Gujarati

Angular Variables and Basic of Uniform Circular Motion Questions in Gujarati

Class 11 Physics · 3-2.Motion in Plane · Angular Variables and Basic of Uniform Circular Motion

176+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 49 of 176 questions in Gujarati

51
MediumMCQ
નીચેની આકૃતિમાં $M$ દળ ધરાવતો પદાર્થ $R$ ત્રિજ્યાના વર્તુળાકાર માર્ગ પર $v$ જેટલી અચળ ઝડપથી ગતિ કરે છે. બિંદુ $P_1$ થી $P_2$ સુધી જતી વખતે પ્રવેગમાં થતો ફેરફાર કેટલો હશે?
Question diagram
A
શૂન્ય
B
${v^2}/2R$
C
$2{v^2}/R$
D
$\frac{{{v^2}}}{R} \sqrt 2 $

Solution

(D) અચળ વર્તુળાકાર ગતિમાં,કેન્દ્રગામી પ્રવેગનું મૂલ્ય $a = \frac{v^2}{R}$ છે.
બિંદુ $P_1$ પર,પ્રવેગ સદિશ $\vec{a}_1$ કેન્દ્ર તરફ હોય છે,એટલે કે $\vec{a}_1 = \frac{v^2}{R} \hat{i}$.
બિંદુ $P_2$ પર,પ્રવેગ સદિશ $\vec{a}_2$ કેન્દ્ર તરફ હોય છે,એટલે કે $\vec{a}_2 = \frac{v^2}{R} \hat{j}$.
પ્રવેગમાં થતો ફેરફાર $\Delta \vec{a} = \vec{a}_2 - \vec{a}_1 = \frac{v^2}{R} \hat{j} - \frac{v^2}{R} \hat{i}$ છે.
પ્રવેગમાં થતા ફેરફારનું મૂલ્ય $|\Delta \vec{a}| = \sqrt{(\frac{v^2}{R})^2 + (-\frac{v^2}{R})^2} = \sqrt{2(\frac{v^2}{R})^2} = \frac{v^2}{R} \sqrt{2}$ થાય.
52
EasyMCQ
એક કણ $r$ ત્રિજ્યાના વર્તુળાકાર પથ પર અચળ ઝડપ $v$ થી ગતિ કરે છે. જ્યારે કણ $P$ થી $Q$ સુધી ગતિ કરે ત્યારે વેગમાં થતો ફેરફાર કેટલો હશે? $(\angle POQ = 40^\circ)$
Question diagram
A
$2v \cos 40^\circ$
B
$2v \sin 20^\circ$
C
$2v \sin 40^\circ$
D
$2v \cos 20^\circ$

Solution

(B) અચળ વર્તુળાકાર ગતિમાં,ઝડપ $v$ અચળ રહે છે,પરંતુ વેગની દિશા બદલાય છે.
ધારો કે બિંદુ $P$ પર વેગ $\vec{v}_1$ છે અને બિંદુ $Q$ પર વેગ $\vec{v}_2$ છે.
બંને વેગનું મૂલ્ય $|\vec{v}_1| = |\vec{v}_2| = v$ છે.
વેગ સદિશો $\vec{v}_1$ અને $\vec{v}_2$ વચ્ચેનો ખૂણો એ કેન્દ્ર પર ચાપ $PQ$ દ્વારા આંતરેલા ખૂણા જેટલો હોય છે,જે $\theta = 40^\circ$ છે.
વેગમાં થતો ફેરફાર $\Delta \vec{v} = \vec{v}_2 - \vec{v}_1$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
વેગમાં થતા ફેરફારનું મૂલ્ય $|\Delta \vec{v}| = \sqrt{v^2 + v^2 - 2v^2 \cos \theta} = \sqrt{2v^2(1 - \cos \theta)} = \sqrt{2v^2(2 \sin^2(\theta/2))} = 2v \sin(\theta/2)$ છે.
$\theta = 40^\circ$ મૂકતા,આપણને $|\Delta \vec{v}| = 2v \sin(40^\circ/2) = 2v \sin 20^\circ$ મળે છે.
53
EasyMCQ
નિયમિત વર્તુળાકાર ગતિમાં,
A
વેગ અને પ્રવેગ બંને અચળ હોય છે
B
પ્રવેગ અને ઝડપ અચળ હોય છે પરંતુ વેગ બદલાય છે
C
પ્રવેગ અને વેગ બંને બદલાય છે
D
પ્રવેગ અને ઝડપ બંને અચળ હોય છે

Solution

(C) નિયમિત વર્તુળાકાર ગતિમાં,કણની ઝડપ અચળ રહે છે,પરંતુ વર્તુળાકાર માર્ગ પર દરેક બિંદુએ ગતિની દિશા સતત બદલાતી રહે છે.
વેગ એ સદિશ રાશિ હોવાથી (જેમાં મૂલ્ય અને દિશા બંને હોય છે),દિશામાં થતો ફેરફાર એ વેગમાં ફેરફાર સૂચવે છે.
વધુમાં,નિયમિત વર્તુળાકાર ગતિમાં પ્રવેગ એ કેન્દ્રગામી પ્રવેગ છે,જે વર્તુળના કેન્દ્ર તરફ હોય છે.
જેમ જેમ કણ ગતિ કરે છે,તેમ આ કેન્દ્રગામી પ્રવેગ સદિશની દિશા પણ સતત બદલાતી રહે છે જેથી તે હંમેશા કેન્દ્ર તરફ રહે.
તેથી,વેગ અને પ્રવેગ બંનેની દિશા બદલાય છે,ભલે તેમના મૂલ્યો અચળ રહેતા હોય.
54
MediumMCQ
ઘડિયાળના સેકન્ડ કાંટાનો કોણીય વેગ કેટલો છે?
A
$\frac{\pi}{60} \text{ rad/s}$
B
$\frac{\pi}{30} \text{ rad/s}$
C
$60\pi \text{ rad/s}$
D
$30\pi \text{ rad/s}$

Solution

(B) કોણીય વેગ $\omega$ નું સૂત્ર $\omega = \frac{2\pi}{T}$ છે,જ્યાં $T$ એ આવર્તકાળ છે.
ઘડિયાળના સેકન્ડ કાંટા માટે,એક પૂર્ણ પરિભ્રમણ પૂર્ણ કરવા માટે લાગતો સમય $T = 60 \text{ સેકન્ડ}$ છે.
સૂત્રમાં $T$ ની કિંમત મૂકતા:
$\omega = \frac{2\pi}{60} \text{ rad/s} = \frac{\pi}{30} \text{ rad/s}$.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.
55
MediumMCQ
$120$ પરિભ્રમણ પ્રતિ મિનિટની ઝડપે ફરતા ફ્લાયવ્હીલનો કોણીય વેગ કેટલો છે?
A
$\pi \, rad/s$
B
$2\pi \, rad/s$
C
$4\pi \, rad/s$
D
$4\pi^2 \, rad/s$

Solution

(C) કોણીય વેગ $\omega$ શોધવા માટેનું સૂત્ર $\omega = 2\pi n$ છે,જ્યાં $n$ એ પ્રતિ સેકન્ડ પરિભ્રમણની સંખ્યા (આવૃત્તિ) છે.
અહીં,$n = 120 \text{ પરિભ્રમણ પ્રતિ મિનિટ} = \frac{120}{60} \text{ પરિભ્રમણ પ્રતિ સેકન્ડ} = 2 \text{ rev/s}$.
સૂત્રમાં $n$ ની કિંમત મૂકતા:
$\omega = 2\pi \times 2 = 4\pi \, rad/s$.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
56
EasyMCQ
કયા કિસ્સામાં કોણીય વેગનો ઉપયોગ ઉપયોગી છે?
A
જ્યારે પદાર્થ પરિભ્રમણ કરતો હોય
B
જ્યારે પદાર્થ સુરેખ પથ પર ગતિ કરતો હોય
C
જ્યારે પદાર્થ તેની ગતિની દિશા બદલતો હોય
D
આમાંથી કોઈ પણ નહીં

Solution

(A) કોણીય વેગ $(\omega)$ એ સમયની સાપેક્ષમાં કોણીય સ્થાનાંતરના ફેરફારના દર તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે.
તે એક સદિશ રાશિ છે જેનો ઉપયોગ કોઈ અક્ષની આસપાસ દ્રઢ પદાર્થની પરિભ્રમણીય ગતિનું વર્ણન કરવા માટે થાય છે.
તેથી,જ્યારે પદાર્થ પરિભ્રમણ કરતો હોય ત્યારે તે ઉપયોગી છે.
આમ,સાચો વિકલ્પ $(A)$ છે.
57
MediumMCQ
એક મોટરની શાફ્ટ $3000$ પરિભ્રમણ પ્રતિ મિનિટના અચળ કોણીય વેગથી ફરે છે. તો તે $1$ સેકન્ડમાં કેટલા ખૂણા (રેડિયનમાં) જેટલું ફરશે?
A
$1000\pi$
B
$100\pi$
C
$\pi$
D
$10\pi$

Solution

(B) કોણીય વેગ $\omega = 3000$ પરિભ્રમણ પ્રતિ મિનિટ (rpm) આપેલ છે.
પ્રથમ,તેને પરિભ્રમણ પ્રતિ સેકન્ડમાં ફેરવતા: $\omega = \frac{3000}{60} = 50$ પરિભ્રમણ પ્રતિ સેકન્ડ.
$1$ પરિભ્રમણ એટલે $2\pi$ રેડિયન,તેથી કોણીય વેગ રેડિયન પ્રતિ સેકન્ડમાં $\omega = 50 \times 2\pi = 100\pi \text{ rad/s}$ થાય.
$t = 1$ સેકન્ડમાં કપાયેલ ખૂણો $\theta = \omega t$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે.
કિંમતો મૂકતા,$\theta = 100\pi \times 1 = 100\pi \text{ રેડિયન}$.
58
MediumMCQ
એક વલયાકાર રીંગ જેની આંતરિક અને બાહ્ય ત્રિજ્યા $R_{1}$ અને $R_{2}$ છે,તે તેની મધ્ય અક્ષની આસપાસ સમાન કોણીય ઝડપ $\omega$ થી ફરી રહી છે. રીંગના આંતરિક અને બાહ્ય ભાગ પર સ્થિત સમાન દળ $m$ ધરાવતા બે કણો દ્વારા અનુભવાતા કેન્દ્રગામી બળોનો ગુણોત્તર $\frac{F_{1}}{F_{2}}$ કેટલો થાય?
A
$1$
B
$\frac{R_{1}}{R_{2}}$
C
$\frac{R_{2}}{R_{1}}$
D
$\left(\frac{R_{1}}{R_{2}}\right)^{2}$

Solution

(B) $r$ ત્રિજ્યાના વર્તુળમાં $\omega$ જેટલી સમાન કોણીય ઝડપથી ફરતા $m$ દળના કણ માટે,કેન્દ્રગામી બળ $F = m \omega^{2} r$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
રીંગના આંતરિક ભાગ પર $R_{1}$ ત્રિજ્યાએ રહેલા કણ માટે,કેન્દ્રગામી બળ $F_{1} = m \omega^{2} R_{1}$ છે.
રીંગના બાહ્ય ભાગ પર $R_{2}$ ત્રિજ્યાએ રહેલા કણ માટે,કેન્દ્રગામી બળ $F_{2} = m \omega^{2} R_{2}$ છે.
આ બે બળોનો ગુણોત્તર લેતા:
$\frac{F_{1}}{F_{2}} = \frac{m \omega^{2} R_{1}}{m \omega^{2} R_{2}} = \frac{R_{1}}{R_{2}}$.
આમ,બળોનો ગુણોત્તર $\frac{R_{1}}{R_{2}}$ છે.
Solution diagram
59
EasyMCQ
જો વર્તુળાકાર માર્ગ પર ગતિ કરતા કણની રેખીય ઝડપ અચળ હોય,તો કોણીય ઝડપ એ (જ્યાં $r$ એ વર્તુળની ત્રિજ્યા છે) ના પ્રમાણમાં હોય છે:
A
$ 1/r $
B
$ 1/r^2 $
C
$ 1/r^3 $
D
$ 1/r^5 $

Solution

(A) રેખીય ઝડપ $(v)$,કોણીય ઝડપ $(\omega)$ અને વર્તુળાકાર માર્ગની ત્રિજ્યા $(r)$ વચ્ચેનો સંબંધ નીચે મુજબના સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે: $v = r\omega$.
આપેલ છે કે રેખીય ઝડપ $(v)$ અચળ છે,તેથી આપણે કોણીય ઝડપ શોધવા માટે સૂત્રને આ રીતે લખી શકીએ: $\omega = \frac{v}{r}$.
અહીં $v$ અચળ હોવાથી,તે સાબિત થાય છે કે $\omega \propto \frac{1}{r}$.
તેથી,કોણીય ઝડપ એ વર્તુળની ત્રિજ્યાના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોય છે.
60
MediumMCQ
એક કણ સમાન વર્તુળાકાર ગતિ કરી રહ્યો છે. વર્તુળના સમતલના કયા બિંદુની સાપેક્ષે કણનું કોણીય વેગમાન હંમેશા સંરક્ષિત રહેશે?
A
વર્તુળના કેન્દ્રની સાપેક્ષે
B
વર્તુળની પરિઘ પરના કોઈ બિંદુની સાપેક્ષે
C
વર્તુળની અંદરના કોઈ બિંદુની સાપેક્ષે
D
વર્તુળની બહારના કોઈ બિંદુની સાપેક્ષે

Solution

(A) કણનું કોણીય વેગમાન $L$ એ $L = r \times p$ તરીકે વ્યાખ્યાયિત થયેલ છે. કોણીય વેગમાનમાં થતો ફેરફાર એ લાગુ પડતા ટોર્ક જેટલો હોય છે,જે $\frac{dL}{dt} = \tau = r \times F$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
સમાન વર્તુળાકાર ગતિમાં,કેન્દ્રગામી બળ $F$ હંમેશા વર્તુળના કેન્દ્ર તરફ લાગે છે.
સ્થાન સદિશ $r$ કેન્દ્રથી માપવામાં આવતો હોવાથી,બળ $F$ કેન્દ્રમાંથી પસાર થાય છે,જેના કારણે લિવર આર્મ શૂન્ય બને છે.
તેથી,વર્તુળના કેન્દ્રની સાપેક્ષે ટોર્ક $\tau = r \times F = 0$ થાય છે.
જેથી $\tau = 0$ હોવાથી,વર્તુળના કેન્દ્રની સાપેક્ષે કોણીય વેગમાન $L$ અચળ (સંરક્ષિત) રહે છે.
61
DifficultMCQ
$a$ ત્રિજ્યા ધરાવતા વર્તુળમાં અચળ કોણીય ઝડપ $\omega$ થી ગતિ કરતા કણના સ્થાનાંતરનું મૂલ્ય સમય $t$ સાથે કેવી રીતે બદલાય છે?
A
$2a \sin \omega t$
B
$2a \sin \frac{\omega t}{2}$
C
$2a \cos \omega t$
D
$2a \cos \frac{\omega t}{2}$

Solution

(B) ધારો કે કણ $t = 0$ સમયે બિંદુ $A(a, 0)$ થી શરૂઆત કરે છે. $t$ સમય પછી,કણ બિંદુ $B$ પર પહોંચે છે જેથી કેન્દ્ર પર બનતો ખૂણો $\theta = \omega t$ થાય.
$t$ સમયે કણના યામ $(a \cos \omega t, a \sin \omega t)$ છે.
સ્થાનાંતર સદિશ $\vec{d}$ એ $A$ થી $B$ સુધીનો સદિશ છે: $\vec{d} = (a \cos \omega t - a) \hat{i} + (a \sin \omega t) \hat{j}$.
સ્થાનાંતરનું મૂલ્ય $d = \sqrt{(a \cos \omega t - a)^2 + (a \sin \omega t)^2}$ દ્વારા મળે છે.
$d = \sqrt{a^2(\cos^2 \omega t - 2 \cos \omega t + 1) + a^2 \sin^2 \omega t}$.
$\sin^2 \omega t + \cos^2 \omega t = 1$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને $d = \sqrt{a^2(2 - 2 \cos \omega t)}$ મળે છે.
નિત્યસમ $1 - \cos \theta = 2 \sin^2(\theta/2)$ નો ઉપયોગ કરતા,$d = \sqrt{2a^2(1 - \cos \omega t)} = \sqrt{4a^2 \sin^2(\omega t / 2)}$.
આમ,$d = 2a \sin(\omega t / 2)$.
62
MediumMCQ
નિયમિત વર્તુળાકાર ગતિ કરતા કણ માટે,$R$ ત્રિજ્યા ધરાવતા વર્તુળ પરના બિંદુ $P(R, \theta)$ આગળ પ્રવેગ $\vec{a}$ શું હશે? (અહીં $\theta$ એ $x$-અક્ષથી માપવામાં આવે છે):
A
$\frac{V^2}{R}\hat{i} + \frac{V^2}{R}\hat{j}$
B
$-\frac{V^2}{R}\cos\theta\hat{i} + \frac{V^2}{R}\sin\theta\hat{j}$
C
$-\frac{V^2}{R}\sin\theta\hat{i} + \frac{V^2}{R}\cos\theta\hat{j}$
D
$-\frac{V^2}{R}\cos\theta\hat{i} - \frac{V^2}{R}\sin\theta\hat{j}$

Solution

(D) નિયમિત વર્તુળાકાર ગતિમાં,પ્રવેગ એ કેન્દ્રગામી પ્રવેગ $\vec{a}_c$ છે,જે હંમેશા વર્તુળના કેન્દ્ર તરફ હોય છે.
$x$-અક્ષ સાથે $\theta$ ખૂણે રહેલા બિંદુ $P$ માટે,સ્થાન સદિશ $x$-અક્ષ સાથે $\theta$ ખૂણો બનાવે છે.
કેન્દ્રગામી પ્રવેગ સદિશ $\vec{a}_c$ એ $P$ થી ઉગમબિંદુ $O$ તરફ નિર્દેશિત છે.
કેન્દ્રગામી પ્રવેગનું મૂલ્ય $a_c = \frac{V^2}{R}$ છે.
આ સદિશના ઘટકો પાડતા:
$x$-ઘટક $a_x = -a_c \cos\theta = -\frac{V^2}{R} \cos\theta$ થાય.
$y$-ઘટક $a_y = -a_c \sin\theta = -\frac{V^2}{R} \sin\theta$ થાય.
આમ,પ્રવેગ સદિશ $\vec{a} = -\frac{V^2}{R} \cos\theta \hat{i} - \frac{V^2}{R} \sin\theta \hat{j}$ મળે.
Solution diagram
63
MediumMCQ
$m_1$ અને $m_2$ દળ ધરાવતી બે કાર અનુક્રમે $r_1$ અને $r_2$ ત્રિજ્યાના વર્તુળાકાર માર્ગ પર ગતિ કરે છે. તેમની ઝડપ એવી છે કે તેઓ એક ચક્ર સમાન સમયમાં પૂર્ણ કરે છે. બે કારની કોણીય ઝડપનો ગુણોત્તર કેટલો થાય?
A
$m_1 : m_2$
B
$r_1 : r_2$
C
$1 : 1$
D
$m_1r_1 : m_2r_2$

Solution

(C) વર્તુળાકાર માર્ગ પર ગતિ કરતા પદાર્થની કોણીય ઝડપ $\omega$ એ કોણીય સ્થાનાંતરના ફેરફારનો દર છે,જે સૂત્ર $\omega = \frac{2\pi}{T}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $T$ એ એક પૂર્ણ ચક્ર પૂર્ણ કરવા માટે લાગતો સમયગાળો છે.
બંને કાર એક ચક્ર સમાન સમય $T$ માં પૂર્ણ કરતી હોવાથી,તેમના સમયગાળા સમાન છે $(T_1 = T_2 = T)$.
તેથી,પ્રથમ કારની કોણીય ઝડપ $\omega_1 = \frac{2\pi}{T}$ અને બીજી કારની કોણીય ઝડપ $\omega_2 = \frac{2\pi}{T}$ થાય.
તેમની કોણીય ઝડપનો ગુણોત્તર $\frac{\omega_1}{\omega_2} = \frac{2\pi / T}{2\pi / T} = 1$ મળે.
આમ,ગુણોત્તર $1 : 1$ છે.
64
MediumMCQ
એક કણ $5 \; cm$ ત્રિજ્યાના વર્તુળમાં અચળ ઝડપ અને $0.2 \pi \; sec$ ના આવર્તકાળ સાથે ગતિ કરે છે. કણનો પ્રવેગ .... $m/sec^2$ છે.
A
$15$
B
$36$
C
$5$
D
$25$

Solution

(C) વર્તુળની ત્રિજ્યા $r = 5 \; cm = 5 \times 10^{-2} \; m$ છે.
આવર્તકાળ $T = 0.2 \pi \; sec$ છે.
કણની ઝડપ $v = \frac{2 \pi r}{T}$ છે.
કિંમતો મૂકતા: $v = \frac{2 \pi \times 5 \times 10^{-2}}{0.2 \pi} = \frac{10 \times 10^{-2}}{0.2} = 0.5 \; m/s$.
કેન્દ્રગામી પ્રવેગ $a = \frac{v^2}{r}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
કિંમતો મૂકતા: $a = \frac{(0.5)^2}{5 \times 10^{-2}} = \frac{0.25}{0.05} = 5 \; m/s^2$.
65
EasyMCQ
નીચેનામાંથી એકમાત્ર સાચું વિધાન તપાસો:
A
પદાર્થનો વેગ અચળ હોય અને છતાં તેની ઝડપ બદલાતી હોઈ શકે છે.
B
પદાર્થની ઝડપ અચળ હોય પણ તેનો વેગ બદલાતો હોઈ શકે છે.
C
અચળ ઝડપ ધરાવતા પદાર્થને કોઈ પ્રવેગ હોઈ શકે નહીં.
D
બળની અસર હેઠળ ગતિ કરતા પદાર્થ પર હંમેશા કાર્ય થવું જ જોઈએ.

Solution

(B) વેગ એ સદિશ રાશિ છે,જેનો અર્થ છે કે તેમાં મૂલ્ય (ઝડપ) અને દિશા બંને હોય છે. વેગ અચળ રહેવા માટે,મૂલ્ય અને દિશા બંને અચળ રહેવા જોઈએ.
જો પદાર્થની ઝડપ અચળ હોય,તો પણ જો તેની દિશા બદલાતી હોય તો તેનો વેગ બદલાઈ શકે છે. તેનું ઉત્તમ ઉદાહરણ નિયમિત વર્તુળાકાર ગતિ છે,જ્યાં ઝડપ અચળ રહે છે,પરંતુ દરેક બિંદુએ ગતિની દિશા બદલાતી હોવાથી વેગ બદલાય છે અને કેન્દ્રગામી પ્રવેગ ઉદ્ભવે છે.
વિકલ્પ $A$ ખોટો છે કારણ કે અચળ વેગનો અર્થ અચળ ઝડપ થાય છે.
વિકલ્પ $B$ સાચો છે કારણ કે વર્તુળાકાર માર્ગે અચળ ઝડપે ગતિ કરતા પદાર્થનો વેગ દિશા બદલાવાને કારણે બદલાય છે.
વિકલ્પ $C$ ખોટો છે કારણ કે વર્તુળાકાર માર્ગે અચળ ઝડપે ગતિ કરતા પદાર્થને કેન્દ્રગામી પ્રવેગ હોય છે.
વિકલ્પ $D$ ખોટો છે કારણ કે જો બળ સ્થાનાંતરને લંબ રૂપે લાગતું હોય (જેમ કે કેન્દ્રગામી બળ),તો થયેલું કાર્ય શૂન્ય હોય છે.
66
EasyMCQ
એક મોટરસાયકલ સવાર અચળ ઝડપે વર્તુળાકાર માર્ગ પર ગતિ કરે છે,તો તેની પાસે શું હોય છે?
A
અચળ રેખીય વેગ
B
અચળ પ્રવેગ
C
અચળ કોણીય વેગ
D
અચળ બળ

Solution

(C) નિયમિત વર્તુળાકાર ગતિમાં,પદાર્થની ઝડપ અચળ રહે છે,પરંતુ ગતિની દિશા દરેક બિંદુએ બદલાય છે.
રેખીય વેગ એ સદિશ રાશિ હોવાથી (જેમાં મૂલ્ય અને દિશા બંને હોય છે),તે સતત બદલાય છે.
વર્તુળાકાર ગતિમાં પ્રવેગ એ કેન્દ્રગામી પ્રવેગ છે,જે વર્તુળના કેન્દ્ર તરફ હોય છે. જેમ પદાર્થની દિશા બદલાય છે,તેમ આ પ્રવેગની દિશા પણ સતત બદલાતી રહે છે.
બળ એ પ્રવેગ સાથે $F = ma$ દ્વારા સંબંધિત હોવાથી,બળની દિશા પણ સતત બદલાતી રહે છે.
જોકે,કોણીય વેગ $\omega$ અચળ રહે છે કારણ કે નિયમિત વર્તુળાકાર ગતિમાં કોણીય સ્થાનાંતરના ફેરફારનો દર અચળ હોય છે.
67
MediumMCQ
એક માણસ $2 \sqrt 2 \, m$ ત્રિજ્યાના વર્તુળાકાર પથ પર અચળ ઝડપે દોડી રહ્યો છે. તે $10 \, s$ માં $1$ ચક્કર પૂર્ણ કરે છે. $2.5 \, s$ સમયે તેની તત્કાલીન ઝડપ શોધો.
A
$\frac{\sqrt 2 \pi}{5} \, m/s$
B
$\frac{2 \sqrt 2 \pi}{5} \, m/s$
C
$\frac{2 \sqrt 3 \pi}{5} \, m/s$
D
$\frac{5 \sqrt 2 \pi}{5} \, m/s$

Solution

(B) માણસ વર્તુળાકાર પથ પર અચળ ઝડપે દોડી રહ્યો છે.
નિયમિત વર્તુળાકાર ગતિમાં,પથના દરેક બિંદુએ પદાર્થની ઝડપ અચળ રહે છે.
પથની ત્રિજ્યા $r = 2 \sqrt 2 \, m$ છે.
એક ચક્કર પૂર્ણ કરવા માટે લાગતો સમય (આવર્તકાળ) $T = 10 \, s$ છે.
એક ચક્કરમાં કાપેલું અંતર એ વર્તુળનો પરિઘ છે,$C = 2 \pi r$.
$C = 2 \pi (2 \sqrt 2) = 4 \sqrt 2 \pi \, m$.
અચળ ઝડપ $v$ એ કુલ અંતર અને કુલ સમયના ગુણોત્તર દ્વારા મળે છે:
$v = \frac{C}{T} = \frac{4 \sqrt 2 \pi}{10} = \frac{2 \sqrt 2 \pi}{5} \, m/s$.
ઝડપ અચળ હોવાથી,$t = 2.5 \, s$ સહિત કોઈપણ સમયે તત્કાલીન ઝડપ એ સરેરાશ ઝડપ જેટલી જ હોય છે.
તેથી,તત્કાલીન ઝડપ $\frac{2 \sqrt 2 \pi}{5} \, m/s$ છે.
68
EasyMCQ
$m_1$ અને $m_2$ દળ ધરાવતી બે કાર અનુક્રમે $r_1$ અને $r_2$ ત્રિજ્યાના વર્તુળાકાર માર્ગે ગતિ કરે છે. તેમની ઝડપ એવી છે કે તેઓ સમાન સમય $t$ માં વર્તુળ પૂર્ણ કરે છે. તેમના કેન્દ્રગામી પ્રવેગનો ગુણોત્તર કેટલો થાય?
A
$1 : 1$
B
$m_1 r_1 : m_2 r_2$
C
$m_1 : m_2$
D
$r_1 : r_2$

Solution

(D) વર્તુળાકાર માર્ગે ગતિ કરતા પદાર્થનો કેન્દ્રગામી પ્રવેગ $a_c = \omega^2 r$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $\omega$ એ કોણીય વેગ છે અને $r$ એ વર્તુળની ત્રિજ્યા છે.
બંને કાર સમાન સમય $t$ માં વર્તુળ પૂર્ણ કરતી હોવાથી,તેમનો કોણીય વેગ સમાન હશે,જે $\omega = \frac{2\pi}{t}$ છે.
ધારો કે બે કારના કેન્દ્રગામી પ્રવેગ અનુક્રમે $a_1$ અને $a_2$ છે.
તેથી,$a_1 = \omega^2 r_1$ અને $a_2 = \omega^2 r_2$ થાય.
તેમના કેન્દ્રગામી પ્રવેગનો ગુણોત્તર $\frac{a_1}{a_2} = \frac{\omega^2 r_1}{\omega^2 r_2} = \frac{r_1}{r_2}$ મળે.
આમ,ગુણોત્તર $r_1 : r_2$ છે.
69
MediumMCQ
એક પદાર્થ ઉગમબિંદુ પર કેન્દ્ર ધરાવતા સમક્ષિતિજ $XY$ સમતલમાં વર્તુળાકાર માર્ગ પર અચળ ઝડપે ગતિ કરે છે. જ્યારે પદાર્થ $x = -2 \, m$ પર હોય,ત્યારે તેનો વેગ $-(4 \, m/s) \hat{j}$ છે. જ્યારે પદાર્થ $y = 2 \, m$ પર હોય ત્યારે તેનો પ્રવેગ કેટલો હશે?
A
$-(8 \, m/s^2) \hat{j}$
B
$-(8 \, m/s^2) \hat{i}$
C
$-(4 \, m/s^2) \hat{j}$
D
$(4 \, m/s^2) \hat{i}$

Solution

(A) પદાર્થ ઉગમબિંદુ $(0,0)$ પર કેન્દ્ર ધરાવતા વર્તુળાકાર માર્ગ પર ગતિ કરે છે.
આપેલ છે કે $x = -2 \, m$ પર,વેગ $\vec{v} = -(4 \, m/s) \hat{j}$ છે.
વેગ વર્તુળાકાર માર્ગને સ્પર્શક હોવાથી,$x = -2 \, m$ (જે ઋણ $X$-અક્ષ પર છે) પર વેગ સદિશ ઋણ $Y$-દિશામાં છે. આ સૂચવે છે કે પદાર્થ ઘડિયાળના કાંટાની દિશામાં ગતિ કરે છે.
વર્તુળની ત્રિજ્યા $R = 2 \, m$ છે.
પદાર્થની ઝડપ $v = 4 \, m/s$ છે.
નિયમિત વર્તુળાકાર ગતિ માટે,પ્રવેગ કેન્દ્રગામી હોય છે,જે કેન્દ્ર તરફ હોય છે.
જ્યારે પદાર્થ $y = 2 \, m$ (જે ધન $Y$-અક્ષ પર છે) પર હોય,ત્યારે કેન્દ્ર $(0,0)$ પર છે,તેથી પ્રવેગ સદિશ ઉગમબિંદુ તરફ એટલે કે ઋણ $Y$-દિશામાં હોવો જોઈએ.
કેન્દ્રગામી પ્રવેગનું મૂલ્ય $a_c = \frac{v^2}{R} = \frac{(4)^2}{2} = \frac{16}{2} = 8 \, m/s^2$ છે.
તેથી,$y = 2 \, m$ પર પ્રવેગ સદિશ $\vec{a} = -(8 \, m/s^2) \hat{j}$ થશે.
Solution diagram
70
MediumMCQ
એક કણ $10\,m/s$ ની અચળ ઝડપ સાથે વર્તુળાકાર પથ પર ગતિ કરી રહ્યો છે. જ્યારે તે વર્તુળના કેન્દ્રની આસપાસ $60^{\circ}$ ના ખૂણે ગતિ કરે છે,ત્યારે કણના વેગમાં થતા ફેરફારનું મૂલ્ય કેટલું હશે? .......... $m/s$
A
$10\sqrt{3}$
B
$0$
C
$10\sqrt{2}$
D
$10$

Solution

(D) અચળ ઝડપ $v$ સાથે ગતિ કરતા કણ માટે $\theta$ ખૂણે વેગમાં થતા ફેરફારનું મૂલ્ય $\Delta \vec{v}$ નીચેના સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે:
$\Delta v = 2v \sin\left(\frac{\theta}{2}\right)$
આપેલ છે:
ઝડપ $v = 10\,m/s$
ખૂણો $\theta = 60^{\circ}$
કિંમતો મૂકતા:
$\Delta v = 2 \times 10 \times \sin\left(\frac{60^{\circ}}{2}\right)$
$\Delta v = 20 \times \sin(30^{\circ})$
કારણ કે $\sin(30^{\circ}) = 0.5$ છે:
$\Delta v = 20 \times 0.5 = 10\,m/s$
તેથી,વેગમાં થતા ફેરફારનું મૂલ્ય $10\,m/s$ છે.
71
MediumMCQ
એક કણ $r$ ત્રિજ્યાના વર્તુળાકાર પથ પર $v$ જેટલી અચળ ઝડપથી ગતિ કરે છે. $60^{\circ}$ નો ખૂણો કાપ્યા પછી કણનું સ્થાનાંતર કેટલું હશે?
A
$r\sqrt{2}$
B
$r\sqrt{3}$
C
$r$
D
$2r$

Solution

(C) ધારો કે કણનું પ્રારંભિક સ્થાન $A$ છે અને અંતિમ સ્થાન $B$ છે,જે $r$ ત્રિજ્યાના વર્તુળાકાર પથ પર છે. કેન્દ્ર $O$ આગળ બનતો ખૂણો $\theta = 60^{\circ}$ છે.
સ્થાનાંતર એ $A$ અને $B$ વચ્ચેનું સીધું અંતર છે,જેને $x$ વડે દર્શાવવામાં આવે છે.
$\triangle OAB$ માં,$OA = OB = r$ અને $\angle AOB = 60^{\circ}$ છે.
બે બાજુઓ સમાન હોવાથી અને તેમની વચ્ચેનો ખૂણો $60^{\circ}$ હોવાથી,આ ત્રિકોણ સમબાજુ ત્રિકોણ બને છે.
તેથી,ત્રીજી બાજુ $x = AB = r$ થાય.
Solution diagram
72
MediumMCQ
એક કણ $r$ ત્રિજ્યાના વર્તુળાકાર પથ પર $v$ જેટલી અચળ ઝડપથી ગતિ કરે છે. જ્યારે કણ $P$ થી $Q$ સુધી ગતિ કરે ત્યારે વેગમાં થતા ફેરફારનું મૂલ્ય કેટલું હશે? $(\angle POQ = 40^o)$
Question diagram
A
$2v \cos 40^o$
B
$2v \sin 40^o$
C
$2v \sin 20^o$
D
$2v \cos 20^o$

Solution

(C) વર્તુળાકાર માર્ગે ગતિ કરતા કણનો વેગ સદિશ હંમેશા પથને સ્પર્શક હોય છે.
ધારો કે બિંદુ $P$ પરનો પ્રારંભિક વેગ $\vec{v}_i$ છે અને બિંદુ $Q$ પરનો અંતિમ વેગ $\vec{v}_f$ છે.
બંને વેગનું મૂલ્ય $v$ છે, તેથી $|\vec{v}_i| = |\vec{v}_f| = v$.
બે વેગ સદિશો વચ્ચેનો ખૂણો એ કેન્દ્ર પર ચાપ $PQ$ દ્વારા આંતરેલા ખૂણા જેટલો હોય છે, જે $\theta = 40^o$ છે.
વેગમાં થતા ફેરફારનું મૂલ્ય $|\Delta \vec{v}| = |\vec{v}_f - \vec{v}_i|$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
સદિશ બાદબાકીના સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા, $|\vec{A} - \vec{B}| = \sqrt{A^2 + B^2 - 2AB \cos \theta}$.
કિંમતો મૂકતા: $|\Delta \vec{v}| = \sqrt{v^2 + v^2 - 2v^2 \cos \theta} = \sqrt{2v^2(1 - \cos \theta)}$.
ત્રિકોણમિતીય નિત્યસમ $1 - \cos \theta = 2 \sin^2(\theta/2)$ નો ઉપયોગ કરતા:
$|\Delta \vec{v}| = \sqrt{2v^2(2 \sin^2(\theta/2))} = \sqrt{4v^2 \sin^2(\theta/2)} = 2v \sin(\theta/2)$.
અહીં $\theta = 40^o$ આપેલ હોવાથી, વેગમાં થતા ફેરફારનું મૂલ્ય $2v \sin(40^o/2) = 2v \sin 20^o$ થશે.
Solution diagram
73
MediumMCQ
એક કણ વર્તુળાકાર માર્ગ પર અચળ ઝડપ $v$ થી ગતિ કરે છે. અડધા પરિભ્રમણ પછી સરેરાશ વેગનું મૂલ્ય કેટલું હશે?
A
$2\,v$
B
$2\,\frac{v}{\pi}$
C
$\frac{v}{2}$
D
$\frac{v}{2\pi}$

Solution

(B) ધારો કે $R$ એ વર્તુળની ત્રિજ્યા છે. અડધા પરિભ્રમણ પછી,કણ બિંદુ $A$ થી બિંદુ $B$ પર જાય છે.
સ્થાનાંતર એ $A$ અને $B$ વચ્ચેનું સીધું અંતર છે,જે વર્તુળનો વ્યાસ છે,$AB = 2R$.
વર્તુળાકાર માર્ગ પર કાપેલું અંતર $\pi R$ છે.
ઝડપ $v$ અચળ હોવાથી,લાગતો સમય $t = \frac{\text{અંતર}}{\text{ઝડપ}} = \frac{\pi R}{v}$ થાય.
સરેરાશ વેગ એટલે કુલ સ્થાનાંતર ભાગ્યા કુલ સમય.
$\text{સરેરાશ વેગ} = \frac{\text{સ્થાનાંતર}}{\text{લાગતો સમય}} = \frac{2R}{\pi R / v} = \frac{2v}{\pi}$.
Solution diagram
74
DifficultMCQ
જો મેરી-ગો-રાઉન્ડનો કોણીય વેગ $60^o/s$ હોય અને તમે પરિભ્રમણના કેન્દ્રથી $3.5\,m$ દૂર હોવ,તો તમારો રેખીય વેગ કેટલો હશે?
A
$\frac{22}{7}\,m/s$
B
$\frac{7\pi}{3}\,m/s$
C
$\frac{7\pi}{6}\,m/s$
D
$\pi\,m/s$

Solution

(C) કોણીય વેગ $\omega = 60^\circ/s$ આપેલ છે.
ડિગ્રીને રેડિયનમાં ફેરવવા માટે,આપણે $180^\circ = \pi\,rad$ સંબંધનો ઉપયોગ કરીએ છીએ. તેથી,$\omega = 60 \times \frac{\pi}{180} = \frac{\pi}{3}\,rad/s$.
પરિભ્રમણના કેન્દ્રથી અંતર $r = 3.5\,m = \frac{7}{2}\,m$ છે.
રેખીય વેગ $v$ માટેનું સૂત્ર $v = r\omega$ છે.
કિંમતો મૂકતા,$v = \frac{7}{2} \times \frac{\pi}{3} = \frac{7\pi}{6}\,m/s$.
75
DifficultMCQ
$1\, m$ લાંબી દોરીના છેડે બાંધેલા પથ્થરને અચળ ઝડપે સમક્ષિતિજ વર્તુળમાં ફેરવવામાં આવે છે. જો પથ્થર $44\, s$ માં $22$ પરિભ્રમણ પૂર્ણ કરતો હોય,તો પથ્થરના પ્રવેગનું મૂલ્ય અને દિશા શું હશે?
A
${\pi ^2}\,m\,s^{ - 2}$ અને દિશા ત્રિજ્યાની દિશામાં કેન્દ્ર તરફ.
B
${\pi ^2}\,m\,s^{ - 2}$ અને દિશા ત્રિજ્યાની દિશામાં કેન્દ્રથી દૂર.
C
${\pi ^2}\,m\,s^{ - 2}$ અને દિશા વર્તુળના સ્પર્શકની દિશામાં.
D
${\pi ^2}/4\,m\,s^{ - 2}$ અને દિશા ત્રિજ્યાની દિશામાં કેન્દ્ર તરફ.

Solution

(A) આપેલ છે:
ત્રિજ્યા $R = 1\, m$
પરિભ્રમણની સંખ્યા $n = 22$
સમય $t = 44\, s$
આવૃત્તિ $f = \frac{n}{t} = \frac{22}{44} = 0.5\, Hz$
કોણીય વેગ $\omega = 2\pi f = 2\pi \times 0.5 = \pi\, rad/s$
કેન્દ્રગામી પ્રવેગ $a_r = \omega^2 R$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
કિંમતો મૂકતા: $a_r = (\pi)^2 \times 1 = \pi^2\, m/s^2$
ઝડપ અચળ હોવાથી,સ્પર્શીય પ્રવેગ $a_t = 0$ થાય. આમ,કુલ પ્રવેગ એ કેન્દ્રગામી પ્રવેગ છે,જેની દિશા વર્તુળના કેન્દ્ર તરફ હોય છે.
Solution diagram
76
MediumMCQ
એક કણ $25\, cm$ ત્રિજ્યાના વર્તુળમાં પ્રતિ સેકન્ડ બે પરિભ્રમણ કરે છે. તો કણનો પ્રવેગ $m/s^2$ માં શોધો.
A
${\pi ^2}$
B
$8\,{\pi ^2}$
C
$4\,{\pi ^2}$
D
$2\,{\pi ^2}$

Solution

(C) આપેલ ત્રિજ્યા $r = 25\, cm = 0.25\, m$.
આવૃત્તિ $f = 2\, rev/s$.
કોણીય વેગ $\omega = 2\pi f = 2\pi \times 2 = 4\pi\, rad/s$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
કેન્દ્રગામી પ્રવેગ $a_c$ સૂત્ર $a_c = r\omega^2$ દ્વારા મળે છે.
કિંમતો મૂકતા: $a_c = 0.25 \times (4\pi)^2$.
$a_c = 0.25 \times 16\pi^2$.
$a_c = 4\pi^2\, m/s^2$.
77
MediumMCQ
બે કણો $A$ અને $B$ અનુક્રમે $r_{A}$ અને $r_{B}$ ત્રિજ્યા ધરાવતા સમકેન્દ્રી વર્તુળોમાં $v_A$ અને $v_B$ ઝડપ સાથે નિયમિત વર્તુળાકાર ગતિ કરી રહ્યા છે. પરિભ્રમણનો સમયગાળો સમાન છે. $A$ ની કોણીય ઝડપ અને $B$ ની કોણીય ઝડપનો ગુણોત્તર કેટલો થશે?
A
$r_{A}: r_{B}$
B
$v_{A}: v_{B}$
C
$r_{B}: r_{A}$
D
$1: 1$

Solution

(D) નિયમિત વર્તુળાકાર ગતિ કરતા કણની કોણીય ઝડપ $\omega$ અને તેના આવર્તકાળ $T$ વચ્ચેનો સંબંધ $\omega = \frac{2\pi}{T}$ છે.
અહીં આપેલ છે કે કણો $A$ અને $B$ ના આવર્તકાળ સમાન છે,એટલે કે $T_A = T_B = T$.
તેથી,કણ $A$ ની કોણીય ઝડપ $\omega_A = \frac{2\pi}{T_A} = \frac{2\pi}{T}$ થાય.
તે જ રીતે,કણ $B$ ની કોણીય ઝડપ $\omega_B = \frac{2\pi}{T_B} = \frac{2\pi}{T}$ થાય.
કોણીય ઝડપનો ગુણોત્તર લેતા,આપણને $\frac{\omega_A}{\omega_B} = \frac{2\pi/T}{2\pi/T} = 1$ મળે છે.
આમ,$A$ ની કોણીય ઝડપ અને $B$ ની કોણીય ઝડપનો ગુણોત્તર $1: 1$ છે.
78
MediumMCQ
એક કણ એવી રીતે ગતિ કરે છે કે તેનો સ્થાન સદિશ $\overrightarrow{r}(t) = \cos \omega t \hat{i} + \sin \omega t \hat{j}$ છે,જ્યાં $\omega$ અચળ છે અને $t$ સમય છે. તો કણના વેગ $\overrightarrow{v}(t)$ અને પ્રવેગ $\overrightarrow{a}(t)$ માટે નીચેનામાંથી કયું વિધાન સાચું છે?
A
$\overrightarrow{v}$ એ $\overrightarrow{r}$ ને લંબ છે અને $\overrightarrow{a}$ ઉગમબિંદુ તરફ દિશામાન છે.
B
$\overrightarrow{v}$ અને $\overrightarrow{a}$ બંને $\overrightarrow{r}$ ને સમાંતર છે.
C
$\overrightarrow{v}$ અને $\overrightarrow{a}$ બંને $\overrightarrow{r}$ ને લંબ છે.
D
$\overrightarrow{v}$ એ $\overrightarrow{r}$ ને લંબ છે અને $\overrightarrow{a}$ ઉગમબિંદુથી દૂર દિશામાન છે.

Solution

(A) આપેલ સ્થાન સદિશ: $\overrightarrow{r}(t) = \cos \omega t \hat{i} + \sin \omega t \hat{j}$.
વેગ $\overrightarrow{v}(t)$ શોધવા માટે,આપણે $\overrightarrow{r}(t)$ નું સમય $t$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરીએ છીએ:
$\overrightarrow{v}(t) = \frac{d\overrightarrow{r}}{dt} = -\omega \sin \omega t \hat{i} + \omega \cos \omega t \hat{j}$.
પ્રવેગ $\overrightarrow{a}(t)$ શોધવા માટે,આપણે $\overrightarrow{v}(t)$ નું સમય $t$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરીએ છીએ:
$\overrightarrow{a}(t) = \frac{d\overrightarrow{v}}{dt} = -\omega^2 \cos \omega t \hat{i} - \omega^2 \sin \omega t \hat{j} = -\omega^2 (\cos \omega t \hat{i} + \sin \omega t \hat{j}) = -\omega^2 \overrightarrow{r}$.
હવે,$\overrightarrow{v}$ અને $\overrightarrow{r}$ નો અદિશ ગુણાકાર તપાસીએ:
$\overrightarrow{v} \cdot \overrightarrow{r} = (-\omega \sin \omega t)(\cos \omega t) + (\omega \cos \omega t)(\sin \omega t) = 0$.
અદિશ ગુણાકાર $0$ હોવાથી,$\overrightarrow{v}$ એ $\overrightarrow{r}$ ને લંબ છે.
કારણ કે $\overrightarrow{a} = -\omega^2 \overrightarrow{r}$,પ્રવેગ સદિશ એ સ્થાન સદિશ $\overrightarrow{r}$ ની વિરુદ્ધ દિશામાં છે,જેનો અર્થ છે કે તે ઉગમબિંદુ તરફ દિશામાન છે.
79
EasyMCQ
શું ગતિ કરતા પદાર્થની ઝડપ અચળ હોઈ શકે પરંતુ વેગ બદલાતો હોય?
A
હા
B
ના
C
માત્ર વર્તુળાકાર ગતિમાં
D
માત્ર સુરેખ ગતિમાં

Solution

(A) હા,જો પદાર્થ વક્ર માર્ગ પર ગતિ કરતો હોય તો તેની ઝડપ અચળ હોવા છતાં વેગ બદલાઈ શકે છે.
વેગ એ સદિશ રાશિ છે,જેનો અર્થ છે કે તે મૂલ્ય (ઝડપ) અને દિશા બંને પર આધાર રાખે છે.
જો ગતિની દિશા બદલાય,તો ઝડપ અચળ રહેવા છતાં વેગ બદલાય છે.
80
EasyMCQ
પદાર્થની ગતિ પ્રવેગી હોય છતાં તેને નિયમિત ગતિ કહેવાય તેનું ઉદાહરણ આપો.
A
નિયમિત સુરેખ ગતિ
B
નિયમિત વર્તુળાકાર ગતિ
C
પ્રક્ષિપ્ત ગતિ
D
મુક્ત પતન

Solution

(B) નિયમિત વર્તુળાકાર ગતિમાં,પદાર્થની ઝડપ અચળ રહે છે,તેથી તેને 'નિયમિત' ગતિ કહેવામાં આવે છે. જોકે,વર્તુળાકાર માર્ગ પર દરેક બિંદુએ પદાર્થની દિશા બદલાતી રહે છે. પ્રવેગ એ વેગમાં થતા ફેરફારનો દર છે (જે સદિશ રાશિ છે),તેથી દિશામાં થતો ફેરફાર કેન્દ્રગામી પ્રવેગ ઉત્પન્ન કરે છે. આમ,નિયમિત વર્તુળાકાર ગતિ કરતો પદાર્થ અચળ ઝડપ હોવા છતાં પ્રવેગી ગતિ કરે છે.
81
MediumMCQ
કોણીય પથ માટે તત્કાલીન વેગની દિશા કઈ હોય છે?
A
કેન્દ્ર તરફની ત્રિજ્યાની દિશામાં
B
કેન્દ્રથી દૂર જતી ત્રિજ્યાની દિશામાં
C
તે બિંદુએ પથના સ્પર્શકની દિશામાં
D
ભ્રમણાક્ષની દિશામાં

Solution

(C) વક્ર અથવા કોણીય પથ પર ગતિ કરતા કણનો તત્કાલીન વેગ એ સમયગાળો શૂન્યની નજીક પહોંચે ત્યારે સરેરાશ વેગની મર્યાદા તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે.
ગાણિતિક રીતે,$\vec{v} = \lim_{\Delta t \to 0} \frac{\Delta \vec{r}}{\Delta t} = \frac{d\vec{r}}{dt}$.
ભૌમિતિક રીતે,જેમ $\Delta t$ અત્યંત નાનું બને છે,તેમ સ્થાનાંતર સદિશ $\Delta \vec{r}$ પથને સ્પર્શક બને છે.
તેથી,તત્કાલીન વેગ સદિશની દિશા હંમેશા તે ચોક્કસ બિંદુએ કણના પથના સ્પર્શકની દિશામાં હોય છે.
82
Difficult
નિયમિત વર્તુળાકાર ગતિ એટલે શું? યોગ્ય આકૃતિનો ઉપયોગ કરીને,નિયમિત વર્તુળાકાર ગતિ માટે કેન્દ્રગામી પ્રવેગ $a_c = \frac{v^2}{r}$ નું સમીકરણ મેળવો. તેની દિશા કેન્દ્ર તરફ હોય છે તેમ દર્શાવો.

Solution

(N/A) જ્યારે કોઈ પદાર્થ અચળ ઝડપે વર્તુળાકાર માર્ગ પર ગતિ કરતો હોય,ત્યારે તેની ગતિને નિયમિત વર્તુળાકાર ગતિ કહેવાય છે.
ધારો કે એક પદાર્થ $r$ ત્રિજ્યાના વર્તુળમાં $v$ જેટલી અચળ ઝડપે ગતિ કરે છે. વેગની દિશા સતત બદલાતી હોવાથી પદાર્થ પ્રવેગિત ગતિ કરે છે.
ધારો કે બિંદુ $P$ અને $P'$ પર પદાર્થના સ્થાન સદિશો $\vec{r}$ અને $\vec{r}'$ છે અને વેગ સદિશો $\vec{v}$ અને $\vec{v}'$ છે.
કોઈપણ બિંદુએ વેગ સદિશ તે બિંદુએ માર્ગને સ્પર્શક હોય છે.
સદિશ સરવાળાના ત્રિકોણના નિયમ મુજબ,વેગમાં થતો ફેરફાર $\Delta \vec{v} = \vec{v}' - \vec{v}$ આકૃતિ $(a_2)$ માં દર્શાવેલ છે.
માર્ગ વર્તુળાકાર હોવાથી,$\vec{v}$ એ $\vec{r}$ ને લંબ છે અને $\vec{v}'$ એ $\vec{r}'$ ને લંબ છે. તેથી,$\Delta \vec{v}$ એ $\Delta \vec{r}$ ને લંબ છે.
સરેરાશ પ્રવેગ $\vec{a} = \frac{\Delta \vec{v}}{\Delta t}$ હોવાથી,$\vec{a}$ ની દિશા $\Delta \vec{v}$ ની દિશામાં હોય છે.
જ્યારે $\Delta t \rightarrow 0$,ત્યારે $\Delta \vec{v}$ દ્વારા બનતો ત્રિકોણ એ $\Delta \vec{r}$ દ્વારા બનતા ત્રિકોણ સાથે સમરૂપ બને છે.
ત્રિકોણની સમરૂપતા પરથી,$\frac{|\Delta \vec{v}|}{v} = \frac{|\Delta \vec{r}|}{r}$.
$\Delta t$ વડે ભાગતા,$\frac{|\Delta \vec{v}|}{\Delta t} = \frac{v}{r} \frac{|\Delta \vec{r}|}{\Delta t}$ મળે છે.
જ્યારે $\Delta t \rightarrow 0$,ત્યારે $|\Delta \vec{r}| \approx v \Delta t$,તેથી $a_c = \lim_{\Delta t \rightarrow 0} \frac{|\Delta \vec{v}|}{\Delta t} = \frac{v}{r} (v) = \frac{v^2}{r}$.
આમ,પ્રવેગ હંમેશા કેન્દ્ર તરફ હોય છે.
Solution diagram
83
Medium
નિયમિત વર્તુળાકાર ગતિ માટે કેન્દ્રગામી પ્રવેગનું સમીકરણ લખો. આ સમીકરણોને કોણીય વેગ $(\omega)$ અને આવૃત્તિ $(\nu)$ ના પદોમાં મેળવો.

Solution

(N/A) નિયમિત વર્તુળાકાર ગતિમાં,પદાર્થ $R$ ત્રિજ્યાના વર્તુળાકાર માર્ગ પર અચળ ઝડપ $v$ થી ગતિ કરે છે.
જ્યારે પદાર્થ $\Delta t$ સમયગાળામાં બિંદુ $P$ થી $P'$ પર જાય છે,ત્યારે સ્થાન સદિશ $\Delta \theta$ જેટલા ખૂણે ફરે છે.
કોણીય વેગ $\omega$ ને કોણીય સ્થાનાંતરના ફેરફારના દર તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે: $\omega = \frac{\Delta \theta}{\Delta t}$.
ચાપની લંબાઈ $\Delta S = R \Delta \theta$ હોવાથી,રેખીય ઝડપ $v = \frac{\Delta S}{\Delta t} = R \frac{\Delta \theta}{\Delta t} = R \omega$ થાય છે.
કેન્દ્રગામી પ્રવેગ $a_c$ નું સૂત્ર $a_c = \frac{v^2}{R}$ છે.
$v = R \omega$ મૂકતા,આપણને $a_c = \frac{(R \omega)^2}{R} = R \omega^2$ મળે છે.
કોણીય વેગ $\omega = 2 \pi \nu$ હોવાથી,જ્યાં $\nu$ એ આવૃત્તિ છે,આપણે કેન્દ્રગામી પ્રવેગને આ રીતે પણ દર્શાવી શકીએ:
$a_c = R (2 \pi \nu)^2 = 4 \pi^2 \nu^2 R$.
Solution diagram
84
Difficult
નિયમિત વર્તુળ ગતિ એટલે શું? નિયમિત વર્તુળ ગતિમાં કેન્દ્રગામી પ્રવેગનું સૂત્ર લખો.

Solution

(N/A) નિયમિત વર્તુળ ગતિ એટલે જ્યારે કોઈ પદાર્થ વર્તુળાકાર માર્ગ પર અચળ ઝડપથી ગતિ કરતો હોય.
આ ગતિમાં વેગનું મૂલ્ય અચળ રહે છે,પરંતુ વેગની દિશા દરેક બિંદુએ સતત બદલાતી રહે છે.
પ્રવેગ એ વેગમાં થતા ફેરફારનો દર હોવાથી,અને અહીં વેગની દિશા બદલાતી હોવાથી,પદાર્થ વર્તુળના કેન્દ્ર તરફ પ્રવેગ અનુભવે છે.
આ પ્રવેગને કેન્દ્રગામી પ્રવેગ $(a_c)$ કહેવામાં આવે છે.
કેન્દ્રગામી પ્રવેગનું સૂત્ર: $a_c = \frac{v^2}{r} = \omega^2 r$,જ્યાં $v$ એ રેખીય ઝડપ છે,$r$ એ વર્તુળાકાર માર્ગની ત્રિજ્યા છે અને $\omega$ એ કોણીય વેગ છે.
85
Medium
$a_c = \frac{v^2}{R}$ પરથી $a_c = R\omega^2$ સૂત્ર મેળવો.

Solution

(N/A) આપણને કેન્દ્રગામી પ્રવેગનું સૂત્ર $a_c = \frac{v^2}{R}$ આપેલું છે.
આપણે જાણીએ છીએ કે રેખીય વેગ $v$ અને કોણીય વેગ $\omega$ વચ્ચેનો સંબંધ $v = R\omega$ છે,જ્યાં $R$ એ વર્તુળાકાર પથની ત્રિજ્યા છે.
હવે,$v = R\omega$ ની કિંમત કેન્દ્રગામી પ્રવેગના સૂત્રમાં મૂકતા:
$a_c = \frac{(R\omega)^2}{R}$
$a_c = \frac{R^2\omega^2}{R}$
આ પદનું સાદું રૂપ આપતા આપણને મળે છે:
$a_c = R\omega^2$.
86
EasyMCQ
નિયમિત વર્તુળ ગતિમાં આવૃત્તિના પદમાં કેન્દ્રગામી પ્રવેગનું સૂત્ર લખો.
A
$a_c = 4\pi^2 f^2 r$
B
$a_c = 2\pi^2 f^2 r$
C
$a_c = 4\pi f^2 r$
D
$a_c = \pi^2 f^2 r$

Solution

(A) નિયમિત વર્તુળ ગતિમાં,કેન્દ્રગામી પ્રવેગનું સૂત્ર $a_c = \omega^2 r$ છે,જ્યાં $\omega$ એ કોણીય વેગ છે અને $r$ એ વર્તુળાકાર માર્ગની ત્રિજ્યા છે.
આપણે જાણીએ છીએ કે કોણીય વેગ $\omega$ અને આવૃત્તિ $f$ વચ્ચેનો સંબંધ $\omega = 2\pi f$ છે.
આ કિંમતને કેન્દ્રગામી પ્રવેગના સૂત્રમાં મૂકતા:
$a_c = (2\pi f)^2 r$
$a_c = 4\pi^2 f^2 r$
આમ,આવૃત્તિના પદમાં કેન્દ્રગામી પ્રવેગનું સૂત્ર $a_c = 4\pi^2 f^2 r$ છે.
87
EasyMCQ
ઘડિયાળના કલાક કાંટાની કોણીય ઝડપ શોધો.
A
$\frac{\pi}{6} \text{ rad h}^{-1}$
B
$\frac{\pi}{12} \text{ rad h}^{-1}$
C
$\frac{\pi}{3} \text{ rad h}^{-1}$
D
$\frac{\pi}{2} \text{ rad h}^{-1}$

Solution

(A) કોણીય ઝડપ $\omega$ એ કોણીય સ્થાનાંતર $\Delta \theta$ અને સમયગાળા $\Delta t$ નો ગુણોત્તર છે.
ઘડિયાળના કલાક કાંટા માટે,તે $12$ કલાકમાં એક પૂર્ણ પરિભ્રમણ ($2\pi$ રેડિયન) પૂર્ણ કરે છે.
તેથી,$\omega = \frac{\Delta \theta}{\Delta t} = \frac{2\pi \text{ rad}}{12 \text{ h}} = \frac{\pi}{6} \text{ rad h}^{-1}$.
88
EasyMCQ
નિયમિત વર્તુળગતિ કરતા કણ માટે વેગ સદિશ અને પ્રવેગ સદિશ વચ્ચેનો ખૂણો શોધો. ($^{\circ}$ માં)
A
$0$
B
$45$
C
$90$
D
$180$

Solution

(C) નિયમિત વર્તુળગતિમાં,કણની ઝડપ અચળ રહે છે,પરંતુ વેગની દિશા સતત બદલાતી રહે છે.
નિયમિત વર્તુળગતિમાં ઉદ્ભવતો પ્રવેગ કેન્દ્રગામી પ્રવેગ છે,જે વર્તુળાકાર માર્ગના કેન્દ્ર તરફ હોય છે.
વેગ સદિશ હંમેશા વર્તુળાકાર માર્ગના કોઈપણ બિંદુએ સ્પર્શકની દિશામાં હોય છે.
ત્રિજ્યા (સ્થાન સદિશ) એ વર્તુળના કોઈપણ બિંદુએ સ્પર્શકને લંબ હોવાથી,કેન્દ્રગામી પ્રવેગ (ત્રિજ્યાની દિશામાં) હંમેશા વેગ સદિશને લંબ હોય છે.
તેથી,વેગ સદિશ $\vec{v}$ અને પ્રવેગ સદિશ $\vec{a}$ વચ્ચેનો ખૂણો $90^{\circ}$ છે.
89
EasyMCQ
જો નિયમિત વર્તુળ ગતિ કરતા કણની ઝડપ $(v)$ અને ત્રિજ્યા $(r)$ બંને બમણી કરવામાં આવે,તો તેનો નવો કેન્દ્રગામી પ્રવેગ શોધો.
A
$a_{c}$
B
$2a_{c}$
C
$4a_{c}$
D
$8a_{c}$

Solution

(B) કેન્દ્રગામી પ્રવેગનું સૂત્ર $a_{c} = \frac{v^{2}}{r}$ છે.
અહીં નવી ઝડપ $v' = 2v$ અને નવી ત્રિજ્યા $r' = 2r$ છે.
તેથી નવો કેન્દ્રગામી પ્રવેગ $a_{c}'$ નીચે મુજબ મળે:
$a_{c}' = \frac{(v')^{2}}{r'} = \frac{(2v)^{2}}{2r} = \frac{4v^{2}}{2r}$.
આનું સાદું રૂપ આપતા,$a_{c}' = 2 \left( \frac{v^{2}}{r} \right)$ મળે.
આમ,$a_{c}' = 2a_{c}$.
90
Medium
એક સાયકલ સવાર $1\, km$ ત્રિજ્યા ધરાવતા વર્તુળાકાર બગીચાના કેન્દ્ર $O$ થી શરૂઆત કરે છે અને આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ $OPRQO$ માર્ગ પર ગતિ કરે છે. જો તે $10\, m/s$ ની અચળ ઝડપ જાળવી રાખે,તો બિંદુ $R$ પર તેનો પ્રવેગ મૂલ્ય અને દિશામાં કેટલો હશે?
Question diagram

Solution

(N/A) સાયકલ સવાર વર્તુળાકાર માર્ગ પર અચળ ઝડપે ગતિ કરી રહ્યો છે. તેથી,આ ગતિ નિયમિત વર્તુળાકાર ગતિ છે.
નિયમિત વર્તુળાકાર ગતિમાં,પ્રવેગ સંપૂર્ણપણે કેન્દ્રગામી હોય છે,જે વર્તુળના કેન્દ્ર તરફ હોય છે.
કેન્દ્રગામી પ્રવેગનું મૂલ્ય $a = \frac{v^2}{r}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ છે: ઝડપ $v = 10\, m/s$ અને ત્રિજ્યા $r = 1\, km = 1000\, m$.
કિંમતો મૂકતા:
$a = \frac{(10\, m/s)^2}{1000\, m} = \frac{100}{1000}\, m/s^2 = 0.1\, m/s^2$.
આ પ્રવેગની દિશા હંમેશા વર્તુળાકાર માર્ગના કેન્દ્ર તરફ હોય છે,જે બિંદુ $O$ છે. આમ,પ્રવેગ $0.1\, m/s^2$ છે જે $RO$ ની દિશામાં છે.
Solution diagram
91
Medium
અચળ વર્તુળાકાર ગતિ માટે કેન્દ્રગામી બળ અને કેન્દ્રગામી પ્રવેગના સમીકરણો લખો. તેના ઉદાહરણો પણ આપો.

Solution

(N/A) જ્યારે $m$ દળ ધરાવતો પદાર્થ $R$ ત્રિજ્યાના વર્તુળાકાર માર્ગ પર $v$ જેટલી અચળ ઝડપથી ગતિ કરે છે,ત્યારે તે $a = \frac{v^2}{R}$ જેટલો કેન્દ્રગામી અથવા ત્રિજ્યાવર્તી પ્રવેગ અનુભવે છે. આ પ્રવેગની દિશા હંમેશા વર્તુળના કેન્દ્ર તરફ હોય છે.
ન્યૂટનના ગતિના બીજા નિયમ મુજબ,આ પ્રવેગ ઉત્પન્ન કરવા માટે જરૂરી બળ $F_c = \frac{mv^2}{R}$ છે. આ બળની દિશા પણ વર્તુળના કેન્દ્ર તરફ હોવાથી તેને કેન્દ્રગામી બળ કહેવામાં આવે છે.
વિવિધ પરિસ્થિતિઓમાં કેન્દ્રગામી બળ નીચે મુજબ પ્રાપ્ત થાય છે:
$(1)$ સૂર્યની આસપાસ ફરતા ગ્રહ માટે જરૂરી કેન્દ્રગામી બળ ગુરુત્વાકર્ષણ બળ દ્વારા પૂરું પાડવામાં આવે છે.
$(2)$ પરમાણુમાં ન્યુક્લિયસની આસપાસ ફરતા ઇલેક્ટ્રોન માટે જરૂરી કેન્દ્રગામી બળ કુલંબિયન બળ (વિદ્યુત બળ) દ્વારા પૂરું પાડવામાં આવે છે.
$(3)$ સમતલ વર્તુળાકાર માર્ગ પર ગતિ કરતા વાહનો માટે જરૂરી કેન્દ્રગામી બળ ટાયર અને રસ્તા વચ્ચેના ઘર્ષણ બળ દ્વારા પૂરું પાડવામાં આવે છે.
Solution diagram
92
Difficult
નિયમિત વર્તુળાકાર ગતિ માટે કેન્દ્રગામી પ્રવેગ અને કેન્દ્રગામી બળના સમીકરણો લખો.

Solution

(N/A) $m$ દળ ધરાવતો પદાર્થ $r$ ત્રિજ્યાના વર્તુળાકાર માર્ગ પર $v$ જેટલી અચળ ઝડપ (અથવા કોણીય વેગ $\omega$) સાથે ગતિ કરતો હોય,તો તેના માટેના સમીકરણો નીચે મુજબ છે:
$1$. કેન્દ્રગામી પ્રવેગ $(a_c)$: વર્તુળાકાર માર્ગના કેન્દ્ર તરફ લાગતા પ્રવેગને નીચે મુજબ દર્શાવી શકાય:
$a_c = \frac{v^2}{r} = r\omega^2$
$2$. કેન્દ્રગામી બળ $(F_c)$: ન્યૂટનના ગતિના બીજા નિયમ $(F = ma)$ મુજબ,નિયમિત વર્તુળાકાર ગતિ જાળવી રાખવા માટે જરૂરી બળ:
$F_c = m a_c = \frac{mv^2}{r} = mr\omega^2$
અહીં,$v$ એ રેખીય ઝડપ છે,$r$ એ વર્તુળાકાર માર્ગની ત્રિજ્યા છે,$m$ એ પદાર્થનું દળ છે અને $\omega$ એ કોણીય વેગ છે.
93
EasyMCQ
જો નિયમિત વર્તુળાકાર ગતિ કરતા પદાર્થની ગતિની દિશા ઉલટાવવામાં આવે,તો કેન્દ્રગામી બળની દિશા પર શું અસર થશે?
A
કેન્દ્રગામી બળની દિશા ઉલટાઈ જશે.
B
કેન્દ્રગામી બળની દિશા બદલાશે નહીં.
C
કેન્દ્રગામી બળ શૂન્ય થઈ જશે.
D
કેન્દ્રગામી બળ સ્પર્શકની દિશામાં લાગશે.

Solution

(B) કેન્દ્રગામી બળ હંમેશા વર્તુળાકાર માર્ગના કેન્દ્ર તરફ હોય છે.
નિયમિત વર્તુળાકાર ગતિમાં,કેન્દ્રગામી બળ $F_c = \frac{mv^2}{r}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $m$ એ દળ છે,$v$ એ ઝડપ છે અને $r$ એ ત્રિજ્યા છે.
કેન્દ્રગામી બળની દિશા માત્ર વર્તુળના કેન્દ્રની સાપેક્ષે પદાર્થના સ્થાન પર આધાર રાખે છે,તેના વેગની દિશા (સ્પર્શકીય ગતિ) પર નહીં.
તેથી,ગતિની દિશા ઉલટાવવાથી કેન્દ્રગામી બળની દિશા બદલાતી નથી; તે હંમેશા કેન્દ્ર તરફ જ રહે છે.
94
EasyMCQ
એક ભારે પથ્થરને દોરીના છેડે બાંધીને સમક્ષિતિજમાં $20 \, cm$ ત્રિજ્યાના વર્તુળાકાર પથ પર અચળ કોણીય ઝડપથી ઘૂમાવવામાં આવે છે. જો કેન્દ્રગામી પ્રવેગ $980 \, cm \, s^{-2}$ હોય,તો તેની કોણીય ઝડપ કેટલી?
A
$7 \, rad \, s^{-1}$
B
$14 \, rad \, s^{-1}$
C
$21 \, rad \, s^{-1}$
D
$49 \, rad \, s^{-1}$

Solution

(A) કેન્દ્રગામી પ્રવેગ $a_c$ નું સૂત્ર $a_c = r \omega^2$ છે,જ્યાં $r$ એ ત્રિજ્યા છે અને $\omega$ એ કોણીય ઝડપ છે.
આપેલ છે: $r = 20 \, cm$ અને $a_c = 980 \, cm \, s^{-2}$.
સૂત્રમાં કિંમતો મૂકતા:
$980 = 20 \times \omega^2$
$\omega^2 = \frac{980}{20} = 49$
$\omega = \sqrt{49} = 7 \, rad \, s^{-1}$.
95
MediumMCQ
નિયમિત વર્તુળગતિ કરતાં પદાર્થ પર કેન્દ્રગામી બળ દ્વારા કેટલું કાર્ય થાય છે?
A
$0$
B
$mv^2/r$
C
$mv^2$
D
$2\pi r$

Solution

(A) નિયમિત વર્તુળગતિમાં,કેન્દ્રગામી બળ $\vec{F}$ વર્તુળના કેન્દ્ર તરફ લાગે છે,જ્યારે સ્થાનાંતર $\vec{d}$ (અથવા વેગ સદિશ $\vec{v}$) હંમેશા વર્તુળાકાર માર્ગને સ્પર્શક હોય છે.
બળ હંમેશા સ્થાનાંતરને લંબ હોવાથી,તેમની વચ્ચેનો ખૂણો $\theta = 90^{\circ}$ થાય છે.
કાર્ય $W$ નું સૂત્ર $W = F d \cos \theta$ છે.
$\theta = 90^{\circ}$ મૂકતા,આપણને $W = F d \cos 90^{\circ} = F d (0) = 0$ મળે છે.
તેથી,કેન્દ્રગામી બળ દ્વારા થતું કાર્ય $0$ છે.
96
Medium
કોણીય ઝડપ અને કોણીય વેગની વ્યાખ્યા આપો.

Solution

(N/A) કોણીય ઝડપ એટલે સમયની સાપેક્ષમાં કોણીય સ્થાનાંતરના ફેરફારનો દર. તે એક અદિશ રાશિ છે. જો કોઈ પદાર્થ $\Delta t$ સમયમાં $\Delta \theta$ જેટલો ખૂણો ફરે,તો સરેરાશ કોણીય ઝડપ $\omega_{avg} = \frac{\Delta \theta}{\Delta t}$ થાય. તત્કાલીન કોણીય ઝડપ $\omega = \lim_{\Delta t \to 0} \frac{\Delta \theta}{\Delta t} = \frac{d\theta}{dt}$ છે.
કોણીય વેગ એટલે સમયની સાપેક્ષમાં કોણીય સ્થાનાંતર સદિશના ફેરફારનો દર. તે એક સદિશ રાશિ છે,જેને $\vec{\omega}$ વડે દર્શાવવામાં આવે છે. તેની દિશા જમણા હાથના નિયમ દ્વારા નક્કી થાય છે,જે પરિભ્રમણના સમતલને લંબ હોય છે. તત્કાલીન કોણીય વેગ $\vec{\omega} = \frac{d\vec{\theta}}{dt}$ છે.
97
Medium
રેખીય ઝડપ અને કોણીય ઝડપ વચ્ચેનો સંબંધ લખો.

Solution

(N/A) $r$ ત્રિજ્યા ધરાવતા વર્તુળાકાર માર્ગ પર ગતિ કરતા કણની રેખીય ઝડપ $v$ અને તેની કોણીય ઝડપ $\omega$ વચ્ચેનો સંબંધ નીચે મુજબ છે:
$v = r\omega$
જ્યાં:
$v$ એ રેખીય ઝડપ છે ($m/s$ માં),
$r$ એ વર્તુળાકાર માર્ગની ત્રિજ્યા છે ($m$ માં),
$\omega$ એ કોણીય ઝડપ છે ($rad/s$ માં).
98
Difficult
રેખીય વેગ અને કોણીય વેગ વચ્ચેનો સંબંધ લખો.

Solution

(N/A) $r$ ત્રિજ્યાના વર્તુળાકાર માર્ગ પર ગતિ કરતા કણ માટે રેખીય વેગ $\vec{v}$ અને કોણીય વેગ $\vec{\omega}$ વચ્ચેનો સંબંધ સદિશ ગુણાકાર દ્વારા નીચે મુજબ દર્શાવી શકાય છે: $\vec{v} = \vec{\omega} \times \vec{r}$.
મૂલ્યની દ્રષ્ટિએ,$r$ ત્રિજ્યાના વર્તુળમાં ગતિ કરતા કણ માટે આ સંબંધ $v = r\omega$ છે,જ્યાં $v$ એ રેખીય ઝડપ છે,$\omega$ એ કોણીય ઝડપ છે અને $r$ એ વર્તુળાકાર માર્ગની ત્રિજ્યા છે.
99
MediumMCQ
$A$ ત્રિજ્યા અને $\omega$ કોણીય વેગ ધરાવતી નિયમિત વર્તુળાકાર ગતિ કરતા કણનો રેખીય વેગ કેટલો હોય?
A
$v = A\omega$
B
$v = A/\omega$
C
$v = \omega/A$
D
$v = A^2\omega$

Solution

(A) નિયમિત વર્તુળાકાર ગતિમાં,એક કણ $A$ ત્રિજ્યાના વર્તુળાકાર માર્ગ પર અચળ કોણીય વેગ $\omega$ સાથે ગતિ કરે છે.
રેખીય વેગ $v$,કોણીય વેગ $\omega$ અને વર્તુળાકાર માર્ગની ત્રિજ્યા $A$ વચ્ચેનો સંબંધ નીચે મુજબના સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે:
$v = r\omega$
આપેલ ત્રિજ્યા $r = A$ મૂકતા,આપણને મળે છે:
$v = A\omega$
તેથી,કણનો રેખીય વેગ $A\omega$ છે.

3-2.Motion in Plane — Angular Variables and Basic of Uniform Circular Motion · Frequently Asked Questions

1Are these 3-2.Motion in Plane questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a 3-2.Motion in Plane Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.