Evolution of Man Questions in Gujarati

(D) $Australopithecus$ (ખાસ કરીને $Australopithecus afarensis$) ના અશ્મિઓ એવા પુરાવા પૂરા પાડે છે કે આ માનવ જેવા પ્રાઈમેટ $4$ ફૂટથી વધુ ઊંચા ન હતા પરંતુ સીધા ચાલતા હતા.
આ મહત્વપૂર્ણ અશ્મિઓની શોધ મુખ્યત્વે ઈથિયોપિયા અને તાન્ઝાનિયાના પ્રદેશોમાં કરવામાં આવી હતી.
ઉદાહરણ તરીકે,પ્રખ્યાત 'લ્યુસી' અશ્મિ ઈથિયોપિયામાં મળી આવ્યું હતું અને સીધા ચાલવાના પુરાવા આપતા પગલાંની છાપ તાન્ઝાનિયાના લેટોલીમાં મળી આવી હતી.

(B) $Australopithecines$ (ઓસ્ટ્રેલોપિથેસિયન) એ પ્રારંભિક હોમિનિડ્સ હતા જે પૂર્વ આફ્રિકાના ઘાસના મેદાનોમાં રહેતા હતા.
તેઓ શિકાર કરવા અને સ્વબચાવ માટે પથ્થરના હથિયારોનો ઉપયોગ કરનારા પ્રથમ માનવ-સદૃશ જીવો હતા.
$Dryopithecus$ (ડ્રાયોપિથેક્સ) વધુ વાનર જેવા હતા અને તેઓ $Australopithecines$ પહેલા અસ્તિત્વમાં હતા.
ચિમ્પાન્ઝિ એ આધુનિક પ્રાઈમેટ્સ છે,અને કોથળીધારી સસ્તન (Marsupials) એ સસ્તન પ્રાણીઓનો એક સમૂહ છે જે અપરિપક્વ બચ્ચાંને જન્મ આપે છે.

(A) ક્રેનિયલ ક્ષમતા,જે ખોપરીના અંદરના ભાગના કદને દર્શાવે છે,તેને ક્યુબિક સેન્ટિમીટરમાં માપવામાં આવે છે.
વૈજ્ઞાનિક સાહિત્ય અને જૈવિક અભ્યાસોમાં,આ એકમને $cc$ અથવા $cm^3$ તરીકે સંક્ષિપ્ત કરવામાં આવે છે.

(C) આપેલ હોમિનિડ્સની મગજક્ષમતા નીચે મુજબ છે:
$1$. $Homo$ $habilis$: આશરે $650-800 \text{ cc}$.
$2$. $Homo$ $erectus$: આશરે $900 \text{ cc}$.
$3$. $Neanderthal$ $man$: આશરે $1400 \text{ cc}$.
તેથી,તેમની મગજક્ષમતાનો ચડતો ક્રમ $Homo$ $habilis$ $(650-800 \text{ cc})$ < $Homo$ $erectus$ $(900 \text{ cc})$ < $Neanderthal$ $man$ $(1400 \text{ cc})$ છે.

(D) $Homo$ $erectus$ એ આદિમાનવની એક લુપ્ત પ્રજાતિ છે જે પ્લેઇસ્ટોસીન ભૂસ્તરશાસ્ત્રીય યુગ દરમિયાન અસ્તિત્વમાં હતી.
ઉત્ક્રાંતિ જીવવિજ્ઞાન અને અશ્મિઓના અભ્યાસ મુજબ,$Homo$ $erectus$ આશરે $1.5$ થી $2$ મિલિયન વર્ષ પહેલાં જોવા મળ્યા હતા.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$1.5$ મિલિયન વર્ષ એ $Homo$ $erectus$ ના અસ્તિત્વના સમયગાળાનું સૌથી સચોટ પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.

(D) નિએન્ડરથલ માનવ ($Homo$ $neanderthalensis$) આશરે $100,000$ થી $40,000$ વર્ષ પહેલાં મધ્ય એશિયા અને નજીકના પૂર્વીય પ્રદેશોમાં રહેતા હતા.
તેઓ પ્રથમ માનવ પૂર્વજો હતા જેમણે ઠંડા વાતાવરણથી પોતાના શરીરને બચાવવા માટે પ્રાણીઓની ખાલ (ચામડી) નો કપડાં તરીકે ઉપયોગ કર્યો હતો.
તેઓ શિકાર કરવા માટે સાધનોનો ઉપયોગ કરતા હતા અને તેમના મૃતકોને દફનાવતા હતા.

(B) $Homo$ $erectus$ ના મગજની ક્ષમતા આશરે $900$ cc હતી.
નિએન્ડરથલ માનવ,જેઓ $1,00,000$ થી $40,000$ વર્ષ પહેલાં પૂર્વ અને મધ્ય એશિયામાં રહેતા હતા,તેમની મગજની ક્ષમતા આશરે $1400$ cc હતી.
તેથી,સાચો ક્રમ $900$ cc અને $1400$ cc છે.

(A) અશ્મિભૂત પુરાવાઓ અને આનુવંશિક અભ્યાસો પર આધારિત વૈજ્ઞાનિક સર્વસંમતિ મુજબ,$Homo$ $sapiens$ (આધુનિક માનવ) આશરે $2,00,000$ થી $3,00,000$ વર્ષ પહેલાં આફ્રિકામાં વિકસ્યા હતા.
આફ્રિકાથી,તેઓ વિશ્વના અન્ય ભાગોમાં સ્થળાંતરિત થયા,જેમાં એશિયા,યુરોપ અને અંતે અમેરિકા અને ઓસ્ટ્રેલિયાનો સમાવેશ થાય છે.

(A) હિમયુગ (પ્લેઇસ્ટોસીન યુગ) એ નોંધપાત્ર આબોહવાકીય ફેરફારો દ્વારા લાક્ષણિકતા ધરાવતો સમયગાળો હતો.
નિએન્ડરથલ માનવ ($Homo$ $neanderthalensis$) આશરે $100,000$ થી $40,000$ વર્ષ પહેલાં મધ્ય એશિયામાં અસ્તિત્વ ધરાવતા હતા,જે મોડા પ્લેઇસ્ટોસીન યુગ (હિમયુગ) દરમિયાન આવે છે.
તેઓ તેમના શરીરનું રક્ષણ કરવા માટે પ્રાણીઓની ચામડીનો ઉપયોગ કરતા હતા અને તેમના મૃતકોને દફનાવતા હતા.
તેની સરખામણીમાં,ડ્રાયોપિથેકસ અને રામાપિથેકસ ઘણા વહેલા (માયોસીન યુગમાં) અસ્તિત્વમાં હતા,અને હોમો હેબિલિસ વહેલા પ્લેઇસ્ટોસીન દરમિયાન જીવતા હતા.
આધુનિક હોમો સેપિયન્સ ઘણા સમય પછી,છેલ્લા હિમયુગના અંત તરફ દેખાયા હતા.

(B) $NCERT$ જીવવિજ્ઞાનના પાઠ્યપુસ્તકમાં આપેલ ઉત્ક્રાંતિના સમયરેખા મુજબ,આધુનિક $Homo$ $sapiens$ હિમયુગ દરમિયાન આશરે $75,000 - 10,000$ વર્ષ પહેલા ઉદભવ્યા હતા.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(B) નિએન્ડરથલ માનવ ($Homo$ $neanderthalensis$) $1,00,000$ થી $40,000$ વર્ષ પૂર્વે પૂર્વી અને મધ્ય એશિયાની નજીક રહેતા હતા.
તેઓ તેમના શરીરને સુરક્ષિત રાખવા માટે પ્રાણીઓની ચામડીનો ઉપયોગ કરતા હતા અને તેમના મૃતકોને દફનાવતા હતા.
આધુનિક હોમો સેપિયન્સ ઘણા સમય પછી ઉદ્ભવ્યા હતા,જ્યારે રામાપિથેક્સ અને હોમો હેબિલીસ ઉત્ક્રાંતિના સમયરેખામાં ઘણા વહેલા અસ્તિત્વમાં હતા.

(D) $Homo$ $habilis$ (હોમો-હેબિલિસ) ને પ્રથમ માનવ-સમાન હોમિનિડ માનવામાં આવે છે.
$NCERT$ પાઠ્યપુસ્તક મુજબ,$Homo$ $habilis$ ની મગજની ક્ષમતા $650$ cc થી $800$ cc ની વચ્ચે હતી.
તેઓ પ્રથમ એવા સજીવો હતા જેમણે સાધનોનો ઉપયોગ કર્યો હતો અને તેઓ માંસ ખાતા ન હતા.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
$Homo$ $erectus$ (હોમો ઈરેકટ્સ) આશરે $1.5$ મિલિયન વર્ષો પહેલા અસ્તિત્વમાં હતા.
તેમનું મગજ આશરે $900$ $cc$ જેટલું મોટું હતું.
$Homo$ $erectus$ મુખ્યત્વે માંસાહારી હતા અને તેઓ શિકાર કરવા તથા ખોરાક તૈયાર કરવા માટે પથ્થર અને હાડકાના ઓજારોનો ઉપયોગ કરતા હતા.

(A) ઓસ્ટ્રેલોપિથેસીન એ પ્રારંભિક હોમિનિડ્સ માનવામાં આવે છે જે પૂર્વ આફ્રિકાના ઘાસના મેદાનોમાં રહેતા હતા. તેમના દાંતની રચના અને અશ્મિભૂત પુરાવાઓના આધારે,એવું માનવામાં આવે છે કે તેઓ મુખ્યત્વે ફળ ખાનારા (ફ્રુજીવોરસ) અને વનસ્પતિ આધારિત ખોરાક લેનારા હતા. ઉત્ક્રાંતિ જેમ આગળ વધી,તેમ $Homo$ $erectus$ અને $Homo$ $sapiens$ જેવી પછીની પ્રજાતિઓએ વધુ સર્વભક્ષી આહાર વિકસાવ્યો.

(B) માનવ પૂર્વજોનો ઉદ્વિકાસીય ક્રમ નીચે મુજબ છે:
$1$. રામાપિથેક્સ આશરે $15$ મિલિયન વર્ષો પહેલા અસ્તિત્વમાં હતા.
$2$. ઓસ્ટ્રેલોપિથેસીન આશરે $2$ મિલિયન વર્ષો પહેલા અસ્તિત્વમાં હતા.
$3$. હોમો હેબિલીસ આશરે $1.5$ થી $2$ મિલિયન વર્ષો પહેલા અસ્તિત્વમાં હતા.
તેથી,સાચો કાલક્રમિક ક્રમ રામાપિથેક્સ $(ii) \rightarrow$ ઓસ્ટ્રેલોપિથેસીન $(i) \rightarrow$ હોમો હેબિલીસ $(iii)$ છે.
આમ,સાચો ક્રમ $ii - i - iii$ છે.

(A) માનવ ઉત્ક્રાંતિના આધારે યોગ્ય જોડકાં નીચે મુજબ છે:
$1$. ડ્રાયોપિથેકસ $(Dryopithecus)$: આશરે $15$ મિલિયન વર્ષ પૂર્વે (mya) અસ્તિત્વ ધરાવતા હતા.
$2$. હોમો ઈરેકટ્સ ($Homo$ $erectus$): આશરે $1.5$ mya પૂર્વે અસ્તિત્વ ધરાવતા હતા.
$3$. નિએન્ડરથલ માનવ ($Neanderthal$ $man$): આશરે $1,00,000 - 40,000$ વર્ષ પૂર્વે અસ્તિત્વ ધરાવતા હતા.
$4$. ઓસ્ટ્રેલોપિથેસિન $(Australopithecines)$: આશરે $2$ mya પૂર્વે અસ્તિત્વ ધરાવતા હતા.
તેથી,સાચો ક્રમ $a-ii, b-iii, c-i, d-iv$ છે.

(C) આદિ માનવ પૂર્વજોની મસ્તિષ્ક ક્ષમતા નીચે મુજબ છે:
$1$. હોમો હેબિલિસ: તેમની મસ્તિષ્ક ક્ષમતા $650-800$ cc ની વચ્ચે હતી. તેથી, $(c-i)$.
$2$. હોમો ઇરેક્ટસ: તેમની મસ્તિષ્ક ક્ષમતા આશરે $900$ cc હતી. તેથી, $(a-ii)$.
$3$. નિએન્ડરથલ માનવ: તેમની મસ્તિષ્ક ક્ષમતા આશરે $1400$ cc હતી. તેથી, $(b-iii)$.
આમ, સાચી જોડ $(a-ii, b-iii, c-i)$ છે.

(A) $Australopithecus$ આશરે $2$ મિલિયન વર્ષો પહેલા પૂર્વ આફ્રિકાના ઘાસના મેદાનોમાં રહેતા હતા.
તેઓ પથ્થરના હથિયારો વડે શિકાર કરતા હતા પરંતુ મુખ્યત્વે ફળાહારી હતા.
તેમના મગજની ક્ષમતા આશરે $400-600 \ cc$ હતી,$1400 \ cc$ નહીં.
તેમને એપ અને મનુષ્ય વચ્ચેની સંક્રાંતિક અવસ્થા માનવામાં આવે છે,માત્ર એપ નહીં.

(C) $NCERT$ માં આપેલ ભૂસ્તરશાસ્ત્રીય સમયરેખા અને ઉત્ક્રાંતિના ઇતિહાસ મુજબ:
$1$. અપૃષ્ઠવંશીઓ $500$ મિલિયન વર્ષ અગાઉ ઉદભવ્યા અને સક્રિય હતા (સાચું).
$2$. સમુદ્રી શેવાળ અને કેટલીક વનસ્પતિઓ $320$ મિલિયન વર્ષ અગાઉ અસ્તિત્વમાં હોવાનું અનુમાન છે (સાચું).
$3$. જડબાવિહીન માછલીઓ $350$ મિલિયન વર્ષ અગાઉ ઉદભવી હતી,$300$ મિલિયન વર્ષ અગાઉ નહીં (ખોટું).
$4$. રામાપિથેક્સ અને ડ્રાયોપિથેક્સ $15$ મિલિયન વર્ષ પૂર્વે અસ્તિત્વમાં હતા (સાચું).
તેથી,જડબાવિહીન માછલીઓ વિશેનું વિધાન અસંગત છે.

(D) ખોટું વિધાન $D$ છે. ખંડીય વિચલન પછી જ્યારે ઉત્તર અને દક્ષિણ અમેરિકા જોડાયા,ત્યારે ઉત્તર અમેરિકાના પ્રાણીઓ (જે વધુ સ્પર્ધાત્મક હતા) દક્ષિણ તરફ સ્થળાંતરિત થયા અને તેમણે દક્ષિણ અમેરિકાના પ્રાણીઓને મોટાભાગે વિસ્થાપિત કર્યા. તેથી,દક્ષિણ અમેરિકાના પ્રાણીઓ છવાઈ ગયા તે વિધાન ખોટું છે,કારણ કે વાસ્તવમાં ઉત્તર અમેરિકાના પ્રાણીઓનું પ્રભુત્વ વધ્યું હતું.

(A) $Homo$ $erectus$ નો ઉદ્ભવ આશરે $1.5$ મિલિયન વર્ષ પૂર્વે થયો હતો.
તેમનું મસ્તિષ્ક કદ આશરે $900$ $cc$ જેટલું હતું.
તેઓ સંભવિત રીતે માંસાહારી હતા,જે તેમના અવશેષો સાથે મળી આવેલા સાધનો પરથી સાબિત થાય છે.
$Homo$ $sapiens$ (આધુનિક માનવ) ના મસ્તિષ્કનું કદ આશરે $1400$ $cc$ હોય છે,$Homo$ $erectus$ નું નહીં.

(C) આ આકૃતિ બાળ ચિમ્પાન્ઝીની ખોપરી દર્શાવે છે. $NCERT$ જીવવિજ્ઞાનના પાઠ્યપુસ્તકોમાં,આ વિશિષ્ટ આકૃતિનો ઉપયોગ બાળ ચિમ્પાન્ઝી અને પુખ્ત ચિમ્પાન્ઝીની ખોપરી વચ્ચેની સરખામણી દર્શાવવા માટે કરવામાં આવે છે. તે દર્શાવે છે કે કેવી રીતે બાળ ચિમ્પાન્ઝીની ખોપરી તેના ગોળાકાર મસ્તિષ્ક અને પુખ્ત ચિમ્પાન્ઝીની તુલનામાં ઓછા ઉપસેલા જડબાને કારણે પુખ્ત માનવની ખોપરી સાથે વધુ સામ્યતા ધરાવે છે.

(A) આફ્રિકા ખંડને 'માનવજાતનું પારણું' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. વ્યાપક પેલિયોએન્થ્રોપોલોજિકલ સંશોધનોએ દર્શાવ્યું છે કે આધુનિક માનવના સૌથી જૂના પૂર્વજો,જેમ કે $Australopithecus$ અને પ્રારંભિક $Homo$ પ્રજાતિઓ,આફ્રિકામાં ઉદ્ભવ્યા અને વિકસ્યા હતા. પરિણામે,આફ્રિકા ખંડમાં પૂર્વ-ઐતિહાસિક માનવના સૌથી વધુ અશ્મિઓ મળી આવ્યા છે,જે માનવ ઉત્ક્રાંતિ માટે નિર્ણાયક પુરાવા પૂરા પાડે છે.

(A) ઘોડાનો ઉત્ક્રાંતિનો ઇતિહાસ અશ્મિઓના રેકોર્ડમાં સારી રીતે નોંધાયેલ છે.
$Eohippus$ (જેને $Hyracotherium$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) ને આધુનિક ઘોડાના સૌથી જૂના જાણીતા પૂર્વજ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તે ઇઓસીન યુગ દરમિયાન,આશરે $50$ મિલિયન વર્ષો પહેલા અસ્તિત્વમાં હતું.
તે કૂતરાના કદનું નાનું પ્રાણી હતું,જેના આગળના પગમાં ચાર આંગળીઓ અને પાછળના પગમાં ત્રણ આંગળીઓ હતી,જે જંગલોમાં દોડવા માટે અનુકૂલિત હતી.

(B) સાચો જવાબ વિકલ્પ $B$ છે કારણ કે $1891$ માં જાવા ખાતે મળી આવેલા અશ્મિઓ, જે આશરે $1.5 \, \text{mya}$ (દસ લાખ વર્ષ પહેલાં) જૂના છે, તે $Homo \, erectus$ તરીકે ઓળખાયા હતા અને તેમની મગજની ક્ષમતા આશરે $900 \, cc$ હતી.
વિકલ્પ $A$ ખોટો છે કારણ કે $Australopithecus$ આશરે $2 \, \text{mya}$ પહેલાં પૂર્વ આફ્રિકાના ઘાસના મેદાનોમાં રહેતા હતા.
વિકલ્પ $C$ ખોટો છે કારણ કે નિયન્ડરથલ માનવની મગજની ક્ષમતા આશરે $1400 \, cc$ હતી.
વિકલ્પ $D$ ખોટો છે કારણ કે $Homo \, sapiens$ હિમયુગ દરમિયાન $75,000$ થી $10,000$ વર્ષ પહેલાં ઉદ્ભવ્યા હતા.

(A) માનવ મગજ બાળપણમાં ખૂબ જ ઝડપથી વિકસે છે. તે $2$ વર્ષની ઉંમર સુધીમાં તેના પુખ્ત કદના $75-80\%$ સુધી પહોંચી જાય છે અને $6$ વર્ષની ઉંમરે તે સંપૂર્ણ પુખ્ત કદ પ્રાપ્ત કરે છે.
કારણના સંદર્ભમાં,ઉત્ક્રાંતિ જીવવિજ્ઞાનીઓ સૂચવે છે કે માનવ ગર્ભાવસ્થાનો સમયગાળો સમય જતાં ટૂંકો થઈ રહ્યો છે જેથી મોટા માથાવાળા શિશુઓ જન્મ નહેર દ્વારા જન્મી શકે,જેને 'ઓબ્સ્ટેટ્રિકલ ડાયલેમા' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેથી,બંને વિધાનો વૈજ્ઞાનિક રીતે સ્વીકૃત તથ્યો છે.

(D) ઓસ્ટ્રેલોપિથેકસને ઘણીવાર 'પ્રથમ એપ મેન' (First ape man) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે તે માનવ ઉત્ક્રાંતિના પ્રારંભિક તબક્કાનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે,જેમાં વાનર જેવા લક્ષણોમાંથી માનવ જેવા લક્ષણોમાં પરિવર્તન જોવા મળે છે.
ઓસ્ટ્રેલોપિથેકસ આફ્રિકાનસ,જે લગભગ $5$ મિલિયન વર્ષો પહેલા અસ્તિત્વમાં આવ્યું હતું,તેને ખાસ કરીને 'આફ્રિકન એપ મેન' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
ઓસ્ટ્રેલોપિથેકસને પ્રથમ એપ-મેન માનવામાં આવે છે અને ઓસ્ટ્રેલોપિથેકસ આફ્રિકાનસ પ્રજાતિને આફ્રિકન એપ-મેન તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તેથી બંને વર્ણનો વ્યાપક સંદર્ભમાં લાગુ પડે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $(d)$ છે.

(B) $Homo$ $erectus$ નો ઉદભવ આશરે $2$ મિલિયન વર્ષ પહેલા થયો હતો અને તેઓ આશરે $117,000$ થી $108,000$ વર્ષ પહેલા સુધી અસ્તિત્વમાં હતા. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$1.5$ મિલિયન વર્ષ પહેલાનો સમયગાળો એ સમયનું સૌથી સચોટ પ્રતિનિધિત્વ કરે છે જ્યારે $Homo$ $erectus$ વ્યાપકપણે ફેલાયેલા અને સક્રિય હતા.

(B) $Homo \text{ } habilis$ ને પ્રથમ માનવ-સમાન હોમિનિડ માનવામાં આવે છે.
અહીં, $Homo$ એટલે માનવ અને $habilis$ એટલે સક્ષમ.
તેઓ આશરે $2-1.5$ મિલિયન વર્ષો પહેલા $(mya)$ અસ્તિત્વમાં હતા.
$Homo \text{ } habilis$ ની મગજની ક્ષમતા આધુનિક માનવના મગજ કરતા અડધી હતી.
તેઓ વધુ વિકસિત હતા અને તેમની પાસે પ્રાથમિક વાણીની ક્ષમતા હતી.

(A) હોમો નિયાન્ડરથેલેન્સિસની મગજની ક્ષમતા આશરે $1450 \, cc$ હતી,જે આધુનિક માનવ $(Homo \, sapiens)$ ની ક્ષમતાની લગભગ સમાન છે.
તેની સામે,હોમો હેબિલિસની મગજની ક્ષમતા આશરે $650-800 \, cc$ હતી અને રામાપિથેકસનું મગજ કદમાં ઘણું નાનું હતું.
હોમો ઇરેક્ટસની મગજની ક્ષમતા આશરે $900 \, cc$ હતી.
તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી,હોમો નિયાન્ડરથેલેન્સિસ સાચો જવાબ છે કારણ કે તેનું મગજનું કદ $1000 \, cc$ થી વધુ છે.

(D) $Homo \text{ } habilis$ (સક્ષમ અથવા કુશળ માનવ, સાધન બનાવનાર અથવા હેન્ડી મેન) ની શોધ $LSB$ લીકી અને તેમની પત્ની મેરી લીકી દ્વારા $1960$ માં પૂર્વ આફ્રિકાના ઓલ્ડુવાઈ ગોર્જ (Olduvai Gorge) ના પ્લેઇસ્ટોસીન ખડકોમાંથી કરવામાં આવી હતી. તે લગભગ $2$ મિલિયન વર્ષો પહેલા આફ્રિકામાં રહેતો હતો.

(B) ઓસ્ટ્રેલોપિથેકસને વાનર અને માનવ વચ્ચેની જોડતી કડી માનવામાં આવે છે. તે માનવના પૂર્વજ ગણાય છે,જે સૌપ્રથમ ટટ્ટાર ઊભા રહ્યા હતા. તેમની મસ્તિષ્ક ક્ષમતા આશરે $300-500 \, cc$ હતી.

(C) આપેલા વિકલ્પોમાં,$Ramapithecus$ એ માનવનું સૌથી આદિમ પૂર્વજ માનવામાં આવે છે.
એડવર્ડ લુઈસે $(1932)$ ભારતના શિવાલિક પહાડોના પ્લાયોસીન ખડકોમાંથી $Ramapithecus$ ના અશ્મિઓ મેળવ્યા હતા.
$Ramapithecus$ લગભગ $14-15$ મિલિયન વર્ષો પહેલા મોડા મિઓસીનથી પ્લાયોસીન યુગ દરમિયાન અસ્તિત્વમાં હતા.
$Ramapithecus$ લગભગ $7-8$ મિલિયન વર્ષો પહેલા લુપ્ત થઈ ગયા હતા.

(B) $Homo \, erectus$ આશરે $1.5$ મિલિયન વર્ષો પહેલા અસ્તિત્વમાં હતા.
તેમના પૂર્વજોની સરખામણીમાં તેમનું મગજ મોટું હતું,જેની મસ્તિષ્ક ક્ષમતા (cranial capacity) આશરે $900 \, cc$ હતી.

(B) ઉદવિકાસીય અભ્યાસો અને જૈવરાસાયણિક પુરાવાઓ,જેમ કે રુધિર જૂથનું વિશ્લેષણ,દર્શાવે છે કે મનુષ્યો વાંદરાઓ કરતા વાનરો (Apes) સાથે વધુ નજીકનો સંબંધ ધરાવે છે. રુધિર જૂથ $A$ અને $B$ મનુષ્યો અને વાનરો બંનેમાં જોવા મળે છે,પરંતુ વાંદરાઓમાં જોવા મળતા નથી. આ જૈવરાસાયણિક સમાનતા,શારીરિક અને આનુવંશિક ડેટા સાથે મળીને પુષ્ટિ કરે છે કે ઉદવિકાસીય વંશાવળીમાં વાનરો મનુષ્યોના સૌથી નજીકના જીવંત સંબંધીઓ છે.

(A) $Homo$ $habilis$ પછીનો ઉત્ક્રાંતિનો તબક્કો $Homo$ $erectus$ છે.
$Homo$ $erectus$ ($1.6$ મિલિયન થી $200,000$ વર્ષ પહેલાં) ના મુખ્ય લક્ષણો:
$(i)$ તેઓ સીધા ઉભા રહી શકતા હતા,બહાર નીકળેલા જડબા,હડપચીનો અભાવ,જાડી ભમર અને લાંબી ખોપરી ધરાવતા હતા.
$(ii)$ તેમના દાંત $Homo$ $habilis$ કરતા નાના હતા.
$(iii)$ તેમની મગજની ક્ષમતા $Homo$ $habilis$ કરતા ઘણી વધારે (આશરે $1000$ $cc$) હતી.
$(iv)$ તેઓ કદાચ અદ્યતન વાણી ધરાવતા હતા અને અગ્નિનો ઉપયોગ કરતા હતા.
$(v)$ તેઓ તેમના પુરોગામીઓ કરતા વધુ અત્યાધુનિક સાધનો બનાવતા હતા.
$(vi)$ તેઓ આફ્રિકામાંથી બહાર નીકળીને એશિયા અને યુરોપમાં ફેલાઈ ગયા હતા.

(C) $Cro-magnon$ (ક્રો-મેગ્નન) માનવ સર્વભક્ષી હતો,પ્રાણીઓના ચામડાના કપડાં પહેરતો હતો અને ગુફાઓની દીવાલો પર ચિત્રો બનાવતો હતો.

(A) $Homo$ $erectus$ (સીધો ચાલતો માનવ) મધ્ય $Pleistocene$ યુગ દરમિયાન આશરે $1.7$ મિલિયન વર્ષો પહેલા અસ્તિત્વમાં આવ્યો હતો.
$Homo$ $erectus$ નો વિકાસ $Homo$ $habilis$ માંથી થયો હતો.
તેની ઊંચાઈ આશરે $1.5-1.8$ મીટર હતી.
તેને બે મુખ્ય ઉપ-જાતિઓ,$Neanderthal$ માનવ અને $Cro-magnon$ માનવના પૂર્વજ માનવામાં આવે છે.

(D) ક્રો-મેગ્નન માનવ એ આજના માનવના સૌથી તાજેતરના પૂર્વજ હતા.
તેની શોધ મેકગ્રેગોર દ્વારા $1868$ માં ફ્રાન્સના ક્રો-મેગ્નન ખડકોમાંથી કરવામાં આવી હતી.
તેની ઊંચાઈ લગભગ $180 \, cm$ હતી,જેમાં મોટી ખોપરી,પહોળો ચહેરો,ગોળાકાર કપાળ,સાંકડું નાક અને સ્પષ્ટ હડપચી હતી.
તેની મસ્તિષ્ક ક્ષમતા લગભગ $1680 \, cc$ હતી.
તેઓ સર્વભક્ષી હતા અને તેઓ શિલ્પ અને ચિત્રકામ દ્વારા પોતાની અભિવ્યક્તિ કરતા હતા.

(A) $Homo$ $erectus$ ને સૌપ્રથમ ટટ્ટાર ઊભા રહેતા માનવ પૂર્વજ માનવામાં આવે છે. તેઓ આશરે $1.5$ થી $1.8$ મિલિયન વર્ષો પહેલા જીવતા હતા અને તેમની મગજની ક્ષમતા આશરે $900$ $cc$ હતી. જોકે $Australopithecus$ માં દ્વિપાદી ચાલ જોવા મળતી હતી,પરંતુ વૈજ્ઞાનિક રીતે $Homo$ $erectus$ ને સૌપ્રથમ સ્પષ્ટ ટટ્ટાર ઊભા રહેવા માટે ઓળખવામાં આવે છે.

(D) આધુનિક માનવ ($Homo$ $sapiens$) ની શરીરરચના વાંદરાઓ (apes) કરતા નોંધપાત્ર રીતે અલગ છે. મુખ્ય મોર્ફોલોજિકલ તફાવતોમાંનું એક એ છે કે આધુનિક માનવમાં હાથ પગ કરતા ટૂંકા હોય છે,જે દ્વિપાદી ગતિ (bipedal locomotion) માટેનું અનુકૂલન છે. તેનાથી વિપરીત,વાંદરાઓમાં સામાન્ય રીતે હાથ પગ કરતા લાંબા હોય છે,જે તેમના વૃક્ષવાસી જીવન અને નકલ-વોકિંગ (knuckle-walking) માં મદદરૂપ થાય છે.

(B) ક્રો-મેગ્નન માનવ $(Homo \, sapiens \, fossilis)$ ની મગજની ક્ષમતા સૌથી વધુ હતી,જે આશરે $1680 \, cc$ હતી.
સરખામણીમાં,નિયન્ડરથલ માનવની મગજની ક્ષમતા આશરે $1400-1500 \, cc$ હતી અને આધુનિક માનવ $(Homo \, sapiens \, sapiens)$ ની મગજની ક્ષમતા આશરે $1400-1450 \, cc$ છે.

(D) વિવિધ માનવ પૂર્વજો અને આધુનિક માનવની મગજની ક્ષમતા નીચે મુજબ છે:
$1$. $\text{ઓસ્ટ્રેલોપિથેકસ}: 300-500 \, cc$
$2$. $\text{જાવા એપ મેન (હોમો ઇરેક્ટસ ઇરેક્ટસ)}: 900 \, cc$
$3$. $\text{પેકિંગ મેન (હોમો ઇરેક્ટસ પેકિનેન્સિસ)}: 1075 \, cc$
$4$. $\text{આધુનિક માનવ (હોમો સેપિયન્સ સેપિયન્સ)}: 1360 \, cc$ (જે $1200-1600 \, cc$ ની શ્રેણીમાં આવે છે)
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(A) $NCERT$ પાઠ્યપુસ્તક મુજબ,પ્રથમ સસ્તન પ્રાણીઓ છછૂંદર (shrews) જેવા હતા. તેમના અશ્મિઓ નાના કદના છે. સસ્તન પ્રાણીઓ અપત્યપ્રસવી (viviparous) હતા અને માતાના શરીરમાં તેમના અજન્મેલા બચ્ચાઓનું રક્ષણ કરતા હતા. અપત્યપ્રસવી પ્રાણીઓ તે છે જે ઈંડા મૂકવાને બદલે જીવંત બચ્ચાને જન્મ આપે છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $A-$છછૂંદર અને $B-$અપત્યપ્રસવી છે.

(C) મનુષ્યના વાનર જેવા પૂર્વજો,જેમ કે $Dryopithecus$ અને $Ramapithecus$,$Miocene$ યુગ દરમિયાન જોવા મળ્યા હતા. $Pliocene$ યુગમાં $Australopithecus$ જેવા આદિ માનવ જેવા સજીવોનો ઉદભવ થયો હતો,જ્યારે $Homo$ પ્રજાતિ (મનુષ્ય) $Pleistocene$ યુગ દરમિયાન અસ્તિત્વમાં આવી હતી.

(A) ઓસ્ટ્રેલોપિથેકસને $Homo$ પ્રજાતિના પૂર્વજો માનવામાં આવે છે. અશ્મિભૂત પુરાવા સૂચવે છે કે તેઓ આશરે $3-4$ મિલિયન વર્ષો પહેલા પૂર્વ આફ્રિકાના ઘાસના મેદાનોમાં રહેતા હતા. તેઓ દ્વિપાદી (બે પગે ચાલનારા) અને મુખ્યત્વે શાકાહારી હતા,જે પૂર્વ આફ્રિકાના સવાના પર્યાવરણને અનુકૂળ હતા.

(C) $1891$ માં યુજીન ડુબોઈસ દ્વારા જાવા માં મળી આવેલા અશ્મિઓને જાવા એપ મેન (Java Ape man) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આ અશ્મિઓ $Homo \ erectus$ પ્રજાતિ હેઠળ વર્ગીકૃત થયેલ છે.
$Homo \ erectus$ માં પેકિંગ માનવ અને હાઇડલબર્ગ માનવ જેવા અન્ય મહત્વપૂર્ણ અશ્મિઓનો પણ સમાવેશ થાય છે.

(A) માનવ પૂર્વજોનો ઉત્ક્રાંતિનો ક્રમ નીચે મુજબ છે: $Dryopithecus \rightarrow Australopithecus \rightarrow Homo \text{ } habilis \rightarrow Homo \text{ } erectus \rightarrow Homo \text{ } sapiens$. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$Homo \text{ } sapiens$ એ સૌથી તાજેતરમાં વિકસિત થયેલી પ્રજાતિ છે.

(D) નિયન્ડરથલ માનવ $(Homo\;neanderthalensis)$ આશરે $1,00,000$ થી $40,000$ વર્ષ પહેલાં પૂર્વ અને મધ્ય એશિયામાં રહેતા હતા.
તેઓ મજબૂત શરીર અને મોટા મગજના કદ માટે જાણીતા હતા.
નિયન્ડરથલ માનવની મગજની ક્ષમતા આશરે $1400\;cc$ હતી,જે આધુનિક માનવની ક્ષમતાની સમકક્ષ છે.

(D) આપેલ ઉત્ક્રાંતિના વૃક્ષના આકૃતિના આધારે,ડાયનાસોર તરફ દોરી જતી વંશાવળી થેકોડોન્ટ્સ તરીકે ઓળખાતા જૂથમાંથી અલગ પડે છે. થેકોડોન્ટ્સ એ આર્કોસોરિયન સરીસૃપોનું એક વૈવિધ્યસભર જૂથ હતું જે પર્મિયન સમયગાળામાં દેખાયા હતા અને તે ડાયનાસોર,મગર અને ટેરોસોરના પૂર્વજો હતા. તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.