How many species are there on Earth and in India ? Questions in Gujarati

(A) $NCERT$ પાઠ્યપુસ્તકના 'જૈવવિવિધતા અને સંરક્ષણ' પ્રકરણમાં આપેલી માહિતી મુજબ,ભારત જૈવવિવિધતાની દ્રષ્ટિએ ખૂબ સમૃદ્ધ છે.
ભારતમાં વનસ્પતિઓની આશરે $45000$ જેટલી પ્રજાતિઓ નોંધાયેલી છે અને તેનાથી બમણી સંખ્યામાં પ્રાણીઓની પ્રજાતિઓ જોવા મળે છે.

(A) $NCERT$ જીવવિજ્ઞાન પાઠ્યપુસ્તક (પ્રકરણ: જૈવવિવિધતા અને સંરક્ષણ) માં આપેલા ડેટા મુજબ,ભારતમાં આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓની આશરે $487$ પ્રજાતિઓ ભયજનક (endangered) શ્રેણીમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવી છે. આ માહિતી દેશની અજોડ વનસ્પતિ વિવિધતાને બચાવવા માટે સંરક્ષણના પ્રયાસોની તાતી જરૂરિયાત પર ભાર મૂકે છે.

(B) $2001$ ની વસ્તી ગણતરી મુજબ,ભારતની વસ્તી $1027$ મિલિયન હતી,જે તેને વિશ્વનો બીજો સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતો દેશ બનાવે છે.
ભારત વિશ્વના કુલ જમીન વિસ્તારના માત્ર $2.42\%$ ભાગ પર સ્થિત છે.
જોકે,તે વિશ્વની આશરે $16.2\%$ થી $17.5\%$ વસ્તીને ટેકો આપે છે (તે સમયગાળાની વિવિધ વસ્તી ગણતરીના ડેટાના આધારે).
આપેલા વિકલ્પોને ધ્યાનમાં લેતા,$16.2\%$ એ પ્રમાણભૂત પાઠ્યપુસ્તકના આંકડાઓના સંદર્ભમાં સૌથી સચોટ રજૂઆત છે.

(B) તાજેતરના આંકડા મુજબ, ભારતે ચીનને પાછળ છોડીને વિશ્વનો સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતો દેશ બન્યો છે. તેથી, વિશ્વની વસ્તીની દ્રષ્ટિએ ભારત હવે $\text{પ્રથમ}$ ક્રમે છે.

(B) વૈશ્વિક જૈવવિવિધતાના અંદાજો મુજબ, પ્રાણીઓ નોંધાયેલી તમામ જાતિઓના $70\%$ કરતા વધુ હિસ્સો ધરાવે છે. પ્રાણીઓમાં, કીટકો સૌથી વધુ જાતિ વૈવિધ્ય ધરાવતો વર્ગીકરણ સમૂહ છે, જે કુલ પ્રાણી જાતિઓના $70\%$ કરતા વધુ હિસ્સો બનાવે છે. આનો અર્થ એ છે કે આ ગ્રહ પરના દરેક $10$ પ્રાણીઓમાંથી $7$ કીટકો છે. તેથી, ફૂગ, પક્ષીઓ અને આવૃત બીજધારીઓની સરખામણીમાં કીટકોમાં જાતિઓની સંખ્યા સૌથી વધુ છે.

(B) ભારત વનસ્પતિની સમૃદ્ધ વિવિધતા ધરાવે છે. વનસ્પતિશાસ્ત્રીય અભ્યાસો અને જૈવવિવિધતાના મૂલ્યાંકન મુજબ,ભારતમાં જોવા મળતી પુષ્પ વનસ્પતિઓમાંથી આશરે $33\%$ વનસ્પતિઓ સ્થાનિક (endemic) છે,જેનો અર્થ એ છે કે તે ફક્ત ભારતમાં જ જોવા મળે છે અને વિશ્વમાં અન્ય ક્યાંય કુદરતી રીતે જોવા મળતી નથી. તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(C) ભારતને જંગલી મરઘી $(Gallus \, gallus)$ નું ઘર માનવામાં આવે છે। એવું માનવામાં આવે છે કે પાલતુ મરઘીઓનો ઉદ્ભવ ભારતીય ઉપખંડમાં જોવા મળતા આ જંગલી પૂર્વજોમાંથી થયો છે.

(B) રોબર્ટ મે દ્વારા કરવામાં આવેલા વૈશ્વિક અંદાજો મુજબ,પૃથ્વી પર જાતિઓની કુલ સંખ્યા લગભગ $7$ મિલિયન છે. જોકે,વિવિધ વૈજ્ઞાનિક અંદાજો $3$ થી $100$ મિલિયન સુધીના છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,જાતિઓની અંદાજિત સંખ્યા માટે સૌથી વધુ સ્વીકૃત વૈજ્ઞાનિક શ્રેણી $5$ થી $50$ મિલિયન છે.

(A) $NCERT$ પાઠ્યપુસ્તક મુજબ,અત્યાર સુધીમાં ઓળખાયેલી અને વર્ણવેલી જાતિઓની સંખ્યા $1.7$ મિલિયન થી $1.8$ મિલિયન ($17$ થી $18$ લાખ) ની વચ્ચે છે. આને જૈવવિવિધતા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(B) $IUCN$ $(2004)$ અને અન્ય વૈજ્ઞાનિક અંદાજો મુજબ,અત્યાર સુધી વર્ણવેલી જાતિઓની કુલ સંખ્યા લગભગ $1.7$ થી $1.8$ મિલિયન છે. જોકે,પૃથ્વી પર અસ્તિત્વ ધરાવતી કુલ જાતિઓની સંખ્યા $5$ મિલિયનથી $50$ મિલિયન વચ્ચે હોવાનો અંદાજ છે,જેમાંથી ઘણી જાતિઓ હજુ શોધવાની અને વર્ણવવાની બાકી છે.

(B) : પ્રકૃતિમાં જોવા મળતી જાતિઓમાં કીટકોની સંખ્યા સૌથી વધુ છે.
$Insecta$ (કીટક વર્ગ) એ પ્રાણીઓનો સૌથી મોટો વર્ગ છે.
તેમાં $7,00,000$ થી વધુ જાતિઓનો સમાવેશ થાય છે.
કીટકો સૌથી સફળ ભૂચર અપૃષ્ઠવંશી પ્રાણીઓ છે અને વિશ્વમાં પ્રભુત્વ મેળવવા માટે મનુષ્યોના એકમાત્ર મુખ્ય સ્પર્ધકો છે.

(A) $NCERT$ પાઠ્યપુસ્તક મુજબ,ભારત સમૃદ્ધ જૈવવિવિધતા ધરાવે છે. ભારતમાં વનસ્પતિઓની આશરે $45,000$ જાતિઓ અને તેનાથી બમણી પ્રાણીઓની જાતિઓ નોંધાયેલી છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(C) $IUCN$ $(2004)$ ની રેડ લિસ્ટ મુજબ,અત્યાર સુધી વર્ણવેલ વનસ્પતિ અને પ્રાણીઓની કુલ જાતિઓની સંખ્યા $1.5$ મિલિયનથી થોડી વધારે છે.
આ આંકડો તે વર્ષ સુધી વૈજ્ઞાનિકો દ્વારા નોંધાયેલ વૈશ્વિક જૈવવિવિધતાનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.

(C) $NCERT$ પાઠ્યપુસ્તકમાં આપેલ એમેઝોનિયન વર્ષાવનની જૈવવિવિધતાના ડેટા મુજબ,પ્રજાતિઓની સમૃદ્ધિ નીચે મુજબ છે:
$1$. વનસ્પતિઓ: $40,000$
$2$. માછલીઓ: $3,000$
$3$. પક્ષીઓ: $1,300$
$4$. સરીસૃપો: $378$
$5$. ઉભયજીવીઓ: $427$
$6$. સસ્તન પ્રાણીઓ: $427$
તેથી,સરીસૃપોની પ્રજાતિઓની સંખ્યા $378$ છે.

(B) જૈવવિવિધતાના અક્ષાંશીય ઢાળ મુજબ,જેમ આપણે વિષુવવૃત્તથી ધ્રુવો તરફ જઈએ છીએ તેમ પ્રજાતિઓની વિવિધતામાં ઘટાડો થાય છે.
$71^o\, N$ પર આવેલું ગ્રીનલેન્ડ આર્કટિક પ્રદેશની નજીક છે.
$NCERT$ પાઠ્યપુસ્તકમાં પક્ષીઓની પ્રજાતિઓના અક્ષાંશીય ઢાળ અંગે આપવામાં આવેલા ડેટા મુજબ,$71^o\, N$ પર ગ્રીનલેન્ડમાં પક્ષીઓની $56$ પ્રજાતિઓ જોવા મળે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(A) ભારત વનસ્પતિ પ્રજાતિઓની વિશાળ વિવિધતા ધરાવે છે. $NCERT$ ના 'જૈવવિવિધતા અને સંરક્ષણ' પ્રકરણ મુજબ,ભારતમાં કેરીની $1,000$ થી વધુ આનુવંશિક રીતે અલગ જાતો જોવા મળે છે. આનુવંશિક વિવિધતાનું આ ઉચ્ચ સ્તર ભારતની જૈવિક વિરાસતનું એક મહત્વપૂર્ણ પાસું છે.

(B) $NCERT$ પાઠ્યપુસ્તકમાં આપેલ વૈશ્વિક જૈવવિવિધતાના ડેટા મુજબ:
$1$. નોંધાયેલી તમામ જાતિઓમાંથી $70\%$ થી વધુ પ્રાણીઓ છે,જ્યારે વનસ્પતિઓ (લીલ,ફૂગ,દ્વિઅંગી,અનાવૃત બીજધારી અને આવૃત બીજધારી સહિત) કુલના $22\%$ થી વધુ નથી.
$2$. પ્રાણીઓમાં,કીટકો સૌથી વધુ જાતિ ધરાવતો વર્ગીકરણ સમૂહ છે,જે કુલના $70\%$ થી વધુ છે. આનો અર્થ એ છે કે આ ગ્રહ પરના દરેક $10$ પ્રાણીઓમાંથી $7$ કીટકો છે.
$3$. વિશ્વમાં ફૂગની જાતિઓની સંખ્યા માછલીઓ,ઉભયજીવીઓ,સરીસૃપો અને સસ્તન પ્રાણીઓની જાતિઓના સંયુક્ત સરવાળા કરતાં વધુ છે.
$4$. ભારત પાસે વિશ્વના કુલ જમીન વિસ્તારના માત્ર $2.4\%$ છે,પરંતુ તેની વૈશ્વિક જાતિ વિવિધતા $8.1\%$ જેટલી પ્રભાવશાળી છે.
વિકલ્પ $B$ ખોટો છે કારણ કે કીટકો કુલ પ્રાણી જાતિઓના $70\%$ થી વધુ છે,$70\%$ થી ઓછા નથી.

(B) $NCERT$ પાઠ્યપુસ્તકમાં આપવામાં આવેલા વૈશ્વિક જૈવવિવિધતાના અંદાજ મુજબ,વિવિધ જૂથોમાં જાતિઓની સંખ્યા નોંધપાત્ર રીતે અલગ છે.
આપેલા વિકલ્પોમાં જાતિઓની સંખ્યા નીચે મુજબ છે:
$1$. $Fungi$ (ફૂગ): $70,000$ થી વધુ જાતિઓ.
$2$. $Molluscs$ (મૃદુકાય): આશરે $70,000$ જાતિઓ.
$3$. $Reptiles$ (સરીસૃપ): આશરે $7,150$ જાતિઓ.
$4$. $Mammals$ (સસ્તન): આશરે $4,650$ જાતિઓ.
તેથી,આપેલા જૂથોમાં $Fungi$ (ફૂગ) માં જાતિઓની સંખ્યા સૌથી વધુ છે.

(C) $NCERT$ પાઠ્યપુસ્તકમાં આપેલા વૈશ્વિક જાતિ વિવિધતાના અંદાજો મુજબ:
$1$. માછલીઓ: માછલીઓની આશરે $28,000$ જાતિઓ છે.
$2$. ઓર્કિડ્સ: ઓર્કિડ્સની આશરે $20,000$ જાતિઓ છે.
$3$. ભમરા (Beetles): ભમરાઓની આશરે $3,00,000$ જાતિઓ છે.
તેથી,સાચી જોડ $(1-b), (2-c), (3-a)$ છે.

(B) જૈવવિવિધતા અને સંરક્ષણ પરના $NCERT$ પાઠ્યપુસ્તક મુજબ:
$1$. ભારત પાસે વિશ્વના કુલ જમીન વિસ્તારના માત્ર $2.4\%$ છે,પરંતુ તેની વૈશ્વિક જાતિ વિવિધતા $8.1\%$ જેટલી પ્રભાવશાળી છે. તેથી,$(P-4)$.
$2$. ભારતમાં લગભગ $45,000$ વનસ્પતિની જાતિઓ અને તેનાથી બમણી પ્રાણીઓની જાતિઓ નોંધાયેલી છે. તેથી,$(Q-1)$.
$3$. પ્રાણીઓમાં,કીટકો સૌથી વધુ જાતિ ધરાવતો વર્ગીકરણ સમૂહ છે,જે કુલ જાતિઓના $70\%$ થી વધુ હિસ્સો ધરાવે છે. તેથી,$(R-2)$.
આમ,સાચી જોડ $(P-4), (Q-1), (R-2)$ છે.

(B) ભારત પાસે વિશ્વના કુલ જમીન વિસ્તારના માત્ર $2.4\%$ છે,પરંતુ તે વૈશ્વિક જાતિ વિવિધતાના $8.1\%$ ધરાવે છે. આ બાબત ભારતને વિશ્વના $12$ મેગા-બાયોડાયવર્સિટી દેશોમાં સ્થાન અપાવે છે.

(C) $NCERT$ પાઠ્યપુસ્તક મુજબ,ભારત વિશ્વના કુલ ભૂમિ વિસ્તારના માત્ર $2.4\%$ ભાગ પર આવેલું છે.
આટલા નાના ભૂમિ વિસ્તાર હોવા છતાં,વૈશ્વિક જાતિ વિવિધતામાં ભારતનો હિસ્સો $8.1\%$ જેટલો પ્રભાવશાળી છે.
આ કારણે ભારત વિશ્વના $12$ મેગા-ડાયવર્સિટી (મહાવિવિધતા) ધરાવતા દેશોમાંનો એક છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(C) $NCERT$ પાઠ્યપુસ્તક મુજબ,પૃથ્વી પર જાણીતી અને વર્ણવેલ જાતિઓની સંખ્યા $1.7$ થી $1.8$ મિલિયન જેટલી છે. આ સંખ્યાને વર્ગીકરણશાસ્ત્રીઓ દ્વારા હાલમાં ઓળખવામાં આવેલી જૈવવિવિધતાની શ્રેણી તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(B) વૈશ્વિક જૈવવિવિધતાના અંદાજો મુજબ,પ્રાણીઓ વનસ્પતિઓ કરતા વધુ વિવિધતા ધરાવે છે.
પ્રાણીઓમાં,કીટકો સૌથી વધુ જાતિઓ ધરાવતો સમૂહ છે,જે કુલ ઓળખાયેલી પ્રાણી જાતિઓના $70\%$ થી વધુ હિસ્સો ધરાવે છે.
આનો અર્થ એ છે કે આ ગ્રહ પરના દરેક $10$ પ્રાણીઓમાંથી $7$ કીટકો છે.
તેથી,ફૂગ,પક્ષીઓ અને સસ્તન પ્રાણીઓની તુલનામાં પ્રકૃતિમાં કીટકોની જાતિઓની સંખ્યા સૌથી વધુ છે.

(A) વૈશ્વિક જૈવવિવિધતાના અંદાજો મુજબ,આપેલી યાદીમાં $Fungi$ (ફૂગ) સૌથી વધુ સંખ્યામાં જાતિઓનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. જૈવિક વર્ગીકરણ અને જૈવવિવિધતાના સંદર્ભમાં,$Algae$ (શેવાળ),$Bacteria$ (બેક્ટેરિયા) અથવા $Lichens$ (લાઈકેન્સ) ની સરખામણીમાં $Fungi$ (ફૂગ) ની વર્ણવેલ જાતિઓની સંખ્યા ઘણી વધારે છે.

(A) વૈશ્વિક જૈવવિવિધતાના અંદાજ મુજબ,પ્રાણીઓ સૌથી વધુ વિવિધતા ધરાવતો સમૂહ છે અને પ્રાણીઓમાં કીટકો સૌથી વધુ જાતિઓ ધરાવતો વર્ગીકરણનો સમૂહ છે.
પૃથ્વી પર નોંધાયેલી તમામ પ્રાણીઓની જાતિઓમાંથી $70\%$ થી વધુ જાતિઓ કીટકોની છે.
તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી કીટકોની જાતિઓની સંખ્યા સૌથી વધુ છે.

(A) વૈશ્વિક જૈવવિવિધતાના અંદાજો મુજબ, પ્રાણીઓ તમામ નોંધાયેલી જાતિઓના લગભગ $70\%$ હિસ્સો ધરાવે છે, જ્યારે વનસ્પતિઓ (લીલ, ફૂગ, દ્વિઅંગી, અનાવૃત બીજધારી અને આવૃત બીજધારી સહિત) લગભગ $22\%$ હિસ્સો ધરાવે છે। પ્રાણીઓમાં, કીટકો સૌથી વધુ જાતિ ધરાવતો સમૂહ છે, જે કુલ પ્રાણી વસ્તીના $70\%$ કરતા પણ વધુ છે। તેથી, આપેલા વિકલ્પોમાંથી, પ્રકૃતિમાં કીટકોની જાતિઓની સંખ્યા સૌથી વધુ છે।

(A) વૈશ્વિક જાતિ વિવિધતાના અંદાજો મુજબ,આપેલા વિકલ્પોમાંથી $Fungi$ (ફૂગ) માં સૌથી વધુ જાતિઓ જોવા મળે છે. ફૂગની જાતિઓની સંખ્યા એ $Fishes$ (માછલીઓ),$Amphibians$ (ઉભયજીવીઓ),$Reptiles$ (સરીસૃપો) અને $Mammals$ (સસ્તન પ્રાણીઓ) ની કુલ જાતિઓની સંખ્યા કરતા પણ વધારે છે.

(D) $NCERT$ પાઠ્યપુસ્તકમાં આપવામાં આવેલ વૈશ્વિક જૈવવિવિધતાના ડેટા મુજબ,ફૂગની જાતિઓની સંખ્યા માછલીઓ,ઉભયજીવીઓ,સરીસૃપો અને સસ્તન પ્રાણીઓની કુલ જાતિઓની સંખ્યા કરતા પણ વધારે છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,ફૂગ એ સૌથી વધુ નોંધાયેલ જાતિઓ ધરાવતો સમૂહ છે.

(A) વૈશ્વિક જૈવવિવિધતા માટેના પ્રમાણિત $NCERT$ આકૃતિના આધારે:
$1$. પાય ડાયાગ્રામ $A$ (અપૃષ્ઠવંશીઓ) માં,સૌથી મોટો ભાગ કીટકોનો છે,ત્યારબાદ મૃદુકાય $(I)$,ક્રસ્ટેશિયન્સ અને અન્ય પ્રાણી સમૂહો આવે છે.
$2$. પાય ડાયાગ્રામ $B$ (પૃષ્ઠવંશીઓ) માં,સૌથી મોટો ભાગ માછલીઓનો છે,ત્યારબાદ પક્ષીઓ,સસ્તન પ્રાણીઓ,સરીસૃપ અને ઉભયજીવી $(II)$ આવે છે.
$3$. પાય ડાયાગ્રામ $C$ (વનસ્પતિઓ) માં,સૌથી મોટા ભાગો આવૃત બીજધારી $(IV)$ અને ફૂગ $(III)$ ના છે,ત્યારબાદ લીલ,મોસ,ત્રિઅંગી (Ferns and allies) અને લાઈકેન્સ આવે છે.
તેથી,$I$ મૃદુકાય છે,$II$ ઉભયજીવી છે,$III$ ફૂગ છે અને $IV$ આવૃત બીજધારી છે. સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(B) પૃથ્વી પર હાજર સજીવોની વિવિધતા ખૂબ જ વિશાળ છે. સંશોધકોના અંદાજ મુજબ,તે લગભગ $7$ મિલિયન છે.
પરિસ્થિતિવિજ્ઞાનીઓ વિશ્વમાં હાજર પ્રજાતિઓની કુલ સંખ્યાની ગણતરી સમશીતોષ્ણ અને ઉષ્ણકટિબંધીય પ્રદેશોમાં કીટકોના સારી રીતે અભ્યાસ કરાયેલા જૂથોની પ્રજાતિઓની સમૃદ્ધિ વચ્ચે આંકડાકીય તુલના કરીને કરે છે.
ત્યારબાદ,આ ગુણોત્તરને વનસ્પતિઓ અને પ્રાણીઓના અન્ય જૂથો સાથે એક્સ્ટ્રાપોલેટ (extrapolate) કરીને પૃથ્વી પર હાજર કુલ પ્રજાતિઓની સમૃદ્ધિનો અંદાજ લગાવવામાં આવે છે.

(C) $IUCN$ $(2004)$ ના અહેવાલ મુજબ,અત્યાર સુધીમાં વર્ણવેલ વનસ્પતિ અને પ્રાણીઓની કુલ જાતિઓની સંખ્યા $1.5$ મિલિયનથી થોડી વધારે છે. જો કે,હજુ કેટલી જાતિઓ શોધવાની અને વર્ણવવાની બાકી છે તેનો આપણી પાસે કોઈ સ્પષ્ટ ખ્યાલ નથી. ઘણા વર્ગીકરણ અભ્યાસો સૂચવે છે કે વાસ્તવિક વૈશ્વિક જાતિ વિવિધતા લગભગ $7$ મિલિયન હોવાની શક્યતા છે.

(N/A) પૃથ્વી પરની જાતિઓની કુલ સંખ્યાનો અંદાજ $IUCN$ $(2004)$ ના અહેવાલ દ્વારા આપવામાં આવ્યો હતો. આ મુજબ,અત્યાર સુધી વર્ણન કરાયેલી વનસ્પતિ અને પ્રાણીઓની જાતિઓની કુલ સંખ્યા $1.5$ મિલિયનથી થોડી વધારે છે.
હજુ ઘણી જાતિઓની શોધ અને વર્ણન કરવાનું બાકી છે. આમાંની ઘણી સંખ્યા માત્ર ધારણાઓ પર આધારિત છે.
ઉષ્ણકટિબંધીય દેશોની તુલનામાં સમશીતોષ્ણ પ્રદેશોમાં વર્ગીકરણીય સમૂહો અને જાતિઓની શોધ માટે વધુ અભ્યાસ થયો છે.
ઉષ્ણકટિબંધીય પ્રદેશોમાં હજુ પણ મોટી સંખ્યામાં જાતિઓની શોધ બાકી છે.
જીવશાસ્ત્રીઓએ ઉષ્ણકટિબંધીય અને સમશીતોષ્ણ પ્રદેશોમાં કીટકોના સમૂહોની જાતિ વિવિધતાનો વ્યાપક અભ્યાસ કર્યો છે. આ જૂથો વચ્ચે આંકડાકીય તુલના કરીને અને તેને પ્રાણીઓ તથા વનસ્પતિઓના અન્ય જૂથો પર લાગુ કરીને,તેમણે પૃથ્વી પરની જાતિઓની કુલ સંખ્યાનો અંદાજ મેળવ્યો છે.
જોકે કેટલાક અંદાજો $20$ થી $50$ મિલિયન સુધીના છે,પરંતુ રોબર્ટ મે ($Robert$ $May$) દ્વારા કરવામાં આવેલ સૌથી સચોટ વૈજ્ઞાનિક અંદાજ મુજબ વૈશ્વિક જાતિ વિવિધતા લગભગ $7$ મિલિયન જેટલી છે.

(A) વર્તમાન જાતિ સંશોધનોના આધારે આપણને પૃથ્વીની જૈવવિવિધતાના રસપ્રદ પાસાંઓ જોવા મળે છે:
$(i)$ નોંધાયેલી તમામ જાતિઓમાંથી $70$ ટકા કરતાં પણ વધુ પ્રાણીઓ છે. પ્રાણીઓમાં,કીટકો એ સૌથી વધુ જાતિસમૃદ્ધતા ધરાવતો વર્ગીકરણીય સમૂહ છે,જે પ્રાણીઓની કુલ સંખ્યાના $70$ ટકાથી પણ વધુ છે (એમ કહી શકાય કે પૃથ્વી પરના દર $10$ પ્રાણીઓમાં $7$ કીટકો છે).
$(ii)$ વનસ્પતિઓ (લીલ,ફૂગ,દ્વિઅંગી,અનાવૃત અને આવૃત બીજધારીઓ સહિત) કુલ જાતિઓના આશરે $22$ ટકા જેટલી છે.
$(iii)$ વિશ્વમાં ફૂગની જાતિઓની સંખ્યા મત્સ્ય,ઉભયજીવી,સરીસૃપ તથા સસ્તનોની જાતિઓની એકત્રિત સંખ્યા કરતાં પણ વધુ છે.

(B) અંદાજિત જૈવવિવિધતા આદિકોષકેન્દ્રીય સજીવો માટે કોઈ ચોક્કસ સંખ્યા આપતી નથી.
પરંપરાગત વર્ગીકરણની પદ્ધતિઓ સૂક્ષ્મજીવોની ઓળખ માટે યોગ્ય નથી.
ઘણી જાતિઓનું પ્રયોગશાળામાં સંવર્ધન કરી શકાતું નથી.
જ્યારે આ સમૂહોની જાતિઓના વર્ણન માટે જૈવરાસાયણિક કે આણ્વિક $(molecular)$ માપદંડો અપનાવવામાં આવે છે,ત્યારે તેમની વિવિધતા લાખોમાં હોવાનું અનુમાન છે.

(N/A) જોકે ભારત પાસે વિશ્વના કુલ જમીન વિસ્તારના માત્ર $2.4 \%$ છે,તેમ છતાં વૈશ્વિક જાતિ વિવિધતામાં તેનો હિસ્સો પ્રભાવશાળી $8.1 \%$ છે.
ભારત વિશ્વના $12$ મેગા-ડાયવર્સિટી (મહાન જૈવવિવિધતા ધરાવતા) દેશોમાંનો એક છે.
ભારતમાં લગભગ $45,000$ વનસ્પતિની જાતિઓ અને તેનાથી બમણી પ્રાણીઓની જાતિઓ નોંધાયેલી છે.
જો આપણે રોબર્ટ મેના વૈશ્વિક અંદાજને લાગુ કરીએ,તો અત્યાર સુધી માત્ર $22 \%$ જાતિઓ જ નોંધાયેલી છે. ભારતમાં કદાચ $1,00,000$ થી વધુ વનસ્પતિની જાતિઓ અને $3,00,000$ થી વધુ પ્રાણીઓની જાતિઓ હજુ શોધવાની અને વર્ણવવાની બાકી છે.

(B) વૈજ્ઞાનિકો કીટકોના એક સંપૂર્ણ રીતે અભ્યાસ કરાયેલા જૂથની સમશીતોષ્ણ-ઉષ્ણકટિબંધીય પ્રજાતિઓની સમૃદ્ધિની આંકડાકીય તુલના કરે છે.
ત્યારબાદ તેઓ આ ગુણોત્તરને પ્રાણીઓ અને વનસ્પતિઓના અન્ય જૂથો પર લાગુ કરીને પૃથ્વી પરની પ્રજાતિઓની કુલ સંખ્યાનો કુલ અંદાજ મેળવે છે.

(B) $(i)$ નોંધાયેલી તમામ જાતિઓમાંથી $70\%$ થી વધુ પ્રાણીઓ છે. જ્યારે વનસ્પતિઓ (જેમાં લીલ, ફૂગ, દ્વિઅંગી, અનાવૃત બીજધારી અને આવૃત બીજધારીનો સમાવેશ થાય છે) કુલ જાતિઓના $22\%$ થી વધુ નથી.
(ii) પ્રાણીઓમાં, કીટકો એ સૌથી વધુ જાતિસમૃદ્ધિ ધરાવતો વર્ગીકરણીય સમૂહ છે, જે કુલ પ્રાણી જાતિઓના $70\%$ થી વધુ હિસ્સો ધરાવે છે. આનો અર્થ એ છે કે પૃથ્વી પરના દર $10$ પ્રાણીઓમાંથી $7$ કીટકો છે.

(N/A) ઇન્ટરનેશનલ યુનિયન ફોર કન્ઝર્વેશન ઓફ નેચર $(IUCN)$ $2004$ ના ડેટા મુજબ,અત્યાર સુધીમાં વર્ણવેલ વનસ્પતિ અને પ્રાણીઓની કુલ જાતિઓની સંખ્યા $1.5$ મિલિયનથી વધુ છે.
ઘણા વર્ગીકરણ જૂથો માટે,સમશીતોષ્ણ પ્રદેશોમાં જાતિઓની યાદી ઉષ્ણકટિબંધીય દેશો કરતા વધુ સંપૂર્ણ છે.
ઉષ્ણકટિબંધીય વિસ્તારોમાં મોટી સંખ્યામાં જાતિઓ હજુ શોધાયા વગરની છે તેમ માનીને,જીવવિજ્ઞાનીઓ સંપૂર્ણ રીતે અભ્યાસ કરાયેલા જૂથો (જેમ કે કીટકો) ની સમશીતોષ્ણ-ઉષ્ણકટિબંધીય જાતિ સમૃદ્ધિની આંકડાકીય સરખામણી કરે છે અને આ ગુણોત્તરને પ્રાણીઓ અને વનસ્પતિઓના અન્ય જૂથો પર લાગુ કરે છે.
- આનાથી એવો અંદાજ મળે છે કે પૃથ્વી પરની કુલ જાતિઓની સંખ્યા $20$ થી $50$ મિલિયન સુધીની છે.
- રોબર્ટ મે દ્વારા આપવામાં આવેલ વધુ રૂઢિચુસ્ત અને વૈજ્ઞાનિક રીતે સચોટ અંદાજ વૈશ્વિક જાતિ વિવિધતાને લગભગ $7$ મિલિયન જેટલી ગણાવે છે.
નોંધાયેલી તમામ જાતિઓમાંથી $70\%$ થી વધુ પ્રાણીઓ છે,જ્યારે વનસ્પતિઓ કુલ સંખ્યાના $22\%$ થી વધુ નથી.
પ્રાણી સૃષ્ટિમાં કીટકો સૌથી વધુ જાતિ ધરાવતું જૂથ છે,જે કુલ પ્રાણીઓના $70\%$ થી વધુ હિસ્સો ધરાવે છે. આનો અર્થ એ છે કે પૃથ્વી પરના દરેક $10$ પ્રાણીઓમાંથી $7$ કીટકો છે.
વિશ્વમાં ફૂગની જાતિઓની સંખ્યા માછલીઓ,ઉભયજીવીઓ,સરીસૃપો અને સસ્તન પ્રાણીઓની કુલ જાતિઓની સંખ્યા કરતા પણ વધુ છે.
જોકે,જીવવિજ્ઞાનીઓ હજુ પણ પ્રોકેરિયોટિક જાતિઓની વિવિધતા વિશે ચોક્કસ નથી કારણ કે તેમને પ્રયોગશાળાની સ્થિતિમાં ઉછેરવામાં મુશ્કેલીઓ પડે છે.

(A) રોબર્ટ મે દ્વારા કરવામાં આવેલા અંદાજ મુજબ,વૈશ્વિક જાતિ વિવિધતા આશરે $7$ મિલિયન છે. અત્યાર સુધીમાં $1.5$ મિલિયનથી વધુ જાતિઓનું વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે,પરંતુ હજુ પણ ઘણી બધી જાતિઓ શોધવાની અને વર્ણવવાની બાકી છે.

(A) ભારત તેની વિશાળ કૃષિ વિવિધતા માટે જાણીતું છે. એવો અંદાજ છે કે માત્ર ભારતમાં જ ડાંગરની આશરે $2,00,000$ (બે લાખ) જેટલી જાતો જોવા મળે છે. આ વિવિધતા ભારતની જૈવિક વિરાસતનો એક મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે.

(B) રોબર્ટ મે દ્વારા આપવામાં આવેલા વૈશ્વિક જૈવવિવિધતાના અંદાજો અને $NCERT$ જીવવિજ્ઞાન પાઠ્યપુસ્તકમાં નોંધ્યા મુજબ,પૃથ્વી પર લગભગ $7$ મિલિયન જાતિઓ છે. પ્રાણી સૃષ્ટિમાં,કીટકો સૌથી વધુ જાતિ ધરાવતો વર્ગીકરણ સમૂહ છે. ખાસ કરીને,ભૃંગકીટકો (Coleoptera) એ પ્રાણીઓનો સૌથી વૈવિધ્યસભર સમૂહ છે,જેમાં વિશ્વભરમાં આશરે $3,00,000$ જાતિઓ ઓળખાયેલી અને વર્ણવેલી છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(A) ભારત જૈવવિવિધતાની દ્રષ્ટિએ ખૂબ જ સમૃદ્ધ દેશ છે. ચોખાના સંદર્ભમાં વાત કરીએ તો,ભારતમાં ચોખાની $50,000$ થી પણ વધુ જનીનિક રીતે ભિન્ન જાતિઓ જોવા મળે છે. આટલી મોટી જનીનિક વિવિધતા એ ભારતનો કૃષિ વારસો છે અને તે ખાદ્ય સુરક્ષામાં મહત્વનો ફાળો આપે છે.

(B) ભારત કેરીની વિશાળ વિવિધતા ધરાવે છે. ધોરણ $12$ જીવવિજ્ઞાનની $NCERT$ પાઠ્યપુસ્તક (પ્રકરણ: જૈવવિવિધતા અને સંરક્ષણ) મુજબ,ભારતમાં કેરીની $1000$ થી વધુ જાતિઓ જોવા મળે છે.

(A) $IUCN$ $(2004)$ ની રેડ લિસ્ટ મુજબ,અત્યાર સુધી વર્ણવાયેલી વનસ્પતિ અને પ્રાણીઓની કુલ જાતિઓની સંખ્યા $1.5$ મિલિયન કરતા થોડી વધારે છે.
આ માહિતી જૈવવિવિધતા અને સંરક્ષણના અભ્યાસમાં એક પ્રમાણભૂત સંદર્ભ બિંદુ છે.

(B) રોબર્ટ મેએ વૈશ્વિક જાતિવિવિધતાનો અંદાજ આશરે $7$ મિલિયન જેટલો લગાવ્યો હતો. આ અંદાજ પૃથ્વી પરની જાતિવિવિધતા માટે સૌથી વધુ વૈજ્ઞાનિક અને વૈશ્વિક સ્તરે સ્વીકૃત માનવામાં આવે છે. એડવર્ડ વિલ્સન 'બાયોડાયવર્સિટી' શબ્દને લોકપ્રિય બનાવવા માટે જાણીતા છે,જ્યારે પોલ એહરલિક 'રિવેટ પોપર હાયપોથેસિસ' માટે જાણીતા છે.

(D) $NCERT$ પાઠ્યપુસ્તક મુજબ,વૈશ્વિક જાતિ વિવિધતામાં,પ્રાણીઓ કુલ જાતિઓના $70\%$ કરતા વધારે હોવાનો અંદાજ છે,જ્યારે વનસ્પતિઓ (જેમાં લીલ,ફૂગ,દ્વિઅંગી,અનાવૃત બીજધારી અને આવૃત બીજધારીનો સમાવેશ થાય છે) કુલ ટકાવારીના $22\%$ કરતા વધારે નથી. તેથી,$X = 70$ અને $Y = 22$ થાય છે.

(A) રોબર્ટ મેના વૈશ્વિક અંદાજ મુજબ પૃથ્વી પર જાતિઓની કુલ સંખ્યા આશરે $7$ મિલિયન છે.
આ અંદાજ વૈજ્ઞાનિક સમુદાયમાં વૈશ્વિક જૈવવિવિધતાના વાજબી અંદાજ તરીકે વ્યાપકપણે સ્વીકારવામાં આવ્યો છે,તેમ છતાં અત્યાર સુધી માત્ર $1.5$ મિલિયન જેટલી જાતિઓનું જ વૈજ્ઞાનિક રીતે વર્ણન અને નામકરણ કરવામાં આવ્યું છે.

(C) વૈશ્વિક જૈવવિવિધતાના ડેટા મુજબ,કીટકો પૃથ્વી પરના પ્રાણીઓમાં સૌથી વધુ જાતિસમૃદ્ધતા ધરાવતો સમૂહ છે.
તેઓ પૃથ્વી પર નોંધાયેલી તમામ પ્રાણી જાતિઓના $70\%$ કરતા પણ વધુ હિસ્સો ધરાવે છે.
આનો અર્થ એ છે કે આ ગ્રહ પરના દરેક $10$ પ્રાણીઓમાંથી $7$ કીટકો છે.

(D) જીવશાસ્ત્રીઓ આદિકોષકેન્દ્રી (Prokaryotes) સજીવોની જાતિઓની કુલ સંખ્યાનો અંદાજ લગાવવામાં મોટી મુશ્કેલીઓ અનુભવે છે. આના મુખ્ય કારણો નીચે મુજબ છે:
$1$. આદિકોષકેન્દ્રી સજીવો માટે બાહ્યકારક લક્ષણો પર આધારિત પરંપરાગત વર્ગીકરણ પદ્ધતિઓ લાગુ પડતી નથી.
$2$. ઘણી આદિકોષકેન્દ્રી જાતિઓને પ્રયોગશાળાની પરિસ્થિતિમાં ઉછેરી શકાતી નથી.
$3$. તેમની ઓળખ માટે જૈવરાસાયણિક અને આણ્વિક જીવવિજ્ઞાન આધારિત માપદંડો (જેમ કે $16S$ $rRNA$ સિક્વન્સિંગ) જરૂરી છે,જે ખૂબ જ જટિલ અને સમય માંગી લે તેવી પ્રક્રિયા છે.
તેથી,આદિકોષકેન્દ્રી સજીવોની વિવિધતા મોટાભાગે અજ્ઞાત અને ઓછી આંકવામાં આવેલી છે.