Gujarati

Mathematical logic Questions in Gujarati

Class 11 Mathematics · Mathematical Reasoning · Mathematical logic

584+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 49 of 584 questions in Gujarati

351
DifficultMCQ
ધારો કે $\Delta, \nabla \in \{\wedge, \vee\}$ એવા છે કે જેથી $( p \rightarrow q ) \Delta ( p \nabla q )$ એક નિત્યસત્ય (tautology) છે. તો
A
$\Delta=\wedge, \nabla=\vee$
B
$\Delta=\vee, \nabla=\wedge$
C
$\Delta=\vee, \nabla=\vee$
D
$\Delta=\wedge, \nabla=\wedge$

Solution

(C) કયા સંયોજનથી નિત્યસત્ય મળે છે તે નક્કી કરવા માટે,આપણે દરેક કિસ્સા માટે સત્યતા કોષ્ટક તપાસીએ:
$1$. $\Delta=\wedge, \nabla=\vee$ માટે: પદાવલિ $(p \rightarrow q) \wedge (p \vee q)$ છે. જો $p=T, q=F$ હોય,તો $(T \rightarrow F) \wedge (T \vee F) = F \wedge T = F$. આ નિત્યસત્ય નથી.
$2$. $\Delta=\vee, \nabla=\wedge$ માટે: પદાવલિ $(p \rightarrow q) \vee (p \wedge q)$ છે. જો $p=T, q=F$ હોય,તો $(T \rightarrow F) \vee (T \wedge F) = F \vee F = F$. આ નિત્યસત્ય નથી.
$3$. $\Delta=\vee, \nabla=\vee$ માટે: પદાવલિ $(p \rightarrow q) \vee (p \vee q)$ છે.
- જો $p=T, q=T$: $T \vee T = T$
- જો $p=T, q=F$: $F \vee T = T$
- જો $p=F, q=T$: $T \vee T = T$
- જો $p=F, q=F$: $T \vee F = T$
બધા મૂલ્યો $T$ હોવાથી,આ એક નિત્યસત્ય છે.
$4$. $\Delta=\wedge, \nabla=\wedge$ માટે: પદાવલિ $(p \rightarrow q) \wedge (p \wedge q)$ છે. જો $p=F, q=F$ હોય,તો $T \wedge F = F$. આ નિત્યસત્ય નથી.
આમ,સાચો વિકલ્પ $\Delta=\vee, \nabla=\vee$ છે.
Solution diagram
352
DifficultMCQ
જો $p, q$ અને $r$ ત્રણ વિધાનો હોય,તો $p, q$ અને $r$ ના સત્ય મૂલ્યોનું કયું સંયોજન તાર્કિક પદાવલિ $\{(p \vee q) \wedge ((\sim p) \vee r)\} \rightarrow ((\sim q) \vee r)$ ને અસત્ય બનાવે છે?
A
$p = T, q = F, r = T$
B
$p = T, q = T, r = F$
C
$p = F, q = T, r = F$
D
$p = T, q = F, r = F$

Solution

(C) શરતી વિધાન $A \rightarrow B$ ત્યારે જ અસત્ય હોય જ્યારે $A$ સત્ય હોય અને $B$ અસત્ય હોય.
ધારો કે $A = (p \vee q) \wedge ((\sim p) \vee r)$ અને $B = ((\sim q) \vee r)$.
આપણે એવો કિસ્સો શોધવો છે જ્યાં $A = T$ અને $B = F$ હોય.
$B = ((\sim q) \vee r)$ અસત્ય હોવા માટે,$(\sim q)$ અને $r$ બંને અસત્ય હોવા જોઈએ.
આનો અર્થ એ છે કે $q = T$ અને $r = F$.
હવે,$q = T$ અને $r = F$ ને $A = (p \vee q) \wedge ((\sim p) \vee r)$ માં મૂકતા:
$A = (p \vee T) \wedge ((\sim p) \vee F)$
$A = T \wedge (\sim p)$
$A$ સત્ય હોવા માટે,$(\sim p)$ સત્ય હોવું જોઈએ,જેનો અર્થ છે કે $p = F$.
આમ,સંયોજન $p = F, q = T, r = F$ પદાવલિને અસત્ય બનાવે છે.
Solution diagram
353
DifficultMCQ
વિધાન $B \Rightarrow ((\sim A) \vee B)$ એ કોના સમકક્ષ છે?
A
$B$ $\Rightarrow (A$ $\Rightarrow B)$
B
$A \Rightarrow (A \Leftrightarrow B)$
C
$A$ $\Rightarrow ((\sim A)$ $\Rightarrow B)$
D
$B$ $\Rightarrow ((\sim A)$ $\Rightarrow B)$

Solution

(C) આપેલ વિધાન $B \Rightarrow ((\sim A) \vee B)$ છે.
તાર્કિક સમકક્ષતા $P \Rightarrow Q \equiv (\sim P) \vee Q$ નો ઉપયોગ કરતા:
$B \Rightarrow ((\sim A) \vee B) \equiv (\sim B) \vee ((\sim A) \vee B)$
ક્રમનો અને જૂથનો નિયમ વાપરતા:
$(\sim B) \vee B \vee (\sim A) \equiv T \vee (\sim A) \equiv T$
આ વિધાન એક નિત્યસત્ય (tautology) હોવાથી,આપણે વિકલ્પો તપાસીએ.
વિકલ્પ $C$ એ $A$ $\Rightarrow ((\sim A)$ $\Rightarrow B) \equiv (\sim A) \vee ((\sim A)$ $\Rightarrow B) \equiv (\sim A) \vee (A \vee B) \equiv (\sim A \vee A) \vee B \equiv T \vee B \equiv T$ છે.
આમ,આ વિધાન $A$ $\Rightarrow ((\sim A)$ $\Rightarrow B)$ ને સમકક્ષ છે.
354
DifficultMCQ
નીચેના વિધાનો પૈકી:
$(S1) \quad (( p \vee q )$ $\Rightarrow r ) \Leftrightarrow ( p$ $\Rightarrow r )$
$(S2) \quad (( p \vee q )$ $\Rightarrow r ) \Leftrightarrow (( p$ $\Rightarrow r ) \vee ( q$ $\Rightarrow r ))$
A
માત્ર $(S1)$ એ નિત્યસત્ય છે
B
$(S1)$ કે $(S2)$ માંથી કોઈ પણ નિત્યસત્ય નથી
C
માત્ર $(S2)$ એ નિત્યસત્ય છે
D
$(S1)$ અને $(S2)$ બંને નિત્યસત્ય છે

Solution

(B) કોઈ વિધાન નિત્યસત્ય છે કે નહીં તે ચકાસવા માટે આપણે સત્યતા કોષ્ટકનો ઉપયોગ કરીએ છીએ.
$(S1)$ માટે: જો $p=F, q=T, r=F$ લઈએ,તો $(p \vee q) \Rightarrow r$ એ $F$ મળે છે,જ્યારે $p \Rightarrow r$ એ $T$ મળે છે. તેથી,આ નિત્યસત્ય નથી.
$(S2)$ માટે: તાર્કિક સમતુલ્યતાનો ઉપયોગ કરતા,$(p \vee q)$ $\Rightarrow r \equiv (p$ $\Rightarrow r) \wedge (q$ $\Rightarrow r)$.
આ $(p$ $\Rightarrow r) \vee (q$ $\Rightarrow r)$ ને સમતુલ્ય નથી,તેથી $(S2)$ પણ નિત્યસત્ય નથી.
આમ,$(S1)$ કે $(S2)$ માંથી કોઈ પણ નિત્યસત્ય નથી.
355
DifficultMCQ
નીચેના વિધાનો ધ્યાનમાં લો:
$P$: મને તાવ છે
$Q$: હું દવા લઈશ
$R$: હું આરામ કરીશ
વિધાન "જો મને તાવ હોય,તો હું દવા નહીં લઉં અને હું આરામ કરીશ" કોના સમકક્ષ છે?
A
$(\sim P \vee \sim Q) \wedge (\sim P \vee R)$
B
$(\sim P \vee \sim Q) \wedge (\sim P \vee \sim R)$
C
$(P \vee Q) \wedge (\sim P \vee R)$
D
$(P \vee \sim Q) \wedge (P \vee \sim R)$

Solution

(A) ધારો કે વિધાનો છે:
$P$: મને તાવ છે
$Q$: હું દવા લઈશ
$R$: હું આરામ કરીશ
આપેલ વિધાન છે: "જો મને તાવ હોય,તો હું દવા નહીં લઉં અને હું આરામ કરીશ".
આને $P \rightarrow (\sim Q \wedge R)$ તરીકે લખી શકાય.
તાર્કિક સમકક્ષતા $A \rightarrow B \equiv \sim A \vee B$ નો ઉપયોગ કરતા:
$P \rightarrow (\sim Q \wedge R) \equiv \sim P \vee (\sim Q \wedge R)$.
વિભાજનના નિયમ $A \vee (B \wedge C) \equiv (A \vee B) \wedge (A \vee C)$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\sim P \vee (\sim Q \wedge R) \equiv (\sim P \vee \sim Q) \wedge (\sim P \vee R)$.
356
DifficultMCQ
$(S1) (p \Rightarrow q) \vee (p \wedge (\sim q))$ એ એક નિત્યસત્ય (tautology) છે. $(S2) ((\sim p) \Rightarrow (\sim q)) \wedge ((\sim p) \vee q)$ એ એક વિરોધાભાસ (contradiction) છે. તો
A
માત્ર $(S2)$ સાચું છે
B
$(S1)$ અને $(S2)$ બંને સાચા છે
C
$(S1)$ અને $(S2)$ બંને ખોટા છે
D
માત્ર $(S1)$ સાચું છે

Solution

(D) $(S1)$ નિત્યસત્ય છે કે નહીં તે તપાસવા માટે,આપણે $(p \Rightarrow q) \vee (p \wedge (\sim q))$ માટે સત્યતા કોષ્ટક બનાવીએ.
છેલ્લી કોલમમાં તમામ કિંમતો $T$ હોવાથી,$(S1)$ એ નિત્યસત્ય છે.
$(S2)$ વિરોધાભાસ છે કે નહીં તે તપાસવા માટે,આપણે $((\sim p) \Rightarrow (\sim q)) \wedge ((\sim p) \vee q)$ માટે સત્યતા કોષ્ટક બનાવીએ.
છેલ્લી કોલમમાં $T$ અને $F$ બંને હોવાથી,તે એક આકસ્મિક ઘટના છે,વિરોધાભાસ નથી.
તેથી,માત્ર $(S1)$ સાચું છે.
Solution diagram
357
DifficultMCQ
$r \in \{p, q, \sim p, \sim q\}$ માટે $((p \wedge q)$ $\Rightarrow (r \vee q)) \wedge ((p \wedge r)$ $\Rightarrow q)$ એ નિત્યસત્ય (tautology) હોય તેવી $r$ ની કિંમતોની સંખ્યા શોધો.
A
$3$
B
$2$
C
$1$
D
$4$

Solution

(B) ધારો કે આપેલ પદાવલિ $S = ((p \wedge q)$ $\Rightarrow (r \vee q)) \wedge ((p \wedge r)$ $\Rightarrow q)$ છે.
નિત્યસમ $A \Rightarrow B \equiv \sim A \vee B$ નો ઉપયોગ કરતા:
$S = (\sim(p \wedge q) \vee (r \vee q)) \wedge (\sim(p \wedge r) \vee q)$
$S = (\sim p \vee \sim q \vee r \vee q) \wedge (\sim p \vee \sim r \vee q)$
અહીં $\sim q \vee q = T$ હોવાથી,પ્રથમ ભાગ $\sim p \vee r \vee T = T$ થાય.
આમ,$S = T \wedge (\sim p \vee \sim r \vee q) = \sim p \vee \sim r \vee q$.
$S$ નિત્યસત્ય બને તે માટે $\sim p \vee \sim r \vee q$ હંમેશા સત્ય હોવું જોઈએ.
કિસ્સો $1$: $r = p$. તો $\sim p \vee \sim p \vee q = \sim p \vee q$,જે નિત્યસત્ય નથી.
કિસ્સો $2$: $r = q$. તો $\sim p \vee \sim q \vee q = \sim p \vee T = T$. (માન્ય)
કિસ્સો $3$: $r = \sim p$. તો $\sim p \vee \sim(\sim p) \vee q = \sim p \vee p \vee q = T \vee q = T$. (માન્ય)
કિસ્સો $4$: $r = \sim q$. તો $\sim p \vee \sim(\sim q) \vee q = \sim p \vee q \vee q = \sim p \vee q$,જે નિત્યસત્ય નથી.
આમ,$r$ ની $2$ કિંમતો માટે પદાવલિ નિત્યસત્ય છે.
358
DifficultMCQ
પદાવલિ $q \vee ((\sim q) \wedge p)$ નું નિષેધ (negation) કોના સમકક્ષ છે?
A
$(\sim p) \wedge (\sim q)$
B
$p \wedge (\sim q)$
C
$(\sim p) \vee (\sim q)$
D
$(\sim p) \vee q$

Solution

(A) આપણે પદાવલિ $q \vee ((\sim q) \wedge p)$ નું નિષેધ શોધવાનું છે.
ધારો કે $E = q \vee ((\sim q) \wedge p)$.
ડી મોર્ગનના નિયમનો ઉપયોગ કરતા,$\sim(A \vee B) = (\sim A) \wedge (\sim B)$:
$\sim E = \sim q \wedge \sim((\sim q) \wedge p)$
ફરીથી ડી મોર્ગનના નિયમનો ઉપયોગ કરતા,$\sim(A \wedge B) = (\sim A) \vee (\sim B)$:
$\sim E = \sim q \wedge (q \vee \sim p)$
વિભાજનના નિયમનો ઉપયોગ કરતા,$A \wedge (B \vee C) = (A \wedge B) \vee (A \wedge C)$:
$\sim E = (\sim q \wedge q) \vee (\sim q \wedge \sim p)$
કારણ કે $(\sim q \wedge q)$ એ વિરોધાભાસ $(F)$ છે:
$\sim E = F \vee (\sim q \wedge \sim p)$
કારણ કે $F \vee X = X$:
$\sim E = (\sim q \wedge \sim p)$.
359
DifficultMCQ
નીચે આપેલ વિધાનોમાંથી કયું વિધાન 'ટોટોલોજી' (નિત્યસત્ય) છે?
A
$p$ $\rightarrow (p \land (p$ $\rightarrow q))$
B
$(p \land q)$ $\rightarrow (\sim p$ $\rightarrow q)$
C
$(p \land (p$ $\rightarrow q))$ $\rightarrow \sim q$
D
$p \lor (p \land q)$

Solution

(B) જો કોઈ વિધાનના તમામ ઘટકોના સત્યાર્થ મૂલ્યો માટે તેનું પરિણામ હંમેશા સત્ય (True) મળે,તો તેને નિત્યસત્ય (Tautology) કહેવાય.
$(B)$ વિકલ્પ $(p \land q)$ $\rightarrow (\sim p$ $\rightarrow q)$ માટે:
$\sim(p \land q) \lor (p \lor q) \equiv (\sim p \lor \sim q) \lor (p \lor q) \equiv (\sim p \lor p) \lor (\sim q \lor q) \equiv T \lor T \equiv T$.
આથી,તે નિત્યસત્ય છે.
360
DifficultMCQ
વિધાન $(P$ $\Rightarrow Q) \wedge (R$ $\Rightarrow Q)$ એ તાર્કિક રીતે કોના સમકક્ષ છે?
A
$(P \vee R) \Rightarrow Q$
B
$(P$ $\Rightarrow R) \wedge (Q$ $\Rightarrow R)$
C
$(P$ $\Rightarrow R) \vee (Q$ $\Rightarrow R)$
D
$(P \wedge R) \Rightarrow Q$

Solution

(A) આપેલ પદાવલિ: $(P$ $\Rightarrow Q) \wedge (R$ $\Rightarrow Q)$
આપણે જાણીએ છીએ કે પ્રેરણ $P \Rightarrow Q$ એ $\sim P \vee Q$ ને સમકક્ષ છે.
આ કિંમત પદાવલિમાં મૂકતા:
$(\sim P \vee Q) \wedge (\sim R \vee Q)$
વિભાજનના નિયમનો ઉપયોગ કરીને,આપણે $Q$ ને સામાન્ય કાઢી શકીએ છીએ:
$(\sim P \wedge \sim R) \vee Q$
ડી મોર્ગનના નિયમ મુજબ,$\sim P \wedge \sim R$ એ $\sim(P \vee R)$ ને સમકક્ષ છે:
$\sim(P \vee R) \vee Q$
પ્રેરણના નિયમ $\sim A \vee B \equiv A \Rightarrow B$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને મળે છે:
$(P \vee R) \Rightarrow Q$
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.
361
DifficultMCQ
નીચેના વિધાનો પૈકી:
$(S1): (p \Rightarrow q) \vee ((\sim p) \wedge q)$ એ એક નિત્યસત્ય (tautology) છે.
$(S2): (q \Rightarrow p) \Rightarrow ((\sim p) \wedge q)$ એ એક વિરોધાભાસ (contradiction) છે.
A
$(S1)$ કે $(S2)$ બંનેમાંથી એક પણ સત્ય નથી.
B
માત્ર $(S1)$ સત્ય છે.
C
માત્ર $(S2)$ સત્ય છે.
D
$(S1)$ અને $(S2)$ બંને સત્ય છે.

Solution

(A) વિધાનો સત્ય છે કે નહીં તે નક્કી કરવા માટે,આપણે દરેક માટે સત્યતા કોષ્ટક (truth table) બનાવીએ.
$(S1): (p \Rightarrow q) \vee ((\sim p) \wedge q)$ માટે:
| $p$ | $q$ | $p \Rightarrow q$ | $\sim p \wedge q$ | $(p \Rightarrow q) \vee (\sim p \wedge q)$ |
|---|---|---|---|---|
| $T$ | $T$ | $T$ | $F$ | $T$ |
| $T$ | $F$ | $F$ | $F$ | $F$ |
| $F$ | $T$ | $T$ | $T$ | $T$ |
| $F$ | $F$ | $T$ | $F$ | $T$ |
છેલ્લી કોલમમાં $F$ હોવાથી,$(S1)$ એ નિત્યસત્ય નથી. તેથી,$(S1)$ અસત્ય છે.
$(S2): (q \Rightarrow p) \Rightarrow ((\sim p) \wedge q)$ માટે:
| $p$ | $q$ | $q \Rightarrow p$ | $\sim p \wedge q$ | $(q \Rightarrow p) \Rightarrow (\sim p \wedge q)$ |
|---|---|---|---|---|
| $T$ | $T$ | $T$ | $F$ | $F$ |
| $T$ | $F$ | $T$ | $F$ | $F$ |
| $F$ | $T$ | $F$ | $T$ | $T$ |
| $F$ | $F$ | $T$ | $F$ | $F$ |
છેલ્લી કોલમમાં $T$ અને $F$ બંને હોવાથી,$(S2)$ એ નિત્યસત્ય પણ નથી અને વિરોધાભાસ પણ નથી. તેથી,$(S2)$ અસત્ય છે.
આમ,$(S1)$ કે $(S2)$ બંનેમાંથી એક પણ સત્ય નથી.
362
MediumMCQ
$(p$ $\Rightarrow q)$ $\Rightarrow (q$ $\Rightarrow p)$ નું નિષેધ શું છે?
A
$(\sim p) \vee q$
B
$(\sim q) \wedge p$
C
$q \wedge (\sim p)$
D
$p \vee (\sim q)$

Solution

(C) ધારો કે $S = (p$ $\Rightarrow q)$ $\Rightarrow (q$ $\Rightarrow p)$.
$A \Rightarrow B \equiv \sim A \vee B$ નિત્યસમનો ઉપયોગ કરતા:
$S \equiv \sim (p$ $\Rightarrow q) \vee (q$ $\Rightarrow p)$
$S \equiv \sim (\sim p \vee q) \vee (\sim q \vee p)$
$S \equiv (p \wedge \sim q) \vee (\sim q \vee p)$
ક્રમનો અને જૂથનો નિયમ વાપરતા:
$S \equiv (p \vee \sim q \vee p) \wedge (\sim q \vee \sim q \vee p)$
$S \equiv (p \vee \sim q) \wedge (\sim q \vee p) \equiv p \vee \sim q$.
હવે,$S$ નું નિષેધ $\sim (p \vee \sim q)$ છે.
ડી મોર્ગનના નિયમ મુજબ,$\sim (p \vee \sim q) \equiv \sim p \wedge \sim (\sim q) \equiv \sim p \wedge q$ અથવા $q \wedge (\sim p)$.
363
MediumMCQ
$(p \wedge (\sim q)) \vee (\sim p)$ નું નિષેધ કોના સમકક્ષ છે?
A
$p \wedge q$
B
$p \wedge (\sim q)$
C
$p \wedge (q \wedge (\sim p))$
D
$p \vee (q \vee (\sim p))$

Solution

(A) ધારો કે આપેલ પદાવલિ $S = (p \wedge (\sim q)) \vee (\sim p)$ છે.
વિભાજનના નિયમનો ઉપયોગ કરતા:
$S = (p \vee (\sim p)) \wedge ((\sim q) \vee (\sim p))$
કારણ કે $(p \vee (\sim p))$ એ નિત્યસત્ય $(T)$ છે,તેથી:
$S = T \wedge ((\sim q) \vee (\sim p)) = (\sim q) \vee (\sim p)$
હવે,આપણે $S$ નું નિષેધ શોધવાનું છે:
$\sim S = \sim ((\sim q) \vee (\sim p))$
ડી મોર્ગનના નિયમનો ઉપયોગ કરતા,$\sim (A \vee B) = (\sim A) \wedge (\sim B)$:
$\sim S = (\sim (\sim q)) \wedge (\sim (\sim p))$
$\sim S = q \wedge p = p \wedge q$
આમ,નિષેધ $p \wedge q$ ને સમકક્ષ છે.
Solution diagram
364
MediumMCQ
વિધાન $(p \vee q) \wedge (q \vee (\sim r))$ નું નિષેધ શું છે?
A
$(\sim p \wedge \sim q) \vee (\sim q \wedge r)$
B
$(\sim p \wedge \sim q) \vee (\sim q \vee r)$
C
$(\sim p \vee \sim q) \wedge (\sim q \vee r)$
D
$(\sim p \wedge \sim q) \vee (q \wedge r)$

Solution

(A) ધારો કે વિધાન $S = (p \vee q) \wedge (q \vee (\sim r))$ છે.
$S$ નો નિષેધ $\sim S = \sim [(p \vee q) \wedge (q \vee (\sim r))]$ છે.
ડી મોર્ગનના નિયમનો ઉપયોગ કરતા,$\sim (A \wedge B) = (\sim A) \vee (\sim B)$:
$\sim S = \sim (p \vee q) \vee \sim (q \vee (\sim r))$.
ફરીથી ડી મોર્ગનનો નિયમ લાગુ કરતા,$\sim (p \vee q) = (\sim p \wedge \sim q)$ અને $\sim (q \vee (\sim r)) = (\sim q \wedge r)$:
$\sim S = (\sim p \wedge \sim q) \vee (\sim q \wedge r)$.
365
MediumMCQ
વિધાન $\sim[p \vee (\sim(p \wedge q))]$ એ કોના સમકક્ષ છે?
A
$(\sim(p \wedge q)) \wedge q$
B
$\sim(p \wedge q)$
C
$\sim(p \vee q)$
D
$(p \wedge q) \wedge (\sim p)$

Solution

(D) આપેલ વિધાન: $\sim[p \vee (\sim(p \wedge q))]$
ડી મોર્ગનના નિયમનો ઉપયોગ કરતા: $\sim p \wedge \sim(\sim(p \wedge q))$
દ્વિ-નિષેધના નિયમનો ઉપયોગ કરતા: $\sim p \wedge (p \wedge q)$
જૂથના નિયમનો ઉપયોગ કરતા: $(\sim p \wedge p) \wedge q$
કારણ કે $(\sim p \wedge p)$ એ વિરોધાભાસ $(F)$ છે,તેથી: $F \wedge q = F$
વિકલ્પો તપાસતા,વિકલ્પ $D$ એ $(p \wedge q) \wedge (\sim p)$ છે,જે $(p \wedge \sim p) \wedge q = F \wedge q = F$ ને સમકક્ષ છે.
આમ,આ વિધાન $(p \wedge q) \wedge (\sim p)$ ને સમકક્ષ છે.
366
MediumMCQ
$p, q$ અને $r$ ના સત્ય મૂલ્યોની એવી ક્રમિક ત્રિપુટીઓની સંખ્યા શોધો કે જેથી વિધાન $(p \vee q) \wedge (p \vee r) \Rightarrow (q \vee r)$ નું સત્ય મૂલ્ય સત્ય $(T)$ હોય.
A
$6$
B
$7$
C
$5$
D
$4$

Solution

(B) વિધાન $(p \vee q) \wedge (p \vee r) \Rightarrow (q \vee r)$ સત્ય હોય તેવી ક્રમિક ત્રિપુટીઓ $(p, q, r)$ ની સંખ્યા શોધવા માટે,આપણે સત્યતા કોષ્ટક બનાવીએ:
| $p$ | $q$ | $r$ | $p \vee q$ | $p \vee r$ | $(p \vee q) \wedge (p \vee r)$ | $q \vee r$ | $(p \vee q) \wedge (p \vee r) \Rightarrow (q \vee r)$ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| $T$ | $T$ | $T$ | $T$ | $T$ | $T$ | $T$ | $T$ |
| $T$ | $T$ | $F$ | $T$ | $T$ | $T$ | $T$ | $T$ |
| $T$ | $F$ | $T$ | $T$ | $T$ | $T$ | $T$ | $T$ |
| $T$ | $F$ | $F$ | $T$ | $T$ | $T$ | $F$ | $F$ |
| $F$ | $T$ | $T$ | $T$ | $T$ | $T$ | $T$ | $T$ |
| $F$ | $T$ | $F$ | $T$ | $F$ | $F$ | $T$ | $T$ |
| $F$ | $F$ | $T$ | $F$ | $T$ | $F$ | $T$ | $T$ |
| $F$ | $F$ | $F$ | $F$ | $F$ | $F$ | $F$ | $T$ |
જે પંક્તિઓમાં છેલ્લી કોલમ $T$ છે,તેની ગણતરી કરતા આપણને $7$ કિસ્સાઓ મળે છે.
આમ,ક્રમિક ત્રિપુટીઓની કુલ સંખ્યા $7$ છે.
Solution diagram
367
DifficultMCQ
વિધાન $((\sim p) \wedge q) \Rightarrow r$ નો પ્રતિ-વિધાન (converse) શું છે?
A
$(\sim r) \Rightarrow ((\sim p) \wedge q)$
B
$r \Rightarrow ((\sim p) \wedge q)$
C
$r \Rightarrow (p \vee (\sim q))$
D
$(p \vee (\sim q)) \Rightarrow (\sim r)$

Solution

(B) શરતી વિધાન $P \Rightarrow Q$ નું પ્રતિ-વિધાન $Q \Rightarrow P$ તરીકે વ્યાખ્યાયિત થયેલ છે.
આપેલ વિધાન $((\sim p) \wedge q) \Rightarrow r$ છે,જ્યાં $P = ((\sim p) \wedge q)$ અને $Q = r$ છે.
તેથી,તેનું પ્રતિ-વિધાન $Q \Rightarrow P$ એટલે કે $r \Rightarrow ((\sim p) \wedge q)$ થાય.
368
MediumMCQ
બે વિધાનો પૈકી:
$(S1): (p \Rightarrow q) \wedge (q \wedge (\sim q))$ એ વિરોધાભાસ છે અને
$(S2): (p \wedge q) \vee ((\sim p) \wedge q) \vee (p \wedge (\sim q)) \vee ((\sim p) \wedge (\sim q))$ એ નિત્યસત્ય છે.
A
માત્ર $(S2)$ સાચું છે
B
માત્ર $(S1)$ સાચું છે
C
બંને ખોટા છે
D
બંને સાચા છે

Solution

(D) $(S1): (p \Rightarrow q) \wedge (q \wedge (\sim q))$ માટે
કારણ કે $(q \wedge (\sim q))$ હંમેશા અસત્ય $(F)$ છે,તેથી આખું પદ $(p \Rightarrow q) \wedge F$ હંમેશા અસત્ય છે. આમ,$(S1)$ એ વિરોધાભાસ છે.
$(S2): (p \wedge q) \vee ((\sim p) \wedge q) \vee (p \wedge (\sim q)) \vee ((\sim p) \wedge (\sim q))$ માટે
આપણે વિભાજનના નિયમોનો ઉપયોગ કરીને આને સરળ બનાવી શકીએ છીએ:
$= [q \wedge (p \vee (\sim p))] \vee [(\sim q) \wedge (p \vee (\sim p))]$
$= [q \wedge T] \vee [(\sim q) \wedge T]$
$= q \vee (\sim q) = T$
પરિણામ હંમેશા સત્ય $(T)$ હોવાથી,$(S2)$ એ નિત્યસત્ય છે.
તેથી,બંને વિધાનો સાચા છે.
369
DifficultMCQ
વિધાન $(( A \wedge ( B \vee C ))$ $\Rightarrow ( A \vee B ))$ $\Rightarrow A$ નું નિષેધ શું છે?
A
$\sim A$ ને સમતુલ્ય
B
$\sim C$ ને સમતુલ્ય
C
$B \vee \sim C$ ને સમતુલ્ય
D
એક અસત્ય વિધાન (fallacy)

Solution

(A) ધારો કે $p = (( A \wedge ( B \vee C ))$ $\Rightarrow ( A \vee B ))$ $\Rightarrow A$.
ગર્ભિત વિધાનના નિયમ $X \Rightarrow Y \equiv \sim X \vee Y$ નો ઉપયોગ કરતા:
$p \equiv \sim (( A \wedge ( B \vee C )) \Rightarrow ( A \vee B )) \vee A$.
નિષેધના નિયમ $\sim (X \Rightarrow Y) \equiv X \wedge \sim Y$ નો ઉપયોગ કરતા:
$p \equiv (( A \wedge ( B \vee C )) \wedge \sim ( A \vee B )) \vee A$.
ડી મોર્ગનના નિયમ $\sim ( A \vee B ) \equiv \sim A \wedge \sim B$ નો ઉપયોગ કરતા:
$p \equiv (( A \wedge ( B \vee C )) \wedge ( \sim A \wedge \sim B )) \vee A$.
ચૂકતા $( A \wedge \sim A ) \equiv F$ (અસત્ય) હોવાથી,પદાવલિ નીચે મુજબ સરળ બને છે:
$p \equiv ( F \wedge ( B \vee C ) \wedge \sim B ) \vee A \equiv F \vee A \equiv A$.
તેથી,વિધાનનો નિષેધ $\sim p \equiv \sim A$ થાય.
370
DifficultMCQ
વિધાન $(p \wedge (\sim q)) \vee ((\sim p) \wedge q) \vee ((\sim p) \wedge (\sim q))$ એ કોના સમકક્ષ છે?
A
$(\sim p) \vee (\sim q)$
B
$p \vee (\sim q)$
C
$(\sim p) \vee q$
D
$p \vee q$

Solution

(A) આપેલ પદાવલિ: $(p \wedge (\sim q)) \vee ((\sim p) \wedge q) \vee ((\sim p) \wedge (\sim q))$
$(\sim p)$ વાળા પદોને જૂથમાં લેતા:
$(p \wedge (\sim q)) \vee ((\sim p) \wedge (q \vee (\sim q)))$
કારણ કે $(q \vee (\sim q)) = t$ (નિરર્થકતા):
$(p \wedge (\sim q)) \vee ((\sim p) \wedge t)$
$(p \wedge (\sim q)) \vee (\sim p)$
વિભાજનના નિયમનો ઉપયોગ કરતા $(A \vee (B \wedge C) = (A \vee B) \wedge (A \vee C))$:
$((\sim p) \vee p) \wedge ((\sim p) \vee (\sim q))$
કારણ કે $((\sim p) \vee p) = t$:
$t \wedge ((\sim p) \vee (\sim q))$
$= (\sim p) \vee (\sim q)$
371
MediumMCQ
$p \wedge (q \wedge \sim(p \wedge q))$ નું નિષેધ શું છે?
A
$\sim(p \vee q)$
B
$p \vee q$
C
$(\sim(p \wedge q)) \wedge q$
D
$(\sim(p \wedge q)) \vee p$

Solution

(D) આપણે વિધાન $S = p \wedge (q \wedge \sim(p \wedge q))$ નું નિષેધ શોધવાનું છે.
ડી મોર્ગનના નિયમનો ઉપયોગ કરતા,$\sim S = \sim p \vee (\sim q \vee (p \wedge q))$.
વિતરણના નિયમ મુજબ,$\sim q \vee (p \wedge q) = (\sim q \vee p) \wedge (\sim q \vee q) = \sim q \vee p$.
તેથી,$\sim S = \sim p \vee \sim q \vee p = T$ (નિત્યસત્ય).
આપેલા વિકલ્પો મુજબ,વિકલ્પ $D$ સૌથી નજીકનો તાર્કિક જવાબ છે.
372
EasyMCQ
$x_{1} = 1, x_{2} = 0, x_{3} = 0$ પર $f(x_{1}, x_{2}, x_{3}) = 1$ સંતોષતું વિધેય $f(x_{1}, x_{2}, x_{3})$ શોધો.
A
$x_{1}' \cdot x_{2}$
B
$x_{1} \cdot x_{2}'$
C
$(x_{1} + x_{2} + x_{3})' \cdot x_{2}$
D
$(x_{1}' + x_{3}) \cdot x_{3}$

Solution

(B) અમને શરત $x_{1} = 1, x_{2} = 0, x_{3} = 0$ આપેલ છે.
અમે આપેલા વિકલ્પો તપાસીએ:
વિકલ્પ $B$ માટે: $x_{1} \cdot x_{2}' = 1 \cdot (0)' = 1 \cdot 1 = 1$.
આમ,વિધેય $f(x_{1}, x_{2}, x_{3}) = x_{1} \cdot x_{2}'$ શરતનું પાલન કરે છે.
373
MediumMCQ
બુલિયન ફંક્શન $(x \cdot y)+[(x+y') \cdot y]'$ ને સરળ બનાવો.
A
$0$
B
$1$
C
$x+y$
D
$x y$

Solution

(B) આપેલ પદાવલિ: $(x \cdot y)+[(x+y') \cdot y]'$
ડી મોર્ગનના નિયમ $(a \cdot b)' = a' + b'$ નો ઉપયોગ કરતા:
$= (x \cdot y) + [(x+y')' + y']$
ડી મોર્ગનના નિયમ $(a+b)' = a' \cdot b'$ અને ઇન્વોલ્યુશનના નિયમ $(y')' = y$ નો ઉપયોગ કરતા:
$= (x \cdot y) + [x' \cdot (y')' + y']$
$= (x \cdot y) + [x' \cdot y + y']$
$= x \cdot y + x' \cdot y + y'$
પ્રથમ બે પદોમાંથી $y$ સામાન્ય લેતા:
$= y \cdot (x + x') + y'$
કારણ કે $x + x' = 1$:
$= y \cdot 1 + y'$
$= y + y'$
કારણ કે $y + y' = 1$:
$= 1$
374
EasyMCQ
આપેલ સર્કિટ નીચેનામાંથી કોના સમકક્ષ છે?
Question diagram
A
Option A
B
Option B
C
Option C
D
Option D

Solution

(A) ધારો કે $p$ એ સ્વીચ $S_1$ છે અને $q$ એ સ્વીચ $S_2$ છે. આપેલ સર્કિટનું સાંકેતિક સ્વરૂપ $(p \wedge \sim q) \vee (\sim p \wedge q) \vee (\sim p \wedge \sim q)$ છે.
પદાવલિનું સરળીકરણ:
$= (p \wedge \sim q) \vee [\sim p \wedge (q \vee \sim q)]$
$= (p \wedge \sim q) \vee [\sim p \wedge t]$
$= (p \wedge \sim q) \vee \sim p$
$= \sim p \vee (p \wedge \sim q)$
$= (\sim p \vee p) \wedge (\sim p \vee \sim q)$
$= t \wedge (\sim p \vee \sim q)$
$= \sim p \vee \sim q$
પદાવલિ $\sim p \vee \sim q$ એ સમાંતરમાં જોડાયેલ બે સ્વીચો $S_1'$ અને $S_2'$ દર્શાવે છે.
375
MediumMCQ
ત્રણ વિધાનો ધ્યાનમાં લો -
$p: \forall n \in N, 10n-3$ એ અવિભાજ્ય સંખ્યા છે,જ્યારે $n$ એ $3$ વડે વિભાજ્ય નથી.
$q: \frac{2}{\sqrt{3}}, \frac{-2}{\sqrt{3}}, \frac{-1}{\sqrt{3}}$ એ એક દિશામાન રેખાના દિકકોસાઇન છે.
$r: \sin x$ એ અંતરાલ $[-\frac{\pi}{2}, \frac{\pi}{2}]$ માં વધતું વિધેય છે.
તો નીચેનામાંથી કયા વિધાનની સત્યતાનું મૂલ્ય સાચું છે?
A
$(p \wedge q) \leftrightarrow r$
B
$(p$ $\rightarrow q)$ $\rightarrow \sim r$
C
$(\sim p \vee q) \wedge r$
D
$(\sim p \wedge \sim q) \leftrightarrow \sim r$

Solution

(C) $1$. વિધાન $p$ નું વિશ્લેષણ: $n=1$ માટે,$10(1)-3 = 7$ (અવિભાજ્ય). $n=8$ માટે,$10(8)-3 = 77 = 7 \times 11$ (અવિભાજ્ય નથી). તેથી,$p$ અસત્ય $(F)$ છે.
$2$. વિધાન $q$ નું વિશ્લેષણ: દિકકોસાઇનના વર્ગોનો સરવાળો $1$ હોવો જોઈએ. અહીં,$(\frac{2}{\sqrt{3}})^2 + (\frac{-2}{\sqrt{3}})^2 + (\frac{-1}{\sqrt{3}})^2 = 3 \neq 1$. તેથી,$q$ અસત્ય $(F)$ છે.
$3$. વિધાન $r$ નું વિશ્લેષણ: $\sin x$ એ $[-\frac{\pi}{2}, \frac{\pi}{2}]$ માં વધતું વિધેય છે. તેથી,$r$ સત્ય $(T)$ છે.
$4$. વિકલ્પો તપાસતા: વિકલ્પ $C$ માં,$(\sim F \vee F) \wedge T$ $\Rightarrow (T \vee F) \wedge T$ $\Rightarrow T \wedge T$ $\Rightarrow T$. તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
376
MediumMCQ
જ્યારે $r$ એ $...$ ને સમતુલ્ય હોય ત્યારે વિધાન પેટર્ન $[(p$ $\rightarrow q) \wedge \sim q]$ $\rightarrow r$ એ નિત્યસત્ય (tautology) છે.
A
$p \wedge \sim q$
B
$q \vee p$
C
$p \wedge q$
D
$\sim p$

Solution

(D) વિધાન પેટર્ન $[(p$ $\rightarrow q) \wedge \sim q]$ $\rightarrow r$ ક્યારે નિત્યસત્ય છે તે નક્કી કરવા માટે,આપણે પહેલા પૂર્વગ $[(p \rightarrow q) \wedge \sim q]$ ને સરળ બનાવીએ.
ગર્ભિત નિયમ $p \rightarrow q \equiv \sim p \vee q$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને મળે છે:
$[(\sim p \vee q) \wedge \sim q] \rightarrow r$
વિભાજનના નિયમ દ્વારા,આ $[(\sim p \wedge \sim q) \vee (q \wedge \sim q)] \rightarrow r$ બને છે.
કારણ કે $q \wedge \sim q \equiv F$ (વિરોધાભાસ),આપણી પાસે છે:
$[(\sim p \wedge \sim q) \vee F]$ $\rightarrow r \equiv (\sim p \wedge \sim q)$ $\rightarrow r$.
આ નિત્યસત્ય બને તે માટે,$p$ અને $q$ ના તમામ સત્ય મૂલ્યો માટે અભિવ્યક્તિ સાચી હોવી જોઈએ.
જો $r = \sim p$ હોય,તો અભિવ્યક્તિ $(\sim p \wedge \sim q) \rightarrow \sim p$ બને છે.
કારણ કે $(\sim p \wedge \sim q)$ એ $\sim p$ સૂચવે છે,તેથી આ ગર્ભિતાર્થ હંમેશા સાચું છે.
આમ,જ્યારે $r = \sim p$ હોય ત્યારે વિધાન નિત્યસત્ય છે.
377
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કઈ જોડી સમાન સર્કિટ (equivalent circuits) છે?
Question diagram
A
$(A)$ અને $(B)$
B
$(B)$ અને $(D)$
C
$(C)$ અને $(E)$
D
$(A)$ અને $(C)$

Solution

(D) અમે સર્કિટને બુલિયન બીજગણિતનો ઉપયોગ કરીને દર્શાવીએ છીએ,જ્યાં બંધ સ્વીચ $1$ છે અને ખુલ્લી સ્વીચ $0$ છે. જો સર્કિટ બંધ હોય તો લેમ્પ $L$ પ્રકાશિત થાય છે.
$(A)$ સર્કિટમાં બે સમાંતર શાખાઓ છે: $(S_1 \land S_2)$ અને $(S_1 \land S_3)$. અભિવ્યક્તિ $(S_1 \land S_2) \lor (S_1 \land S_3) = S_1 \land (S_2 \lor S_3)$ છે.
$(B)$ સર્કિટમાં બે સમાંતર શાખાઓ છે: $S_1$ અને $(S_2 \land S_3)$. અભિવ્યક્તિ $S_1 \lor (S_2 \land S_3)$ છે.
$(C)$ સર્કિટમાં $S_1$ એ $S_2$ અને $S_3$ ના સમાંતર જોડાણ સાથે શ્રેણીમાં છે. અભિવ્યક્તિ $S_1 \land (S_2 \lor S_3)$ છે.
$(D)$ સર્કિટમાં $S_1, S_2, S_3$ શ્રેણીમાં છે. અભિવ્યક્તિ $S_1 \land S_2 \land S_3$ છે.
$(E)$ સર્કિટમાં બે સમાંતર શાખાઓ છે: $(S_1 \land S_2)$ અને $S_3$. અભિવ્યક્તિ $(S_1 \land S_2) \lor S_3$ છે.
અભિવ્યક્તિઓની તુલના કરતા,સર્કિટ $(A)$ અને સર્કિટ $(C)$ સમાન બુલિયન અભિવ્યક્તિ ધરાવે છે: $S_1 \land (S_2 \lor S_3)$.
તેથી,$(A)$ અને $(C)$ સમાન સર્કિટ છે.
378
EasyMCQ
વિધાન પેટર્ન $[p \rightarrow (q \wedge \sim p)] \vee [(p \vee \sim q) \wedge p]$ ના સત્યતા કોષ્ટકમાં છેલ્લી કોલમ છે
A
$TTTF$
B
$TFFF$
C
$TTTT$
D
$FFTT$

Solution

(C) ચાલો આપેલ વિધાન પેટર્ન માટે સત્યતા કોષ્ટક બનાવીએ:
$1$. $p$ | $q$ | $\sim p$ | $\sim q$ | $(q \wedge \sim p)$ | $p \rightarrow (q \wedge \sim p)$ | $(p \vee \sim q)$ | $(p \vee \sim q) \wedge p$ | $[p \rightarrow (q \wedge \sim p)] \vee [(p \vee \sim q) \wedge p]$
$2$. $T$ | $T$ | $F$ | $F$ | $F$ | $F$ | $T$ | $T$ | $T$
$3$. $T$ | $F$ | $F$ | $T$ | $F$ | $F$ | $T$ | $T$ | $T$
$4$. $F$ | $T$ | $T$ | $F$ | $T$ | $T$ | $F$ | $F$ | $T$
$5$. $F$ | $F$ | $T$ | $T$ | $F$ | $T$ | $T$ | $F$ | $T$
આમ,છેલ્લી કોલમના મૂલ્યો $T, T, T, T$ છે.
379
MediumMCQ
$(\sim p \wedge q) \vee (\sim p \wedge \sim q) \vee (p \wedge \sim q)$ નું તાર્કિક રીતે સમાન વિધાન કયું છે?
A
$(\sim p) \wedge q$
B
$(\sim p) \vee (\sim q)$
C
$(\sim p) \wedge (\sim q)$
D
$p \vee q$

Solution

(B) આપેલ પદાવલિ: $(\sim p \wedge q) \vee (\sim p \wedge \sim q) \vee (p \wedge \sim q)$
પ્રથમ બે પદો પર વિભાજનનો નિયમ વાપરતા: $(\sim p \wedge (q \vee \sim q)) \vee (p \wedge \sim q)$
કારણ કે $(q \vee \sim q) \equiv T$ (નિત્યસત્ય),પદાવલિ આ મુજબ બને છે: $(\sim p \wedge T) \vee (p \wedge \sim q)$
આનું સાદું રૂપ: $(\sim p) \vee (p \wedge \sim q)$
ફરીથી વિભાજનનો નિયમ વાપરતા: $(\sim p \vee p) \wedge (\sim p \vee \sim q)$
કારણ કે $(\sim p \vee p) \equiv T$,પદાવલિ આ મુજબ બને છે: $T \wedge (\sim p \vee \sim q)$
તેથી,અંતિમ સમાન વિધાન છે: $(\sim p) \vee (\sim q)$
380
MediumMCQ
જો વિધાન $q$ નું સત્યતા મૂલ્ય $False$ હોય અને $(p \wedge q) \leftrightarrow r$ નું સત્યતા મૂલ્ય $True$ હોય,તો નીચેનામાંથી કોનું સત્યતા મૂલ્ય $True$ છે?
A
$p \wedge q$
B
$p \vee r$
C
$p \wedge r$
D
$(p \wedge r) \rightarrow (p \vee r)$

Solution

(D) આપેલ છે કે $q$ નું સત્યતા મૂલ્ય $False$ છે અને $(p \wedge q) \leftrightarrow r$ નું સત્યતા મૂલ્ય $True$ છે.
$q$ એ $False$ હોવાથી,$(p \wedge q)$ હંમેશા $False$ થશે,ભલે $p$ નું સત્યતા મૂલ્ય ગમે તે હોય.
આને દ્વિ-શરતી વિધાનમાં મૂકતા: $False \leftrightarrow r$ એ $True$ છે.
દ્વિ-શરતી વિધાન $True$ હોવા માટે,બંને બાજુ સમાન સત્યતા મૂલ્ય હોવું જોઈએ. તેથી,$r$ એ $False$ હોવું જોઈએ.
હવે,વિકલ્પો તપાસીએ:
$A) p \wedge q = p \wedge False = False$.
$B) p \vee r = p \vee False = p$. આ $p$ પર આધાર રાખે છે,તેથી તે હંમેશા $True$ નથી.
$C) p \wedge r = p \wedge False = False$.
$D) (p \wedge r)$ $\rightarrow (p \vee r) = (p \wedge False)$ $\rightarrow (p \vee False) = False$ $\rightarrow p$.
$False \rightarrow p$ એ $p$ ના કોઈપણ સત્યતા મૂલ્ય માટે હંમેશા $True$ હોવાથી,વિકલ્પ $D$ $True$ છે.
381
EasyMCQ
"જો ત્રિકોણના ત્રણ શિરોબિંદુઓ એકમના ઘનમૂળ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે,તો તે ત્રિકોણ સમબાજુ ત્રિકોણ છે" આ વિધાનનું સમાન વિધાન કયું છે?
A
ત્રિકોણના ત્રણ શિરોબિંદુઓ એકમના ઘનમૂળ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે અને ત્રિકોણ સમબાજુ ત્રિકોણ નથી.
B
જો ત્રિકોણ સમબાજુ ત્રિકોણ હોય,તો ત્રિકોણના ત્રણ શિરોબિંદુઓ એકમના ઘનમૂળ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે.
C
જો ત્રિકોણના ત્રણ શિરોબિંદુઓ એકમના ઘનમૂળ દ્વારા દર્શાવવામાં ન આવતા હોય,તો ત્રિકોણ સમબાજુ ત્રિકોણ નથી.
D
જો ત્રિકોણ સમબાજુ ત્રિકોણ ન હોય,તો ત્રિકોણના ત્રણ શિરોબિંદુઓ એકમના ઘનમૂળ દ્વારા દર્શાવી શકાય નહીં.

Solution

(D) ધારો કે $P$ એ વિધાન છે: "ત્રિકોણના ત્રણ શિરોબિંદુઓ એકમના ઘનમૂળ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે".
ધારો કે $Q$ એ વિધાન છે: "ત્રિકોણ સમબાજુ ત્રિકોણ છે".
આપેલ વિધાન $P \implies Q$ સ્વરૂપમાં છે.
શરતી વિધાન $P \implies Q$ નું પ્રતિ-ધન વિધાન (contrapositive) $\neg Q \implies \neg P$ છે,જે મૂળ વિધાનને તાર્કિક રીતે સમાન છે.
અહીં,$\neg Q$ એ છે: "ત્રિકોણ સમબાજુ ત્રિકોણ નથી".
અહીં,$\neg P$ એ છે: "ત્રિકોણના ત્રણ શિરોબિંદુઓ એકમના ઘનમૂળ દ્વારા દર્શાવવામાં આવતા નથી".
તેથી,સમાન વિધાન $\neg Q \implies \neg P$ છે,જે છે: "જો ત્રિકોણ સમબાજુ ત્રિકોણ ન હોય,તો ત્રિકોણના ત્રણ શિરોબિંદુઓ એકમના ઘનમૂળ દ્વારા દર્શાવી શકાય નહીં".
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.
382
MediumMCQ
$(p \wedge \sim q) \rightarrow (p \vee \sim q)$ નું નિષેધ શું છે?
A
એક નિત્યસત્ય (tautology)
B
એક આકસ્મિક (contingency)
C
એક વિરોધાભાસ (contradiction)
D
$p \wedge q$ ને સમાન

Solution

(C) ધારો કે $S$ એ વિધાન $(p \wedge \sim q) \rightarrow (p \vee \sim q)$ છે.
યાદ રાખો કે ગર્ભિત વિધાન $A \rightarrow B$ નું નિષેધ $A \wedge \sim B$ છે.
અહીં,$A = (p \wedge \sim q)$ અને $B = (p \vee \sim q)$ છે.
તેથી,નિષેધ $(p \wedge \sim q) \wedge \sim (p \vee \sim q)$ થશે.
ડી મોર્ગનના નિયમનો ઉપયોગ કરતા,$\sim (p \vee \sim q) \equiv \sim p \wedge \sim (\sim q) \equiv \sim p \wedge q$ મળે.
આમ,નિષેધ $(p \wedge \sim q) \wedge (\sim p \wedge q)$ છે.
સાહચર્ય અને ક્રમના નિયમો દ્વારા,આ $(p \wedge \sim p) \wedge (\sim q \wedge q)$ થાય છે.
જેમ કે $p \wedge \sim p$ એ વિરોધાભાસ $(F)$ છે અને $\sim q \wedge q$ એ વિરોધાભાસ $(F)$ છે,તેથી આ પદ $F \wedge F$ બને છે,જે $F$ છે.
જે વિધાન હંમેશા ખોટું હોય તેને વિરોધાભાસ કહેવામાં આવે છે.
383
MediumMCQ
જો વિધાન પેટર્ન $(p \wedge q) \rightarrow (r \vee \sim s)$ અસત્ય હોય,તો $p, q, r$ અને $s$ ના સત્યતા મૂલ્યો અનુક્રમે શું હશે?
A
$T, F, T, F$
B
$T, T, T, F$
C
$T, T, F, F$
D
$T, T, F, T$

Solution

(D) શરતી વિધાન $(p \wedge q) \rightarrow (r \vee \sim s)$ ત્યારે જ અસત્ય હોય જ્યારે પૂર્વગ $(p \wedge q)$ સત્ય હોય અને ઉત્તરગ $(r \vee \sim s)$ અસત્ય હોય.
$(p \wedge q)$ સત્ય હોવા માટે,$p$ અને $q$ બંને સત્ય $(T)$ હોવા જોઈએ.
$(r \vee \sim s)$ અસત્ય હોવા માટે,$r$ અને $\sim s$ બંને અસત્ય $(F)$ હોવા જોઈએ.
કારણ કે $\sim s$ અસત્ય છે,તેથી $s$ સત્ય $(T)$ હોવું જોઈએ.
તેથી,સત્યતા મૂલ્યો $p = T, q = T, r = F, s = T$ છે.
384
MediumMCQ
તાર્કિક વિધાન $[\sim(\sim p \vee q) \vee (p \wedge r) \wedge (\sim q \wedge r)]$ એ નીચેનામાંથી કોના સમકક્ષ છે?
A
$(p \wedge r) \wedge \sim q$
B
$(\sim p \wedge \sim q) \wedge r$
C
$\sim p \vee r$
D
$(p \wedge \sim q) \vee r$

Solution

(A) આપેલ પદાવલિ: $[\sim(\sim p \vee q) \vee (p \wedge r) \wedge (\sim q \wedge r)]$.
પ્રથમ ભાગમાં ડી મોર્ગનનો નિયમ લાગુ કરતા: $\sim(\sim p \vee q) \equiv (p \wedge \sim q)$.
હવે પદાવલિ આ મુજબ બને છે: $[(p \wedge \sim q) \vee ((p \wedge r) \wedge (\sim q \wedge r))]$.
જૂથના અને ક્રમના નિયમોનો ઉપયોગ કરતા: $(p \wedge r) \wedge (\sim q \wedge r) \equiv (p \wedge \sim q) \wedge (r \wedge r) \equiv (p \wedge \sim q) \wedge r$.
આને પાછું મૂકતા: $(p \wedge \sim q) \vee ((p \wedge \sim q) \wedge r)$.
શોષણના નિયમનો ઉપયોગ કરતા: $A \vee (A \wedge B) \equiv A$,જ્યાં $A = (p \wedge \sim q)$ અને $B = r$.
તેથી,પદાવલિ $(p \wedge \sim q)$ માં સરળ બને છે.
385
DifficultMCQ
તાર્કિક વિધાન $[\{q \wedge (\sim q \vee r)\} \wedge \{\sim p \vee (p \wedge \sim r)\}] \vee (p \wedge r)$ માટે સાચું સરળ પરિપથ આકૃતિ શું છે,જ્યાં $p, q, r$ અનુક્રમે સ્વીચ $S_1, S_2, S_3$ દર્શાવે છે.
A
Option A
B
Option B
C
Option C
D
Option D

Solution

(B) ધારો કે આપેલ તાર્કિક વિધાન $L = [\{q \wedge (\sim q \vee r)\} \wedge \{\sim p \vee (p \wedge \sim r)\}] \vee (p \wedge r)$ છે.
વિભાજનના નિયમનો ઉપયોગ કરતા,$\{q \wedge (\sim q \vee r)\} = (q \wedge \sim q) \vee (q \wedge r) = F \vee (q \wedge r) = (q \wedge r)$.
વિભાજનના નિયમનો ઉપયોગ કરતા,$\{\sim p \vee (p \wedge \sim r)\} = (\sim p \vee p) \wedge (\sim p \vee \sim r) = T \wedge (\sim p \vee \sim r) = (\sim p \vee \sim r)$.
આ કિંમતો $L$ માં મૂકતા,આપણને $L = [(q \wedge r) \wedge (\sim p \vee \sim r)] \vee (p \wedge r)$ મળે છે.
વિભાજનના નિયમનો ઉપયોગ કરતા,$(q \wedge r) \wedge (\sim p \vee \sim r) = (q \wedge r \wedge \sim p) \vee (q \wedge r \wedge \sim r) = (q \wedge r \wedge \sim p) \vee F = (q \wedge r \wedge \sim p)$.
હવે,$L = (q \wedge r \wedge \sim p) \vee (p \wedge r) = r \wedge [(q \wedge \sim p) \vee p]$.
વિભાજનના નિયમનો ઉપયોગ કરતા,$(q \wedge \sim p) \vee p = (q \vee p) \wedge (\sim p \vee p) = (q \vee p) \wedge T = (q \vee p)$.
આમ,$L = r \wedge (p \vee q)$.
સ્વીચના સંદર્ભમાં,$r$ એ $S_3$ છે,$p$ એ $S_1$ છે,અને $q$ એ $S_2$ છે.
તેથી,$L = S_3 \wedge (S_1 \vee S_2)$.
આ સ્વીચ $S_3$ ને સ્વીચ $S_1$ અને $S_2$ ના સમાંતર જોડાણ સાથે શ્રેણીમાં દર્શાવે છે.
386
MediumMCQ
જો ${(p \wedge \sim q) \wedge (p \wedge r)} \rightarrow (\sim p \vee q)$ નું સત્યતા મૂલ્ય $False$ હોય,તો વિધાનો $p, q, r$ ના સત્યતા મૂલ્યો અનુક્રમે શું હશે?
A
$T, T, T$
B
$F, F, F$
C
$F, F, T$
D
$T, F, T$

Solution

(D) શરતી વિધાન $A \rightarrow B$ એ $False$ હોય જો અને માત્ર જો $A$ એ $True$ હોય અને $B$ એ $False$ હોય.
અહીં,$A = \{(p \wedge \sim q) \wedge (p \wedge r)\}$ અને $B = (\sim p \vee q)$.
$B = (\sim p \vee q)$ ને $False$ થવા માટે,$\sim p$ અને $q$ બંને $False$ હોવા જોઈએ.
આનો અર્થ એ છે કે $p = True$ અને $q = False$.
હવે,આ કિંમતોને $A$ માં મૂકો:
$A = \{(T \wedge \sim F) \wedge (T \wedge r)\} = \{(T \wedge T) \wedge (T \wedge r)\} = \{T \wedge (T \wedge r)\} = (T \wedge r)$.
$A$ ને $True$ થવા માટે,$r$ એ $True$ હોવું જોઈએ.
તેથી,સત્યતા મૂલ્યો $p = True, q = False, r = True$ છે.
387
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કયા વિધાનનું સત્યતા મૂલ્ય $T$ છે?
$A$: એકમના ઘનમૂળ સમગુણોત્તર શ્રેણીમાં છે અને તેમનો સરવાળો $0$ છે.
$B$: $4+7 > 10$ જો અને તો જ $2+8 < 10$.
$C$: $\exists x \in N$ જેથી $x^2-3x+2=0$ અને $\exists n \in N$ જેથી $n$ એકી સંખ્યા છે.
$D$: $3+i$ એક સંકર સંખ્યા છે અથવા $\sqrt{2}+\sqrt{3}=\sqrt{5}$.
A
માત્ર $A$
B
$B, C$ અને $D$
C
$A$ અને $C$ બંને
D
$C$ અને $D$ બંને

Solution

(D) દરેક વિધાનનું મૂલ્યાંકન કરીએ:
$A$: એકમના ઘનમૂળ $1, \omega, \omega^2$ છે. તેઓ સામાન્ય ગુણોત્તર $\omega$ સાથે સમગુણોત્તર શ્રેણી બનાવે છે. તેમનો સરવાળો $1+\omega+\omega^2 = 0$ છે. વિધાન કહે છે કે સરવાળો $1$ છે,જે ખોટું છે. તેથી,$A$ એ $F$ છે.
$B$: $4+7 > 10$ એ $11 > 10$ $(T)$ છે. $2+8 < 10$ એ $10 < 10$ $(F)$ છે. $T \iff F$ એ $F$ છે. તેથી,$B$ એ $F$ છે.
$C$: $\exists x \in N$ જેથી $x^2-3x+2=0$. ઉકેલ $x=1$ અને $x=2$ છે,જે બંને $N$ માં છે. આ ભાગ $T$ છે. $\exists n \in N$ જેથી $n$ એકી સંખ્યા છે તે $T$ છે. $T \land T$ એ $T$ છે. તેથી,$C$ એ $T$ છે.
$D$: $3+i$ એક સંકર સંખ્યા છે $(T)$. $\sqrt{2}+\sqrt{3}=\sqrt{5}$ ખોટું છે $(F)$. $T \lor F$ એ $T$ છે. તેથી,$D$ એ $T$ છે.
આમ,$C$ અને $D$ બંનેનું સત્યતા મૂલ્ય $T$ છે.
388
MediumMCQ
જો વિધાન પેટર્ન $[p \wedge \sim r] \rightarrow [\sim r \wedge q]$ નું સત્યતા મૂલ્ય અસત્ય $(F)$ હોય,તો નીચેનામાંથી કોનું સત્યતા મૂલ્ય અસત્ય છે?
A
$(p \vee r) \rightarrow \sim r$
B
$(r \vee q) \rightarrow \sim p$
C
$\sim(p \vee q) \rightarrow \sim r$
D
$\sim(r \vee q) \rightarrow \sim p$

Solution

(D) આપેલ વિધાન પેટર્ન $[p \wedge \sim r] \rightarrow [\sim r \wedge q]$ છે અને તેનું સત્યતા મૂલ્ય $F$ છે.
શરતી વિધાન $A \rightarrow B$ ત્યારે જ $F$ હોય જ્યારે $A = T$ અને $B = F$ હોય.
તેથી,$[p \wedge \sim r] = T$ અને $[\sim r \wedge q] = F$.
$[p \wedge \sim r] = T$ પરથી,આપણને $p = T$ અને $\sim r = T$ મળે છે,જેનો અર્થ છે કે $r = F$.
$r = F$ હોવાથી,$\sim r = T$.
$\sim r = T$ ને $[\sim r \wedge q] = F$ માં મૂકતા,આપણને $[T \wedge q] = F$ મળે છે,જેનો અર્થ છે કે $q = F$.
આમ,સત્યતા મૂલ્યો $p = T, q = F, r = F$ છે.
હવે,વિકલ્પો તપાસો:
$D$: $\sim(r \vee q)$ $\rightarrow \sim p \implies \sim(F \vee F)$ $\rightarrow F \implies \sim F$ $\rightarrow F \implies T$ $\rightarrow F = F$.
તેથી,અસત્ય સત્યતા મૂલ્ય ધરાવતું વિધાન $\sim(r \vee q) \rightarrow \sim p$ છે.
389
EasyMCQ
જો $p$: સ્વિચ $S_1$ બંધ છે,$q$: સ્વિચ $S_2$ બંધ છે,$r$: સ્વિચ $S_3$ બંધ છે,તો નીચે આપેલ સ્વિચિંગ સર્કિટનું સાંકેતિક સ્વરૂપ કોના સમકક્ષ છે:
Question diagram
A
$p \wedge (q \vee r)$
B
$p \wedge (q \wedge r)$
C
$p \vee (q \wedge r)$
D
$(p \wedge (q \vee r)) \vee (r \wedge q \wedge p)$

Solution

(D) આ સર્કિટ લેમ્પ $L$ સાથે શ્રેણીમાં જોડાયેલી બે સમાંતર શાખાઓની બનેલી છે.
શાખા $1$ માં સ્વિચ $S_1$ અને તેની સાથે $S_2$ અને $S_3$ નું સમાંતર જોડાણ શ્રેણીમાં છે. આ શાખાનું સાંકેતિક સ્વરૂપ $p \wedge (q \vee r)$ છે.
શાખા $2$ માં સ્વિચ $S_3$,$S_2$,અને $S_1$ ત્રણેય શ્રેણીમાં છે. આ શાખાનું સાંકેતિક સ્વરૂપ $r \wedge q \wedge p$ છે.
આ બે શાખાઓ સમાંતરમાં હોવાથી,કુલ સાંકેતિક સ્વરૂપ $(p \wedge (q \vee r)) \vee (r \wedge q \wedge p)$ થશે.
390
EasyMCQ
$p$: જો $7$ એક એકી સંખ્યા હોય,તો $7$ એ $2$ વડે વિભાજ્ય છે.
$q$: જો $7$ એક અવિભાજ્ય સંખ્યા હોય,તો $7$ એક એકી સંખ્યા છે.
જો $V_1$ અને $V_2$ એ $p$ અને $q$ ના પ્રતિ-વિધાન (contrapositive) ના સત્યતા મૂલ્યો હોય,તો $(V_1, V_2) \equiv$
A
$(T, T)$
B
$(T, F)$
C
$(F, T)$
D
$(F, F)$

Solution

(C) શરતી વિધાન $P \implies Q$ નું પ્રતિ-વિધાન $\neg Q \implies \neg P$ છે.
વિધાન $p$ માટે: $P$ એ '$7$ એક એકી સંખ્યા છે' (સત્ય),$Q$ એ '$7$ એ $2$ વડે વિભાજ્ય છે' (અસત્ય). પ્રતિ-વિધાન 'જો $7$ એ $2$ વડે વિભાજ્ય નથી,તો $7$ એ એકી સંખ્યા નથી' છે. $7$ એ $2$ વડે વિભાજ્ય નથી (સત્ય) અને $7$ એ એકી સંખ્યા છે (સત્ય),તેથી 'જો સત્ય,તો અસત્ય' એ અસત્ય છે. આમ,$V_1 = F$.
વિધાન $q$ માટે: $P$ એ '$7$ એક અવિભાજ્ય સંખ્યા છે' (સત્ય),$Q$ એ '$7$ એક એકી સંખ્યા છે' (સત્ય). પ્રતિ-વિધાન 'જો $7$ એકી સંખ્યા નથી,તો $7$ અવિભાજ્ય સંખ્યા નથી' છે. $7$ એકી સંખ્યા છે (સત્ય),તેથી પૂર્વગ 'જો $7$ એકી સંખ્યા નથી' એ અસત્ય છે. અસત્ય પૂર્વગ ધરાવતું શરતી વિધાન હંમેશા સત્ય હોય છે. આમ,$V_2 = T$.
તેથી,$(V_1, V_2) = (F, T)$.
391
EasyMCQ
વિધાન $\sim p \vee (q \wedge \sim r)$ નું પ્રતિ-વિધાન (contrapositive) શું છે?
A
$p \rightarrow (q \wedge \sim r)$
B
$(q \wedge \sim r) \rightarrow p$
C
$p \rightarrow (\sim q \vee r)$
D
$(\sim q \vee r) \rightarrow \sim p$

Solution

(D) આપેલ વિધાન $S = \sim p \vee (q \wedge \sim r)$ છે.
આપણે જાણીએ છીએ કે પ્રેરણ (implication) $A \rightarrow B$ એ $\sim A \vee B$ ને તાર્કિક રીતે સમાન છે.
તેથી,વિધાન $S$ ને $p \rightarrow (q \wedge \sim r)$ તરીકે લખી શકાય છે.
પ્રેરણ $p \rightarrow Q$ નું પ્રતિ-વિધાન $\sim Q \rightarrow \sim p$ છે.
અહીં,$Q = (q \wedge \sim r)$ છે.
તેથી,$\sim Q = \sim (q \wedge \sim r) = \sim q \vee \sim (\sim r) = \sim q \vee r$ થાય.
આમ,પ્રતિ-વિધાન $(\sim q \vee r) \rightarrow \sim p$ છે.
392
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કયું વિધાન "દરેક $M > 0$ માટે,એવો $x \in S$ અસ્તિત્વ ધરાવે છે કે જેથી $x \geqslant M$" નું નિષેધ છે?
A
$\exists M > 0$ એવું છે કે જેથી દરેક $x \in S$ માટે $x \geqslant M$
B
$\exists M > 0, \exists x \in S$ એવું છે કે જેથી $x \geqslant M$
C
$\exists M > 0$ એવું છે કે જેથી દરેક $x \in S$ માટે $x < M$
D
$\exists M > 0$,એવો $x \in S$ અસ્તિત્વ ધરાવે છે કે જેથી $x < M$

Solution

(C) આપેલ વિધાન $\forall M > 0, \exists x \in S$ એવા સ્વરૂપમાં છે કે જેથી $P(x, M)$,જ્યાં $P(x, M)$ એ $x \geqslant M$ છે.
ક્વોન્ટિફાયર ધરાવતા વિધાનનો નિષેધ શોધવા માટે,આપણે $\forall$ ને $\exists$ સાથે અને $\exists$ ને $\forall$ સાથે બદલીએ છીએ,અને વિધાનનું નિષેધ કરીએ છીએ.
$\forall M > 0, \exists x \in S, (x \geqslant M)$ નો નિષેધ $\exists M > 0, \forall x \in S, \neg(x \geqslant M)$ છે.
કારણ કે $x \geqslant M$ નો નિષેધ $x < M$ છે,તેથી નિષેધિત વિધાન $\exists M > 0$ એવું છે કે જેથી દરેક $x \in S$ માટે $x < M$ થાય.
393
MediumMCQ
આપેલ પરિપથ માટે વૈકલ્પિક સમકક્ષ સરળ પરિપથમાં સ્વીચોની સંખ્યા કેટલી છે?
Question diagram
A
$0$
B
$1$
C
$2$
D
$3$

Solution

(B) આપેલ પરિપથમાં બે સમાંતર શાખાઓ છે જે બેટરી અને લેમ્પ $L$ સાથે શ્રેણીમાં જોડાયેલ છે.
ધારો કે સ્વીચો $S_1, S_2, S_3$ છે. પ્રથમ શાખા $S_1 \land (S_2' \lor S_3')$ છે.
બીજી શાખા $S_2 \land S_3 \land S_1$ છે.
કુલ પરિપથનું સમીકરણ $P = [S_1 \land (S_2' \lor S_3')] \lor (S_2 \land S_3 \land S_1)$ છે.
વિતરણના નિયમનો ઉપયોગ કરીને,આપણે $S_1$ ને સામાન્ય લઈ શકીએ:
$P = S_1 \land [(S_2' \lor S_3') \lor (S_2 \land S_3)]$.
ડી મોર્ગનના નિયમ મુજબ,$(S_2' \lor S_3')$ એ $(S_2 \land S_3)'$ ને સમકક્ષ છે.
તેથી,$P = S_1 \land [(S_2 \land S_3)' \lor (S_2 \land S_3)]$.
કારણ કે $(X' \lor X)$ હંમેશા સત્ય (tautology) હોય છે,તેથી સમીકરણ $P = S_1 \land T = S_1$ માં સરળ બને છે.
આમ,સમકક્ષ પરિપથ એ લેમ્પ સાથે શ્રેણીમાં માત્ર એક સ્વીચ $S_1$ છે.
સમકક્ષ પરિપથમાં સ્વીચોની સંખ્યા $1$ છે.
394
MediumMCQ
નીચેના વિધાનો ધ્યાનમાં લો:
$(A)$ જો $4+3=8$,તો $5+3=9$
$(B)$ જો $6+4=10$,તો ચંદ્ર સપાટ છે
$(C)$ જો $(A)$ અને $(B)$ બંને સાચા હોય,તો $5+6=17$
તો નીચેનામાંથી કયું વિધાન સાચું છે?
A
$(A)$ સાચું છે જ્યારે $(B)$ અને $(C)$ ખોટા છે
B
$(A)$ અને $(B)$ ખોટા છે,જ્યારે $(C)$ સાચું છે
C
$(A)$ અને $(C)$ સાચા છે,જ્યારે $(B)$ ખોટું છે
D
$(A)$ ખોટું છે,પરંતુ $(B)$ અને $(C)$ સાચા છે

Solution

(C) તર્કમાં,શરતી વિધાન $P \implies Q$ સાચું હોય છે જો $P$ ખોટું હોય,પછી ભલે $Q$ ની સત્યતાનું મૂલ્ય ગમે તે હોય.
$(A)$ $4+3=8$ ખોટું છે. પૂર્વવર્તી ખોટું હોવાથી,ગર્ભિતાર્થ $(A)$ સાચું છે.
$(B)$ $6+4=10$ સાચું છે,પરંતુ પરિણામી વિધાન 'ચંદ્ર સપાટ છે' ખોટું છે. સાચું પૂર્વવર્તી ખોટા પરિણામી વિધાન તરફ દોરી જાય છે,તેથી $(B)$ ખોટું છે.
$(C)$ પૂર્વવર્તી વિધાન છે '$(A)$ અને $(B)$ બંને સાચા છે'. $(B)$ ખોટું હોવાથી,સંયોજન '$(A)$ અને $(B)$ બંને સાચા છે' ખોટું છે. ખોટા પૂર્વવર્તી વાળું શરતી વિધાન સાચું હોય છે. આમ,$(C)$ સાચું છે.
તેથી,$(A)$ અને $(C)$ સાચા છે,જ્યારે $(B)$ ખોટું છે.
395
MediumMCQ
વિધાન "ત્રિકોણ સમબાજુ અથવા સમદ્વિબાજુ ત્રિકોણ છે અને ત્રિકોણ સમદ્વિબાજુ નથી અને તે કાટકોણ છે" નું નિષેધ શું છે?
A
ત્રિકોણ સમબાજુ નથી અથવા સમદ્વિબાજુ ત્રિકોણ નથી અથવા તે સમદ્વિબાજુ નથી અથવા તે કાટકોણ નથી
B
ત્રિકોણ સમબાજુ ત્રિકોણ નથી અથવા સમદ્વિબાજુ ત્રિકોણ નથી અને તે સમદ્વિબાજુ છે અથવા તે કાટકોણ નથી
C
જો ત્રિકોણ સમબાજુ ત્રિકોણ અથવા સમદ્વિબાજુ ત્રિકોણ હોય તો તે સમદ્વિબાજુ ત્રિકોણ છે અથવા કાટકોણ નથી
D
જો ત્રિકોણ સમબાજુ ત્રિકોણ અથવા સમદ્વિબાજુ ત્રિકોણ હોય તો તે સમદ્વિબાજુ ત્રિકોણ નથી અને તે કાટકોણ નથી

Solution

(A) ધારો કે $p$ એ વિધાન "ત્રિકોણ સમબાજુ ત્રિકોણ છે" છે.
ધારો કે $q$ એ વિધાન "ત્રિકોણ સમદ્વિબાજુ ત્રિકોણ છે" છે.
ધારો કે $r$ એ વિધાન "ત્રિકોણ કાટકોણ છે" છે.
આપેલ વિધાન $(p \lor q) \land (\neg q \land r)$ છે.
આપણે નિષેધ શોધવાની જરૂર છે: $\neg((p \lor q) \land (\neg q \land r))$.
ડી મોર્ગનના નિયમનો ઉપયોગ કરીને,$\neg(A \land B) = \neg A \lor \neg B$,આપણને મળે છે:
$\neg(p \lor q) \lor \neg(\neg q \land r)$.
ફરીથી ડી મોર્ગનનો નિયમ લાગુ કરતા:
$(\neg p \land \neg q) \lor (q \lor \neg r)$.
આનો અર્થ એ થાય છે: "ત્રિકોણ સમબાજુ નથી અને સમદ્વિબાજુ નથી,અથવા ત્રિકોણ સમદ્વિબાજુ છે અથવા તે કાટકોણ નથી".
396
EasyMCQ
જો વિધાનો $p, q$ અને $r$ અનુક્રમે સત્ય,અસત્ય અને સત્ય હોય,તો વિધાન પ્રતિકૃતિ $[\sim q \wedge (p \vee \sim q) \wedge \sim r] \vee p$ નું સત્યતા મૂલ્ય અને તેના દ્વૈત (dual) વિધાનનું સત્યતા મૂલ્ય અનુક્રમે શું થાય?
A
$T, T$
B
$F, T$
C
$T, F$
D
$F, F$

Solution

(A) આપેલ છે કે $p = T$,$q = F$,અને $r = T$.
પ્રથમ,વિધાન પ્રતિકૃતિ $S = [\sim q \wedge (p \vee \sim q) \wedge \sim r] \vee p$ ની ગણતરી કરો.
કિંમતો મૂકતા:
$S = [\sim F \wedge (T \vee \sim F) \wedge \sim T] \vee T$
$S = [T \wedge (T \vee T) \wedge F] \vee T$
$S = [T \wedge T \wedge F] \vee T$
$S = F \vee T = T$.
હવે,દ્વૈત વિધાન $S^*$ શોધો. દ્વૈત મેળવવા માટે,$\wedge$ ને $\vee$ સાથે,$\vee$ ને $\wedge$ સાથે,$T$ ને $F$ સાથે અને $F$ ને $T$ સાથે બદલો.
દ્વૈત વિધાન $S^* = [\sim q \vee (p \wedge \sim q) \vee \sim r] \wedge p$ છે.
કિંમતો મૂકતા:
$S^* = [\sim F \vee (T \wedge \sim F) \vee \sim T] \wedge T$
$S^* = [T \vee (T \wedge T) \vee F] \wedge T$
$S^* = [T \vee T \vee F] \wedge T$
$S^* = T \wedge T = T$.
આમ,સત્યતા મૂલ્યો $T$ અને $T$ છે.
397
MediumMCQ
જો $p \equiv$ સ્વિચ $S_1$ બંધ છે,$q \equiv$ સ્વિચ $S_2$ બંધ છે,$r \equiv$ સ્વિચ $S_3$ બંધ છે,તો નીચે આપેલ સ્વિચિંગ સર્કિટનું સાંકેતિક સ્વરૂપ કોના સમકક્ષ છે?
Question diagram
A
$p \wedge (q \vee r) \vee (\neg r \wedge \neg q \wedge p)$
B
$p \vee (q \wedge r) \vee (\neg r \vee \neg q \vee p)$
C
$p \wedge (q \wedge r) \vee (\neg r \wedge \neg q \wedge p)$
D
$p \vee (q \vee r) \wedge (\neg r \vee \neg q \vee p)$

Solution

(A) સર્કિટમાં સમાંતર રીતે જોડાયેલ બે મુખ્ય શાખાઓ છે.
$1$. ઉપરની શાખામાં સ્વિચ $S_1$ શ્રેણીમાં $S_2$ અને $S_3$ ના સમાંતર જોડાણ સાથે છે. આ શાખા માટેનું સાંકેતિક સ્વરૂપ $p \wedge (q \vee r)$ છે.
$2$. નીચેની શાખામાં સ્વિચ $S_3'$,$S_2'$,અને $S_1$ શ્રેણીમાં છે. $S_3'$ એ $S_3$ નું પૂરક છે અને $S_2'$ એ $S_2$ નું પૂરક છે,તેથી આ શાખા માટેનું સાંકેતિક સ્વરૂપ $(\neg r \wedge \neg q \wedge p)$ છે.
$3$. બંને શાખાઓ સમાંતર હોવાથી,કુલ સાંકેતિક સ્વરૂપ બંને શાખાઓનું વિયોજન (disjunction) છે: $p \wedge (q \vee r) \vee (\neg r \wedge \neg q \wedge p)$.
398
MediumMCQ
નીચેના ત્રણ વિધાનો ધ્યાનમાં લો:
$(A)$ જો $3+2=7$ તો $4+3=8$.
$(B)$ જો $5+2=7$ તો પૃથ્વી સપાટ છે.
$(C)$ જો $(A)$ અને $(B)$ બંને સાચા હોય તો $5+6=11$.
નીચેનામાંથી કયું વિધાન સાચું છે?
A
$(A)$ અને $(C)$ સાચા છે જ્યારે $(B)$ ખોટું છે.
B
$(A)$ સાચું છે જ્યારે $(B)$ અને $(C)$ ખોટા છે.
C
$(A)$ ખોટું છે પરંતુ $(B)$ અને $(C)$ સાચા છે.
D
$(A)$ ખોટું છે જ્યારે $(C)$ સાચું છે.

Solution

(A) તર્કમાં,શરતી વિધાન $P \implies Q$ ત્યારે જ ખોટું હોય છે જ્યારે $P$ સાચું હોય અને $Q$ ખોટું હોય. અન્યથા,તે સાચું હોય છે.
$(A)$ $P: 3+2=7$ (ખોટું),$Q: 4+3=8$ (ખોટું). $P$ ખોટું હોવાથી,$P \implies Q$ સાચું છે.
$(B)$ $P: 5+2=7$ (સાચું),$Q: \text{પૃથ્વી સપાટ છે}$ (ખોટું). $P$ સાચું અને $Q$ ખોટું હોવાથી,$P \implies Q$ ખોટું છે.
$(C)$ $P: (A) \text{ સાચું છે અને } (B) \text{ સાચું છે}$,$Q: 5+6=11$ (સાચું). $(A)$ સાચું છે અને $(B)$ ખોટું છે,તેથી શરત $P$ ખોટી છે. ખોટા પૂર્વવર્તી સાથેનું શરતી વિધાન સાચું હોય છે. આમ,$(C)$ સાચું છે.
તેથી,$(A)$ અને $(C)$ સાચા છે,જ્યારે $(B)$ ખોટું છે.
399
MediumMCQ
વિધાનો $p: S_1$ બંધ છે; $q: S_2$ બંધ છે; $r: S_3$ બંધ છે તેમ ધ્યાનમાં લો. સ્વિચિંગ સર્કિટ માટે સરળ સમકક્ષ સર્કિટ આકૃતિ અને તેનું તાર્કિક વિધાન અનુક્રમે છે.
Question diagram
A
Option A
B
Option B
C
Option C
D
Option D

Solution

(D) આપેલ સર્કિટમાં બે મુખ્ય ભાગો છે જે સ્વિચ $S_3$ સાથે શ્રેણીમાં જોડાયેલા છે. ધારો કે પ્રથમ ભાગ $C_1$ છે અને બીજો ભાગ $C_2$ છે. સર્કિટ $C_1 \wedge r \wedge C_2$ છે.
$C_1$ માટે: તેમાં ત્રણ સમાંતર શાખાઓ છે: $(p' \wedge q')$,$p$,અને $q$. તેથી,$C_1 = (p' \wedge q') \vee p \vee q$.
શોષણના નિયમ અને વિભાજનના નિયમોનો ઉપયોગ કરતા:
$C_1 = (p' \wedge q') \vee (p \vee q) = (p' \vee (p \vee q)) \wedge (q' \vee (p \vee q)) = (T \vee q) \wedge (p \vee (q' \vee q)) = T \wedge (p \vee T) = T \wedge T = T$.
$C_2$ માટે: તેમાં બે સમાંતર શાખાઓ છે: $(p \wedge q)$ અને $(p' \wedge q)$. તેથી,$C_2 = (p \wedge q) \vee (p' \wedge q)$.
વિભાજનના નિયમનો ઉપયોગ કરતા:
$C_2 = (p \vee p') \wedge q = T \wedge q = q$.
આમ,કુલ સર્કિટ અભિવ્યક્તિ $T \wedge r \wedge q = q \wedge r$ છે.
સરળ સર્કિટ એ સ્વિચ $S_2$ અને $S_3$ નું શ્રેણી જોડાણ છે,જે તાર્કિક વિધાન $(q \wedge r)$ ને અનુરૂપ છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

Mathematical Reasoning — Mathematical logic · Frequently Asked Questions

1Are these Mathematical Reasoning questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Mathematical Reasoning Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.