How many species are there on Earth and in India ? Questions in Gujarati

(B) ભારત વિશ્વના કુલ જમીન વિસ્તારનો $2.4 \%$ ભાગ ધરાવે છે. આટલો નાનો જમીન વિસ્તાર હોવા છતાં,તે વૈશ્વિક જૈવવિવિધતામાં નોંધપાત્ર ફાળો આપે છે અને વિશ્વની કુલ પ્રજાતિઓની વિવિધતાના આશરે $8.1 \%$ જેટલી પ્રજાતિઓ ધરાવે છે.

(C) ભારત વિશ્વના કુલ જમીન વિસ્તારના માત્ર $2.4 \,\%$ ધરાવે છે,પરંતુ તે વૈશ્વિક જાતિવિવિધતાના $8.1 \,\%$ જેટલી જાતિવિવિધતા ધરાવે છે.
આ કારણોસર ભારત વિશ્વના $12$ મેગા-ડાયવર્સિટી (મહાન જૈવવિવિધતા ધરાવતા) દેશોમાંનો એક છે.

(D) $NCERT$ પાઠ્યપુસ્તક મુજબ, ભારતમાં જૈવવિવિધતા ખૂબ જ સમૃદ્ધ છે.
એવો અંદાજ છે કે ભારતમાં લગભગ $45,000$ વનસ્પતિઓની જાતિઓ અને તેના કરતા બમણી (બે ગણી) પ્રાણીઓની જાતિઓ નોંધાયેલી છે.
તેથી, $X = 45,000$ અને $Y = \text{બે ગણી}$ થાય છે.

(D) $NCERT$ પાઠ્યપુસ્તકમાં આપેલા વૈશ્વિક જાતિવિવિધતાના ડેટા મુજબ, કીટકો એ પ્રાણીઓનો સૌથી વધુ વિવિધતા ધરાવતો સમૂહ છે, જે તમામ પ્રાણીઓની જાતિઓના $70\%$ કરતા વધુ હિસ્સો ધરાવે છે。
બાકીના સમૂહોમાં, મૃદુકાયો (Molluscs) એ સ્તરકવચીઓ (Crustaceans) કરતા વધુ વિવિધતા ધરાવે છે。
તેથી, જાતિવિવિધતાનો સાચો ક્રમ આ મુજબ છે: $\text{કીટકો} > \text{મૃદુકાયો} > \text{સ્તરકવચીઓ}$。
આમ, વિકલ્પ $D$ સાચો જવાબ છે。

(C) ભારત ઉષ્ણકટિબંધીય અક્ષાંશોમાં આવેલું છે. જૈવવિવિધતાની ભાત (patterns of biodiversity) મુજબ,ઉષ્ણકટિબંધીય વિસ્તારોમાં સમશીતોષ્ણ કે ધ્રુવ પ્રદેશો કરતા વધુ જાતિઓ જોવા મળે છે. ભારત સમૃદ્ધ જૈવવિવિધતા ધરાવે છે અને અહીં પક્ષીઓની $1200$ થી વધુ જાતિઓ જોવા મળે છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $i = \text{ઉષ્ણકટિબંધીય અક્ષાંશ}$ અને $ii = 1200$ છે.

(C) $NCERT$ પાઠ્યપુસ્તકમાં આપેલ વૈશ્વિક જાતિ વિવિધતાના અંદાજ મુજબ,આપેલ સમૂહો માટે જાતિઓની સંખ્યા નીચે મુજબ છે:
$1$. મોસ: આશરે $1,200$ જાતિઓ.
$2$. લીલ: આશરે $40,000$ જાતિઓ.
$3$. ફૂગ: આશરે $72,000$ જાતિઓ.
તેથી,જાતિસમૃધ્ધતાનો ચડતો ક્રમ આ મુજબ છે: મોસ $(1,200)$ < લીલ $(40,000)$ < ફૂગ $(72,000)$.
આમ,સાચો ક્રમ મોસ $\rightarrow$ લીલ $\rightarrow$ ફૂગ છે.

(A) $NCERT$ પાઠ્યપુસ્તકમાં આપેલી વૈશ્વિક જૈવવિવિધતાની ભાત (patterns) મુજબ,દક્ષિણ અમેરિકાનું એમેઝોન વર્ષાવન $40,000$ થી વધુ વનસ્પતિની જાતિઓ,$3,000$ મત્સ્યની જાતિઓ,$1,300$ પક્ષીઓની જાતિઓ,$427$ સસ્તન પ્રાણીઓની જાતિઓ અને $427$ ઉભયજીવીઓની જાતિઓનું નિવાસસ્થાન છે. તેથી,ઉભયજીવીઓની જાતિઓની સાચી સંખ્યા $427$ છે.

(C) ધોરણ $12$ ના $NCERT$ જીવવિજ્ઞાન પાઠ્યપુસ્તક (પ્રકરણ: જૈવવિવિધતા અને સંરક્ષણ) માં આપેલા ડેટા મુજબ,પૃથ્વી પર માછલીઓની અંદાજિત જાતિઓની સંખ્યા લગભગ $28,000$ છે.
આ વૈશ્વિક જૈવવિવિધતાના અંદાજનો એક ભાગ છે જે વિવિધ નિવસનતંત્રોમાં હાજર જીવનના વિશાળ સ્વરૂપોને દર્શાવે છે.

(B) $NCERT$ પાઠ્યપુસ્તકમાં આપેલી વૈશ્વિક જૈવવિવિધતાના ડેટા મુજબ:
$1$. કીડીઓની જાતિઓની સંખ્યા આશરે $20,000$ છે.
$2$. ભૃંગકટકની (Beetles) જાતિઓની સંખ્યા આશરે $3,00,000$ છે.
$3$. માછલીઓની જાતિઓની સંખ્યા આશરે $28,000$ છે.
તેથી, સાચી જોડ $(a-2, b-3, c-1)$ છે.

(D) ભારતમાં જૈવવિવિધતા અંગે $NCERT$ પાઠ્યપુસ્તકમાં આપવામાં આવેલી માહિતી મુજબ,આવૃત બીજધારી (angiosperms) વનસ્પતિઓની ભયજનક સ્થિતિમાં રહેલી પ્રજાતિઓની સંખ્યા અંદાજે $3,000$ છે.

(C) પ્રખ્યાત ઇકોલોજિસ્ટ રોબર્ટ મે દ્વારા વૈશ્વિક પ્રજાતિઓની વિવિધતાનો વધુ રૂઢિચુસ્ત અને વૈજ્ઞાનિક રીતે સચોટ અંદાજ આપવામાં આવ્યો હતો. તેમના ગણતરી મુજબ, પૃથ્વી પર હાજર પ્રજાતિઓની કુલ સંખ્યા આશરે $7 \; \text{million}$ છે.

(A) સાચો જવાબ $70 \;\%$ છે.
વૈશ્વિક જૈવવિવિધતાના અંદાજો મુજબ,પૃથ્વી પર નોંધાયેલી તમામ જાતિઓમાંથી $70 \;\%$ થી વધુ પ્રાણીઓ છે.
તેની સામે,વનસ્પતિઓ (જેમાં લીલ,ફૂગ,દ્વિઅંગી,અનાવૃત બીજધારી અને આવૃત બીજધારીનો સમાવેશ થાય છે) કુલ જાતિ વિવિધતાના $22 \;\%$ થી વધુ નથી.

(B) કોલંબિયા વિષુવવૃત્તની નજીક આવેલું છે અને તે તેની ઉચ્ચ જૈવવિવિધતા માટે જાણીતું છે. પરિસ્થિતિકીય અભ્યાસો અનુસાર,કોલંબિયામાં જોવા મળતી પક્ષીઓની પ્રજાતિઓની સંખ્યા આશરે $1400$ છે.

(B) પ્રખ્યાત ઇકોલોજિસ્ટ રોબર્ટ મેએ વૈશ્વિક જાતિ વિવિધતાનો વધુ રૂઢિચુસ્ત અને વૈજ્ઞાનિક રીતે સચોટ અંદાજ આપ્યો છે.
તેમણે અંદાજ લગાવ્યો છે કે પૃથ્વી પરની કુલ જાતિઓની સંખ્યા આશરે $7$ મિલિયન છે.

(A) $NCERT$ પાઠ્યપુસ્તકના વૈશ્વિક અપૃષ્ઠવંશી વિવિધતા દર્શાવતા પાઇ ચાર્ટ મુજબ:
$A$ એ મૃદુકાય (Molluscs) દર્શાવે છે.
$B$ એ ક્રસ્ટેશિયન્સ (Crustaceans) દર્શાવે છે.
$C$ એ અન્ય પ્રાણી સમૂહો દર્શાવે છે.
$D$ એ કીટકો (Insects) દર્શાવે છે,જે અપૃષ્ઠવંશી વિવિધતાનો સૌથી મોટો હિસ્સો ધરાવે છે.
તેથી,$A$ એ મૃદુકાય છે અને $B$ એ ક્રસ્ટેશિયન્સ છે.

(B) પૃષ્ઠવંશીઓની વૈશ્વિક પ્રજાતિ વિવિધતાના ડેટા મુજબ,પ્રજાતિઓની સંખ્યા માછલીઓમાં સૌથી વધુ છે,ત્યારબાદ પક્ષીઓ,સરીસૃપો,ઉભયજીવીઓ અને સસ્તન પ્રાણીઓ આવે છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,સસ્તન પ્રાણીઓ ન્યૂનતમ પ્રજાતિ વિવિધતા દર્શાવે છે.

(D) ભારત વિશ્વના કુલ ભૂમિ વિસ્તારના $2.4\%$ ભાગને આવરી લે છે.
આટલા નાના ભૂમિ વિસ્તાર હોવા છતાં,વૈશ્વિક જાતિ વિવિધતામાં ભારતનો ફાળો પ્રભાવશાળી $8.1\%$ છે.
તેથી,સાચા મૂલ્યો અનુક્રમે $2.4$ અને $8.1$ છે.

(B) ભારતમાં,પ્રાણીઓની જાતિઓ અને વનસ્પતિઓની જાતિઓનો ગુણોત્તર આશરે $2 : 1$ છે.
ભારતમાં લગભગ $45,000$ વનસ્પતિઓની જાતિઓ છે અને તેના કરતા લગભગ બમણી પ્રાણીઓની જાતિઓ છે,જે આશરે $90,000$ જેટલી થાય છે.

(D) $NCERT$ પાઠ્યપુસ્તક મુજબ,વિશ્વમાં ઓળખાયેલી અને વર્ણવેલી જાતિઓની સંખ્યા $1.7$ મિલિયન થી $1.8$ મિલિયન ની વચ્ચે છે.
આને જૈવવિવિધતા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(A) $NCERT$ પાઠ્યપુસ્તકમાં આપેલી વૈશ્વિક જૈવવિવિધતાના ડેટા મુજબ:
$1$. કીડીઓની જાતિઓની સંખ્યા આશરે $20,000$ છે $(P-III)$.
$2$. ભૃંગકીટકોની જાતિઓની સંખ્યા આશરે $3,00,000$ છે $(Q-II)$.
$3$. માછલીઓની જાતિઓની સંખ્યા આશરે $28,000$ છે $(R-I)$.
તેથી, સાચી જોડ $(P-III), (Q-II), (R-I)$ છે.

(A) $IUCN$ $(2004)$ રેડ લિસ્ટ દસ્તાવેજ મુજબ,અત્યાર સુધી વર્ણવેલ વનસ્પતિ અને પ્રાણીઓની કુલ સંખ્યા $1.5$ મિલિયન કરતાં સહેજ વધારે છે. આ માહિતી જૈવવિવિધતાના અભ્યાસમાં એક પ્રમાણભૂત સંદર્ભ બિંદુ છે.

(C) $1$. ઉષ્ણકટિબંધીય પ્રદેશોમાં જૈવવિવિધતા વધુ હોવાથી અને ત્યાં સંશોધન કરવું મુશ્કેલ હોવાથી,સમશીતોષ્ણ દેશોની સરખામણીમાં ઉષ્ણકટિબંધીય દેશોમાં જાતિઓની શોધ ઓછી પૂર્ણ છે.
$2$. ઉષ્ણકટિબંધીય પ્રદેશોમાં હજુ પણ મોટી સંખ્યામાં જાતિઓની શોધ બાકી છે,સમશીતોષ્ણ પ્રદેશોમાં નહીં.
$3$. રોબર્ટ મેના વૈશ્વિક અંદાજ મુજબ,પૃથ્વી પર કુલ જાતિઓની સંખ્યા લગભગ $7$ મિલિયન છે,જોકે કેટલાક અંદાજો $20$ થી $50$ મિલિયન સુધીના છે. વૈજ્ઞાનિક સાહિત્યમાં જાતિઓની સંખ્યાની અનિશ્ચિતતા દર્શાવવા માટે આ શ્રેણીનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવે છે,તેથી વિકલ્પ $C$ યોગ્ય છે.

(A) પ્રખ્યાત ઇકોલોજિસ્ટ રોબર્ટ મેએ જાતિ-વિવિધતાનો વૈશ્વિક અંદાજ લગાવ્યો હતો.
તેમણે સૂચવ્યું હતું કે પૃથ્વી પરની કુલ જાતિઓની સંખ્યા આશરે $7$ મિલિયન છે.
વૈજ્ઞાનિક સાહિત્યમાં આ અંદાજને અગાઉના વધુ રૂઢિચુસ્ત અંદાજોની સરખામણીમાં વધુ વાસ્તવિક આંકડા તરીકે વ્યાપકપણે સ્વીકારવામાં આવ્યો છે.

(C) $NCERT$ પાઠ્યપુસ્તકમાં આપેલ જૈવવિવિધતાના ડેટા મુજબ,પૃથ્વી પર પ્રાણીઓ સજીવોનો સૌથી વધુ વિવિધતા ધરાવતો સમૂહ છે.
તેઓ તમામ નોંધાયેલી જાતિઓના $70\%$ કરતાં વધુ હિસ્સો ધરાવે છે.
તેની સામે,તમામ વનસ્પતિ જૂથો (લીલ,ફૂગ,દ્વિઅંગી,અનાવૃત્ત બીજધારીઓ અને આવૃત્ત બીજધારીઓ) મળીને કુલ જાતિ વિવિધતાના $22\%$ થી વધુ નથી.
તેથી,$P = 70\%$ અને $Q = 22\%$ થાય.
આમ,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(B) $NCERT$ પાઠ્યપુસ્તક મુજબ,ભારત વિશ્વના કુલ જમીન વિસ્તારના માત્ર $2.4 \%$ જેટલો જ જમીન વિસ્તાર ધરાવે છે.
જોકે,વૈશ્વિક જાતિ-વિવિધતામાં તેનો ફાળો પ્રભાવશાળી રીતે $8.1 \%$ છે.
તેથી,$P = 2.4 \%$ અને $Q = 8.1 \%$ થાય.

(A) $NCERT$ પાઠ્યપુસ્તક મુજબ,ભારતમાં સમૃદ્ધ જૈવવિવિધતા જોવા મળે છે. ભારતમાં લગભગ $45,000$ વનસ્પતિઓની જાતિઓ અને તેનાથી બમણી પ્રાણીઓની જાતિઓ નોંધાયેલી છે. આ માહિતી દેશની નોંધપાત્ર જૈવિક સંપત્તિને દર્શાવે છે.

(C) પ્રખ્યાત જીવવિજ્ઞાની રોબર્ટ મેએ જાતિ વિવિધતાનો વૈશ્વિક અંદાજ આપ્યો હતો.
તેમના અંદાજ મુજબ,પૃથ્વી પર કુલ જાતિઓની સંખ્યા આશરે $7$ મિલિયન છે.
જોકે,અત્યાર સુધીમાં માત્ર $1.5$ મિલિયન જાતિઓનું જ વૈજ્ઞાનિક રીતે વર્ણન અને નામકરણ કરવામાં આવ્યું છે.
તેથી,શોધાયેલી જાતિઓની ટકાવારી આશરે $(1.5 / 7) \times 100 \approx 21.4 \%$ થાય છે,જેને $NCERT$ પાઠ્યપુસ્તકોમાં સામાન્ય રીતે $22 \%$ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે.

(B) રોબર્ટ મે ના વૈશ્વિક અંદાજ મુજબ,એવું અનુમાન છે કે ભારતમાં $1,00,000$ થી વધારે વનસ્પતિઓની જાતિઓ અને $3,00,000$ થી વધારે પ્રાણી જાતિઓની શોધ તથા વર્ણન કરવાનું બાકી છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(D) $IUCN$ રેડ લિસ્ટ $(2004)$ મુજબ, છેલ્લા $500$ વર્ષોમાં કુલ $784$ જાતિઓ લુપ્ત થઈ છે。
આ લુપ્તતાનું વિભાજન નીચે મુજબ છે:
$1$. પૃષ્ઠવંશીઓ: $359$ જાતિઓ.
$2$. અપૃષ્ઠવંશીઓ: $359$ જાતિઓ.
$3$. વનસ્પતિઓ: $87$ જાતિઓ.
આ માહિતી મુજબ, પૃષ્ઠવંશીઓ $(359)$ એટલે કે $(P-III)$, અપૃષ્ઠવંશીઓ $(359)$ અને વનસ્પતિઓ $(87)$ એટલે કે $(R-II)$ થાય છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી સાચો વિકલ્પ પસંદ કરતા, $(P-III), (Q-II), (R-I)$ એ પાઠ્યપુસ્તકના સંદર્ભમાં સૌથી નજીકનો વિકલ્પ છે.

(B) $NCERT$ પાઠ્યપુસ્તકમાં આપેલ વૈશ્વિક જાતિ વિવિધતાના ડેટા મુજબ:
- પક્ષીઓ કુલ પૃષ્ઠવંશી જાતિઓના આશરે $12 \%$ છે.
- સસ્તન પ્રાણીઓ કુલ પૃષ્ઠવંશી જાતિઓના આશરે $23 \%$ છે.
- ઉભયજીવીઓ કુલ પૃષ્ઠવંશી જાતિઓના આશરે $32 \%$ છે.
- અનાવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓ કુલ વનસ્પતિ જાતિઓના આશરે $31 \%$ છે.
તેથી,સાચી જોડ આ મુજબ છે:
$(P) \rightarrow (I) = 12 \%$
$(Q) \rightarrow (III) = 23 \%$
$(R) \rightarrow (IV) = 32 \%$
$(S) \rightarrow (II) = 31 \%$
આમ,સાચો વિકલ્પ $(P-I), (Q-III), (R-IV), (S-II)$ છે.

(D) $NCERT$ પાઠ્યપુસ્તકમાં આપેલ એમેઝોન રેઈન ફોરેસ્ટની જૈવવિવિધતાના ડેટા મુજબ,પ્રજાતિઓની અંદાજિત સંખ્યા નીચે મુજબ છે:
$1$. અપૃષ્ઠવંશીઓ: $1,25,000$
$2$. વનસ્પતિઓ: $40,000$
$3$. માછલીઓ: $3,000$
$4$. પક્ષીઓ: $1,300$
$5$. સસ્તન પ્રાણીઓ: $427$
તેથી,ઉતરતો ક્રમ આ મુજબ છે: અપૃષ્ઠવંશીઓ $(b) >$ વનસ્પતિઓ $(a) >$ માછલીઓ $(c) >$ પક્ષીઓ $(e) >$ સસ્તન પ્રાણીઓ $(d)$.
આમ,સાચો ક્રમ $(b) > (a) > (c) > (e) > (d)$ છે.

(B) આ પાઇ ડાયાગ્રામ પ્રાણીઓના મુખ્ય જૂથોની વૈશ્વિક જૈવવિવિધતા દર્શાવે છે.
$NCERT$ ના પ્રાણીઓની જાતિઓની વિવિધતાના પ્રમાણભૂત નિરૂપણ મુજબ:
$(i)$ પ્રાણીઓ પાઇ ચાર્ટનો સૌથી મોટો ભાગ દર્શાવે છે.
(ii) વનસ્પતિઓ ત્યારપછીનો સૌથી મોટો ભાગ દર્શાવે છે.
(iii) ફૂગ નાનો ભાગ દર્શાવે છે.
(iv) પ્રજીવો (Protists) આ ચોક્કસ વિભાગમાં દર્શાવેલ સૌથી નાનો ભાગ છે.
આકૃતિમાં સાપેક્ષ કદનું અવલોકન કરતા:
- પ્રાણીઓ $(i)$ માટેનો વિસ્તાર સૌથી મોટો છે.
- વનસ્પતિઓ $(ii)$ માટેનો વિસ્તાર ત્યારપછીનો મોટો છે.
- ફૂગ $(iii)$ માટેનો વિસ્તાર પ્રજીવો $(iv)$ કરતા મોટો છે.
તેથી,કદનો સાચો ક્રમ $i > ii > iii > iv$ છે.

(A) i. ઐતિહાસિક સંશોધન પૂર્વગ્રહોને કારણે મોટાભાગના વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસો અને પ્રજાતિઓનું દસ્તાવેજીકરણ સમશીતોષ્ણ પ્રદેશોમાં કરવામાં આવ્યું છે.
ii. જોકે,તે નોંધવું મહત્વપૂર્ણ છે કે પ્રજાતિઓની વિવિધતા ઉષ્ણકટિબંધીય પ્રદેશોમાં સૌથી વધુ હોય છે અને જેમ આપણે વિષુવવૃત્તથી ધ્રુવો તરફ જઈએ છીએ તેમ તે ઘટતી જાય છે.

(D) એમેઝોન રેઈન ફોરેસ્ટમાં,વનસ્પતિઓની જૈવવિવિધતા પ્રાણીઓ કરતા ઘણી વધારે છે.
વનસ્પતિઓ પ્રાથમિક ઉત્પાદકો છે અને તે નિવસનતંત્રનો પાયો બનાવે છે,જે મોટી સંખ્યામાં જાતિઓને આધાર આપે છે.
એમેઝોનિયન જૈવવિવિધતાના ડેટા મુજબ,ત્યાં લગભગ $40,000$ વનસ્પતિની જાતિઓ,$3,000$ માછલીઓની જાતિઓ,$1,300$ પક્ષીઓની જાતિઓ,$427$ સસ્તન પ્રાણીઓની જાતિઓ,$427$ ઉભયજીવીઓની જાતિઓ અને $378$ સરીસૃપોની જાતિઓ છે.
આ મૂલ્યોની સરખામણી કરતા,વનસ્પતિની જાતિઓની સંખ્યા $(a)$ એ સસ્તન પ્રાણીઓની જાતિઓ $(b)$ અને પક્ષીઓની જાતિઓ $(c)$ ના સરવાળા કરતા વધારે છે,એટલે કે $a > b + c$.

(C) આપેલ પાઇ-ચાર્ટ જે વૈશ્વિક વનસ્પતિ જાતિ વિવિધતા દર્શાવે છે તેના આધારે:
$1$. સપુષ્પી વનસ્પતિઓ (આવૃત બીજધારી) ચાર્ટનો સૌથી મોટો ભાગ રોકે છે,જે દર્શાવે છે કે તેઓ સૌથી વધુ જાતિ વિવિધતા ધરાવતો વનસ્પતિઓનો પ્રભાવી સમૂહ છે.
$2$. સપુષ્પી વનસ્પતિઓમાં,દ્વિદળીનો ભાગ એકદળીના ભાગ કરતા ઘણો મોટો છે.
$3$. તેથી,એ વિધાન કે સપુષ્પી વનસ્પતિઓ સૌથી વધુ જાતિ વિવિધતા દર્શાવતો પ્રભાવી સમૂહ છે,તે સાચું છે.

(D) $NCERT$ પાઠ્યપુસ્તકની આકૃતિ મુજબ જે મુખ્ય વનસ્પતિ સમૂહોની વૈશ્વિક જૈવવિવિધતા દર્શાવે છે,તેમાં પાય ચાર્ટ વિવિધ વનસ્પતિ જૂથોનું વિતરણ દર્શાવે છે.
આ આકૃતિમાં,સૌથી મોટો ભાગ આવૃત બીજધારી $(Y)$ દર્શાવે છે,જે વનસ્પતિ પ્રજાતિઓનો મોટો હિસ્સો ધરાવે છે.
$X$ તરીકે દર્શાવેલ ભાગ લીલ (Algae) છે.
તેથી,$X$ એ લીલ છે અને $Y$ એ આવૃત બીજધારી છે.