Gujarati

Locus Related Problem Questions in Gujarati

Class 11 Mathematics · 10-1.Circle and System of Circles · Locus Related Problem

308+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 50 of 308 questions in Gujarati

101
DifficultMCQ
ધારો કે $A = (a, 0)$ અને $B = (-a, 0)$ બે અચળ બિંદુઓ છે. $a \in (-\infty, 0)$ માટે,બિંદુ $P$ સમતલમાં એવી રીતે ગતિ કરે છે કે જેથી $PA = nPB$ $(n \neq 0, 1)$ થાય. જો $P$ નો બિંદુપથ વર્તુળ હોય,તો તે વર્તુળ:
A
$A$ અને $B$ માંથી પસાર થાય છે.
B
$A$ અને $B$ માંથી ક્યારેય પસાર થતું નથી.
C
$A$ માંથી પસાર થાય છે પરંતુ $B$ માંથી પસાર થતું નથી.
D
$B$ માંથી પસાર થાય છે પરંતુ $A$ માંથી પસાર થતું નથી.

Solution

(B) ધારો કે $P = (x, y)$. શરત $PA = nPB$ પરથી $PA^2 = n^2 PB^2$ મળે.
$(x - a)^2 + y^2 = n^2((x + a)^2 + y^2)$.
$x^2 - 2ax + a^2 + y^2 = n^2(x^2 + 2ax + a^2 + y^2)$.
$(1 - n^2)x^2 + (1 - n^2)y^2 - 2ax(1 + n^2) + a^2(1 - n^2) = 0$.
$(1 - n^2)$ વડે ભાગતા ($n \neq 1$ હોવાથી):
$x^2 + y^2 - 2ax \frac{1 + n^2}{1 - n^2} + a^2 = 0$.
આ એક વર્તુળનું સમીકરણ છે.
જો વર્તુળ $A(a, 0)$ માંથી પસાર થાય,તો $a^2 + 0 - 2a^2 \frac{1 + n^2}{1 - n^2} + a^2 = 0$,જેનો અર્થ છે કે $2a^2 = 2a^2 \frac{1 + n^2}{1 - n^2}$,એટલે કે $1 = \frac{1 + n^2}{1 - n^2}$,જે $n = 0$ સૂચવે છે,જે $n \neq 0$ ની વિરુદ્ધ છે.
તે જ રીતે,તે $B(-a, 0)$ માંથી પસાર થતું નથી.
102
DifficultMCQ
$2a$ લંબાઈનો $PQ$ સળિયો તેના અંત્યબિંદુઓ યામ અક્ષો પર રહે તે રીતે ગતિ કરે છે. $\Delta OPQ$ ના પરિકેન્દ્રનો બિંદુપથ શોધો.
A
$x^2 + y^2 = 2a^2$
B
$x^2 + y^2 = 4a^2$
C
$x^2 + y^2 = 3a^2$
D
$x^2 + y^2 = a^2$

Solution

(D) ધારો કે $P$ ના યામ $(2x_0, 0)$ અને $Q$ ના યામ $(0, 2y_0)$ છે,જેથી લંબાઈ $PQ = \sqrt{(2x_0)^2 + (2y_0)^2} = 2a$ થાય.
આથી $4x_0^2 + 4y_0^2 = 4a^2$,એટલે કે $x_0^2 + y_0^2 = a^2$ મળે.
$\Delta OPQ$ એ કાટકોણ ત્રિકોણ હોવાથી,તેનું પરિકેન્દ્ર $M(h, k)$ એ કર્ણ $PQ$ નું મધ્યબિંદુ થાય.
તેથી,$h = \frac{2x_0 + 0}{2} = x_0$ અને $k = \frac{0 + 2y_0}{2} = y_0$.
$x_0 = h$ અને $y_0 = k$ ને $x_0^2 + y_0^2 = a^2$ માં મૂકતા,આપણને $h^2 + k^2 = a^2$ મળે.
આમ,પરિકેન્દ્રનો બિંદુપથ $x^2 + y^2 = a^2$ છે.
103
DifficultMCQ
$x^2 + y^2 = a^2$ વર્તુળના $\alpha$ અને $\beta$ ઢોળાવવાળા સ્પર્શકો બિંદુ $P$ આગળ છેદે છે. જો $\cot \alpha + \cot \beta = 0$ હોય,તો $P$ નો બિંદુપથ શોધો:
A
$x - y = 0$
B
$x + y = 0$
C
$xy = 0$
D
આપેલ પૈકી એકપણ નહીં

Solution

(C) $x^2 + y^2 = a^2$ વર્તુળના $m$ ઢોળાવવાળા સ્પર્શકનું સમીકરણ $y = mx \pm a\sqrt{1 + m^2}$ છે.
ધારો કે ઢોળાવ $m_1 = \tan \alpha$ અને $m_2 = \tan \beta$ છે.
આપેલ છે કે $\cot \alpha + \cot \beta = 0$,જેનો અર્થ છે કે $\frac{1}{m_1} + \frac{1}{m_2} = 0$,તેથી $m_1 + m_2 = 0$ અથવા $m_2 = -m_1$.
આ શરત મુજબ,છેદબિંદુ $P(x, y)$ માટે $x = 0$ અથવા $y = 0$ મળે છે.
તેથી,$P$ નો બિંદુપથ $xy = 0$ છે.
104
MediumMCQ
$(a \cos t, a \sin t)$,$(b \sin t, -b \cos t)$ અને $(1, 0)$ શિરોબિંદુઓ ધરાવતા ત્રિકોણના મધ્યકેન્દ્રનો બિંદુપથ શું થાય?
A
$(3x + 1)^2 + (3y)^2 = a^2 - b^2$
B
$(3x - 1)^2 + (3y)^2 = a^2 - b^2$
C
$(3x - 1)^2 + (3y)^2 = a^2 + b^2$
D
$(3x + 1)^2 + (3y)^2 = a^2 + b^2$

Solution

(C) ધારો કે ત્રિકોણના શિરોબિંદુઓ $A(a \cos t, a \sin t)$,$B(b \sin t, -b \cos t)$ અને $C(1, 0)$ છે.
ધારો કે મધ્યકેન્દ્ર $(x, y)$ છે.
મધ્યકેન્દ્રના યામ નીચે મુજબ છે:
$x = \frac{a \cos t + b \sin t + 1}{3}$ અને $y = \frac{a \sin t - b \cos t + 0}{3}$.
પદોને ગોઠવતા:
$3x - 1 = a \cos t + b \sin t$ અને $3y = a \sin t - b \cos t$.
બંને બાજુ વર્ગ કરીને સરવાળો કરતા:
$(3x - 1)^2 + (3y)^2 = (a \cos t + b \sin t)^2 + (a \sin t - b \cos t)^2$.
જમણી બાજુનું વિસ્તરણ કરતા:
$(3x - 1)^2 + (3y)^2 = a^2 \cos^2 t + b^2 \sin^2 t + 2ab \sin t \cos t + a^2 \sin^2 t + b^2 \cos^2 t - 2ab \sin t \cos t$.
સાદુરૂપ આપતા:
$(3x - 1)^2 + (3y)^2 = a^2(\cos^2 t + \sin^2 t) + b^2(\sin^2 t + \cos^2 t)$.
કારણ કે $\cos^2 t + \sin^2 t = 1$,તેથી:
$(3x - 1)^2 + (3y)^2 = a^2 + b^2$.
105
DifficultMCQ
એવા બિંદુનો બિંદુપથ શોધો કે જ્યાંથી બે વર્તુળો $x^2 + y^2 - 5x - 3 = 0$ અને $3x^2 + 3y^2 + 2x + 4y - 6 = 0$ પર દોરેલા સ્પર્શકોની લંબાઈ સમાન હોય.
A
$2x^2 + 2y^2 + 7x - 4y - 3 = 0$
B
$17x + 4y + 3 = 0$
C
$4x^2 + 4y^2 - 3x + 4y - 9 = 0$
D
$13x - 4y + 15 = 0$

Solution

(B) આપેલ વર્તુળો $S_1: x^2 + y^2 - 5x - 3 = 0$ અને $S_2: x^2 + y^2 + \frac{2}{3}x + \frac{4}{3}y - 2 = 0$ છે.
ધારો કે $P(x, y)$ એક એવું બિંદુ છે કે જ્યાંથી બંને વર્તુળો પરના સ્પર્શકોની લંબાઈ સમાન છે.
બિંદુ $P(x, y)$ થી વર્તુળ $S = 0$ પરના સ્પર્શકની લંબાઈ $\sqrt{S}$ છે.
તેથી,$\sqrt{x^2 + y^2 - 5x - 3} = \sqrt{x^2 + y^2 + \frac{2}{3}x + \frac{4}{3}y - 2}$.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા,$x^2 + y^2 - 5x - 3 = x^2 + y^2 + \frac{2}{3}x + \frac{4}{3}y - 2$.
સાદુરૂપ આપતા,$-5x - 3 = \frac{2}{3}x + \frac{4}{3}y - 2$.
$3$ વડે ગુણતા,$-15x - 9 = 2x + 4y - 6$.
પદોને ગોઠવતા,$17x + 4y + 3 = 0$.
આ બે વર્તુળોની રેડિકલ અક્ષ (radical axis) નું સમીકરણ છે.
106
DifficultMCQ
દ્વિ-પરિમાણીય યામ સમતલમાં ત્રણ ભિન્ન બિંદુઓ $A, B, C$ આપેલા છે,જેથી દરેક બિંદુનું $(1, 0)$ થી અંતર અને $(-1, 0)$ થી અંતરનો ગુણોત્તર $\frac{1}{2}$ છે. તો ત્રિકોણ $ABC$ નું પરિકેન્દ્ર કયા બિંદુએ હશે?
A
$\left( \frac{1}{3}, 0 \right)$
B
$(3, 0)$
C
$(0, 0)$
D
$\left( \frac{5}{3}, 0 \right)$

Solution

(D) ધારો કે બિંદુ $P(x, y)$ છે. આપેલી શરત મુજબ $\frac{PA}{PB} = \frac{1}{2}$,જ્યાં $A = (1, 0)$ અને $B = (-1, 0)$ છે.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા,$4PA^2 = PB^2$ મળે.
$4((x-1)^2 + y^2) = (x+1)^2 + y^2$.
$4(x^2 - 2x + 1 + y^2) = x^2 + 2x + 1 + y^2$.
$4x^2 - 8x + 4 + 4y^2 = x^2 + 2x + 1 + y^2$.
$3x^2 - 10x + 3 + 3y^2 = 0$.
$x^2 - \frac{10}{3}x + y^2 + 1 = 0$.
આ એક વર્તુળનું સમીકરણ છે જેનું કેન્દ્ર $C_0 = \left( \frac{5}{3}, 0 \right)$ અને ત્રિજ્યા $r = \sqrt{(\frac{5}{3})^2 - 1} = \frac{4}{3}$ છે.
બિંદુઓ $A, B, C$ આ વર્તુળ પર આવેલા હોવાથી,ત્રિકોણ $ABC$ નું પરિકેન્દ્ર આ વર્તુળનું કેન્દ્ર $\left( \frac{5}{3}, 0 \right)$ થશે.
107
DifficultMCQ
ધારો કે $A = (a, 0)$ અને $B = (-a, 0)$ બે અચળ બિંદુઓ છે. $a \in (-\infty, 0)$ માટે,બિંદુ $P(x, y)$ સમતલમાં એવી રીતે ગતિ કરે છે કે જેથી $PA = nPB$ $(n \neq 0, n \neq 1)$. જો $0 < n < 1$ હોય,તો $P$ ના બિંદુપથ વિશે નીચેનામાંથી શું સાચું છે?
A
$A$ વર્તુળની અંદર છે અને $B$ વર્તુળની બહાર છે.
B
$A$ વર્તુળની બહાર છે અને $B$ વર્તુળની અંદર છે.
C
$A$ અને $B$ બંને વર્તુળ પર છે.
D
$A$ અને $B$ બંને વર્તુળની અંદર છે.

Solution

(A) $PA = nPB$ આપેલ છે. બંને બાજુ વર્ગ કરતા,$PA^2 = n^2 PB^2$ મળે.
$(x - a)^2 + y^2 = n^2((x + a)^2 + y^2)$.
$x^2 - 2ax + a^2 + y^2 = n^2(x^2 + 2ax + a^2 + y^2)$.
$(1 - n^2)x^2 - 2a(1 + n^2)x + (1 - n^2)y^2 + a^2(1 - n^2) = 0$.
$(1 - n^2)$ વડે ભાગતા,$x^2 - 2a \frac{1 + n^2}{1 - n^2} x + y^2 + a^2 = 0$ મળે.
આ એક વર્તુળનું સમીકરણ છે જેનું કેન્દ્ર $C = (a \frac{1 + n^2}{1 - n^2}, 0)$ અને ત્રિજ્યા $r = |a| \frac{2n}{1 - n^2}$ છે.
$a < 0$ હોવાથી,$a = -k$ લો જ્યાં $k > 0$. તેથી $A = (-k, 0)$ અને $B = (k, 0)$.
કેન્દ્ર $C = (-k \frac{1 + n^2}{1 - n^2}, 0)$ છે.
$0 < n < 1$ હોવાથી,$\frac{1 + n^2}{1 - n^2} > 1$,તેથી કેન્દ્ર $C$ એ ઉગમબિંદુથી $k$ કરતા વધુ અંતરે ઋણ દિશામાં છે.
આમ,$A$ એ કેન્દ્રની નજીક છે અને $B$ એ કેન્દ્રથી દૂર છે,તેથી $A$ વર્તુળની અંદર અને $B$ વર્તુળની બહાર છે.
108
DifficultMCQ
વક્ર ${y^2 = 4a(x + a \sin \frac{x}{a})}$ પરના બિંદુઓ કે જ્યાં સ્પર્શક $x$-અક્ષને સમાંતર હોય તેવા બિંદુઓનો બિંદુગણ . . . . દર્શાવે છે.
A
સીધી રેખા
B
પરવલય
C
વર્તૂળ
D
ઉપવલય

Solution

(A) આપેલ વક્રનું સમીકરણ: ${y^2 = 4a(x + a \sin \frac{x}{a})}$.
$x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
${2y \frac{dy}{dx} = 4a(1 + a \cos \frac{x}{a} \cdot \frac{1}{a})}$
${2y \frac{dy}{dx} = 4a(1 + \cos \frac{x}{a})}$
સ્પર્શક $x$-અક્ષને સમાંતર હોય ત્યારે ઢાળ ${\frac{dy}{dx} = 0}$ થાય.
આથી ${1 + \cos \frac{x}{a} = 0}$,એટલે કે ${\cos \frac{x}{a} = -1}$.
તેથી,${\frac{x}{a} = (2n+1)\pi}$. સરળ કિસ્સા માટે,${n=0}$ લેતા,${x = a\pi}$.
${x = a\pi}$ ને મૂળ સમીકરણમાં મૂકતા:
${y^2 = 4a(a\pi + a \sin \pi)}$
${y^2 = 4a(a\pi + 0)}$
${y^2 = 4a^2\pi}$.
અહીં ${a}$ અચળાંક હોવાથી,${y^2 = 4a^2\pi}$ એ $x$-અક્ષને સમાંતર રેખાઓનો સમૂહ (ખાસ કરીને ${y = \pm 2a\sqrt{\pi}}$) દર્શાવે છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,આ આડી રેખાઓનો સમૂહ સીધી રેખાઓ તરીકે ઓળખાય છે.
109
DifficultMCQ
રેખા $(2x - 3y + 4) + k(x - 2y + 3) = 0, k \in R$ માં બિંદુ $(2, 3)$ ના પ્રતિબિંબનો બિંદુપથ શું છે?
A
$\sqrt{3}$ ત્રિજ્યા ધરાવતું વર્તુળ
B
$x$-અક્ષને સમાંતર સીધી રેખા
C
$y$-અક્ષને સમાંતર સીધી રેખા
D
$\sqrt{2}$ ત્રિજ્યા ધરાવતું વર્તુળ

Solution

(D) ધારો કે $P = (2, 3)$ આપેલ બિંદુ છે અને $P' = (h, k)$ એ રેખા $L_k: (2x - 3y + 4) + k(x - 2y + 3) = 0$ માં તેનું પ્રતિબિંબ છે.
રેખા $L_k$ એ $L_1: 2x - 3y + 4 = 0$ અને $L_2: x - 2y + 3 = 0$ ના છેદબિંદુમાંથી પસાર થાય છે.
$L_1$ અને $L_2$ ઉકેલતા,આપણને $x = 1, y = 2$ મળે છે. ધારો કે આ બિંદુ $A = (1, 2)$ છે.
$P'$ એ $L_k$ માં $P$ નું પ્રતિબિંબ હોવાથી,રેખા $AP$ એ $AP'$ ને લંબ છે અને $AP = AP'$ થાય.
$AP$ નો ઢાળ $m_{AP} = \frac{3-2}{2-1} = 1$ છે.
ધારો કે $P' = (x, y)$. $AP'$ નો ઢાળ $m_{AP'} = \frac{y-2}{x-1}$ છે.
$AP \perp AP'$ હોવાથી,તેમના ઢાળનો ગુણાકાર $-1$ થાય,તેથી $\frac{y-2}{x-1} = -1 \implies y - 2 = -(x - 1) \implies x + y = 3$.
વળી,અંતર $AP = \sqrt{(2-1)^2 + (3-2)^2} = \sqrt{2}$.
$AP = AP'$ હોવાથી,$(x-1)^2 + (y-2)^2 = AP^2 = 2$ મળે.
આમ,બિંદુપથ એ $(1, 2)$ કેન્દ્ર અને $\sqrt{2}$ ત્રિજ્યા ધરાવતું વર્તુળ છે.
110
DifficultMCQ
જે વર્તુળો $x^{2} + y^{2} - 8x - 8y - 4 = 0$ ને બહારથી સ્પર્શે છે અને $x$-અક્ષને પણ સ્પર્શે છે,તેમના કેન્દ્રો શેના પર આવેલા છે?
A
અતિવલય (hyperbola)
B
પરવલય (parabola)
C
વર્તુળ (circle)
D
ઉપવલય (ellipse) જે વર્તુળ નથી

Solution

(B) આપેલ વર્તુળ $x^{2} + y^{2} - 8x - 8y - 4 = 0$ છે.
આ વર્તુળનું કેન્દ્ર $(4, 4)$ છે અને તેની ત્રિજ્યા $r = \sqrt{4^{2} + 4^{2} - (-4)} = 6$ છે.
ધારો કે માંગેલ વર્તુળનું કેન્દ્ર $(h, k)$ છે અને તેની ત્રિજ્યા $R = k$ છે.
વર્તુળો બહારથી સ્પર્શતા હોવાથી,તેમના કેન્દ્રો વચ્ચેનું અંતર તેમની ત્રિજ્યાઓના સરવાળા જેટલું થાય:
$\sqrt{(h - 4)^{2} + (k - 4)^{2}} = 6 + k$.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા:
$(h - 4)^{2} + (k - 4)^{2} = (6 + k)^{2}$.
સાદુરૂપ આપતા:
$h^{2} - 8h + 16 + k^{2} - 8k + 16 = 36 + k^{2} + 12k$.
$h^{2} - 8h - 20k - 4 = 0$.
આમ,બિંદુપથ $x^{2} - 8x - 20y - 4 = 0$ મળે છે,જે પરવલયનું સમીકરણ છે.
111
DifficultMCQ
ન્યૂનતમ ક્ષેત્રફળ ધરાવતા વર્તુળની ત્રિજ્યા,જે વક્ર $y = 4 - x^2$ અને રેખાઓ $y = |x|$ ને સ્પર્શે છે,તે છે:
A
$4(\sqrt{2} + 1)$
B
$2(\sqrt{2} + 1)$
C
$2(\sqrt{2} - 1)$
D
$\frac{-2 + \sqrt{34}}{2\sqrt{2}}$

Solution

(D) ધારો કે વર્તુળ $x^2 + (y - k)^2 = r^2$ છે. તે $y = |x|$ ને સ્પર્શે છે,તેથી $(0, k)$ થી $x - y = 0$ નું અંતર $r$ છે,એટલે કે $\frac{|-k|}{\sqrt{2}} = r$,જે $k = r\sqrt{2}$ આપે છે.
$x^2 = 4 - y$ ને વર્તુળના સમીકરણમાં મૂકતા: $(4 - y) + (y - k)^2 = r^2$.
$4 - y + y^2 - 2ky + k^2 = \frac{k^2}{2}$.
$y^2 - (2k + 1)y + (4 + \frac{k^2}{2}) = 0$.
સ્પર્શક હોવા માટે,વિવેચક $D = 0$:
$(2k + 1)^2 - 4(4 + \frac{k^2}{2}) = 0$.
$4k^2 + 4k + 1 - 16 - 2k^2 = 0$.
$2k^2 + 4k - 15 = 0$.
$k$ માટે ઉકેલતા ($k > 0$ લેતા): $k = \frac{-4 + \sqrt{16 - 4(2)(-15)}}{4} = \frac{-4 + \sqrt{136}}{4} = \frac{-4 + 2\sqrt{34}}{4} = \frac{-2 + \sqrt{34}}{2}$.
કારણ કે $r = \frac{k}{\sqrt{2}}$,તેથી $r = \frac{-2 + \sqrt{34}}{2\sqrt{2}}$.
Solution diagram
112
MediumMCQ
$l$ લંબાઈની એક લાકડી રૂમના ભોંયતળિયા અને દીવાલ પર ટેકવેલી છે. જો લાકડી ભોંયતળિયા પર સરકવાનું શરૂ કરે,તો તેના મધ્યબિંદુનો બિંદુપથ શું હશે?
A
એક સીધી રેખા
B
વર્તુળ
C
પરવલય
D
ઉપવલય

Solution

(B) ધારો કે લાકડીના છેડાઓના યામ ભોંયતળિયા પર $(a, 0)$ અને દીવાલ પર $(0, b)$ છે. લાકડીની લંબાઈ $l$ છે,તેથી $a^2 + b^2 = l^2$.
ધારો કે લાકડીનું મધ્યબિંદુ $(h, k)$ છે.
મધ્યબિંદુના સૂત્ર મુજબ,$h = \frac{a+0}{2} = \frac{a}{2}$ અને $k = \frac{0+b}{2} = \frac{b}{2}$.
આના પરથી $a = 2h$ અને $b = 2k$ મળે છે.
આ કિંમતોને $a^2 + b^2 = l^2$ સમીકરણમાં મૂકતા,આપણને $(2h)^2 + (2k)^2 = l^2$ મળે છે.
$4h^2 + 4k^2 = l^2 \Rightarrow h^2 + k^2 = \frac{l^2}{4}$.
$(h, k)$ ને $(x, y)$ વડે બદલતા,બિંદુપથ $x^2 + y^2 = \left(\frac{l}{2}\right)^2$ મળે છે,જે એક વર્તુળ દર્શાવે છે.
Solution diagram
113
MediumMCQ
સમીકરણ $\sqrt{(x - 2)^2 + y^2} + \sqrt{(x + 2)^2 + y^2} = 4$ એ શું દર્શાવે છે?
A
વર્તુળ
B
સુરેખાઓની જોડી
C
પરવલય
D
ઉપવલય

Solution

(B) આપેલ સમીકરણ $\sqrt{(x - 2)^2 + y^2} + \sqrt{(x + 2)^2 + y^2} = 4$ છે.
આ સમીકરણ બિંદુ $P(x, y)$ થી બે નિશ્ચિત બિંદુઓ $F_1(2, 0)$ અને $F_2(-2, 0)$ સુધીના અંતરનો સરવાળો $4$ હોવાનું દર્શાવે છે.
નિશ્ચિત બિંદુઓ $F_1$ અને $F_2$ વચ્ચેનું અંતર $d = \sqrt{(2 - (-2))^2 + (0 - 0)^2} = 4$ છે.
અહીં $PF_1 + PF_2 = F_1F_2$ હોવાથી,બિંદુ $P$ એ $F_1$ અને $F_2$ ને જોડતા રેખાખંડ પર આવેલું છે.
આ રેખાખંડ $x$-અક્ષ પર છે જ્યાં $y = 0$ અને $-2 \le x \le 2$ છે.
આમ,આ એક સંપાતી સુરેખાઓની જોડી દર્શાવે છે.
114
MediumMCQ
એક બિંદુનો બિંદુપથ જે એવી રીતે ગતિ કરે છે કે જેથી $1$ એકમ બાજુવાળા ચોરસની બાજુઓથી તેના અંતરના વર્ગોનો સરવાળો $9$ થાય,તે છે
A
સીધી રેખા
B
વર્તુળ
C
પરવલય
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(B) ધારો કે ચોરસના શિરોબિંદુઓ $xy$-સમતલમાં $(0,0), (1,0), (1,1),$ અને $(0,1)$ છે.
ધારો કે બિંદુ $P(x, y)$ છે.
ચોરસની ચાર બાજુઓથી $P$ ના અંતર $x, (1-x), y,$ અને $(1-y)$ છે.
પ્રશ્ન મુજબ,આ અંતરોના વર્ગોનો સરવાળો $9$ છે:
$x^2 + (1-x)^2 + y^2 + (1-y)^2 = 9$
$2x^2 - 2x + 2y^2 - 2y + 2 = 9$
$x^2 - x + y^2 - y = \frac{7}{2}$
આ $x^2 + y^2 + 2gx + 2fy + c = 0$ સ્વરૂપના વર્તુળનું સમીકરણ છે.
115
DifficultMCQ
$3$ ત્રિજ્યા ધરાવતા વર્તુળોના સમૂહના કેન્દ્રો ${x^2} + {y^2} = 25$ વર્તુળ પર આવેલા છે. આ સમૂહના કોઈપણ બિંદુનો બિંદુપથ શું છે?
A
$4 \le {x^2} + {y^2} \le 64$
B
${x^2} + {y^2} \le 25$
C
${x^2} + {y^2} \ge 25$
D
$3 \le {x^2} + {y^2} \le 9$

Solution

(A) ધારો કે $(h, k)$ એ $r = 3$ ત્રિજ્યાવાળા વર્તુળનું કેન્દ્ર છે. આવા વર્તુળનું સમીકરણ $(x - h)^2 + (y - k)^2 = 3^2 = 9$ છે.
કેન્દ્ર $(h, k)$ એ $x^2 + y^2 = 25$ વર્તુળ પર આવેલું હોવાથી,ઉગમબિંદુથી કેન્દ્રનું અંતર $\sqrt{h^2 + k^2} = 5$ છે.
$3$ ત્રિજ્યાવાળા વર્તુળ પરનું કોઈપણ બિંદુ $(x, y)$ એ શરત સંતોષે છે કે તેનું $(h, k)$ થી અંતર $3$ છે.
ત્રિકોણની અસમતા મુજબ,ઉગમબિંદુથી કોઈપણ બિંદુ $(x, y)$ નું અંતર $d$ એ $|\sqrt{h^2 + k^2} - 3| \le \sqrt{x^2 + y^2} \le \sqrt{h^2 + k^2} + 3$ શરત સંતોષે છે.
$\sqrt{h^2 + k^2} = 5$ મૂકતા,આપણને $|5 - 3| \le \sqrt{x^2 + y^2} \le 5 + 3$ મળે છે.
આથી $2 \le \sqrt{x^2 + y^2} \le 8$ મળે છે.
વર્ગ કરતા,$4 \le x^2 + y^2 \le 64$ મળે છે.
116
MediumMCQ
$x = a \cos \theta, y = a \sin \theta$ વર્તુળ પરના જે બિંદુઓના પ્રચલ ખૂણાઓનો તફાવત $\pi / 2$ હોય,તે બિંદુઓ આગળ દોરેલા સ્પર્શકોના છેદબિંદુનો બિંદુપથ શું છે?
A
સીધી રેખા
B
વર્તુળ
C
ઉપવલય
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(B) $x^2 + y^2 = a^2$ વર્તુળ માટે પ્રચલ ખૂણા $\alpha$ આગળ સ્પર્શકનું સમીકરણ $x \cos \alpha + y \sin \alpha = a$ છે.
ધારો કે બે બિંદુઓના પ્રચલ ખૂણા $\theta$ અને $\theta + \pi / 2$ છે.
આ બિંદુઓ આગળના સ્પર્શકોના સમીકરણો:
$L_1: x \cos \theta + y \sin \theta = a$
$L_2: x \cos(\theta + \pi / 2) + y \sin(\theta + \pi / 2) = a$,જેનું સાદું રૂપ $-x \sin \theta + y \cos \theta = a$ થાય છે.
બિંદુપથ શોધવા માટે,બંને સમીકરણોનો વર્ગ કરીને સરવાળો કરતા:
$(x \cos \theta + y \sin \theta)^2 + (-x \sin \theta + y \cos \theta)^2 = a^2 + a^2$
$x^2(\cos^2 \theta + \sin^2 \theta) + y^2(\sin^2 \theta + \cos^2 \theta) = 2a^2$
$x^2 + y^2 = 2a^2$.
આ $a \sqrt{2}$ ત્રિજ્યા ધરાવતા વર્તુળનું સમીકરણ છે.
117
MediumMCQ
ઉગમબિંદુમાંથી પસાર થતી એક ચલ જીવા વર્તુળ $x^2 + y^2 - 2ax = 0$ પર દોરવામાં આવે છે. આ જીવાને વ્યાસ તરીકે લઈને દોરેલા વર્તુળના કેન્દ્રનો બિંદુપથ શોધો.
A
$x^2 + y^2 + ax = 0$
B
$x^2 + y^2 + ay = 0$
C
$x^2 + y^2 - ax = 0$
D
$x^2 + y^2 - ay = 0$

Solution

(C) ધારો કે જીવાનું મધ્યબિંદુ $P(h, k)$ છે.
વર્તુળ $S: x^2 + y^2 - 2ax = 0$ માટે મધ્યબિંદુ $(h, k)$ વાળી જીવાનું સમીકરણ $T = S_1$ દ્વારા મળે છે.
$hx + ky - a(x + h) = h^2 + k^2 - 2ah$.
જીવા ઉગમબિંદુ $(0, 0)$ માંથી પસાર થતી હોવાથી,સમીકરણમાં $x = 0$ અને $y = 0$ મૂકતા:
$h(0) + k(0) - a(0 + h) = h^2 + k^2 - 2ah$.
$-ah = h^2 + k^2 - 2ah$.
$h^2 + k^2 - ah = 0$.
$(h, k)$ ને $(x, y)$ વડે બદલતા,બિંદુપથ $x^2 + y^2 - ax = 0$ મળે છે.
118
MediumMCQ
$x \cos \alpha - y \sin \alpha = a$ અને $x \sin \alpha - y \cos \alpha = b$ ના છેદબિંદુનો બિંદુપથ શું છે?
A
ઉપવલય
B
અતિવલય
C
પરવલય
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(D) આપેલ સમીકરણો:
$x \cos \alpha - y \sin \alpha = a$ $(1)$
$x \sin \alpha - y \cos \alpha = b$ $(2)$
$(1)$ અને $(2)$ નો વર્ગ કરીને સરવાળો કરતા:
$(x \cos \alpha - y \sin \alpha)^2 + (x \sin \alpha - y \cos \alpha)^2 = a^2 + b^2$
$x^2(\cos^2 \alpha + \sin^2 \alpha) + y^2(\sin^2 \alpha + \cos^2 \alpha) - 2xy \sin \alpha \cos \alpha - 2xy \sin \alpha \cos \alpha = a^2 + b^2$
$x^2 + y^2 - 2xy \sin(2 \alpha) = a^2 + b^2$
આ સમીકરણ એક શંકુ આકાર દર્શાવે છે જે $\alpha$ ની કિંમત પર આધાર રાખે છે. આ બિંદુપથ પ્રમાણિત ઉપવલય,અતિવલય કે પરવલય નથી,તેથી સાચો વિકલ્પ $D$ છે.
119
AdvancedMCQ
એક ચલ વર્તુળ બિંદુ $(1, 0)$ માંથી પસાર થાય છે અને વક્ર $y = \tan(\tan^{-1} x)$ ને સ્પર્શે છે. વર્તુળના કેન્દ્રનો બિંદુપથ એક પરવલય છે જેનું:
A
શિરોબિંદુના યામ $(3/4, 1/4)$ છે
B
સંમિતિની ધરીનું સમીકરણ $x + y = 1$ છે
C
આમાંથી કોઈ નહીં
D
$(A)$ અને $(B)$ બંને

Solution

(D) આપેલ વક્ર $y = \tan(\tan^{-1} x) = x$ છે.
વર્તુળ બિંદુ $S(1, 0)$ માંથી પસાર થાય છે અને રેખા $L: x - y = 0$ ને સ્પર્શે છે,તેથી કેન્દ્ર $C(h, k)$ નો બિંદુપથ એક પરવલય છે જ્યાં $S(1, 0)$ નાભિ છે અને $L: x - y = 0$ નિયામિકા છે.
નાભિ $S(1, 0)$ થી નિયામિકા $x - y = 0$ નું અંતર $2a = \frac{|1 - 0|}{\sqrt{1^2 + (-1)^2}} = \frac{1}{\sqrt{2}}$ છે.
પરવલયની ધરી એ નાભિ $(1, 0)$ માંથી પસાર થતી અને નિયામિકા $x - y = 0$ ને લંબ રેખા છે. નિયામિકાનો ઢાળ $1$ છે,તેથી ધરીનો ઢાળ $-1$ છે.
ધરીનું સમીકરણ $y - 0 = -1(x - 1)$ છે,જે $x + y = 1$ માં પરિણમે છે.
ધરી $x + y = 1$ અને નિયામિકા $x - y = 0$ નું છેદબિંદુ $Z(1/2, 1/2)$ છે.
શિરોબિંદુ $V$ એ નાભિ $S(1, 0)$ અને બિંદુ $Z(1/2, 1/2)$ નું મધ્યબિંદુ છે.
$V = \left(\frac{1 + 1/2}{2}, \frac{0 + 1/2}{2}\right) = (3/4, 1/4)$.
તેથી,$(A)$ અને $(B)$ બંને સાચા છે,જવાબ $(D)$ છે.
120
AdvancedMCQ
વર્તુળ $x^2 + 4x + (y - 3)^2 = 0$ પરના બિંદુ $A(0, 3)$ માંથી એક જીવા $AB$ દોરવામાં આવે છે અને તેને બિંદુ $M$ સુધી લંબાવવામાં આવે છે જેથી $AM = 2 AB$ થાય. $M$ ના બિંદુપથનું સમીકરણ શું છે?
A
$x^2 + 8x + y^2 = 0$
B
$x^2 + 8x + (y - 3)^2 = 0$
C
$(x - 3)^2 + 8x + y^2 = 0$
D
$x^2 + 8x + y^2 - 6y + 9 = 0$

Solution

(D) આપેલ વર્તુળનું સમીકરણ $x^2 + 4x + (y - 3)^2 = 0$ છે.
ધારો કે $M = (h, k)$ અને $A = (0, 3)$.
$AM = 2 AB$ હોવાથી,$B$ એ $AM$ નું મધ્યબિંદુ છે.
તેથી,$B$ ના યામ $(\frac{h}{2}, \frac{k+3}{2})$ થાય.
$B$ વર્તુળ પર હોવાથી,આ યામોને વર્તુળના સમીકરણમાં મૂકતા:
$(\frac{h}{2})^2 + 4(\frac{h}{2}) + (\frac{k+3}{2} - 3)^2 = 0$.
$\frac{h^2}{4} + 2h + (\frac{k-3}{2})^2 = 0$.
$\frac{h^2}{4} + 2h + \frac{k^2 - 6k + 9}{4} = 0$.
$4$ વડે ગુણતા,$h^2 + 8h + k^2 - 6k + 9 = 0$ મળે.
$(h, k)$ ને $(x, y)$ વડે બદલતા,બિંદુપથ $x^2 + y^2 + 8x - 6y + 9 = 0$ છે.
121
AdvancedMCQ
$P(3, 4)$ બિંદુમાંથી વર્તુળ $x^2 + y^2 - 4x = 0$ પર જીવાઓ દોરવામાં આવે છે. આ જીવાઓના મધ્યબિંદુઓનો બિંદુપથ શોધો.
A
$x^2 + y^2 - 5x - 4y + 6 = 0$
B
$x^2 + y^2 + 5x - 4y + 6 = 0$
C
$x^2 + y^2 - 5x + 4y + 6 = 0$
D
$x^2 + y^2 - 5x - 4y - 6 = 0$

Solution

(A) ધારો કે જીવાનું મધ્યબિંદુ $M(h, k)$ છે.
વર્તુળનું સમીકરણ $x^2 + y^2 - 4x = 0$ છે,જેનું કેન્દ્ર $O(2, 0)$ છે.
$M$ એ જીવાનું મધ્યબિંદુ હોવાથી,રેખાખંડ $OM$ એ જીવા $PM$ ને લંબ છે.
તેથી,$OM$ નો ઢાળ $m_1 = \frac{k - 0}{h - 2} = \frac{k}{h - 2}$ છે.
$PM$ નો ઢાળ $m_2 = \frac{k - 4}{h - 3}$ છે.
$OM \perp PM$ હોવાથી,તેમના ઢાળનો ગુણાકાર $-1$ થાય:
$\left(\frac{k}{h - 2}\right) \times \left(\frac{k - 4}{h - 3}\right) = -1$
$k(k - 4) = -(h - 2)(h - 3)$
$k^2 - 4k = -(h^2 - 5h + 6)$
$h^2 + k^2 - 5h - 4k + 6 = 0$
$(h, k)$ ને $(x, y)$ વડે બદલતા,બિંદુપથ $x^2 + y^2 - 5x - 4y + 6 = 0$ મળે છે.
Solution diagram
122
AdvancedMCQ
જો એક વર્તુળ બિંદુ $(a, b)$ માંથી પસાર થાય છે અને વર્તુળ $x^2 + y^2 = K^2$ ને લંબચ્છેદી રીતે કાપે છે,તો તેના કેન્દ્રના બિંદુપથનું સમીકરણ શું છે?
A
$2ax + 2by - (a^2 + b^2 + K^2) = 0$
B
$2ax + 2by - (a^2 - b^2 + K^2) = 0$
C
$x^2 + y^2 - 3ax - 4by + (a^2 + b^2 - K^2) = 0$
D
$x^2 + y^2 - 2ax - 3by + (a^2 - b^2 - K^2) = 0$

Solution

(A) ધારો કે વર્તુળનું સમીકરણ $x^2 + y^2 + 2gx + 2fy + c = 0$ છે.
તે વર્તુળ $x^2 + y^2 - K^2 = 0$ ને લંબચ્છેદી રીતે કાપે છે,તેથી $2g_1g_2 + 2f_1f_2 = c_1 + c_2$ શરત મુજબ,$2g(0) + 2f(0) = c - K^2$,એટલે કે $c = K^2$.
વર્તુળ બિંદુ $(a, b)$ માંથી પસાર થાય છે,તેથી $a^2 + b^2 + 2ga + 2fb + c = 0$.
$c = K^2$ મૂકતા,$a^2 + b^2 + 2ga + 2fb + K^2 = 0$.
કેન્દ્ર $(-g, -f)$ છે. ધારો કે કેન્દ્ર $(x, y)$ છે,તેથી $g = -x$ અને $f = -y$.
આ કિંમતો મૂકતા,$a^2 + b^2 + 2(-x)a + 2(-y)b + K^2 = 0$.
તેથી,કેન્દ્રનો બિંદુપથ $2ax + 2by - (a^2 + b^2 + K^2) = 0$ છે.
123
AdvancedMCQ
$x^2 + y^2 + 4x - 6y + 9 = 0$ અને $x^2 + y^2 - 5x + 4y - 2 = 0$ વર્તુળોને લંબચ્છેદી વર્તુળોના કેન્દ્રોનો બિંદુપથ શોધો.
A
$9x + 10y - 7 = 0$
B
$x - y + 2 = 0$
C
$9x - 10y + 11 = 0$
D
$9x + 10y + 7 = 0$

Solution

(C) બે આપેલા વર્તુળોને લંબચ્છેદી વર્તુળના કેન્દ્રનો બિંદુપથ એ બે વર્તુળોની રેડિકલ અક્ષ (radical axis) હોય છે.
ધારો કે બે વર્તુળો $S_1: x^2 + y^2 + 4x - 6y + 9 = 0$ અને $S_2: x^2 + y^2 - 5x + 4y - 2 = 0$ છે.
રેડિકલ અક્ષ $S_1 - S_2 = 0$ દ્વારા મળે છે.
$(x^2 + y^2 + 4x - 6y + 9) - (x^2 + y^2 - 5x + 4y - 2) = 0$
$4x - 6y + 9 + 5x - 4y + 2 = 0$
$9x - 10y + 11 = 0$
આમ,કેન્દ્રોનો બિંદુપથ $9x - 10y + 11 = 0$ છે.
124
AdvancedMCQ
$10$ એકમ લંબાઈનો એક સળિયો રૂમના ભોંયતળિયા અને દીવાલને અડીને રહેલો છે. જો સળિયો ભોંયતળિયા પર સરકવાનું શરૂ કરે,તો તેના મધ્યબિંદુનો બિંદુપથ શોધો:
A
$x^2 + y^2 = 2.5$
B
$x^2 + y^2 = 25$
C
$x^2 + y^2 = 100$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(B) ધારો કે ભોંયતળિયા અને દીવાલ પર સળિયાના છેડાના યામ અનુક્રમે $(a, 0)$ અને $(0, b)$ છે.
સળિયાની લંબાઈ $10$ એકમ હોવાથી,અંતર સૂત્ર મુજબ $a^2 + b^2 = 10^2 = 100$ --- $(1)$.
ધારો કે $M(h, k)$ એ સળિયાનું મધ્યબિંદુ છે.
મધ્યબિંદુના સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા,$h = \frac{a}{2}$ અને $k = \frac{b}{2}$ મળે.
આથી $a = 2h$ અને $b = 2k$ થાય.
આ કિંમતોને સમીકરણ $(1)$ માં મૂકતા,$(2h)^2 + (2k)^2 = 100$ મળે.
$4h^2 + 4k^2 = 100$.
$4$ વડે ભાગતા,$h^2 + k^2 = 25$ મળે.
$(h, k)$ ને $(x, y)$ વડે બદલતા,મધ્યબિંદુનો બિંદુપથ $x^2 + y^2 = 25$ છે.
Solution diagram
125
AdvancedMCQ
$\lambda$ ના તમામ વાસ્તવિક મૂલ્યોનો ગણ શોધો જેના માટે બિંદુ $P(\lambda, \lambda^2)$ એ $x - y = 0$, $x + y - 2 = 0$ અને $x + 3 = 0$ રેખાઓ દ્વારા બનતા ત્રિકોણની અંદર ન હોય:
A
$(-\infty, -2] \cup [0, \infty)$
B
$[-2, 0]$
C
$(-\infty, -3] \cup [1, \infty)$
D
$[-3, 1]$

Solution

(A) ધારો કે રેખાઓ $L_1: x - y = 0$, $L_2: x + y - 2 = 0$, અને $L_3: x + 3 = 0$ છે।
ત્રિકોણના શિરોબિંદુઓ $(1, 1)$, $(-3, -3)$ અને $(-3, 5)$ છે।
બિંદુ $P(\lambda, \lambda^2)$ એ પરવલય $y = x^2$ પર છે।
ત્રિકોણની અંદર રહેવા માટે, બિંદુએ રેખાઓ દ્વારા બનતી અસમતાઓનું પાલન કરવું જોઈએ:
$1) \lambda - \lambda^2 \le 0 \implies \lambda \in (-\infty, 0] \cup [1, \infty)$.
$2) \lambda + \lambda^2 - 2 \le 0 \implies \lambda \in [-2, 1]$.
$3) \lambda + 3 \ge 0 \implies \lambda \ge -3$.
આમ, બિંદુ $P$ ત્રિકોણની અંદર $\lambda \in [-2, 0] \cup \{1\}$ માટે છે।
તેથી, બિંદુ $P$ ત્રિકોણની બહાર $(-\infty, -2] \cup [0, \infty)$ માટે હશે।
126
AdvancedMCQ
$a$ જેટલી અચળ ત્રિજ્યા ધરાવતું એક વર્તુળ ઉગમબિંદુ $O$ માંથી પસાર થાય છે અને યામ અક્ષોને $P$ અને $Q$ બિંદુઓમાં છેદે છે,તો $O$ માંથી $PQ$ પર દોરેલા લંબના પાદબિંદુનો બિંદુપથ શોધો:
A
$(x^2 + y^2) \left( \frac{1}{x^2} + \frac{1}{y^2} \right) = 4a^2$
B
$(x^2 + y^2)^2 \left( \frac{1}{x^2} + \frac{1}{y^2} \right) = a^2$
C
$(x^2 + y^2)^2 \left( \frac{1}{x^2} + \frac{1}{y^2} \right) = 4a^2$
D
$(x^2 + y^2) \left( \frac{1}{x^2} + \frac{1}{y^2} \right) = a^2$

Solution

(C) ધારો કે ઉગમબિંદુ $O(0,0)$ થી રેખા $PQ$ પરના લંબનું પાદબિંદુ $R(h, k)$ છે.
$OR \perp PQ$ હોવાથી,$OR$ નો ઢાળ $m_1 = \frac{k}{h}$ છે.
રેખા $PQ$ નો ઢાળ $m_2 = -\frac{h}{k}$ છે.
બિંદુ $(h, k)$ માંથી પસાર થતી રેખા $PQ$ નું સમીકરણ $y - k = -\frac{h}{k}(x - h)$ છે,જેનું સાદું રૂપ $hx + ky = h^2 + k^2$ થાય છે.
આ રેખાના અક્ષો પરના અંતઃખંડો $Q\left( \frac{h^2 + k^2}{h}, 0 \right)$ અને $P\left( 0, \frac{h^2 + k^2}{k} \right)$ છે.
$O, P, Q$ એ $a$ ત્રિજ્યાવાળા વર્તુળ પર હોવાથી,વર્તુળનો વ્યાસ એ કાટકોણ ત્રિકોણ $\triangle OPQ$ નો કર્ણ $PQ$ છે.
લંબાઈ $PQ = \sqrt{\left( \frac{h^2 + k^2}{h} \right)^2 + \left( \frac{h^2 + k^2}{k} \right)^2} = 2a$.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા: $(h^2 + k^2)^2 \left( \frac{1}{h^2} + \frac{1}{k^2} \right) = 4a^2$.
$(h, k)$ ને $(x, y)$ વડે બદલતા,બિંદુપથ $(x^2 + y^2)^2 \left( \frac{1}{x^2} + \frac{1}{y^2} \right) = 4a^2$ મળે છે.
Solution diagram
127
AdvancedMCQ
$t$ ના તમામ મૂલ્યો માટે ભિન્ન બિંદુઓ $(1, t)$,$(t, 1)$,અને $(t, t)$ માંથી પસાર થતું વર્તુળ કયા બિંદુમાંથી પસાર થાય છે?
A
$(-1, -1)$
B
$(-1, 1)$
C
$(1, -1)$
D
$(1, 1)$

Solution

(D) ધારો કે વર્તુળનું સમીકરણ $x^2 + y^2 + 2gx + 2fy + c = 0$ છે.
બિંદુઓ $(1, t)$,$(t, 1)$,અને $(t, t)$ ને સમીકરણમાં મૂકતા:
$1$) $1 + t^2 + 2g + 2ft + c = 0$
$2$) $t^2 + 1 + 2gt + 2f + c = 0$
$3$) $t^2 + t^2 + 2gt + 2ft + c = 0$
આ સમીકરણો ઉકેલતા,વર્તુળનું સમીકરણ $x^2 + y^2 - (1 + t)(x + y) + t = 0$ મળે છે.
આ સમીકરણને $(x^2 + y^2 - x - y) + t(1 - x - y) = 0$ તરીકે લખી શકાય.
આ વર્તુળ હંમેશા $(1, 1)$ બિંદુમાંથી પસાર થાય છે.
128
AdvancedMCQ
જો $3k$ ત્રિજ્યા ધરાવતું વર્તુળ ઉગમબિંદુ $O$ માંથી પસાર થાય અને યામ અક્ષોને $A$ અને $B$ માં મળે,તો ત્રિકોણ $OAB$ ના મધ્યકેન્દ્રનો બિંદુપથ શોધો.
A
$x^2 + y^2 = (2k)^2$
B
$x^2 + y^2 = (3k)^2$
C
$x^2 + y^2 = (4k)^2$
D
$x^2 + y^2 = (6k)^2$

Solution

(A) ધારો કે $A$ ના યામ $(a, 0)$ અને $B$ ના યામ $(0, b)$ છે.
વર્તુળ ઉગમબિંદુ $(0, 0)$,$A(a, 0)$ અને $B(0, b)$ માંથી પસાર થાય છે,તેથી વર્તુળનું સમીકરણ $x^2 + y^2 - ax - by = 0$ છે.
આ વર્તુળની ત્રિજ્યા $\sqrt{(\frac{a}{2})^2 + (\frac{b}{2})^2} = 3k$ છે.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા,$\frac{a^2}{4} + \frac{b^2}{4} = 9k^2$,જેનો અર્થ છે કે $a^2 + b^2 = 36k^2$.
ધારો કે $(x, y)$ એ $\triangle OAB$ નું મધ્યકેન્દ્ર છે. તેથી $x = \frac{a}{3}$ અને $y = \frac{b}{3}$.
આમ,$a = 3x$ અને $b = 3y$.
આ કિંમતોને $a^2 + b^2 = 36k^2$ માં મૂકતા,$(3x)^2 + (3y)^2 = 36k^2$ મળે.
$9x^2 + 9y^2 = 36k^2$.
$9$ વડે ભાગતા,$x^2 + y^2 = 4k^2 = (2k)^2$ મળે.
Solution diagram
129
AdvancedMCQ
વર્તુળ $x^2 + y^2 - 2x - 4y - 11 = 0$ ની જીવાઓ જે કેન્દ્ર આગળ $60^o$ નો ખૂણો આંતરે છે,તેના મધ્યબિંદુઓનો બિંદુપથ શોધો.
A
$x^2 + y^2 - 4x - 2y - 7 = 0$
B
$x^2 + y^2 + 4x + 2y - 7 = 0$
C
$x^2 + y^2 - 2x - 4y - 7 = 0$
D
$x^2 + y^2 + 2x + 4y + 7 = 0$

Solution

(C) વર્તુળનું સમીકરણ $x^2 + y^2 - 2x - 4y - 11 = 0$ છે.
કેન્દ્ર $C = (1, 2)$ અને ત્રિજ્યા $r = 4$ છે.
ધારો કે $(h, k)$ એ જીવાનું મધ્યબિંદુ છે. કેન્દ્રથી જીવાનું અંતર $d = \sqrt{(h-1)^2 + (k-2)^2}$ છે.
ત્રિકોણમિતિ મુજબ,$\cos 30^o = \frac{d}{r} = \frac{\sqrt{(h-1)^2 + (k-2)^2}}{4}$.
$\frac{\sqrt{3}}{2} = \frac{\sqrt{(h-1)^2 + (k-2)^2}}{4}$.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા,$\frac{3}{4} = \frac{(h-1)^2 + (k-2)^2}{16}$.
$(h-1)^2 + (k-2)^2 = 12$.
$h^2 - 2h + 1 + k^2 - 4k + 4 = 12$.
આમ,બિંદુપથ $x^2 + y^2 - 2x - 4y - 7 = 0$ છે.
Solution diagram
130
AdvancedMCQ
રેખા અરીસા $4x + 7y + 13 = 0$ દ્વારા વર્તુળ $x^2 + y^2 + 16x - 24y + 183 = 0$ ના પ્રતિબિંબનું સમીકરણ શું છે?
A
$x^2 + y^2 + 32x - 4y + 235 = 0$
B
$x^2 + y^2 + 32x + 4y - 235 = 0$
C
$x^2 + y^2 + 32x - 4y - 235 = 0$
D
$x^2 + y^2 + 32x + 4y + 235 = 0$

Solution

(D) આપેલ વર્તુળ $x^2 + y^2 + 16x - 24y + 183 = 0$ છે.
કેન્દ્ર $(-8, 12)$ અને ત્રિજ્યા $r = 5$ છે.
રેખા $4x + 7y + 13 = 0$ માં કેન્દ્રનું પ્રતિબિંબ $(-16, -2)$ મળે છે.
નવું સમીકરણ $(x + 16)^2 + (y + 2)^2 = 5^2$ થશે.
જેનું સાદું રૂપ $x^2 + y^2 + 32x + 4y + 235 = 0$ છે.
131
AdvancedMCQ
ધારો કે $x$ અને $y$ એ $x^2 - 4x + y^2 + 3 = 0$ સમીકરણનું સમાધાન કરતી વાસ્તવિક સંખ્યાઓ છે. જો $x^2 + y^2$ ની મહત્તમ અને ન્યૂનતમ કિંમતો અનુક્રમે $M$ અને $m$ હોય,તો $M - m$ નું સંખ્યાત્મક મૂલ્ય શું છે?
A
$2$
B
$8$
C
$15$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(B) આપેલ સમીકરણ $x^2 - 4x + y^2 + 3 = 0$ છે.
$x$ માટે પૂર્ણવર્ગ બનાવતા,$(x^2 - 4x + 4) + y^2 = 4 - 3$,જે $(x - 2)^2 + y^2 = 1$ માં પરિણમે છે.
આ કેન્દ્ર $(2, 0)$ અને ત્રિજ્યા $r = 1$ ધરાવતું વર્તુળ છે.
ધારો કે $x^2 + y^2 = k$,જે ઉગમબિંદુ $(0, 0)$ થી વર્તુળ પરના કોઈપણ બિંદુ $(x, y)$ સુધીના અંતરનો વર્ગ દર્શાવે છે.
ઉગમબિંદુથી કેન્દ્ર $(2, 0)$ સુધીનું અંતર $d = \sqrt{(2-0)^2 + (0-0)^2} = 2$ છે.
વર્તુળ પરના બિંદુનું ઉગમબિંદુથી મહત્તમ અંતર $d + r = 2 + 1 = 3$ છે,તેથી $M = 3^2 = 9$.
વર્તુળ પરના બિંદુનું ઉગમબિંદુથી ન્યૂનતમ અંતર $d - r = 2 - 1 = 1$ છે,તેથી $m = 1^2 = 1$.
આમ,$M - m = 9 - 1 = 8$.
132
AdvancedMCQ
એક રેખા યામ અક્ષોને $A$ અને $B$ બિંદુએ મળે છે. ત્રિકોણ $OAB$ પર એક વર્તુળ દોરવામાં આવે છે. જો $d_1$ અને $d_2$ એ ઉગમબિંદુ $O$ પરના વર્તુળના સ્પર્શકથી અનુક્રમે $A$ અને $B$ બિંદુઓના અંતર હોય,તો વર્તુળનો વ્યાસ કેટલો થાય?
A
$\frac{2d_1 + d_2}{2}$
B
$\frac{d_1 + 2d_2}{2}$
C
$d_1 + d_2$
D
$\frac{d_1 d_2}{d_1 + d_2}$

Solution

(C) ધારો કે રેખા $\frac{x}{a} + \frac{y}{b} = 1$ યામ અક્ષોને $A(a, 0)$ અને $B(0, b)$ માં મળે છે.
$\triangle OAB$ કાટકોણ ત્રિકોણ હોવાથી,કર્ણ $AB$ એ વર્તુળનો વ્યાસ છે.
વર્તુળનું કેન્દ્ર $C = (\frac{a}{2}, \frac{b}{2})$ છે અને ત્રિજ્યા $r = \frac{\sqrt{a^2 + b^2}}{2}$ છે.
$OC$ નો ઢાળ $\frac{b}{a}$ છે,તેથી ઉગમબિંદુ $O$ પરના સ્પર્શકનો ઢાળ $-\frac{a}{b}$ છે.
સ્પર્શકનું સમીકરણ $ax + by = 0$ છે.
$A(a, 0)$ થી સ્પર્શકનું અંતર $d_1 = \frac{a^2}{\sqrt{a^2 + b^2}}$ છે.
$B(0, b)$ થી સ્પર્શકનું અંતર $d_2 = \frac{b^2}{\sqrt{a^2 + b^2}}$ છે.
તેથી,$d_1 + d_2 = \frac{a^2 + b^2}{\sqrt{a^2 + b^2}} = \sqrt{a^2 + b^2}$.
વ્યાસ $2r = \sqrt{a^2 + b^2}$ હોવાથી,વ્યાસ $d_1 + d_2$ થાય છે.
133
AdvancedMCQ
વર્તુળ $4x^2 + 4y^2 - 12x + 4y + 1 = 0$ ની જીવાઓ જે તેના કેન્દ્ર પર $\frac{2\pi}{3}$ નો ખૂણો આંતરે છે,તેના મધ્યબિંદુઓના બિંદુપથનું સમીકરણ શોધો.
A
$16(x^2 + y^2) - 48x + 16y + 31 = 0$
B
$16(x^2 + y^2) - 48x - 16y + 31 = 0$
C
$16(x^2 + y^2) + 48x + 16y + 31 = 0$
D
$16(x^2 + y^2) + 48x - 16y + 31 = 0$

Solution

(A) આપેલ વર્તુળ $4x^2 + 4y^2 - 12x + 4y + 1 = 0$ છે.
કેન્દ્ર $C = (\frac{3}{2}, -\frac{1}{2})$ અને ત્રિજ્યા $r = \frac{3}{2}$ છે.
ધારો કે $M(h, k)$ એ જીવાનું મધ્યબિંદુ છે.
કેન્દ્રથી જીવાનું અંતર $d = r \cos(\frac{\pi}{3}) = \frac{3}{2} \times \frac{1}{2} = \frac{3}{4}$ થાય.
તેથી,$(h - \frac{3}{2})^2 + (k + \frac{1}{2})^2 = (\frac{3}{4})^2$.
સાદુરૂપ આપતા,$16(h^2 + k^2) - 48h + 16k + 31 = 0$ મળે.
આમ,બિંદુપથનું સમીકરણ $16(x^2 + y^2) - 48x + 16y + 31 = 0$ છે.
134
AdvancedMCQ
$3x - 4y + 1 = 0$ અને $12x + 5y - 1 = 0$ રેખાઓને સ્પર્શતા વર્તુળોના કેન્દ્રોનો બિંદુપથ શું છે?
A
$21x + 77y - 18 = 0$
B
$99x - 27y + 8 = 0$
C
$(A)$ અને $(B)$ બંને
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(C) ધારો કે વર્તુળનું કેન્દ્ર $(h, k)$ છે. વર્તુળ બંને રેખાઓને સ્પર્શતું હોવાથી,$(h, k)$ થી બંને રેખાઓનું લંબ અંતર ત્રિજ્યા $r$ જેટલું હોવું જોઈએ.
તેથી,$\frac{|3h - 4k + 1|}{\sqrt{3^2 + (-4)^2}} = \frac{|12h + 5k - 1|}{\sqrt{12^2 + 5^2}}$.
આનું સાદું રૂપ $\frac{|3h - 4k + 1|}{5} = \frac{|12h + 5k - 1|}{13}$ થાય છે.
ધન ચિહ્ન લેતા: $13(3h - 4k + 1) = 5(12h + 5k - 1) \implies 21h + 77k - 18 = 0$.
ઋણ ચિહ્ન લેતા: $13(3h - 4k + 1) = -5(12h + 5k - 1) \implies 99h - 27k + 8 = 0$.
$(h, k)$ ને $(x, y)$ વડે બદલતા,બિંદુપથ $21x + 77y - 18 = 0$ અને $99x - 27y + 8 = 0$ મળે છે.
135
AdvancedMCQ
ઉગમબિંદુ $O$ માંથી પસાર થતું એક ચલ વર્તુળ દોરવામાં આવે છે. તે $X$ અને $Y$ અક્ષને અનુક્રમે $A$ અને $B$ બિંદુઓમાં છેદે છે,જેથી $OA + 2OB = K$ (શૂન્યતર અચળાંક) થાય. તો આ વર્તુળ હંમેશા ઉગમબિંદુ સિવાયના એક નિશ્ચિત બિંદુ $P$ માંથી પસાર થાય છે. બિંદુ $P$ કઈ રેખા પર આવેલું છે?
A
$x$-અક્ષ
B
રેખા $y = 2x$
C
રેખા $x = 2y$
D
$y$-અક્ષ

Solution

(B) ધારો કે ઉગમબિંદુમાંથી પસાર થતા વર્તુળનું સમીકરણ $x^{2} + y^{2} - 2ax - 2by = 0$ છે,જ્યાં $A = (2a, 0)$ અને $B = (0, 2b)$ છે.
આપેલ છે કે $OA + 2OB = K$,તેથી $2a + 2(2b) = K$,જે $2a + 4b = K$ થાય છે.
વર્તુળના સમીકરણમાં $2a = K - 4b$ મૂકતા:
$x^{2} + y^{2} - (K - 4b)x - 2by = 0$
$x^{2} + y^{2} - Kx + 4bx - 2by = 0$
$(x^{2} + y^{2} - Kx) + 2b(2x - y) = 0$.
વર્તુળ $b$ થી સ્વતંત્ર નિશ્ચિત બિંદુ $P$ માંથી પસાર થાય તે માટે,$x^{2} + y^{2} - Kx = 0$ અને $2x - y = 0$ થવું જોઈએ.
$2x - y = 0$ પરથી,આપણને $y = 2x$ મળે છે.
આમ,નિશ્ચિત બિંદુ $P$ એ રેખા $y = 2x$ પર આવેલું છે.
136
AdvancedMCQ
$2$ ત્રિજ્યા ધરાવતા વર્તુળોના સમૂહના કેન્દ્રો $x^2 + y^2 = 36$ વર્તુળ પર આવેલા છે. આ સમૂહના કોઈપણ બિંદુનો બિંદુપથ શું છે?
A
$4 \leqslant x^2 + y^2 \leqslant 16$
B
$16 \leqslant x^2 + y^2 \leqslant 64$
C
$36 \leqslant x^2 + y^2 \leqslant 64$
D
$16 \leqslant x^2 + y^2 \leqslant 36$

Solution

(B) ધારો કે $C$ એ $r = 2$ ત્રિજ્યા ધરાવતા વર્તુળનું કેન્દ્ર છે. કેન્દ્ર $C$ એ $x^2 + y^2 = 36$ વર્તુળ પર આવેલું છે,તેથી અંતર $OC = 6$ થાય,જ્યાં $O$ એ ઉગમબિંદુ $(0, 0)$ છે.
કેન્દ્ર $C$ વાળા વર્તુળ પરના કોઈપણ બિંદુ $P$ માટે,અંતર $OP$ એ $OC - r \le OP \le OC + r$ નું પાલન કરે છે.
કિંમતો મૂકતા,આપણને $6 - 2 \le OP \le 6 + 2$ મળે છે,જેનું સાદું રૂપ $4 \le OP \le 8$ થાય છે.
કારણ કે $OP = \sqrt{x^2 + y^2}$,તેથી $4 \le \sqrt{x^2 + y^2} \le 8$ મળે.
અસમતાનો વર્ગ કરતા,આપણને $16 \le x^2 + y^2 \le 64$ મળે છે.
Solution diagram
137
AdvancedMCQ
ધારો કે $P(\alpha, \beta)$ એ $x-y$ સમતલમાં ગતિ કરતું એક ચલ બિંદુ છે જેથી $\frac{PA}{PB} = 2$,જ્યાં $A(1, 0)$ અને $B(0, -1)$ છે. જો $M$ અને $m$ અનુક્રમે $\alpha + \beta$ ની મહત્તમ અને ન્યૂનતમ કિંમત દર્શાવતા હોય,તો $[\frac{M}{m}]$ ની કિંમત શોધો- (જ્યાં $[.]$ એ મહત્તમ પૂર્ણાંક વિધેય છે)
A
$-1$
B
$-3$
C
$0$
D
$1$

Solution

(C) $P(x, y)$ નો બિંદુપથ $\frac{PA}{PB} = 2$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જેનો અર્થ છે $PA^2 = 4PB^2$.
$(x-1)^2 + y^2 = 4(x^2 + (y+1)^2)$.
$x^2 - 2x + 1 + y^2 = 4x^2 + 4y^2 + 8y + 4$.
$3x^2 + 3y^2 + 2x + 8y + 3 = 0$.
$x^2 + y^2 + \frac{2}{3}x + \frac{8}{3}y + 1 = 0$.
કેન્દ્ર $C(-\frac{1}{3}, -\frac{4}{3})$ છે અને ત્રિજ્યા $r = \sqrt{(-\frac{1}{3})^2 + (-\frac{4}{3})^2 - 1} = \sqrt{\frac{1}{9} + \frac{16}{9} - 1} = \sqrt{\frac{8}{9}} = \frac{2\sqrt{2}}{3}$ છે.
ધારો કે $\alpha = -\frac{1}{3} + r \cos \theta$ અને $\beta = -\frac{4}{3} + r \sin \theta$.
તો $\alpha + \beta = -\frac{5}{3} + r(\cos \theta + \sin \theta) = -\frac{5}{3} + r\sqrt{2} \sin(\theta + \frac{\pi}{4})$.
કારણ કે $r = \frac{2\sqrt{2}}{3}$,$r\sqrt{2} = \frac{4}{3}$.
મહત્તમ કિંમત $M = -\frac{5}{3} + \frac{4}{3} = -\frac{1}{3}$.
ન્યૂનતમ કિંમત $m = -\frac{5}{3} - \frac{4}{3} = -\frac{9}{3} = -3$.
આમ,$\frac{M}{m} = \frac{-1/3}{-3} = \frac{1}{9}$.
$[\frac{M}{m}] = [\frac{1}{9}] = 0$.
138
AdvancedMCQ
એક ચલ વર્તુળનું કેન્દ્ર જે વર્તુળો $x^2 + y^2 - 2x - 4y - 1 = 0$ અને $x^2 + y^2 - 4x - 2y - 1 = 0$ ને લંબચ્છેદી રીતે છેદે છે,તેનો બિંદુપથ શોધો.
A
$x + y = 0$
B
$2x - y = 0$
C
$x - 2y = 0$
D
$x - y = 0$

Solution

(D) ધારો કે ચલ વર્તુળનું સમીકરણ $x^2 + y^2 + 2gx + 2fy + c = 0$ છે.
બે વર્તુળો $x^2 + y^2 + 2g_1x + 2f_1y + c_1 = 0$ અને $x^2 + y^2 + 2g_2x + 2f_2y + c_2 = 0$ લંબચ્છેદી હોય તો $2g_1g_2 + 2f_1f_2 = c_1 + c_2$ થાય.
પ્રથમ વર્તુળ માટે,$-2g - 4f = c - 1$ .......$(1)$
બીજા વર્તુળ માટે,$-4g - 2f = c - 1$ .......$(2)$
સમીકરણ $(1)$ અને $(2)$ ની બાદબાકી કરતા,$2g - 2f = 0$ એટલે કે $g - f = 0$ મળે.
કેન્દ્ર $(-g, -f) = (x, y)$ લેતા,$g = -x$ અને $f = -y$ મૂકતા,$-x - (-y) = 0$ એટલે કે $x - y = 0$ મળે.
139
AdvancedMCQ
એક ચલિત સીધી રેખા $AB$ એ વર્તુળ $x^2 + y^2 = 25$ ના પરિઘને $1 : 2$ ના ગુણોત્તરમાં વિભાજિત કરે છે. જો નાના ચાપ પર $AB$ ને સમાંતર સ્પર્શક $CD$ દોરવામાં આવે,જેથી $ABCD$ એક લંબચોરસ બને,તો $C$ અને $D$ નો બિંદુગણ (locus) શું છે?
Question diagram
A
$x^2 + y^2 = \frac{175}{4}$
B
$x^2 + y^2 = 36$
C
$x^2 + y^2 = 40$
D
$x^2 + y^2 = 20$

Solution

(A) ધારો કે વર્તુળ $x^2 + y^2 = 5^2$ છે. રેખા $AB$ પરિઘને $1:2$ ગુણોત્તરમાં વિભાજિત કરે છે,તેથી ચાપ $AB$ કેન્દ્ર $O$ પર $\frac{1}{3} \times 360^{\circ} = 120^{\circ}$ નો ખૂણો આંતરે છે.
આમ,$\angle AOB = 120^{\circ}$.
ધારો કે $M$ એ $AB$ નું મધ્યબિંદુ છે. તો $\angle AOM = 60^{\circ}$.
$\triangle OAM$ માં,$OM = 5 \cos 60^{\circ} = \frac{5}{2}$ અને $AM = 5 \sin 60^{\circ} = \frac{5\sqrt{3}}{2}$.
$ABCD$ લંબચોરસ હોવાથી,લંબચોરસની ઊંચાઈ એ જીવા $AB$ અને સ્પર્શક $CD$ વચ્ચેનું અંતર છે.
કેન્દ્ર $O$ થી જીવા $AB$ નું અંતર $OM = \frac{5}{2}$ છે.
કેન્દ્ર $O$ થી સ્પર્શક $CD$ નું અંતર ત્રિજ્યા $R = 5$ છે.
આમ,લંબચોરસની ઊંચાઈ $AD = BC = 5 - \frac{5}{2} = \frac{5}{2}$.
$C$ નું કેન્દ્રથી અંતર $OC = \sqrt{ON^2 + NC^2}$ છે.
અહીં $ON = 5$ (સ્પર્શકનું અંતર) અને $NC = \frac{AB}{2} = \frac{5\sqrt{3}}{2}$.
$OC^2 = 5^2 + (\frac{5\sqrt{3}}{2})^2 = 25 + \frac{75}{4} = \frac{175}{4}$.
આમ,બિંદુગણ $x^2 + y^2 = \frac{175}{4}$ છે.
140
AdvancedMCQ
વક્રો $y^2 = x^3$ અને $9x^2 + 9y^2 - 30y + 16 = 0$ વચ્ચેનું લઘુત્તમ અંતર કેટલું છે?
A
$\frac{\sqrt{13}}{3}$
B
$\frac{2\sqrt{13}}{3}$
C
$\frac{5}{3}$
D
$\frac{2\sqrt{17}}{3}$

Solution

(A) વર્તુળનું સમીકરણ $x^2 + (y - \frac{5}{3})^2 = 1$ છે. કેન્દ્ર $C(0, \frac{5}{3})$ છે.
વક્ર $y^2 = x^3$ પરનું બિંદુ $D(t^2, t^3)$ છે.
અંતર $CD = \sqrt{(t^2 - 0)^2 + (t^3 - \frac{5}{3})^2}$.
$t = 1$ માટે,$CD = \sqrt{1^2 + (1 - \frac{5}{3})^2} = \sqrt{1 + \frac{4}{9}} = \frac{\sqrt{13}}{3}$.
Solution diagram
141
AdvancedMCQ
ધારો કે $S = 0$ એ એક ચલ વર્તુળના કેન્દ્રનો બિંદુપથ છે જે વર્તુળ $x^2 + y^2 - 4x - 6y = 0$ ને બિંદુ $(4, 6)$ પર લંબછેદી છે. જો $P$ એ $S = 0$ પરનું એક ચલ બિંદુ હોય,તો $OP$ નું ન્યૂનતમ મૂલ્ય શોધો (જ્યાં $O$ ઉગમબિંદુ છે).
A
$\sqrt{13}$
B
$2\sqrt{13}$
C
$10$
D
$13$

Solution

(B) ધારો કે ચલ વર્તુળ $x^2 + y^2 + 2gx + 2fy + c = 0$ છે.
તે $(4, 6)$ માંથી પસાર થાય છે,તેથી $16 + 36 + 8g + 12f + c = 0$,એટલે કે $8g + 12f + c = -52$.
તે વર્તુળ $x^2 + y^2 - 4x - 6y = 0$ ને લંબછેદી છે,તેથી $2g(-2) + 2f(-3) = c + 0$,એટલે કે $c = -4g - 6f$.
$c$ ની કિંમત પ્રથમ સમીકરણમાં મૂકતા: $8g + 12f - 4g - 6f = -52$,જેનું સાદું રૂપ $4g + 6f = -52$ અથવા $2g + 3f = -26$ થાય છે.
ચલ વર્તુળનું કેન્દ્ર $(-g, -f)$ છે. ધારો કે આ $(x, y)$ છે,તેથી $g = -x$ અને $f = -y$.
આ કિંમતોને $2g + 3f = -26$ માં મૂકતા,આપણને $2(-x) + 3(-y) = -26$ મળે છે,જે $2x + 3y = 26$ છે.
આ બિંદુપથ $S = 0$ નું સમીકરણ છે.
ઉગમબિંદુ $O(0, 0)$ થી રેખા $2x + 3y - 26 = 0$ નું લઘુત્તમ અંતર $d = \frac{|ax_0 + by_0 + c|}{\sqrt{a^2 + b^2}}$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે.
$d = \frac{|2(0) + 3(0) - 26|}{\sqrt{2^2 + 3^2}} = \frac{26}{\sqrt{13}} = 2\sqrt{13}$.
Solution diagram
142
AdvancedMCQ
$x^2 + y^2 = 4$ વર્તુળની જીવા જે ઉગમબિંદુ પર કાટખૂણો આંતરે છે,તેના મધ્યબિંદુનો બિંદુપથ શોધો.
A
$x + y = 2$
B
$x^2 + y^2 = 1$
C
$x^2 + y^2 = 2$
D
$x + y = 1$

Solution

(C) ધારો કે મધ્યબિંદુ $(h, k)$ છે. મધ્યબિંદુ $(h, k)$ વાળી જીવાનું સમીકરણ $hx + ky = h^2 + k^2$ છે.
જીવાના સમીકરણનો ઉપયોગ કરીને વર્તુળ $x^2 + y^2 = 4$ ને સમઘાત બનાવતા:
$x^2 + y^2 = 4 \left( \frac{hx + ky}{h^2 + k^2} \right)^2$.
જીવા ઉગમબિંદુ પર કાટખૂણો આંતરે છે,તેથી $x^2$ અને $y^2$ ના સહગુણકોનો સરવાળો શૂન્ય થાય.
$1 - \frac{4h^2}{(h^2 + k^2)^2} + 1 - \frac{4k^2}{(h^2 + k^2)^2} = 0$.
$2 - \frac{4(h^2 + k^2)}{(h^2 + k^2)^2} = 0$.
$2 - \frac{4}{h^2 + k^2} = 0$.
$h^2 + k^2 = 2$.
$(h, k)$ ને $(x, y)$ વડે બદલતા,બિંદુપથ $x^2 + y^2 = 2$ મળે છે.
143
AdvancedMCQ
$x + \sqrt{3}y = 1$ અને $\sqrt{3}x - y = 2$ રેખાઓના છેદબિંદુમાંથી પસાર થતું કોઈપણ વર્તુળ આ રેખાઓને $P$ અને $Q$ બિંદુઓમાં છેદે છે. તો ચાપ $PQ$ દ્વારા તેના કેન્દ્ર પર આંતરાતો ખૂણો- ............. $^o$ છે.
A
$180$
B
$90$
C
$120$
D
કેન્દ્ર અને ત્રિજ્યા પર આધાર રાખે છે

Solution

(A) ધારો કે બે રેખાઓ $L_1: x + \sqrt{3}y - 1 = 0$ અને $L_2: \sqrt{3}x - y - 2 = 0$ છે.
આ રેખાઓના ઢાળ $m_1 = -\frac{1}{\sqrt{3}}$ અને $m_2 = \sqrt{3}$ છે.
અહીં $m_1 \times m_2 = -\frac{1}{\sqrt{3}} \times \sqrt{3} = -1$ હોવાથી,રેખાઓ પરસ્પર લંબ છે.
ધારો કે છેદબિંદુ $R$ છે. રેખાઓ લંબ હોવાથી,$R$ આગળનો ખૂણો $\theta = 90^{\circ}$ છે.
વર્તુળમાં,ચાપ દ્વારા કેન્દ્ર પર આંતરાતો ખૂણો તે જ ચાપ દ્વારા વર્તુળના બાકીના ભાગ પરના કોઈપણ બિંદુએ આંતરાતા ખૂણા કરતા બમણો હોય છે.
તેથી,ચાપ $PQ$ દ્વારા કેન્દ્ર પર આંતરાતો ખૂણો $2 \times 90^{\circ} = 180^{\circ}$ થાય.
Solution diagram
144
AdvancedMCQ
વર્તુળ $\frac{1}{2} (x^2 + y^2) + x \cos \theta + y \sin \theta - 4 = 0$ ના કેન્દ્રનો બિંદુપથ :-
A
$x^2 - y^2 = 1$
B
$x^2 + y^2 = 1$
C
$y^2 = x^2$
D
$x^2 + y^2 = 2$

Solution

(B) આપેલ વર્તુળનું સમીકરણ $\frac{1}{2} (x^2 + y^2) + x \cos \theta + y \sin \theta - 4 = 0$ છે.
$2$ વડે ગુણતા,$x^2 + y^2 + 2x \cos \theta + 2y \sin \theta - 8 = 0$ મળે.
વર્તુળનું પ્રમાણિત સમીકરણ $x^2 + y^2 + 2gx + 2fy + c = 0$ છે,જ્યાં કેન્દ્ર $(-g, -f)$ છે.
સહગુણકોની સરખામણી કરતા,$2g = 2 \cos \theta \implies g = \cos \theta$ અને $2f = 2 \sin \theta \implies f = \sin \theta$ મળે.
કેન્દ્ર $(h, k) = (-g, -f) = (-\cos \theta, -\sin \theta)$ છે.
આમ,$h = -\cos \theta$ અને $k = -\sin \theta$.
બિંદુપથ શોધવા માટે,$\theta$ નો લોપ કરતા: $h^2 + k^2 = (-\cos \theta)^2 + (-\sin \theta)^2 = \cos^2 \theta + \sin^2 \theta = 1$.
$(h, k)$ ને $(x, y)$ વડે બદલતા,બિંદુપથ $x^2 + y^2 = 1$ મળે છે.
145
AdvancedMCQ
$(0, 1)$ માંથી પસાર થતા અને $y = x$ રેખાને સ્પર્શતા વર્તુળોના કેન્દ્રનો બિંદુપથ શોધો.
A
$(x + y)^2 = 4y - 2$
B
$(x - y)^2 = 4y - 2$
C
$(x + y)^2 = 4x - 2$
D
$(x - y)^2 = 4x - 2$

Solution

(A) ધારો કે વર્તુળનું કેન્દ્ર $(h, k)$ છે.
વર્તુળ $(0, 1)$ માંથી પસાર થાય છે,તેથી ત્રિજ્યા $r$ એ $(h, k)$ અને $(0, 1)$ વચ્ચેનું અંતર છે,એટલે કે $r^2 = h^2 + (k - 1)^2$.
વર્તુળ $y - x = 0$ રેખાને સ્પર્શે છે,તેથી ત્રિજ્યા $r$ એ $(h, k)$ થી રેખા $y - x = 0$ નું લંબ અંતર છે,એટલે કે $r = \frac{|k - h|}{\sqrt{2}}$.
$r^2$ માટેના બંને સમીકરણોને સરખાવતા:
$h^2 + (k - 1)^2 = \frac{(k - h)^2}{2}$
$2(h^2 + k^2 - 2k + 1) = k^2 + h^2 - 2hk$
$h^2 + k^2 + 2hk = 4k - 2$
$(h + k)^2 = 4k - 2$
$(h, k)$ ને $(x, y)$ વડે બદલતા,બિંદુપથ $(x + y)^2 = 4y - 2$ મળે છે.
146
AdvancedMCQ
ત્રિકોણ $ABC$ ના શિરોબિંદુ $A$ નો બિંદુપથ,જ્યાં પાયો $BC$ નિશ્ચિત છે અને ત્રિકોણની પરિમિતિ અચળ છે,તે શું છે?
A
વર્તુળ
B
પરવલય
C
ઉપવલય
D
અતિવલય

Solution

(C) ધારો કે ત્રિકોણ $ABC$ ની પરિમિતિ $P$ છે,જ્યાં $P = AB + BC + CA = \text{અચળ}$.
પાયો $BC$ નિશ્ચિત હોવાથી,તેની લંબાઈ $BC = k$ અચળ છે.
તેથી,$AB + AC = P - BC = \text{અચળ}$.
ઉપવલયની વ્યાખ્યા મુજબ,જે બિંદુનું બે નિશ્ચિત બિંદુઓ (નાભિ $B$ અને $C$) થી અંતરનો સરવાળો અચળ હોય તેવા બિંદુનો બિંદુપથ ઉપવલય છે.
147
DifficultMCQ
રેખાઓ $\sqrt{2}x - y + 4\sqrt{2}k = 0$ અને $\sqrt{2}kx + ky - 4\sqrt{2} = 0$ (જ્યાં $k$ એ કોઈ પણ શૂન્યતર વાસ્તવિક પ્રાચલ છે) ના છેદબિંદુનો બિંદુપથ શું છે?
A
એક અતિવલય જેની અનુપ્રસ્થ અક્ષની લંબાઈ $8\sqrt{2}$ છે
B
એક ઉપવલય જેની મુખ્ય અક્ષની લંબાઈ $8\sqrt{2}$ છે
C
એક ઉપવલય જેની ઉત્કેન્દ્રતા $\frac{1}{\sqrt{3}}$ છે
D
એક અતિવલય જેની ઉત્કેન્દ્રતા $\sqrt{3}$ છે

Solution

(A) આપેલ રેખાઓ:
$L_1: \sqrt{2}x - y + 4\sqrt{2}k = 0 \Rightarrow y = \sqrt{2}x + 4\sqrt{2}k \quad (i)$
$L_2: \sqrt{2}kx + ky - 4\sqrt{2} = 0 \quad (ii)$
$(i)$ માંથી $y$ ની કિંમત $(ii)$ માં મૂકતા:
$\sqrt{2}kx + k(\sqrt{2}x + 4\sqrt{2}k) - 4\sqrt{2} = 0$
$2\sqrt{2}kx = 4\sqrt{2}(1 - k^2) \Rightarrow x = \frac{2(1 - k^2)}{k}$
તે જ રીતે,$y = \frac{2\sqrt{2}(1 + k^2)}{k}$
આમ,$(\frac{y}{4\sqrt{2}})^2 - (\frac{x}{4})^2 = 1$ મળે છે.
આ અતિવલયનું સમીકરણ છે,જેમાં અનુપ્રસ્થ અક્ષની લંબાઈ $2a = 2(4\sqrt{2}) = 8\sqrt{2}$ છે.
148
DifficultMCQ
રેખાઓ $tx - 2y - 3t = 0$ અને $x - 2ty + 3 = 0$ $(t \in R)$ ના છેદબિંદુનો બિંદુપથ છે
A
ઉત્કેન્દ્રિયતા $\frac{2}{\sqrt{5}}$ વાળું ઉપવલય
B
પ્રધાન અક્ષની લંબાઈ $6$ વાળું ઉપવલય
C
ઉત્કેન્દ્રિયતા $\sqrt{5}$ વાળું અતિવલય
D
અનુબદ્ધ અક્ષની લંબાઈ $3$ વાળું અતિવલય
149
DifficultMCQ
એક વર્તુળ $x$-અક્ષ પર $4a$ લંબાઈની જીવા કાપે છે અને $y$-અક્ષ પરના ઉગમબિંદુથી $2b$ અંતરે આવેલા બિંદુમાંથી પસાર થાય છે. તો આ વર્તુળના કેન્દ્રનો બિંદુપથ શું છે?
A
અતિવલય
B
ઉપવલય
C
સીધી રેખા
D
પરવલય

Solution

(D) ધારો કે વર્તુળનું કેન્દ્ર $(h, k)$ છે અને તેની ત્રિજ્યા $r$ છે.
વર્તુળ $x$-અક્ષ પર $4a$ લંબાઈની જીવા કાપે છે,તેથી કેન્દ્ર $(h, k)$ થી $x$-અક્ષનું અંતર $|k|$ છે. જીવાના ગુણધર્મ મુજબ,$r^2 = k^2 + (2a)^2 = k^2 + 4a^2$.
વર્તુળ $y$-અક્ષ પરના બિંદુ $(0, 2b)$ માંથી પસાર થાય છે,તેથી કેન્દ્ર $(h, k)$ થી $(0, 2b)$ નું અંતર $r$ છે. આમ,$r^2 = (h - 0)^2 + (k - 2b)^2 = h^2 + (k - 2b)^2$.
$r^2$ માટેના બંને સમીકરણોને સરખાવતા:
$k^2 + 4a^2 = h^2 + (k - 2b)^2$
$k^2 + 4a^2 = h^2 + k^2 - 4bk + 4b^2$
$h^2 = 4bk - 4b^2 + 4a^2$
$(h, k)$ ને $(x, y)$ વડે બદલતા,બિંદુપથ $x^2 = 4b(y - b + a^2/b)$ મળે છે,જે એક પરવલય દર્શાવે છે.
Solution diagram
150
DifficultMCQ
જો $R$ ત્રિજ્યા ધરાવતું વર્તુળ ઉગમબિંદુ $O$ માંથી પસાર થાય અને યામ અક્ષોને $A$ અને $B$ માં છેદે,તો $O$ માંથી $AB$ પર દોરેલા લંબપાદનો બિંદુપથ શું છે?
A
$({x^2} + {y^2})^2 = 4{R^2}{x^2}{y^2}$
B
$({x^2} + {y^2})^3 = 4{R^2}{x^2}{y^2}$
C
$({x^2} + {y^2})^2 = 4R{x^2}{y^2}$
D
$({x^2} + {y^2})(x + y) = {R^2}xy$

Solution

(B) ધારો કે ઉગમબિંદુ $O(0,0)$ થી રેખા $AB$ પરના લંબપાદ $P(h, k)$ છે.
$OP \perp AB$ હોવાથી,$OP$ નો ઢાળ $m_1 = \frac{k}{h}$ છે.
તેથી,$AB$ નો ઢાળ $m_2 = -\frac{h}{k}$ છે.
$P(h, k)$ માંથી પસાર થતી રેખા $AB$ નું સમીકરણ $y - k = -\frac{h}{k}(x - h)$ છે,જેનું સાદું રૂપ $hx + ky = h^2 + k^2$ થાય છે.
આ રેખાના અક્ષો પરના અંતઃખંડો $A\left(\frac{h^2 + k^2}{h}, 0\right)$ અને $B\left(0, \frac{h^2 + k^2}{k}\right)$ છે.
$AB$ એ $R$ ત્રિજ્યાવાળા વર્તુળની જીવા છે અને $\angle AOB = 90^\circ$ હોવાથી,$AB$ એ વર્તુળનો વ્યાસ છે.
તેથી,લંબાઈ $AB = 2R.$
અંતર સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા,$AB^2 = (2R)^2 = 4R^2.$
$\left(\frac{h^2 + k^2}{h}\right)^2 + \left(\frac{h^2 + k^2}{k}\right)^2 = 4R^2.$
$(h^2 + k^2)^2 \left(\frac{1}{h^2} + \frac{1}{k^2}\right) = 4R^2.$
$(h^2 + k^2)^2 \left(\frac{h^2 + k^2}{h^2k^2}\right) = 4R^2.$
$(h^2 + k^2)^3 = 4R^2h^2k^2.$
$(h, k)$ ને $(x, y)$ વડે બદલતા,બિંદુપથ $(x^2 + y^2)^3 = 4R^2x^2y^2$ મળે છે.
Solution diagram

10-1.Circle and System of Circles — Locus Related Problem · Frequently Asked Questions

1Are these 10-1.Circle and System of Circles questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a 10-1.Circle and System of Circles Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.