Evolution of Man Questions in Gujarati

(A) આશરે $15$ મિલિયન વર્ષ પહેલાં (mya),બે મુખ્ય પ્રકારના પ્રાઈમેટ્સ અસ્તિત્વમાં હતા: $1$. $Ramapithecus$ અને $2$. $Dryopithecus$.
$Dryopithecus$ તેમના શારીરિક લક્ષણોમાં વધુ વાનર જેવા હતા.
$Ramapithecus$ વધુ માનવ જેવા હતા,જે માનવો સાથે નજીકનો ઉત્ક્રાંતિ સંબંધ સૂચવતા લક્ષણો દર્શાવતા હતા.
તેથી,સાચો ક્રમ $Ramapithecus$ (માનવ જેવા) અને $Dryopithecus$ (વાનર જેવા) છે.

(B) Homo erectus (હોમો ઇરેક્ટસ) ની મગજની ક્ષમતા આશરે $900$ $CC$ હોવાનું માનવામાં આવે છે.
Homo habilis (હોમો હેબિલિસ) ની મગજની ક્ષમતા $650-800$ $CC$ ની વચ્ચે હતી.
Homo sapiens neanderthalensis (હોમો સેપિયન્સ નિયન્ડરથેલેન્સિસ) ની મગજની ક્ષમતા આશરે $1400$ $CC$ હતી.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(C) $Homo$ $erectus$ એ આદિમાનવની એક લુપ્ત પ્રજાતિ છે જે પ્લેઇસ્ટોસીન યુગ દરમિયાન જીવતી હતી.
અશ્મિભૂત પુરાવા સૂચવે છે કે $Homo$ $erectus$ ની મગજની ક્ષમતા આશરે $900$ cc હતી.
તેની સરખામણીમાં,$Homo$ $habilis$ ની મગજની ક્ષમતા લગભગ $650 - 800$ cc હતી,જ્યારે $Homo$ $sapiens$ (આધુનિક માનવ) ની મગજની ક્ષમતા લગભગ $1350 - 1400$ cc હોય છે.

(D) $Homo \text{ } habilis$ ને પ્રથમ માનવ-સમાન હોમિનિડ માનવામાં આવે છે.
તેમની મગજની ક્ષમતા $650$ $CC$ થી $800$ $CC$ ની વચ્ચે હતી।
તેઓ સાધનોનો ઉપયોગ કરનાર પ્રથમ હતા અને સંભવતઃ માંસાહારી હતા।
તેથી, સાચો વિકલ્પ $D$ છે।

(C) Dryopithecus અને Ramapithecus આશરે $15$ મિલિયન વર્ષ પહેલાં (mya) અસ્તિત્વમાં હતા.
Dryopithecus વધુ વાનર જેવા હતા,જ્યારે Ramapithecus વધુ માનવ જેવા હતા.
બંને Miocene યુગ દરમિયાન જીવતા હતા.

(B) વિવિધ માનવ પૂર્વજોની મગજની ક્ષમતા નીચે મુજબ છે:
$1$. $Homo \text{ habilis}$: તેમની મગજની ક્ષમતા $650-800 \text{ cc}$ ની વચ્ચે હતી. તેથી,$(Q-c)$.
$2$. $Homo \text{ erectus}$: તેમની મગજની ક્ષમતા આશરે $900 \text{ cc}$ હતી. તેથી,$(P-b)$.
$3$. $Neanderthal \text{ Man}$: તેમની મગજની ક્ષમતા આશરે $1400 \text{ cc}$ હતી. તેથી,$(R-a)$.
$4$. $Modern \text{ Homo sapiens}$: તેમની મગજની ક્ષમતા આશરે $1350 \text{ cc}$ છે. તેથી,$(S-d)$.
આમ,સાચી જોડ $(P-b, Q-c, R-a, S-d)$ છે.

(A) વિકલ્પ $A$ ખોટું છે. નિયન્ડરથલ માનવ $1,00,000 - 40,000$ વર્ષ પહેલાં પૂર્વ અને મધ્ય એશિયામાં રહેતા હતા,પરંતુ તેમની મગજની ક્ષમતા $1400$ cc હતી. આપેલ તમામ વિધાનો $A, B, C,$ અને $D$ પ્રમાણભૂત ઉત્ક્રાંતિ જીવવિજ્ઞાનના સમયરેખા મુજબ સાચા છે. જો આપણે કોઈ એકને ખોટું પસંદ કરવાનું હોય,તો તે વિગતોની ચોકસાઈ પર આધારિત છે,પરંતુ $NCERT$ મુજબ આ તમામ વિધાનો સાચા ગણાય છે.

(D) સાચો જવાબ $Australopithecus$ છે.
$Australopithecus$ ના અશ્મિઓ ઇથોપિયા અને તાન્ઝાનિયામાં મળી આવ્યા હતા.
તેઓ આશરે $2$ મિલિયન વર્ષો પહેલા $(MYA)$ પૂર્વ આફ્રિકાના ઘાસના મેદાનોમાં રહેતા હતા.
તેઓ લગભગ $4$ ફૂટ ઊંચા હતા અને સીધા ચાલી શકતા હતા.
$Dryopithecus$ અને $Ramapithecus$ લગભગ $15$ મિલિયન વર્ષો પહેલા $(MYA)$ અસ્તિત્વમાં હતા.
$Homo$ $erectus$ લગભગ $1.5$ મિલિયન વર્ષો પહેલા $(MYA)$ દેખાયા હતા.

(A) માનવ ઉત્ક્રાંતિનો ઘટનાક્રમ નીચે મુજબ છે:
$1$. $Ramapithecus$ (આશરે $14-15$ મિલિયન વર્ષ પહેલાં અસ્તિત્વમાં હતા).
$2$. $Australopithecus$ (આશરે $2$ મિલિયન વર્ષ પહેલાં અસ્તિત્વમાં હતા).
$3$. $Homo \text{ } habilis$ (પ્રથમ માનવ જેવું પ્રાણી,મગજની ક્ષમતા $650-800 \text{ } cc$).
$4$. $Homo \text{ } erectus$ (આશરે $1.5$ મિલિયન વર્ષ પહેલાં અસ્તિત્વમાં હતા,મગજની ક્ષમતા $900 \text{ } cc$).
તેથી,સાચો ક્રમ $Ramapithecus \rightarrow Australopithecus \rightarrow Homo \text{ } habilis \rightarrow Homo \text{ } erectus$ છે.

(A) $Homo$ $habilis$ (હોમો હેબિલિસ) ની મગજની ક્ષમતા $650$ $CC$ થી $800$ $CC$ ની વચ્ચે હતી।
તેઓ પ્રથમ માનવ જેવા જીવો હતા, જેમને 'હેન્ડી મેન' અથવા 'ટૂલ મેકર' તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે।
તેની સરખામણીમાં, $Australopithecus$ (ઓસ્ટ્રેલોપિથેકસ) ની મગજની ક્ષમતા ઓછી (આશરે $400 – 500$ $CC$) હતી, $Neanderthal$ $man$ (નિયન્ડરથલ માનવ) ની ક્ષમતા આશરે $1400$ $CC$ હતી, અને $Homo$ $sapiens$ $sapiens$ (આધુનિક માનવ) ની ક્ષમતા આશરે $1350 – 1450$ $CC$ છે।

(C) $Homo\, habilis$ (હોમો હેબિલિસ) ને પ્રથમ માનવ-સમાન હોમિનિડ માનવામાં આવે છે.
તેમની મગજની ક્ષમતા $650\, CC$ થી $800\, CC$ ની વચ્ચે હતી.
તેઓ માંસ ખાતા ન હતા.
તેથી,વિકલ્પ $C$ સાચો જવાબ છે.

(D) આશરે $15$ મિલિયન વર્ષો પહેલા,ડ્રાયોપિથેકસ અને રામાપિથેકસ નામના પ્રાઈમેટ્સ અસ્તિત્વમાં હતા.
ડ્રાયોપિથેકસ વધુ વાનર જેવા હતા,જ્યારે રામાપિથેકસ વધુ માનવ જેવા હતા.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $(I)$ અને $(III)$ છે.

(D) $mtDNA$ (માઈટોકોન્ડ્રિયલ $DNA$) માતૃવંશીય રીતે વારસામાં મળે છે,અને $Y$-રંગસૂત્ર પિતૃવંશીય રીતે વારસામાં મળે છે. તેઓ એક જ પિતૃ દ્વારા વારસામાં મળતા હોવાથી,તેઓ અર્ધીકરણ દરમિયાન જનીનિક પુનઃસંયોજન (recombination) ની પ્રક્રિયામાંથી પસાર થતા નથી. આનાથી વૈજ્ઞાનિકોને ઓટોસોમલ રંગસૂત્રોમાં થતી જનીનિક સામગ્રીની 'અદલાબદલી' વગર પેઢી દર પેઢી વંશાવળીને ટ્રેસ કરવામાં મદદ મળે છે,જે તેમને માનવ ઉત્ક્રાંતિના ઇતિહાસ અને સ્થળાંતરના અભ્યાસ માટે આદર્શ માર્કર બનાવે છે.

(B) માનવ ઉત્ક્રાંતિ અનેક મુખ્ય અનુકૂલનો દ્વારા લાક્ષણિક છે.
$1$. $A$ સાચું છે: હાથની ચોકસાઈ (Precision grip) ને કારણે જટિલ ઓજારો બનાવવાની અને વાપરવાની ક્ષમતા વિકસી.
$2$. $B$ ખોટું છે: માનવ ઉત્ક્રાંતિમાં સખત અને રેસામય ખોરાકમાંથી વિવિધ પ્રકારના ખોરાક તરફનું સ્થળાંતર થયું હતું,પરંતુ 'સખત નટ' માંથી 'નરમ ખોરાક' માં ફેરફાર એ ઉત્ક્રાંતિનું મુખ્ય કારણ નથી. ખોરાક રાંધવા માટે અગ્નિનો ઉપયોગ એ ખોરાકને નરમ બનાવવાનું મુખ્ય પરિબળ હતું.
$3$. $C$ સાચું છે: મગજનો વિકાસ,ખાસ કરીને સેરેબ્રલ કોર્ટેક્સ,જટિલ ભાષા અને સામાજિક માળખાને સરળ બનાવે છે.
$4$. $D$ સાચું છે: પૂંછડીનો અભાવ એ હોમિનોઇડ વંશ (વાનરો અને મનુષ્યો) ની લાક્ષણિકતા છે.

(D) ક્રો-મેગ્નોન માનવ ($Homo$ $sapiens$ $fossilis$) ને આધુનિક માનવ ($Homo$ $sapiens$ $sapiens$) ના સીધા પૂર્વજ માનવામાં આવે છે.
તેઓ આશરે $34,000$ વર્ષ પહેલાં જીવતા હતા અને શારીરિક રચનામાં આધુનિક માનવને ખૂબ જ સમાન હતા,જેની મગજની ક્ષમતા આશરે $1,600$ $cc$ જેટલી હતી.

(B) $1$. $Homo$ $neanderthalensis$ ના અશ્મિઓ મુખ્યત્વે યુરોપ અને પશ્ચિમ એશિયાના ભાગોમાંથી મળી આવે છે,દક્ષિણ અમેરિકામાંથી નહીં.
$2$. નિએન્ડરથલ માનવ ($Homo$ $neanderthalensis$) અને ક્રો-મેગ્નન માનવ ($Homo$ $sapiens$ $fossilis$) અંતિમ પ્લેઇસ્ટોસીન યુગ દરમિયાન જીવતા હતા અને નિએન્ડરથલ લુપ્ત થયા તે પહેલાં તેઓ થોડા સમય માટે સાથે અસ્તિત્વ ધરાવતા હતા તેવા પુરાવા છે.
$3$. $Australopithecus$ ના અશ્મિઓ આફ્રિકામાંથી મળી આવ્યા હતા,ઓસ્ટ્રેલિયામાંથી નહીં.
$4$. ઉત્ક્રાંતિના સમયરેખામાં $Homo$ $habilis$ ('હેન્ડી મેન') એ $Homo$ $erectus$ પહેલા આવ્યા હતા.
તેથી,સાચું વિધાન એ છે કે નિએન્ડરથલ માનવ અને ક્રો-મેગ્નન માનવ થોડા સમય માટે સાથે અસ્તિત્વ ધરાવતા હતા.

(B) $Dryopithecus$ અને $Ramapithecus$ આશરે $15$ મિલિયન વર્ષ પહેલાં અસ્તિત્વ ધરાવતા હતા. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$25 \times 10^6$ વર્ષ પહેલાં એ $Dryopithecus$ જેવા પ્રારંભિક હોમિનિડ્સ સાથે સંકળાયેલ ભૂસ્તરશાસ્ત્રીય સમય માટે સૌથી નજીકનો અંદાજ છે. જોકે તેઓ સામાન્ય રીતે $15-20$ મિલિયન વર્ષ પહેલાં જીવતા હોવાનું માનવામાં આવે છે,આપેલા વિકલ્પોને ધ્યાનમાં લેતા,$25 \times 10^6$ વર્ષ પહેલાં એ સૌથી યોગ્ય વિકલ્પ છે.

(B) સાચું વિધાન એ છે કે $Homo$ $erectus$ એ માનવના પૂર્વજ છે.
$Homo$ $erectus$ આશરે $1.5$ થી $2$ મિલિયન વર્ષ પહેલાં જીવતા હતા અને તેમને માનવ ઉત્ક્રાંતિની શ્રેણીમાં એક મહત્વપૂર્ણ કડી માનવામાં આવે છે.
ક્રો-મેગ્નન માનવની શોધ ફ્રાન્સમાં થઈ હતી,ઇથોપિયામાં નહીં.
નિએન્ડરથલ માનવ ($Homo$ $neanderthalensis$) ને એક અલગ પ્રજાતિ અથવા પેટા-પ્રજાતિ માનવામાં આવે છે જે પ્રારંભિક $Homo$ $sapiens$ સાથે અસ્તિત્વમાં હતી,પરંતુ તેઓ સીધા પૂર્વજ નથી.
$Australopithecus$ એ પ્રારંભિક હોમિનિડ છે,પરંતુ તેને સામાન્ય રીતે આધુનિક $Homo$ $sapiens$ ના સીધા પૂર્વજને બદલે એક અલગ શાખા માનવામાં આવે છે.

(C) આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$Gorilla$ એ માણસનો સૌથી નજીકનો સંબંધી છે. આણ્વિક પુરાવાઓ અને જીનોમિક અભ્યાસોના આધારે,$Gorilla$ અને $Chimpanzee$ મનુષ્યો સાથે ખૂબ જ ઊંચી ટકાવારીમાં $DNA$ ક્રમની સમાનતા ધરાવે છે. આપેલા વિકલ્પોમાં,$Gorilla$ એ ઉત્ક્રાંતિની દ્રષ્ટિએ સૌથી નજીકનો સંબંધી છે.

(C) દ્વિનેત્રી દૃષ્ટિ (Binocular vision) એ મનુષ્યો અને અન્ય પ્રાઈમેટ્સ દ્વારા વહેંચાયેલું એક મુખ્ય લક્ષણ છે. તે ઊંડાણની સમજ (depth perception) માટે પરવાનગી આપે છે,જે વૃક્ષો પર રહેતા પૂર્વજોના અસ્તિત્વ માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ હતું. જોકે પૂંછડીનો લોપ,જડબાંનું કદ ઘટવું અને ચપટા નખ જેવા અન્ય લક્ષણો પણ ઉદવિકાસીય લક્ષણો છે,પરંતુ દ્વિનેત્રી દૃષ્ટિ એ એક પાયાનું પ્રાઈમેટ લક્ષણ છે જે ગાઢ ઉદવિકાસીય સંબંધ સૂચવે છે.

(A) $Homo$ $sapiens$ (આધુનિક માનવ) નો ઉદ્ભવ $Pleistocene$ (પ્લેસ્ટોસીન) યુગ દરમિયાન થયો હતો.
આ યુગ આશરે $2.58$ મિલિયન વર્ષો પહેલા શરૂ થયો હતો અને લગભગ $11,700$ વર્ષો પહેલા સમાપ્ત થયો હતો.
$Homo$ $sapiens$ નો ઉદ્ભવ આફ્રિકામાં થયો હતો અને ત્યારબાદ તેઓ સમગ્ર વિશ્વમાં ફેલાઈ ગયા હતા.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(B) માનવ ઉદવિકાસનો કાલક્રમિક ક્રમ નીચે મુજબ છે:
$1$. પૅકિંગમૅન ($Homo$ $erectus$ $pekinensis$): આશરે $750,000$ થી $200,000$ વર્ષ પહેલાં અસ્તિત્વમાં હતા.
$2$. નિએન્ડરથલ ($Homo$ $neanderthalensis$): આશરે $400,000$ થી $40,000$ વર્ષ પહેલાં અસ્તિત્વમાં હતા.
$3$. હોમોસેપિયન્સ (આધુનિક માનવ): આશરે $300,000$ વર્ષ પહેલાં ઉદભવ્યા.
$4$. ક્રોમેગ્નોન: યુરોપમાં પ્રારંભિક આધુનિક માનવ,જે આશરે $40,000$ થી $10,000$ વર્ષ પહેલાં જોવા મળ્યા હતા.
તેથી,સાચો ક્રમ પૅકિંગમૅન $\rightarrow$ નિએન્ડરથલ $\rightarrow$ હોમોસેપિયન્સ $\rightarrow$ ક્રોમેગ્નોન છે.

(C) મનુષ્યનો ઉત્ક્રાંતિનો ઇતિહાસ $Africa$ ખંડમાં રહેલો છે.
અશ્મિઓના પુરાવાઓ,જેમ કે $Australopithecus$ અને પ્રારંભિક $Homo$ પ્રજાતિઓના અવશેષો,ભારપૂર્વક સૂચવે છે કે માનવ ઉત્ક્રાંતિની શરૂઆત $Africa$ માં થઈ હતી.
ત્યાંથી,માનવના પૂર્વજો વિશ્વના અન્ય ભાગોમાં,જેમાં $Asia$ અને $Europe$ નો સમાવેશ થાય છે,ત્યાં સ્થળાંતરિત થયા હતા.

(C) કણાભસૂત્રીય $DNA$ $(mt-DNA)$ માતૃવંશીય (માતા તરફથી) વારસામાં મળે છે,અને $Y$-રંગસૂત્ર પિતૃવંશીય (પિતા તરફથી) વારસામાં મળે છે.
તેઓ એક જ પિતૃ દ્વારા વારસામાં મળતા હોવાથી (uniparental inheritance),તેઓ ફલન દરમિયાન જનીનિક પુનઃસંયોજન (recombination) માં ભાગ લેતા નથી.
પુનઃસંયોજનના અભાવને કારણે,વૈજ્ઞાનિકો જનીનિક દ્રવ્યના 'મિશ્રણ' વગર પેઢીઓ સુધી વંશાવળીને ટ્રેસ કરી શકે છે,જે સામાન્ય રંગસૂત્રોમાં જોવા મળે છે.
તેથી,તેઓ માનવ સ્થળાંતર અને ઉત્ક્રાંતિના ઇતિહાસને ટ્રેસ કરવા માટે ઉત્તમ આણ્વિક માર્કર તરીકે કાર્ય કરે છે.

(D) આણ્વિક પુરાવાઓ,ખાસ કરીને $DNA$ શૃંખલાઓની સરખામણી,સૌથી સચોટ જાતિવિકાસીય સંબંધો પૂરા પાડે છે. લિંગી રંગસૂત્રો,દૈહિક રંગસૂત્રો અને કણાભસૂત્રમાંથી મેળવેલા $DNA$ ના અભ્યાસો દર્શાવે છે કે માનવી અને ચિમ્પાન્ઝી વચ્ચેની આનુવંશિક સમાનતા આશરે $98-99\%$ છે. આ વ્યાપક જિનોમિક વિશ્લેષણ પુષ્ટિ કરે છે કે માનવી અન્ય કોઈ પણ હોમિનીડ એપ કરતા ચિમ્પાન્ઝી સાથે વધુ ગાઢ રીતે સંકળાયેલ છે.

(B) માઈટોકોન્ડ્રિયલ $DNA$ $(mtDNA)$ ના તફાવતનો અભ્યાસ માનવ ઉત્ક્રાંતિ અંગે મહત્વપૂર્ણ પુરાવા પૂરા પાડે છે. $mtDNA$ માતૃવંશીય રીતે વારસામાં મળે છે અને તેમાં પ્રમાણમાં સ્થિર દરે વિકૃતિઓ (mutations) જોવા મળે છે,તેથી તે આણ્વિક ઘડિયાળ તરીકે કાર્ય કરે છે. સંશોધન દર્શાવે છે કે વિશ્વના અન્ય ભાગોની વસ્તીની તુલનામાં આફ્રિકાની માનવ વસ્તીમાં આનુવંશિક વિવિધતાનું પ્રમાણ વધુ છે. આફ્રિકન વસ્તીમાં આ ઉચ્ચ આનુવંશિક વિવિધતા સૂચવે છે કે તેઓ લાંબા સમયથી અસ્તિત્વ ધરાવે છે,જે 'આઉટ ઓફ આફ્રિકા' સિદ્ધાંતને સમર્થન આપે છે,જે મુજબ આધુનિક માનવ ($Homo$ $sapiens$) અન્ય ખંડોમાં સ્થળાંતર કરતા પહેલા આફ્રિકામાં ઉદ્ભવ્યા હતા.

(A) વિવિધ માનવ પૂર્વજોની મગજની ક્ષમતા નીચે મુજબ છે:
$1$. $Homo \ habilis$: $650-800 \ cc$.
$2$. $Homo \ erectus$: $800-1100 \ cc$.
$3$. $Homo \ neanderthalensis$: $1400 \ cc$.
$4$. $Ramapithecus$: $Homo$ પ્રજાતિની તુલનામાં મગજની ક્ષમતા ઓછી હતી.
આમ,$Homo \ neanderthalensis$ ની મગજની ક્ષમતા $1400 \ cc$ છે,જે $1000 \ cc$ થી વધુ હોવાથી તે સાચો જવાબ છે.

(B) આપેલ વર્ણન નીએન્ડરથલ માનવ ($Homo$ $neanderthalensis$) માટે છે.
તેઓ આશરે $1,00,000$ થી $40,000$ વર્ષ પહેલાં અસ્તિત્વમાં હતા.
તેમની મુખ્ય લાક્ષણિકતાઓમાં ઠીંગણું અને મજબૂત શરીર,જાડી ભ્રમરો,ઢળતું કપાળ અને મોટા દાંત સાથેનું મજબૂત જડબું છે,જે તેમને ઠંડી આબોહવામાં ટકી રહેવામાં મદદરૂપ થતું હતું.
તેઓ આધુનિક માનવની સરખામણીમાં થોડા વાંકા વળેલા શરીર સાથે ચાલતા હતા.

(C) આધુનિક માનવ ($Homo$ $sapiens$) ની ઉત્ક્રાંતિમાં સૌથી મહત્વનું વલણ મગજની ક્ષમતા (કપાલ ક્ષમતા) માં થયેલો નોંધપાત્ર વધારો છે. જોકે સીધી અંગસ્થિતિ,ત્રિનેત્ર પરિમાણ દૃષ્ટિ અને જડબાના બંધારણમાં ફેરફાર જેવા અન્ય લક્ષણો પણ જોવા મળ્યા હતા,પરંતુ મગજનો વિકાસ,ખાસ કરીને સેરેબ્રલ કોર્ટેક્સનો વિકાસ,જટિલ ભાષા,અમૂર્ત વિચારસરણી અને અદ્યતન સાધનો બનાવવા માટે જવાબદાર છે,જે માનવ ઉત્ક્રાંતિની મુખ્ય લાક્ષણિકતાઓ છે.

(B) માનવ ઉત્ક્રાંતિનો કાળક્રમ નીચે મુજબ છે:
$1$. $Ramapithecus$: આશરે $14-12$ મિલિયન વર્ષ પહેલાં અસ્તિત્વમાં હતા.
$2$. $Australopithecus$: આશરે $2$ મિલિયન વર્ષ પહેલાં અસ્તિત્વમાં હતા.
$3$. $Homo \ habilis$: પ્રથમ માનવ જેવું પ્રાણી,જે આશરે $2$ મિલિયન વર્ષ પહેલાં અસ્તિત્વમાં આવ્યું હતું ($Australopithecus$ પછી).
$4$. $Homo \ erectus$: આશરે $1.5$ મિલિયન વર્ષ પહેલાં અસ્તિત્વમાં હતા.
તેથી,સાચો ક્રમ $Ramapithecus \to Australopithecus \to Homo \ habilis \to Homo \ erectus$ છે.

(C) આપેલ હોમિનિડ્સની મગજની ક્ષમતા નીચે મુજબ છે:
$1$. $(a)$ હોમો હેબિલિસ: તેમની મગજની ક્ષમતા $650-800 \text{ cc}$ ની વચ્ચે હતી. તેથી,$(a) - (iii)$.
$2$. $(b)$ હોમો નિએન્ડરથેલેન્સિસ: તેમની મગજની ક્ષમતા આશરે $1400 \text{ cc}$ હતી. તેથી,$(b) - (iv)$.
$3$. $(c)$ હોમો ઇરેક્ટસ: તેમની મગજની ક્ષમતા આશરે $900 \text{ cc}$ હતી. તેથી,$(c) - (i)$.
$4$. $(d)$ હોમો સેપિયન્સ: આધુનિક માનવીઓની મગજની ક્ષમતા આશરે $1350 \text{ cc}$ છે. તેથી,$(d) - (ii)$.
આમ,સાચી જોડ $(a)-(iii), (b)-(iv), (c)-(i), (d)-(ii)$ છે.

(D) $Cro-Magnon$ (ક્રો-મેગ્નન) માનવને આધુનિક માનવ ($Homo$ $sapiens$) ને સૌથી વધુ સમાન માનવામાં આવે છે.
તેમનું હાડપિંજરનું માળખું,મગજની ક્ષમતા અને શારીરિક લક્ષણો આધુનિક માનવ જેવા જ હતા.
તેઓ આશરે $10,000$ થી $40,000$ વર્ષ પહેલાં જીવતા હતા અને તેઓ તેમના અદ્યતન સાધનો બનાવવા અને કલાત્મક ક્ષમતાઓ માટે જાણીતા છે.

(A) વિધાન સાચું છે કારણ કે ચિમ્પાન્ઝી ખરેખર મનુષ્યોના સૌથી નજીકના જીવંત સંબંધીઓ છે,જે તેમના $DNA$ ના આશરે $98-99\%$ શેર કરે છે.
કારણ પણ સાચું છે. સાયટોજેનેટિક અભ્યાસોએ દર્શાવ્યું છે કે રંગસૂત્રોની બેન્ડિંગ પેટર્ન,ખાસ કરીને ઓટોસોમ $3$ અને $6$ માં,મનુષ્યો અને ચિમ્પાન્ઝી વચ્ચે નોંધપાત્ર રીતે સમાન છે.
બેન્ડિંગ પેટર્નમાં આ સમાનતા તેમના નજીકના ઉત્ક્રાંતિ સંબંધ માટે મજબૂત પુરાવા તરીકે કામ કરે છે,તેથી કારણ વિધાનની સાચી સમજૂતી આપે છે.

(C) $Eohippus$ એ ઘોડાના ઉત્ક્રાંતિવાદમાં સૌથી જૂનું જાણીતું અશ્મિ સ્વરૂપ છે.
તેની ઉત્પત્તિ $Eocene$ યુગ દરમિયાન થઈ હતી, $Pliocene$ યુગ દરમિયાન નહીં.
ઘોડાનું પ્રથમ અશ્મિ ઉત્તર અમેરિકામાં મળી આવ્યું હતું અને તેને $Eohippus$ અથવા "Dawn Horse" નામ આપવામાં આવ્યું હતું, જેને પાછળથી $Hyracotherium$ તરીકે નામ આપવામાં આવ્યું.
તેથી, વિધાન સાચું છે, પરંતુ કારણ ખોટું છે.

(B) જાવા એપ-મેનનું અશ્મિ મધ્ય જાવાના પ્લેઇસ્ટોસીન ખડકોમાંથી મળી આવ્યું હતું. પેકિંગ મેનનું અશ્મિ પેકિંગ નજીકની ચોકોટીયન ગુફાઓમાંથી મળી આવ્યું હતું, જ્યારે હાઈડલબર્ગ મેનનું અશ્મિ મધ્ય પ્લેઇસ્ટોસીન સમયગાળા દરમિયાન મળી આવ્યું હતું. આ ત્રણેય અશ્મિઓ $Homo \text{ } erectus$ ની શ્રેણીમાં આવે છે.
$Homo \text{ } erectus$ આશરે $1.7$ મિલિયન વર્ષો પહેલા મધ્ય પ્લેઇસ્ટોસીન યુગમાં દેખાયા હતા. એવું માનવામાં આવે છે કે $H. \text{ } erectus$ નો વિકાસ $Homo \text{ } habilis$ માંથી થયો હતો.
તેઓ આશરે $1.5-1.8$ મીટર ઊંચા હતા અને સીધા ટટ્ટાર ચાલતા હતા. તેમની ખોપરી આધુનિક માનવ કરતા ચપટી હતી. તેઓના જડબા બહાર નીકળેલા, ભમરના હાડકાં ઉપસેલા, નાના કેનાઇન દાંત અને મોટા દાઢના દાંત હતા. તેઓ પથ્થર અને હાડકાંના વધુ જટિલ સાધનો બનાવતા હતા, મોટા પ્રાણીઓનો શિકાર કરતા હતા અને કદાચ અગ્નિનો ઉપયોગ જાણતા હતા.

(C) સાચું વિધાન એ છે કે $Homo$ $habilis$ કદાચ માંસ ખાતા હતા.
$Homo$ $habilis$ એ પ્રથમ માનવ જેવો જીવ (હોમિનિડ) હતો જેની મગજની ક્ષમતા $650-800$ $cc$ હતી.
- ખેતીની શરૂઆત આશરે $10,000$ વર્ષ પહેલાં થઈ હતી,$50,000$ વર્ષ પહેલાં નહીં.
- $Dryopithecus$ અને $Ramapithecus$ વધુ વાનર જેવા હતા અને તેઓ માણસની જેમ ચાલતા નહોતા.
- નિયન્ડરથલ માનવ એશિયામાં $1,00,000$ થી $40,000$ વર્ષ પહેલાં રહેતા હતા,પરંતુ ઉત્ક્રાંતિના સંદર્ભમાં વિકલ્પ $C$ સૌથી વધુ સ્વીકૃત છે.

(N/A) માનવ ઉત્ક્રાંતિના વિવિધ ઘટકો નીચે મુજબ છે:
$(i)$ મગજની ક્ષમતા
$(ii)$ શરીરની સ્થિતિ (Posture)
$(iii)$ ખોરાક/આહાર પસંદગી અને અન્ય મહત્વપૂર્ણ લાક્ષણિકતાઓ
(કોષ્ટક ઉપર મુજબ જ રહેશે)

(N/A) ઘોડાનું ઉત્ક્રાંતિ ઇઓસીન સમયગાળા દરમિયાન $Eohippus$ થી શરૂ થયું હતું. તેમાં નીચેના ઉત્ક્રાંતિના તબક્કાઓ સામેલ હતા:
$1$. શરીરના કદમાં ક્રમિક વધારો.
$2$. માથા અને ગરદનના વિસ્તારમાં લંબાઈ.
$3$. અંગો અને પગની લંબાઈમાં વધારો.
$4$. પાર્શ્વીય આંગળીઓમાં ક્રમિક ઘટાડો.
$5$. ત્રીજી કાર્યકારી આંગળી (toe) નું વિસ્તરણ.
$6$. પીઠનું મજબૂતીકરણ.
$7$. મગજ અને સંવેદનાત્મક અંગોનો વિકાસ.
$8$. ઘાસ ખાવા માટે દાંતની જટિલતામાં વધારો.
ઉત્ક્રાંતિનો ક્રમ નીચે મુજબ છે:
$(i)$ $Eohippus$ (ઇઓસીન સમયગાળો): તેનું માથું અને ગરદન ટૂંકા હતા. તેના દરેક અગ્રપાદમાં ચાર અને દરેક પશ્ચપાદમાં ત્રણ કાર્યકારી આંગળીઓ હતી. દાઢ ટૂંકી હતી,જે નરમ વનસ્પતિ ખોરાકને પીસવા માટે અનુકૂલિત હતી.
$(ii)$ $Mesohippus$ (ઓલિગોસીન સમયગાળો): તે $Eohippus$ કરતા થોડો ઊંચો હતો. તેના દરેક પગમાં ત્રણ આંગળીઓ હતી.
$(iii)$ $Merychippus$ (માયોસીન સમયગાળો): તે આશરે $100 \ cm$ ઊંચો હતો. જોકે તેના દરેક પગમાં હજુ પણ ત્રણ આંગળીઓ હતી,પરંતુ તે એક આંગળી પર દોડી શકતો હતો. બાજુની આંગળીઓ જમીનને સ્પર્શતી ન હતી. દાઢ ઘાસ ચાવવા માટે અનુકૂલિત હતી.
$(iv)$ $Pliohippus$ (પ્લાયોસીન સમયગાળો): તે આધુનિક ઘોડા જેવો દેખાતો હતો અને લગભગ $108 \ cm$ ઊંચો હતો. તેના દરેક અંગમાં એક કાર્યકારી આંગળી હતી અને $2^{nd}$ તથા $4^{th}$ આંગળીઓના અવશેષો હતા.
$(v)$ $Equus$ (પ્લેઇસ્ટોસીન સમયગાળો): $Pliohippus$ માંથી $Equus$ અથવા આધુનિક ઘોડાનો ઉદભવ થયો,જેમાં દરેક પગમાં એક આંગળી હોય છે. તેમની પાસે ઘાસ કાપવા માટે છેદક દાંત અને ખોરાક પીસવા માટે જટિલ દાઢ હોય છે.

(N/A) આશરે $15$ મિલિયન વર્ષ પૂર્વે ડ્રાયોપિથેક્સ અને રામાપિથેક્સ નામના પ્રાઈમેટ અસ્તિત્વમાં હતા. તેઓ વાળવાળા હતા અને ગોરિલા તથા ચિમ્પાન્ઝીની જેમ ચાલતા હતા. રામાપિથેક્સ વધુ માનવ જેવા હતા,જ્યારે ડ્રાયોપિથેક્સ વધુ એપ (વાનર) જેવા હતા.
ઇથિઓપિયા અને તાન્ઝાનિયામાં માનવ જેવા અસ્થિઓના કેટલાક અશ્મિઓ મળી આવ્યા છે (આકૃતિ જુઓ). આ વિશિષ્ટતાઓ એ માન્યતાને મજબૂત બનાવે છે કે $3-4$ મિલિયન વર્ષ પૂર્વે માનવ જેવા પ્રાઈમેટ્સ પૂર્વી આફ્રિકામાં વિચરણ કરતા હતા. તેઓ કદાચ $4$ ફૂટથી ઊંચા નહોતા પરંતુ સીધા ચાલતા હતા.
આશરે $2$ મિલિયન વર્ષ પૂર્વે ઑસ્ટ્રેલોપિથેસિન પૂર્વી આફ્રિકાના ઘાસના મેદાનોમાં રહેતા હતા. પુરાવા દર્શાવે છે કે તેઓ શરૂઆતમાં પથ્થરના હથિયારોથી શિકાર કરતા હતા પરંતુ મુખ્યત્વે ફળો ખાતા હતા. શોધાયેલા કેટલાક અસ્થિઓ ભિન્ન હતા. આ જીવને પ્રથમ માનવ જેવા હોમિનિડ કહેવાયા,જેમને હોમો હેબિલિસ નામ આપવામાં આવ્યું.
તેમના મગજની ક્ષમતા $650-800 \, cc$ ની વચ્ચે હતી. તેઓ કદાચ માંસાહારી નહોતા. $1891$ માં જાવામાંથી શોધાયેલા અશ્મિઓએ આગળનું ચરણ પ્રગટ કર્યું,એટલે કે હોમો ઇરેક્ટસ,જે આશરે $1.5$ મિલિયન વર્ષ પૂર્વે અસ્તિત્વમાં હતા. હોમો ઇરેક્ટસનું મગજ મોટું હતું,જે લગભગ $900 \, cc$ હતું.
હોમો ઇરેક્ટસ કદાચ માંસ ખાતા હતા. નિએન્ડરથલ માનવ $1400 \, cc$ ના મસ્તિક કદ સાથે $1,00,000$ થી $40,000$ વર્ષ પૂર્વે પૂર્વી અને મધ્ય એશિયાની નજીક રહેતા હતા.
તેઓ તેમના શરીરના રક્ષણ માટે પ્રાણીઓની ચામડીનો ઉપયોગ કરતા હતા અને તેમના મૃતકોને દફનાવતા હતા. હોમો સેપિયન્સ આફ્રિકામાં ઉદ્ભવ્યા અને સમગ્ર ખંડોમાં સ્થળાંતરિત થયા તથા ભિન્ન જાતિઓમાં વિકસિત થયા.
$75,000-10,000$ વર્ષ અગાઉ હિમયુગ દરમિયાન આધુનિક હોમો સેપિયન્સ ઉદ્ભવ્યા. પ્રાગૈતિહાસિક ગુફા-કલાનો વિકાસ લગભગ $18,000$ વર્ષો અગાઉ થયો હતો. પ્રાગૈતિહાસિક માનવ દ્વારા તૈયાર કરેલ ચિત્રો મધ્યપ્રદેશના રાયસેન જિલ્લામાં ભીમબેટકા ખડક આશ્રયસ્થાનમાં જોવા મળે છે. આશરે $10,000$ વર્ષો પૂર્વે કૃષિની શરૂઆત થઈ અને માનવ-વસાહતો સ્થપાઈ.

(N/A) $Homo$ $erectus$ આશરે $1.5$ મિલિયન વર્ષ પૂર્વે અસ્તિત્વમાં હતા. તેમની મગજની ક્ષમતા મોટી હતી,જે લગભગ $900$ $cc$ જેટલી હતી. $Homo$ $erectus$ સંભવતઃ માંસાહારી હતા.
$Homo$ $sapiens$ આફ્રિકામાં ઉદ્ભવ્યા (વિકસિત થયા) અને વિવિધ ખંડોમાં સ્થળાંતર કરીને અલગ-અલગ જાતિઓમાં વિકસિત થયા. આધુનિક $Homo$ $sapiens$ $75,000$ થી $10,000$ વર્ષ પહેલાં હિમયુગ દરમિયાન અસ્તિત્વમાં આવ્યા. પ્રાગૈતિહાસિક ગુફા-કલાનો વિકાસ આશરે $18,000$ વર્ષ પહેલાં થયો હતો.

(B) $Ramapithecus$ મનુષ્ય જેવું વધુ હતું કારણ કે તે તેના પાછળના પગ પર ટટ્ટાર ચાલતું હતું,સખત બદામ અને બીજ ખાતું હતું,અને તેના જડબા અને દાંત મનુષ્ય જેવા હતા (તેને પ્રથમ મનુષ્ય જેવું હોમિનિડ માનવામાં આવે છે).
તેની સરખામણીમાં,$Dryopithecus$ વધુ વાનર જેવું હતું,કારણ કે તેના હાથ અને પગની લંબાઈ વાનરોની જેમ સમાન હતી.

(A) પ્રથમ હોમિનિડ $Homo \ habilis$ તરીકે ઓળખાય છે.
તેની મગજની ક્ષમતા $650-800 \ cc$ ની વચ્ચે હોય છે.

(C) Ramapithecus અને Australopithecines મુખ્યત્વે શાકાહારી હતા, જ્યારે Homo habilis ને પ્રથમ માનવ જેવો જીવ માનવામાં આવે છે જે કદાચ શાકાહારી હતો. આપેલા વિકલ્પોમાં, Ramapithecus અને Australopithecines મુખ્યત્વે ફળો અને નરમ વનસ્પતિના ભાગો પર નિર્ભર હતા. Homo habilis ની મગજની ક્ષમતા $650-800 \text{ cc}$ હતી અને સામાન્ય રીતે એવું માનવામાં આવે છે કે તેઓ માંસ ખાતા ન હતા.

(A) હા, મનુષ્યો પણ ઉત્ક્રાંતિ પામી રહ્યા છે. અશ્મિઓ પુરાવા આપે છે કે ઉત્ક્રાંતિ એક સતત ચાલતી ઘટના છે.
આપણા પૂર્વજો જેવા કે $Ramapithecus$, $Australopithecus$, $Homo \text{ } habilis$, $Homo \text{ } erectus$, $Neanderthal$ માનવ અને $Cro-magnon$ માનવ સતત ઉત્ક્રાંતિ પામતા રહ્યા છે અને આધુનિક માનવ $(Homo \text{ } sapiens \text{ } sapiens)$ અમુક ફેરફારોમાંથી ઉદ્ભવ્યો છે.
આશરે $15 \text{ } mya$ પહેલા $Dryopithecus$ અને $Ramapithecus$ અસ્તિત્વમાં હતા. તેઓ વાળવાળા હતા અને ગોરિલા તથા ચિમ્પાન્ઝીની જેમ ચાલતા હતા. $Ramapithecus$ વધુ માનવ જેવા હતા જ્યારે $Dryopithecus$ વધુ વાનર જેવા હતા.
આશરે $2 \text{ } mya$ પહેલા $Australopithecines$ પૂર્વ આફ્રિકાના ઘાસના મેદાનોમાં રહેતા હતા અને ફળો ખાતા હતા. તેઓમાં વાનર જેવા લક્ષણો હતા જેમ કે નાનું કદ, મોટા છેદક દાંત, સુપ્રાઓર્બિટલ રિજ અને હડપચીનો અભાવ. તેઓમાં માનવ જેવા લક્ષણો પણ હતા જેમ કે સીધો દેહધર્મ, દ્વિપાદી ચાલ અને કટિ વળાંક. $Homo \text{ } habilis$ પ્રથમ માનવ જેવો હોમિનિડ હતો.
તેમની મગજની ક્ષમતા $650-800 \text{ } cc$ ની વચ્ચે હતી. તેઓ કદાચ માંસ ખાતા ન હતા. તેઓ દ્વિપાદી અને સીધા ઉભા રહેતા હતા. તેઓ પ્રથમ સાધન બનાવનાર (Handy man) હતા.
$1891$ માં જાવામાં શોધાયેલા અશ્મિઓએ આગામી તબક્કો એટલે કે $Homo \text{ } erectus$ વિશે જણાવ્યું જે આશરે $1.5 \text{ } mya$ પહેલા હતા. તેમનું મગજ મોટું હતું $(900 \text{ } cc)$. તેઓ કદાચ માંસ ખાતા હતા. તેઓએ સૌપ્રથમ અગ્નિનો ઉપયોગ કર્યો હતો. તેઓ હડપચી વગરના હતા.
$Neanderthal$ માનવની મગજની ક્ષમતા $1400 \text{ } cc$ હતી. તેઓ $1,00,000$ થી $40,000$ વર્ષ પહેલાં પૂર્વ અને મધ્ય એશિયામાં રહેતા હતા. તેઓ શરીરને સુરક્ષિત રાખવા માટે ચામડાનો ઉપયોગ કરતા હતા અને તેમના મૃતકોને દફનાવતા હતા. તેઓ ગુફાવાસી હતા.
$Homo \text{ } sapiens$ હિમયુગ દરમિયાન $75,000-10,000$ વર્ષ પહેલાં ઉદ્ભવ્યા હતા. પ્રાગૈતિહાસિક ગુફા ચિત્રકલા આશરે $18,000$ વર્ષ પહેલાં વિકસિત થઈ હતી. આધુનિક માનવમાં સપાટ કપાળ, હડપચીની હાજરી, સુપ્રા-ઓર્બિટલ રિજનો અભાવ અને સીધો દેહધર્મ જોવા મળે છે. આમ, આપણે કહી શકીએ કે ઉત્ક્રાંતિ મનુષ્યમાં પણ સતત ચાલતી પ્રક્રિયા છે.

(N/A) આશરે $15$ મિલિયન વર્ષો પહેલા $(mya)$,$Dryopithecus$ અને $Ramapithecus$ નામના પ્રાઈમેટ્સ અસ્તિત્વમાં હતા. તેઓ વાળવાળા હતા અને ગોરિલા અને ચિમ્પાન્ઝીની જેમ ચાલતા હતા. $Ramapithecus$ વધુ માનવ જેવા હતા,જ્યારે $Dryopithecus$ વધુ વાનર જેવા હતા.
ઇથોપિયા અને તાન્ઝાનિયામાં માનવ જેવા હાડકાના થોડા અશ્મિઓ મળી આવ્યા છે. આનાથી હોમિનિડ લક્ષણો બહાર આવ્યા,જેનાથી એવું માનવામાં આવે છે કે આશરે $3-4$ $mya$ પહેલા,પૂર્વ આફ્રિકામાં માનવ જેવા પ્રાઈમેટ્સ ચાલતા હતા. તેઓ કદાચ $4$ ફૂટથી વધુ ઊંચા નહોતા પરંતુ સીધા ચાલતા હતા.
આશરે $2$ $mya$ પહેલા,$Australopithecines$ કદાચ પૂર્વ આફ્રિકાના ઘાસના મેદાનોમાં રહેતા હતા. પુરાવા દર્શાવે છે કે તેઓ પથ્થરના શસ્ત્રો વડે શિકાર કરતા હતા પરંતુ મુખ્યત્વે ફળો ખાતા હતા.
મળી આવેલા કેટલાક હાડકાં $Australopithecines$ કરતા અલગ હતા. આ પ્રાણીને પ્રથમ માનવ જેવું પ્રાણી,હોમિનિડ કહેવામાં આવ્યું હતું અને તેનું નામ $Homo$ $habilis$ રાખવામાં આવ્યું હતું. તેમની મગજની ક્ષમતા $650-800$ $cc$ ની વચ્ચે હતી.

(N/A) $1$. $Hominid$ લક્ષણો: આ એવા લક્ષણો છે જે મનુષ્યો અથવા માનવ જેવા પૂર્વજો માટે વિશિષ્ટ છે,જેમ કે દ્વિપાદી ગતિ (બે પગે ચાલવું),મગજની વધેલી ક્ષમતા અને સાધનોનો ઉપયોગ.
$2$. ઉત્ક્રાંતિ જીવવિજ્ઞાન: આ જીવવિજ્ઞાનની એક શાખા છે જે પૃથ્વી પર જીવનની વિવિધતા ઉત્પન્ન કરતી ઉત્ક્રાંતિ પ્રક્રિયાઓ (જેમ કે પ્રાકૃતિક પસંદગી,સામાન્ય પૂર્વજો અને જાતિ નિર્માણ) નો અભ્યાસ કરે છે.

(B) પૃથ્વીના ઉત્ક્રાંતિના ઇતિહાસ દરમિયાન,મેસોઝોઇક યુગને સરીસૃપોનો યુગ માનવામાં આવે છે. જોકે,ક્રીટેશિયસ સમયગાળાના અંત સુધીમાં,મોટાભાગના વિશાળ સરીસૃપો (ડાયનાસોર) લુપ્ત થઈ ગયા હતા. તેમના ઘટાડા પછી,સસ્તન પ્રાણીઓએ વિવિધતા દર્શાવવાનું શરૂ કર્યું અને સેનોઝોઇક યુગમાં તેઓ મુખ્ય ભૂચર પૃષ્ઠવંશી પ્રાણીઓ તરીકે પ્રભાવી બન્યા. તેથી,સરીસૃપોના ઘટાડા પછી સસ્તન પ્રાણીઓનું વર્ચસ્વ વધ્યું.

(B) આશરે $15$ મિલિયન વર્ષ પૂર્વે ડ્રાયોપિથેક્સ અને રામાપિથેક્સ નામના પ્રાઈમેટ અસ્તિત્વમાં હતા. તેઓ વાળ ધરાવતા હતા અને ગોરિલા તથા ચિમ્પાન્ઝીની જેમ ચાલતા હતા. રામાપિથેક્સ વધુ માનવ જેવા હતા,જ્યારે ડ્રાયોપિથેક્સ વધુ વાનર જેવા હતા. તેથી,$A$ અને $D$ બંને સાચા છે.

(C) $Dryopithecus$ (ડ્રાયોપિથેક્સ) પ્રજાતિ આશરે $15$ મિલિયન વર્ષો પહેલા અસ્તિત્વમાં હતી. તેઓ દેખાવમાં વધુ એપ (વાનર) જેવા હતા,જેમાં મોટા કેનાઈન (રાક્ષસી દાંત) હતા અને તેમનો ખોરાક નરમ ફળો અને પાંદડાઓનો બનેલો હતો. તેની સરખામણીમાં,$Ramapithecus$ (રામાપિથેક્સ) વધુ માનવ જેવા હતા. તેથી,$Dryopithecus$ એ સાચો જવાબ છે.

(D) $NCERT$ પાઠ્યપુસ્તક મુજબ,ડ્રાયોપિથેક્સ અને રામપિથેક્સ આશરે $15$ મિલિયન વર્ષ પૂર્વે અસ્તિત્વમાં હતા.
ડ્રાયોપિથેક્સ વધુ વાનર જેવા હતા,જ્યારે રામપિથેક્સ વધુ માનવ જેવા હતા.