વિકૃતિ છે જે ઇન્સ્યુલિનની ઉણપ અથવા તેના પ્રત્યેના પ્રતિકારને કારણે હાઈપરગ્લાયકેમિઆ (લોહીમાં ગ્લુકોઝનું ઊંચું પ્રમાણ) દ્વારા વર્ગીકૃત થયેલ છે.
જ્યારે ઇન્સ્યુલિન અપૂરતું હોય છે,ત્યારે શરીર ઊર્જા માટે ગ્લુકોઝનો ઉપયોગ કરી શકતું નથી.
પરિણામે,શરીર તેની ઊર્જાની જરૂરિયાતો પૂરી કરવા માટે ચરબી અને પ્રોટીનના વિઘટન તરફ વળે છે,જેનાથી ચરબી અને પ્રોટીનનું ચયાપચય વધે છે.

(D) $Patau's$ સિન્ડ્રોમ,જેને $Trisomy$ $13$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે રંગસૂત્ર $13$ ની વધારાની નકલની હાજરીને કારણે થતી રંગસૂત્રીય સ્થિતિ છે. આ સિન્ડ્રોમ ધરાવતી વ્યક્તિઓમાં ઘણીવાર ગંભીર વિકાસલક્ષી અસાધારણતાઓ જોવા મળે છે,જેમાં નોંધપાત્ર જન્મજાત હૃદયની ખામીઓનો સમાવેશ થાય છે,જે આ દર્દીઓમાં મૃત્યુનું મુખ્ય કારણ છે.

(C) $PCR$ (પોલિમરેઝ ચેઈન રિએક્શન) એ $DNA$ અણુના ચોક્કસ ભાગનું પ્રવર્ધન (amplification) કરવા માટેની એક આણ્વિય જીવવિજ્ઞાન પદ્ધતિ છે.
$DNA$ અણુના ચોક્કસ પ્રદેશનું પ્રવર્ધન કરીને,સંશોધકો વિકૃતિઓ અથવા આનુવંશિક તફાવતો શોધી શકે છે,જે કોઈ વિકારના આનુવંશિક આધારના નિદાનમાં મદદ કરે છે.

(D) $\text{ડિપ્થેરિયા}$ એ બેક્ટેરિયલ ચેપ છે જે મુખ્યત્વે શ્વસનતંત્રને અસર કરે છે, ખાસ કરીને ગળા અને નાકના શ્લેષ્મ પટલને।
$\text{હાઈપરટેન્શન}$ (ઉચ્ચ રક્તચાપ), $\text{કોરોનરી થ્રોમ્બોસિસ}$ (હૃદયની ધમનીઓમાં અવરોધ), અને $\text{ડાયાબિટીસ મેલિટસ}$ (જે રુધિરાભિસરણ તંત્ર અને રક્તવાહિનીઓના સ્વાસ્થ્ય પર નોંધપાત્ર અસર કરે છે) એ તમામ રુધિરાભિસરણ તંત્ર સાથે ગાઢ રીતે સંકળાયેલા છે।
તેથી, $\text{ડિપ્થેરિયા}$ સાચો જવાબ છે કારણ કે તે રુધિરાભિસરણ તંત્રનો વિકાર નથી।

(B) દક્ષિણ આફ્રિકાના સર્જન ડૉ. ક્રિશ્ચિયન બર્નાર્ડે $1967$ માં કેપ ટાઉન,દક્ષિણ આફ્રિકામાં માનવ હૃદયનું પ્રથમ પ્રત્યારોપણ (heart transplant) કર્યું હતું.
તેમના દર્દી આ પ્રક્રિયા પછી $18$ દિવસ સુધી જીવિત રહ્યા હતા.

(A) ડાયાબિટીસ મેલિટસ એ ચયાપચયની વિકૃતિ છે જે રુધિરમાં ગ્લુકોઝનું પ્રમાણ વધવા (હાઈપરગ્લાયકેમિયા) દ્વારા લાક્ષણિક છે.
તે મુખ્યત્વે સ્વાદુપિંડના આઈલેટ્સ ઓફ લેંગરહેન્સના $\beta$-કોષો દ્વારા સ્ત્રવિત થતા $Insulin$ અંતઃસ્ત્રાવની ઉણપ અથવા તેની બિનઅસરકારકતાને કારણે થાય છે.
કોષો દ્વારા રુધિરમાંથી ગ્લુકોઝના શોષણ માટે $Insulin$ આવશ્યક છે; તેથી,તેની ઉણપને કારણે રુધિરમાં ગ્લુકોઝનો ભરાવો થાય છે.

(D) $ECG$ (ઇલેક્ટ્રોકાર્ડિયોગ્રામ) એ એક નિદાન સાધન છે જે ચોક્કસ સમયગાળા દરમિયાન હૃદયની વિદ્યુત પ્રવૃત્તિને રેકોર્ડ કરે છે.
$1$. $Coronary$ $thrombosis$: $ECG$ કોરોનરી ધમનીઓમાં અવરોધને કારણે હૃદયના સ્નાયુઓને થતા નુકસાન અથવા ઇસ્કેમિયાને ઓળખવામાં મદદ કરે છે.
$2$. $Heart$ $attack$ $(Myocardial$ $infarction)$: $ECG$ માં $ST$-સેગમેન્ટમાં ફેરફારો જોવા મળે છે, જે હાર્ટ એટેકના સંકેત આપે છે.
$3$. $Heart$ $block$: હૃદયની વિદ્યુત વહન પ્રણાલીમાં વિલંબ અથવા અવરોધ શોધવા માટે $ECG$ અનિવાર્ય છે.
આમ, $ECG$ નો ઉપયોગ આ તમામ પરિસ્થિતિઓના નિદાન માટે થાય છે, તેથી સાચો જવાબ $D$ છે.

(B) Alloxan એ ગ્લુકોઝનું એક ઝેરી એનાલોગ છે જે સ્વાદુપિંડમાં આવેલા આઈલેટ્સ ઓફ લેંગરહેન્સના $Beta-$ કોષોનો પસંદગીયુક્ત રીતે નાશ કરે છે.
આ $Beta-$ કોષો ઇન્સ્યુલિનના ઉત્પાદન અને સ્ત્રાવ માટે જવાબદાર હોય છે.
આ કોષોનો નાશ કરીને,Alloxan પ્રયોગશાળાના પ્રાણીઓમાં પ્રાયોગિક ડાયાબિટીસ મેલિટસ (મધુપ્રમેહ) ઉત્પન્ન કરે છે,તેથી તે આ રોગના અભ્યાસ માટે એક પ્રમાણભૂત સાધન છે.

(D) ડાયાબિટીસ ઇન્સિપિડસ એ $ADH$ (એન્ટિડાય્યુરેટિક હોર્મોન),જેને વેસોપ્રેસિન તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તેની ઉણપને કારણે થતી સ્થિતિ છે.
આ હોર્મોન હાયપોથેલેમસ દ્વારા સંશ્લેષિત થાય છે અને પશ્ચ પિટ્યુટરી ગ્રંથિ દ્વારા સંગ્રહિત અને મુક્ત થાય છે.
આ સ્થિતિ ધરાવતા દર્દીઓમાં,હાયપોથેલેમસના ચેતાકોષો પૂરતા પ્રમાણમાં $ADH$ નો સ્ત્રાવ કરવામાં નિષ્ફળ જાય છે,જેના કારણે કિડની પાણીનું સંરક્ષણ કરી શકતી નથી,પરિણામે વધુ પડતી પેશાબ અને તરસ લાગે છે.

(D) ડાયાબિટીસ મેલિટસ એ એક ચયાપચયની વિકૃતિ છે જે લોહીમાં ગ્લુકોઝનું પ્રમાણ વધવાને કારણે (હાયપરગ્લાયકેમિઆ) થાય છે.
આ રોગ ઇન્સ્યુલિનના અભાવ અથવા તેના ઓછા સ્ત્રાવને કારણે થાય છે.
ઇન્સ્યુલિન સ્વાદુપિંડમાં આવેલા આઇલેટ્સ ઓફ લેંગરહેન્સના $\beta$-કોષો (બીટા-કોષો) દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે.
જ્યારે $\beta$-કોષો હાયપો-સિક્રિશન (ઓછા સ્ત્રાવ)ની સ્થિતિમાં હોય છે,ત્યારે શરીર લોહીમાં શર્કરાનું પ્રમાણ અસરકારક રીતે નિયંત્રિત કરી શકતું નથી,જેના પરિણામે ડાયાબિટીસ મેલિટસ થાય છે.

(B) $Diabetes$ $Mellitus$ એ ઇન્સ્યુલિનની ઉણપ અથવા પ્રતિકારને કારણે લોહીમાં ગ્લુકોઝનું પ્રમાણ વધવાથી થાય છે.
$1$. $Polyuria$ (વધુ પડતો પેશાબ) થાય છે કારણ કે કિડની વધારાના ગ્લુકોઝને પાણી સાથે ઉત્સર્જિત કરે છે.
$2$. $Glycosuria$ (પેશાબમાં ગ્લુકોઝનું હોવું) એ આ રોગનું મુખ્ય લક્ષણ છે.
$3$. $Ketoacidosis$ ત્યારે થાય છે જ્યારે શરીર ઉર્જા માટે ચરબીનું વિઘટન કરે છે,જેનાથી કીટોન્સ ઉત્પન્ન થાય છે.
$4$. $Diabetes$ $Mellitus$ ના દર્દીઓમાં સામાન્ય રીતે $Polyphagia$ (વધુ પડતી ભૂખ લાગવી) જોવા મળે છે,ભૂખ ન લાગવી તેવું થતું નથી,કારણ કે કોષો ઉર્જા માટે ગ્લુકોઝનો ઉપયોગ કરી શકતા નથી.

(A) વિધાન $I$ ખોટું છે કારણ કે ડાયાબિટીસ મેલિટસ પુખ્ત વયના લોકો અને બાળકો બંનેમાં થઈ શકે છે (દા.ત.,ટાઇપ $1$ ડાયાબિટીસ ઘણીવાર બાળકોમાં જોવા મળે છે).
વિધાન $II$ ખોટું છે કારણ કે ડાયાબિટીસ મેલિટસ ઇન્સ્યુલિનની ઉણપ અથવા તેની અયોગ્ય કામગીરીને કારણે થાય છે,જેના પરિણામે કોષો દ્વારા ગ્લુકોઝનું શોષણ ઘટે છે અને રક્તમાં ગ્લુકોઝનું પ્રમાણ વધે છે (હાયપરગ્લાયકેમિઆ),ન કે કોષોમાં ગ્લુકોઝની અતિશય હેરફેર.
તેથી,બંને વિધાનો ખોટા છે.