NEET 2014 Biology Question Paper with Answer and Solution in Gujarati

(B) $R.H. Whittaker$ એ વર્ગીકરણની પાંચ સૃષ્ટિ પદ્ધતિ નીચેના માપદંડોના આધારે પ્રસ્તાવિત કરી હતી:
$1$. કોષીય રચનાની જટિલતા (આદિકોષકેન્દ્રી વિરુદ્ધ સુકોષકેન્દ્રી).
$2$. શરીરના આયોજનની જટિલતા (એકકોષી વિરુદ્ધ બહુકોષી).
$3$. પોષણની પદ્ધતિ (સ્વપોષી વિરુદ્ધ પરપોષી).
$4$. નિવસનતંત્રીય જીવનશૈલી.
$5$. જાતિવિકાસીય સંબંધો.
પ્રજનનની પદ્ધતિ આ પદ્ધતિમાં ઉપયોગમાં લેવાયેલ પ્રાથમિક માપદંડ નહોતો. તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(B) : ટોબેકો મોઝેક વાયરસ $(TMV)$ એ $RNA$ વાયરસ છે જે તમાકુમાં મોઝેક રોગ પ્રેરે છે.
તેમાં જનીન દ્રવ્ય તરીકે એકલ-શૃંખલામય ગૂંચળાદાર $RNA$ અણુ હોય છે.
તેનું પ્રોટીનનું આવરણ,જેને કેપ્સિડ કહેવાય છે,તે આશરે $2130$ કેપ્સોમિયર્સનું બનેલું હોય છે.
આ કેપ્સોમિયર્સ કુંતલાકાર રીતે ગોઠવાયેલા હોય છે અને આશરે $4 \ nm$ વ્યાસ ધરાવતો પોલો નળાકાર બનાવે છે.

(A) સાચો જવાબ $A$ છે.
વાયરસ એ કોષીય રચના ધરાવતા નથી,તે ન્યુક્લિયોપ્રોટીન ઘટકો છે જે તેમના પ્રજનન માટે જીવંત યજમાન કોષની સંશ્લેષણ મશીનરીનો ઉપયોગ કરે છે.
તેમની પાસે કોષકેન્દ્ર કે અંગિકાઓ જેવી કોઈ કોષીય રચના હોતી નથી.
તેમનું જનીન દ્રવ્ય કાં તો $DNA$ અથવા $RNA$ હોય છે,પરંતુ બંને ક્યારેય હોતા નથી.
આ જનીન દ્રવ્ય એક રક્ષણાત્મક પ્રોટીન કવચમાં બંધાયેલું હોય છે જેને કેપ્સિડ કહેવામાં આવે છે.

(A) : આર્કિબેક્ટેરિયા એ 'પ્રાચીન' બેક્ટેરિયા છે,જેમાં મિથેનોજેન્સ,હેલોફિલ્સ અને થર્મોફિલ્સ જેવા આત્યંતિક પરિસ્થિતિમાં જીવતા સજીવોનો સમાવેશ થાય છે. તેઓ આજે પણ અસ્તિત્વ ધરાવતા સૌથી પ્રાચીન જીવન સ્વરૂપોનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.
તેમની પાસે તેમના વિશિષ્ટ લક્ષણો ઉપરાંત યુબેક્ટેરિયલ અને સુકોષકેન્દ્રી બંને પ્રકારના લક્ષણો હોય છે.
તેમની પ્રજનન પદ્ધતિ,પોષણ અને કોષનો આકાર અને કદ સામાન્ય યુબેક્ટેરિયાને મળતા આવે છે.
જો કે,તેમની કોષદીવાલ વિવિધ પ્રકારના પોલિમરની બનેલી હોય છે અને તેમાં યુબેક્ટેરિયાથી વિપરીત પેપ્ટિડોગ્લાયકેન હોતું નથી.
વધુમાં,તેમના કોષરસપટલના લિપિડ્સ ઈથર-બંધ દ્વારા જોડાયેલા હોય છે,જ્યારે યુબેક્ટેરિયાના કોષરસપટલમાં ગ્લિસરોલ એસ્ટર-લિપિડ્સ હોય છે.

(D) $(D) :$ મીસોઝોમ્સ એ બેક્ટેરિયલ કોષરસસ્તરની લાક્ષણિક ગોળાકાર અથવા વિલીફોર્મ વિશિષ્ટતાઓ છે જે અંતઃવલન (ingrowth) તરીકે વિકસે છે.
તે પુટિકાઓ,નલિકાઓ અને પટલિકાઓની બનેલી હોય છે.
મીસોઝોમ્સ સેપ્ટલ અથવા લેટરલ હોઈ શકે છે.
સેપ્ટલ મીસોઝોમ ન્યુક્લિઓઇડને કોષરસસ્તર સાથે જોડે છે અને કોષ વિભાજન દરમિયાન પ્રતિકૃતિ (replication) અને ભાજનપટ્ટ (septum) બનાવવામાં મદદ કરે છે.
લેટરલ મીસોઝોમ ન્યુક્લિઓઇડ સાથે જોડાયેલ હોતા નથી,તેમાં શ્વસન ઉત્સેચકો હોય છે અને તે સુકોષકેન્દ્રી કણાભસૂત્ર જેવું જ કાર્ય કરે છે; તેથી તેને કોન્ડ્રિઓઇડ પણ કહેવામાં આવે છે.
તેઓ કોષરસસ્તરની સપાટીનું ક્ષેત્રફળ અને ઉત્સેચકીય સંપર્ક પણ વધારે છે.

(B) : કશા એ બેક્ટેરિયામાં પ્રચલન માટેનું અંગ છે.
બેક્ટેરિયલ કશા એકતંતુમય હોય છે,જે એક સૂક્ષ્મ નલિકા જેવું કાર્ય કરે છે અને તે ફ્લેજેલિન નામના પ્રોટીનથી બનેલી હોય છે.
તેઓ પરિભ્રમણીય હલનચલન કરીને પ્રચલન કરવામાં મદદ કરે છે.

(A) $Rhodospirillum$ એ જાંબલી રંગના અ-સલ્ફર બેક્ટેરિયા છે જે એનોક્સિજેનિક પ્રકાશસંશ્લેષણ કરે છે.
આ પ્રક્રિયામાં,પાણી $(H_2O)$ ને બદલે કાર્બનિક સંયોજનો અથવા અન્ય પદાર્થો (જેમ કે $H_2S$) નો ઇલેક્ટ્રોન દાતા તરીકે ઉપયોગ થાય છે.
પાણીનો ઇલેક્ટ્રોન દાતા તરીકે ઉપયોગ થતો ન હોવાથી,આ પ્રક્રિયામાં આડપેદાશ તરીકે ઓક્સિજન $(O_2)$ મુક્ત થતો નથી.
તેની સામે,$Spirogyra$,$Chlamydomonas$ અને $Ulva$ એ લીલ છે જે ઓક્સિજેનિક પ્રકાશસંશ્લેષણ કરે છે,જેમાં પાણી ઇલેક્ટ્રોન દાતા તરીકે કાર્ય કરે છે અને પાણીના પ્રકાશવિઘટન દરમિયાન ઓક્સિજન મુક્ત થાય છે.

(C) $Chara$ અત્યંત વિકસિત અંડજન્યુ પ્રજનન $(oogamy)$ દર્શાવે છે.
$Chara$ માં,પ્રજનન અંગો જટિલ અને વિશિષ્ટ હોય છે.
નર પ્રજનન રચનાને $globule$ $(antheridium)$ કહેવામાં આવે છે અને માદા પ્રજનન રચનાને $nucule$ $(oogonium)$ કહેવામાં આવે છે.
આ રચનાઓ શાખાઓના ગાંઠો પર જોવા મળે છે.
એક જ વનસ્પતિ પર $nucule$ હંમેશા $globule$ (નીચેની બાજુ) કરતા ઉપરની બાજુએ સ્થિત હોય છે.
તેથી,એવું વિધાન કે ઉપરની રચના $antheridium$ છે અને નીચેની $oogonium$ છે તે ખોટું છે.

(D) : બ્રાયોફાઇટ્સમાં,$Sphagnum$ આર્થિક રીતે સૌથી મહત્વનું સ્થાન ધરાવે છે. તેને લોકપ્રિય રીતે બોગ મોસ (bog moss) અથવા પીટ મોસ (peat moss) કહેવામાં આવે છે. તે બહુવર્ષાયુ છે અને તેની વૃદ્ધિ વર્ષો સુધી ચાલુ રહે છે.
તેના જૂના ભાગો મૃત્યુ પામે છે પરંતુ એસિડના સ્ત્રાવને કારણે તેનું વિઘટન થતું નથી,જે એન્ટિબેક્ટેરિયલ અને એન્ટિફંગલ ક્રિયાઓ માટે જવાબદાર છે.
મૃત અવશેષોનો વધતો જથ્થો વર્ષો સુધી એકઠો થાય છે અને કાર્બનથી સમૃદ્ધ એક ઘટ્ટ ઘેરા રંગનો સમૂહ બનાવે છે જેને પીટ કહેવામાં આવે છે.
પીટનો ઉપયોગ બળતણ તરીકે થાય છે. ઔદ્યોગિક ઉપયોગો માટે મેળવેલા પીટમાંથી પેરાફિન,એસિટિક એસિડ,પીટ ટાર અને એમોનિયા આડપેદાશો તરીકે મેળવવામાં આવે છે.

(D) : કોષ્ઠાંત્રી સમુદાયના પ્રાણીઓ કોથળી જેવા આકારના અને જલજ હોય છે. તેઓ મુખ્યત્વે દરિયાઈ હોય છે,પરંતુ $Hydra$ જેવી કેટલીક જાતિઓ મીઠા પાણીમાં જોવા મળે છે. તેઓ પેશીસ્તરીય આયોજન ધરાવતા સૌથી સરળ સજીવો છે. કંકતધરા,સીફેલોકોરડાટા અને શૂળત્વચી સમુદાયના સભ્યો ફક્ત દરિયાઈ જ હોય છે.

(B) : $Gorgonia$ (સી ફેન) એ પ્રાણી છે જે સમુદાય $Coelenterata$ (જેને $Cnidaria$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) માં આવે છે.
બધા જ પ્રાણીઓમાં કોષદીવાલનો અભાવ હોય છે,કારણ કે તેમના કોષો માત્ર કોષરસસ્તર દ્વારા આવરિત હોય છે.
$Cyanobacteria$ અને નીલ-હરિત લીલ (જે બંને એક જ છે) માં પેપ્ટીડોગ્લાયકેનની બનેલી કોષદીવાલ હોય છે.
$Saccharomyces$ (યીસ્ટ) એ ફૂગ છે અને તેમાં કાઈટીનયુક્ત કોષદીવાલ જોવા મળે છે.

(B) $Planaria$ (પ્લેનેરિયા) માં પુનઃસર્જનની ક્ષમતા ખૂબ જ વધારે હોય છે. તેમાં એપિમોર્ફોસિસ (epimorphosis),જેમાં ગુમ થયેલા ભાગોનું નિર્માણ થાય છે,અને મોર્ફેલેક્સિસ (morphallaxis),જેમાં શરીરના એક ટુકડામાંથી આખું શરીર ફરીથી ઉત્પન્ન થઈ શકે છે,બંને પ્રક્રિયાઓ જોવા મળે છે.

(B) $Torpedo$ એ તળિયે રહેતી દરિયાઈ કાસ્થિમત્સ્ય છે જે વિદ્યુત ઉત્પન્ન કરી શકે છે,જે નાની માછલીઓ જેવા શિકારને સ્તબ્ધ કરવા માટે પૂરતી છે.
તેના ધડના ભાગની પૃષ્ઠ બાજુએ વિદ્યુત અંગોની એક જોડ આવેલી હોય છે.
વાસ્તવમાં,આ વિદ્યુત અંગો એ રૂપાંતરિત પાર્શ્વ સ્નાયુ તકતીઓ છે જે મસ્તિષ્ક ચેતાઓ દ્વારા ચેતાકીય પુરવઠો મેળવે છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
ટામેટું એ એક પ્રકારનું 'બેરી' (berry) ફળ છે,જે દ્વિ-સ્ત્રીકેસરી,યુક્તસ્ત્રીકેસરી અને બહુ-કોટરીય બીજાશયમાંથી વિકસે છે.
ફલાવરણમાં બહારની પાતળી છાલ (બાહ્યક) અને મધ્યમાં માંસલ ભાગ (મધ્યક) હોય છે.
જરાયુ એ પેશી છે જે બીજને બીજાશયની દીવાલ સાથે જોડે છે,અને ટામેટામાં તે અંતઃક અને પટલની સાથે માંસલ અને રસદાર બને છે,જે ખાવાલાયક હોય છે.
આમ,ટામેટામાં ફલાવરણ અને જરાયુ બંને ખાવાલાયક ભાગો છે.

(D) : ગાજર અને શક્કરિયા એ મૂળના રૂપાંતરણો છે,જ્યારે મગફળીનો ખાવાલાયક ભાગ તેના બીજ છે. બટાટા એ ખાવાલાયક ભૂગર્ભ પ્રકાંડ (કંદ) છે.

(C) : પ્રકાંડમાં,આદિદારુ (protoxylem) કેન્દ્ર (મજ્જા) તરફ હોય છે અને અનુદારુ (metaxylem) પરિઘ તરફ હોય છે. પ્રાથમિક જલવાહકની આ પ્રકારની ગોઠવણીને $endarch$ (અંતઃદારુક) કહેવામાં આવે છે. મૂળમાં,આદિદારુ પરિઘ તરફ હોય છે અને અનુદારુ કેન્દ્ર તરફ હોય છે; આવી ગોઠવણીને $exarch$ (બહિર્દારુક) કહેવામાં આવે છે.

(B) : ટ્રેકીડ્સ એ લાંબા,મૃત કોષો છે જે સખત લિગ્નિનયુક્ત કોષદીવાલ,પહોળી લ્યુમેન અને સર્પાકાર,વલયાકાર,જાળીદાર,સીડી જેવી અને ખાડાવાળી જાડાઈ ધરાવે છે,પરંતુ તેમાં છિદ્રિષ્ઠ અંતિમ દીવાલો કે પટલનો અભાવ હોય છે.
આનો અર્થ એ છે કે વાહિનીઓ (vessels) થી વિપરીત,તેમની અંતિમ દીવાલો અખંડ હોય છે.
વાહિનીઓ એ લાંબી નળાકાર,નળી જેવી રચનાઓ છે જે ઘણા કોષોની બનેલી હોય છે,જેને વાહિની સભ્યો કહેવામાં આવે છે,જે દરેક લિગ્નિનયુક્ત દીવાલ અને મોટી કેન્દ્રીય પોલાણ ધરાવે છે.
વાહિની સભ્યો તેમની સામાન્ય દીવાલોમાં છિદ્રો દ્વારા એકબીજા સાથે જોડાયેલા હોય છે,જ્યારે ટ્રેકીડ્સ છિદ્રવિહીન હોય છે.

(C) : આરેઓલર પેશી એ શરીરમાં સૌથી વધુ વિસ્તરેલી શિથિલ સંયોજક પેશી છે.
કંડરા એ સઘન નિયમિત સંયોજક પેશીનો એક પ્રકાર છે.
મેદપૂર્ણ પેશી એ શિથિલ સંયોજક પેશીનો એક પ્રકાર છે જે ચરબીનો સંગ્રહ કરે છે.
કાસ્થિ એ વિશિષ્ટ સંયોજક પેશીનો એક પ્રકાર છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
$1$. લાળ ગ્રંથિની નળીઓનું અંદરનું સ્તર સાદા ઘનાકાર અધિચ્છદ દ્વારા બનેલું હોય છે.
$2$. મુખગુહાની ભીની સપાટી અ-કેરાટિનાઇઝ્ડ સ્તૃત લાદીસમ અધિચ્છદ દ્વારા બનેલી હોય છે.
$3$. નેફ્રોનના નલિકાકાર ભાગો (જેમ કે નિકટવર્તી ગૂંચળાદાર નલિકા) ઘનાકાર અધિચ્છદ દ્વારા બનેલા હોય છે.
$4$. શ્વાસવાહિકાઓની અંદરની સપાટી પક્ષ્મલ સ્તંભાકાર અધિચ્છદ દ્વારા બનેલી હોય છે.

(B) સાચો જવાબ $(b)$ છે.
સૂક્ષ્મતંતુઓ (માઇક્રોફિલામેન્ટ્સ),જેને એક્ટિન તંતુઓ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે ઘન,રેખીય કોષપિંજરના ઘટકો છે જેનો વ્યાસ આશરે $6 \ nm$ હોય છે.
તેઓ $G$-એક્ટિન નામના એક જ પ્રકારના ગ્લોબ્યુલર પ્રોટીન મોનોમરથી બનેલા હોય છે,જે પોલિમરાઇઝ થઈને $F$-એક્ટિન તંતુઓ બનાવે છે.
સૂક્ષ્મનલિકાઓ (માઇક્રોટ્યુબ્યુલ્સ) એ $24 \ nm$ વ્યાસ ધરાવતી પોલા રચનાઓ છે જે ટ્યુબ્યુલિન પ્રોટીનથી બનેલી હોય છે.
મધ્યવર્તી તંતુઓનો વ્યાસ આશરે $8-10 \ nm$ હોય છે અને તે વિવિધ તંતુમય પ્રોટીનથી બનેલા હોય છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે.
રસધાની એ વનસ્પતિ કોષોના કોષરસમાં જોવા મળતી પટલમય અંગિકા છે,જે ટોનોપ્લાસ્ટ નામના એકલ પટલ દ્વારા કોષરસથી અલગ પડે છે.
પુખ્ત વનસ્પતિ કોષોમાં,એક મોટી કેન્દ્રીય રસધાની કોષના કદનો મોટો ભાગ રોકે છે.
આ રસધાનીઓ પાણી,આયનો અને દ્રાવ્યોનો સંગ્રહ કરે છે,જે કોષદીવાલની સામે આસૃતિદાબ (turgor pressure) ઉત્પન્ન કરે છે.
આ આસૃતિદાબ કોષના આસૃતિજન્ય વિસ્તરણ અને કોષના આકાર તથા મજબૂતી જાળવી રાખવા માટે જવાબદાર છે.

(A) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$1$. $(A)$ સેન્ટ્રિઓલ: તે પક્ષ્મ કે કશાનો આધારકાય (basal body) બનાવે છે $(iv)$.
$2$. $(B)$ ક્લોરોફિલ: તે હરિતકણના થાઇલેકોઇડ્સમાં જોવા મળે છે $(ii)$.
$3$. $(C)$ ક્રિસ્ટી: આ કણાભસૂત્રના અંદરના પટલની ગડીઓ છે $(i)$.
$4$. $(D)$ રાઇબોઝાઇમ્સ: આ ઉદ્દીપકીય $RNA$ અણુઓ છે, જે ન્યુક્લિક એસિડ છે $(iii)$.
તેથી, સાચો ક્રમ $(A)-(iv), (B)-(ii), (C)-(i), (D)-(iii)$ છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે. મેલોનેટ દ્વારા સક્સિનેટ ડિહાઈડ્રોજેનેઝનું અવરોધન એ સ્પર્ધાત્મક અવરોધનનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.
સ્પર્ધાત્મક અવરોધન એ એક પ્રતિવર્તી પ્રક્રિયા છે જેમાં અવરોધક ઉત્સેચકના સક્રિય સ્થાન માટે સબસ્ટ્રેટ સાથે સ્પર્ધા કરે છે.
અવરોધક બંધારણીય રીતે સબસ્ટ્રેટ જેવો હોવાથી,તે સક્રિય સ્થાન પર કબજો જમાવે છે,જેનાથી સબસ્ટ્રેટને જોડાતા અટકાવે છે.
આ જોડાણ કામચલાઉ અને પ્રતિવર્તી હોવાથી,સબસ્ટ્રેટ (સક્સિનેટ) ની સાંદ્રતા વધારવાથી તે અવરોધક (મેલોનેટ) ને સક્રિય સ્થાન માટે હરાવી શકે છે,આમ અવરોધ દૂર થાય છે.
તેથી,પુષ્કળ સક્સિનેટ ઉમેરવાથી અવરોધન દૂર થતું નથી તેવું વિધાન ખોટું છે.

(D) કોષચક્ર $G_1$,$S$,$G_2$ અને $M$ તબક્કાઓ ધરાવે છે.
$G_1$ તબક્કામાં,$DNA$ નું પ્રમાણ $2C$ હોય છે.
$S$ તબક્કા દરમિયાન,$DNA$ નું સ્વયંજનન થાય છે,જેના કારણે $DNA$ નું પ્રમાણ $2C$ થી વધીને $4C$ થાય છે.
$G_2$ તબક્કામાં,કોષ વિભાજન માટે તૈયારી કરે છે અને $DNA$ નું પ્રમાણ $4C$ જ રહે છે.
$M$ તબક્કા (ભાજન) દરમિયાન,$DNA$ બે બાળ કોષોમાં વહેંચાઈ જાય છે,જેનાથી દરેક કોષમાં પ્રમાણ ફરીથી $2C$ થઈ જાય છે.
આમ,$DNA$ નું પ્રમાણ $G_2$ તબક્કા દરમિયાન અને $M$ તબક્કાના પ્રારંભિક તબક્કાઓ (પૂર્વાવસ્થા અને ભાજનાવસ્થા) માં $4C$ સ્તરે રહે છે.

(A) સાચો જવાબ $A$ છે.
કોષચક્રના $S$ તબક્કા (સંશ્લેષણ તબક્કો) દરમિયાન $DNA$ નું સ્વયંજનન થાય છે.
પરિણામે,દરેક કોષમાં $DNA$ નું પ્રમાણ બમણું થાય છે,જે દ્વિતીય કોષોમાં $2C$ થી વધીને $4C$ થાય છે.
જોકે,રંગસૂત્રોની સંખ્યામાં કોઈ વધારો થતો નથી કારણ કે રંગસૂત્રિકાઓ સેન્ટ્રોમિયર સાથે જોડાયેલી રહે છે.

(A) $Pachytene$ (પેકીટીન) તબક્કો રીકોમ્બિનેશન નોડ્યુલ્સ (recombination nodules) ની હાજરી દ્વારા ઓળખાય છે,જે એવા સ્થાનો છે જ્યાં સમજાત રંગસૂત્રોની નોન-સિસ્ટર ક્રોમેટિડ્સ વચ્ચે વ્યતિકરણ (crossing over) થાય છે.
આ નોડ્યુલ્સમાં $Recombinase$ (રીકોમ્બિનેઝ) તરીકે ઓળખાતો મલ્ટિ-એન્ઝાઇમ કોમ્પ્લેક્સ હોય છે.
$Recombinase$ એ એન્ડોન્યુક્લિએઝ,એક્સોન્યુક્લિએઝ,અનવાઇન્ડેઝ અને $R$-પ્રોટીન જેવા વિવિધ ઉત્સેચકોનો બનેલો હોય છે,જે જનીનિક દ્રવ્યની આપ-લે કરવામાં મદદ કરે છે.

(A) જે તત્વો વનસ્પતિમાં સક્રિય રીતે સ્થળાંતરિત થઈ શકે છે,જેમ કે $N$,$K$ અને $Mg$,તેની ઉણપના લક્ષણો સૌપ્રથમ જૂના અને જીર્ણ પાંદડાઓમાં જોવા મળે છે. આનું કારણ એ છે કે આ તત્વોને જૂના,જીર્ણ થતા પેશીઓમાંથી નવા વિકાસ પામતા પેશીઓ તરફ મોકલવામાં આવે છે જેથી તેમનો વિકાસ થઈ શકે. તેનાથી વિપરીત,જે તત્વો પ્રમાણમાં અચલ (immobile) છે,જેમ કે $Ca$ અને $S$,તેની ઉણપના લક્ષણો સૌપ્રથમ નવા પાંદડાઓમાં જોવા મળે છે.

(D) સાચો જવાબ $(d)$ છે.
અજારક શ્વસન અથવા આથવણ મુખ્યત્વે બે પ્રકારના હોય છે: લેક્ટેટ આથવણ અને આલ્કોહોલિક (ઇથેનોલ) આથવણ.
લેક્ટેટ આથવણમાં,ગ્લાયકોલિસિસ દરમિયાન ઉત્પન્ન થયેલ પાયરુવિક એસિડનું $NADH$ દ્વારા સીધું રિડક્શન થઈને લેક્ટિક એસિડ બને છે. આ પ્રક્રિયામાં કાર્બોક્સિલેશનનો તબક્કો આવતો નથી,તેથી $CO_2$ મુક્ત થતો નથી.
તેનાથી વિપરીત,આલ્કોહોલિક આથવણમાં પાયરુવેટનું એસિટાલડીહાઈડમાં અને ત્યારબાદ ઇથેનોલમાં રૂપાંતર થાય છે,જે પ્રક્રિયામાં $CO_2$ મુક્ત થાય છે.
વનસ્પતિઓ અને પ્રાણીઓ બંનેમાં જારક શ્વસનમાં ક્રેબ્સ ચક્ર અને ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ સિસ્ટમનો સમાવેશ થાય છે,જેમાં આડપેદાશ તરીકે $CO_2$ મુક્ત થાય છે.

(B) $F.W. Went$ દ્વારા કરવામાં આવેલ પ્રયોગ $Avena$ કર્વચર ટેસ્ટ તરીકે ઓળખાય છે.
આ પ્રયોગે દર્શાવ્યું કે વૃદ્ધિ માટે જવાબદાર પદાર્થ (ઓક્સિન) કોલિયોપ્ટાઇલની ટોચમાંથી અગર બ્લોકમાં પ્રસરણ પામે છે.
કાપેલા કોલિયોપ્ટાઇલની એક બાજુ પર અગર બ્લોક મૂકવાથી,ઓક્સિનને કારણે થતી અસમાન વૃદ્ધિ વળાંક તરફ દોરી જાય છે.
આ પદ્ધતિ ઉત્પન્ન થયેલા વળાંકના આધારે વૃદ્ધિ-પ્રેરક પદાર્થો (ઓક્સિન) ની સાંદ્રતાનું જથ્થાત્મક માપન કરવાની મંજૂરી આપે છે,જે તેને ઓક્સિનના બાયોસે (bioassay) માટેનો આધાર બનાવે છે.

(C) : ઇટિઓલેશન (Etiolation) એ અસામાન્ય વૃદ્ધિની પ્રક્રિયા છે જે ત્યારે જોવા મળે છે જ્યારે છોડ અંધારામાં અથવા ખૂબ જ ઓછા પ્રકાશમાં ઉગે છે. અંધારામાં ઉગેલા છોડમાં ક્લોરોફિલનો અભાવ હોય છે,જે પ્રકાશસંશ્લેષણ માટે જરૂરી છે,જેના કારણે તેઓ નિસ્તેજ પીળા અથવા સફેદ દેખાય છે. આવા છોડ લાક્ષણિક રીતે લાંબા,નબળા પ્રકાંડ,નાના,અવિકસિત પાંદડા અને ઘટાડેલી મૂળ પ્રણાલી દર્શાવે છે.

(A) $Abscisic$ $\text{acid}$ $(ABA)$ ને તણાવ અંતઃસ્ત્રાવ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તે વનસ્પતિઓને દુષ્કાળ, ક્ષારતા અથવા અતિશય તાપમાન જેવી પ્રતિકૂળ પર્યાવરણીય પરિસ્થિતિઓનો સામનો કરવા માટે તૈયાર કરે છે.
તે વાયુરંધ્રોને બંધ કરીને બાષ્પોત્સર્જન દ્વારા થતા પાણીના વ્યયને ઘટાડે છે.
તેથી, તેને સામાન્ય રીતે તણાવ અંતઃસ્ત્રાવ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
$\text{રેનિન}$ (જેને $\text{કાઈમોસિન}$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) એ જઠર ગ્રંથિઓના અધિચ્છદમાં રહેલા પેપ્ટિક કોષો (મુખ્ય કોષો) દ્વારા સ્ત્રવિત થતો પ્રોટીઓલિટીક ઉત્સેચક છે.
તે મુખ્યત્વે માનવ શિશુઓ અને વાછરડાઓના જઠરરસમાં જોવા મળે છે, જે દૂધના પાચનમાં મદદ કરે છે.
પુખ્ત વયના લોકોમાં $\text{રેનિન}$નો સ્ત્રાવ થતો નથી.
$\text{રેનિન}$ દૂધના પ્રોટીન $\text{કેસીન}$ પર કાર્ય કરે છે અને તેને $\text{પેરાકેસીન}$ (કેલ્શિયમ પેરાકેસિનેટ) માં રૂપાંતરિત કરે છે, જે દૂધના જામી જવાની પ્રક્રિયા (coagulation) તરફ દોરી જાય છે, જેથી તે જઠરમાં લાંબા સમય સુધી રહી શકે અને $\text{પેપ્સિન}$ દ્વારા તેનું વધુ પાચન થઈ શકે.

(B) $Fructose$ (ફ્રુક્ટોઝ) અને $mannose$ (મેનોઝ) આંતરડાના શ્લેષ્મ દ્વારા સાધ્ય પ્રસરણની પ્રક્રિયા દ્વારા રુધિરમાં શોષાય છે.
આ પ્રક્રિયા વિશિષ્ટ વાહક પ્રોટીનની મદદથી થાય છે.
તે સાંદ્રતા ઢાળની દિશામાં થાય છે,એટલે કે પદાર્થો ઊર્જાના વપરાશ વગર વધુ સાંદ્રતાવાળા વિસ્તારમાંથી ઓછી સાંદ્રતાવાળા વિસ્તારમાં વહન પામે છે.

(A) પેશીઓમાંથી રુધિરમાં મેળવેલ $CO_2$ નો આશરે $70\%$ ભાગ (દર $100 \ ml$ રુધિરમાં આશરે $2.5 \ ml$) $RBCs$ માં પ્રવેશે છે,જ્યાં તે પાણી સાથે પ્રક્રિયા કરીને કાર્બોનિક એસિડ $(H_2CO_3)$ બનાવે છે.
કાર્બોનિક એનહાઇડ્રેઝ,જે ફક્ત $RBCs$ માં જોવા મળતો ઉત્સેચક છે,તે $H_2CO_3$ ના નિર્માણને ઝડપી બનાવે છે અને જ્યારે રુધિર ફેફસાં સુધી પહોંચે છે ત્યારે તેને ઝડપથી પાછું કાર્બન ડાયોક્સાઇડ અને પાણીમાં રૂપાંતરિત કરે છે.
જેમ જેમ કાર્બોનિક એસિડ બને છે,તેમ તે $RBCs$ માં હાઇડ્રોજન આયનો $(H^+)$ અને બાયકાર્બોનેટ આયનો $(HCO_3^-)$ માં વિયોજિત થાય છે.
ત્યારબાદ આ બાયકાર્બોનેટ આયનો રુધિરરસ (પ્લાઝ્મા) દ્વારા ફેફસાં સુધી વહન પામે છે.

(A) $AB$ રુધિરજૂથ ધરાવતી વ્યક્તિઓના $RBC$ ની સપાટી પર $A$ અને $B$ બંને પ્રતિજન (antigens) હાજર હોય છે.
તેમના રુધિરરસ (plasma) માં $A$ કે $B$ માટે કોઈ પ્રતિદ્રવ્ય (antibodies) હોતા નથી.
આ પ્રતિદ્રવ્યોનો અભાવ હોવાને કારણે,તેમની રોગપ્રતિકારક શક્તિ $A, B, AB$ અથવા $O$ રુધિરજૂથ ધરાવતા દાતાઓના $RBC$ પર હુમલો કરતી નથી.
તેથી,તેમને સાર્વત્રિક સ્વીકારનાર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(A) સાચો જવાબ $A$ છે.
મેડ્યુલા ઓબ્લોન્ગાટામાં આવેલું એક વિશિષ્ટ ચેતા કેન્દ્ર સ્વાયત્ત ચેતાતંત્ર $(ANS)$ દ્વારા હૃદયના કાર્યનું નિયમન કરી શકે છે.
સિમ્પેથેટિક ચેતાઓ ($ANS$ નો ભાગ) દ્વારા આવતા ચેતા સંકેતો હૃદયના ધબકારાનો દર,ક્ષેપકનું સંકોચન બળ અને તેના દ્વારા કાર્ડિયાક આઉટપુટમાં વધારો કરે છે.
તેનાથી વિપરીત,પેરાસિમ્પેથેટિક ચેતા સંકેતો ($ANS$ નો બીજો ઘટક) હૃદયના ધબકારાનો દર અને ક્રિયાત્મક પોટેન્શિયલના વહનનો વેગ ઘટાડે છે,જેના પરિણામે કાર્ડિયાક આઉટપુટમાં ઘટાડો થાય છે.

(A) : એલ્ડોસ્ટેરોન એ એડ્રિનલ કોર્ટેક્સ દ્વારા સ્ત્રવિત થતું મિનરલોકોર્ટિકોઇડ હોર્મોન છે.
જ્યારે રુધિરનું દબાણ અથવા રુધિરનું કદ ઘટે છે,ત્યારે એડ્રિનલ કોર્ટેક્સ એલ્ડોસ્ટેરોન મુક્ત કરવા માટે ઉત્તેજિત થાય છે.
એલ્ડોસ્ટેરોન દૂરસ્થ ગૂંચળાદાર નલિકા $(DCT)$ અને સંગ્રહણ નલિકા પર કાર્ય કરીને $Na^+$ આયનો અને પાણીના પુનઃશોષણમાં વધારો કરે છે.
આ પ્રક્રિયા રુધિરના દબાણ અને ઇલેક્ટ્રોલાઇટ સંતુલનને જાળવવામાં મદદ કરે છે.
તેથી,એલ્ડોસ્ટેરોનના સ્તરમાં વધારો થવાથી સોડિયમનું પુનઃશોષણ વધે છે.

(D) સાચો વિકલ્પ $D$ છે.
$1$. કાસ્થિમય સાંધો: કરોડસ્તંભમાં પાસપાસેના મણકાઓ વચ્ચે જોવા મળે છે.
$2$. ખૂંટી સાંધો (Pivot joint): એટલાસ અને એક્સિસ (પ્રથમ અને દ્વિતીય ગ્રીવા મણકા) વચ્ચે જોવા મળે છે.
$3$. મીઠા સાંધો (Hinge joint): ઘૂંટણના સાંધા અથવા કોણીના સાંધામાં જોવા મળે છે.
$4$. ઉખલ સાંધો (Ball and socket joint): હ્યુમરસના શીર્ષ અને અંસમેખલાની ગ્લેનોઇડ ગુહા વચ્ચે જોવા મળે છે.
$5$. તંતુમય સાંધો (Fibrous joint): ખોપરીના અગ્રકપાલ અને પશ્ચકપાલ અસ્થિઓ વચ્ચે (સીવણ/sutures) જોવા મળે છે.
$6$. સરકતો સાંધો (Gliding joint): કાંડાના અસ્થિઓ (carpals) વચ્ચે જોવા મળે છે,જે સરકતી ગતિ માટે જવાબદાર છે.

(A) મોટર ન્યુરોન દ્વારા સ્નાયુ તંતુનું ઉત્તેજન ચેતાસ્નાયુ સંધાન (neuromuscular junction) પર થાય છે.
$1$. મોટર ન્યુરોન એ ચેતાકોષ છે જે સ્નાયુ પેશી સુધી આવેગનું વહન કરે છે.
$2$. એક મોટર એકમ એક મોટર ન્યુરોન અને તેના દ્વારા ઉત્તેજિત થતા તમામ સ્નાયુ તંતુઓનો બનેલો હોય છે.
$3$. જે વિસ્તારમાં મોટર ન્યુરોનનો અક્ષતંતુનો છેડો સ્નાયુના કોષરસસ્તર (sarcolemma) ને મળે છે,તેને મોટર એન્ડ પ્લેટ કહેવામાં આવે છે.
$4$. અક્ષતંતુના છેડા અને મોટર એન્ડ પ્લેટ વચ્ચેના જોડાણને ચેતાસ્નાયુ સંધાન કહેવાય છે,જ્યાં સ્નાયુ સંકોચન શરૂ કરવા માટે એસિટિલકોલાઇન જેવા ચેતાપ્રેષકો મુક્ત થાય છે.

(D) : હાયપોથેલેમસ એ થેલેમસના પાયાના ભાગે આવેલું છે. તે પિટ્યુટરી ગ્રંથિ સાથેના તેના સંબંધ દ્વારા ચેતાતંત્ર અને અંતઃસ્ત્રાવી તંત્ર વચ્ચે શરીરરચનાત્મક જોડાણ પૂરું પાડે છે. હાયપોથેલેમસ એ શરીરનું તાપમાન નિયંત્રિત કરતું કેન્દ્ર છે. તેથી, તેને શરીરનું "થર્મોસ્ટેટ" કહેવામાં આવે છે. તે જટિલ થર્મોસ્ટેટ સિસ્ટમ દ્વારા શરીરનું તાપમાન આશરે $37^{\circ}C$ પર જાળવી રાખે છે. પરિણામે, હાયપોથેલેમસમાં થયેલી કોઈપણ સ્થાનિક ઈજા શરીરના તાપમાનના નિયમનમાં વિક્ષેપ પાડશે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે. રેટિનલ એ વિટામિન $A$ નું આલ્ડિહાઈડ વ્યુત્પન્ન છે,વિટામિન $C$ નું નહીં. વિટામિન $A$ (રેટિનોલ) રેટિનલના સંશ્લેષણ માટે આવશ્યક છે,જે ઓપ્સિન (પ્રોટીન) સાથે જોડાઈને રેટિનાના સળીયામાં રોડોપ્સિન જેવા ફોટો પિગમેન્ટ્સ બનાવે છે. તેથી,રેટિનલ એ વિટામિન $C$ નું વ્યુત્પન્ન છે તે વિધાન વૈજ્ઞાનિક રીતે ખોટું છે.

(B) સાચો જવાબ છે.
$1$. મેલાટોનિન પિનિયલ ગ્રંથિ દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે અને તે આપણા શરીરની $24$ કલાકની $(\text{દૈનિક})$ લય, જેમ કે ઊંઘ-જાગવાનું ચક્ર અને શરીરના તાપમાનના નિયમનમાં ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.
$2$. ઓક્સિટોસિન હાયપોથેલેમસ દ્વારા સંશ્લેષિત થાય છે અને પશ્ચ પિટ્યુટરી દ્વારા સંગ્રહિત/મુક્ત થાય છે. તે શરીરના સરળ સ્નાયુઓ પર કાર્ય કરે છે અને તેમના સંકોચનને ઉત્તેજિત કરે છે (દા.ત., બાળજન્મ દરમિયાન ગર્ભાશયનું સંકોચન અને સ્તન ગ્રંથિઓમાંથી દૂધનો સ્ત્રાવ).
$3$. પ્રોજેસ્ટેરોન કોર્પસ લ્યુટિયમ દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે. તે ગર્ભાવસ્થાને ટેકો આપે છે અને સ્તન ગ્રંથિઓ પર કાર્ય કરીને આલ્વિઓલીના નિર્માણ અને દૂધના સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે.
$4$. એટ્રિયલ નેટ્રિયુરેટિક ફેક્ટર $(ANF)$ હૃદયની કર્ણકની દીવાલ દ્વારા રુધિરના વધતા પ્રવાહના પ્રતિભાવમાં સ્ત્રવિત થાય છે, જે રુધિરવાહિનીઓને પહોળી કરે છે અને બ્લડ પ્રેશર ઘટાડે છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
ફાઈટ-ઓર-ફ્લાઈટ પ્રતિક્રિયાઓ અનુકંપી ચેતાતંત્ર (sympathetic nervous system) દ્વારા સંચાલિત થાય છે,જે એડ્રિનલ મેડ્યુલાને કેટેકોલામાઈન્સ,ખાસ કરીને એપિનેફ્રાઇન (એડ્રિનાલિન) અને નોર-એપિનેફ્રાઇન (નોર-એડ્રિનાલિન) સ્ત્રાવિત કરવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે.
આ અંતઃસ્ત્રાવોને કટોકટીના અંતઃસ્ત્રાવો અથવા ફાઈટ-ઓર-ફ્લાઈટ અંતઃસ્ત્રાવો તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેઓ હૃદયના ધબકારા,બ્લડ પ્રેશર અને રુધિરમાં ગ્લુકોઝનું સ્તર વધારીને શરીરને તણાવપૂર્ણ પરિસ્થિતિનો સામનો કરવા માટે તૈયાર કરે છે,જેથી તાત્કાલિક પ્રતિક્રિયા માટે ઊર્જા મળી રહે.

(D) : લીલમાં લિંગી પ્રજનન બે જન્યુઓના જોડાણ દ્વારા થાય છે。
$\text{સ્પાયરોગાયરા}$ $(Spirogyra)$ માં, જન્યુઓ કદમાં સમાન (આઈસોગેમી) હોય છે અને તે અફ્લેજેલેટેડ (અચલિત) હોય છે。
$\text{સર્ગાસમ}$ $(Sargassum)$ ઊગેમી (અંડજન્યુક પ્રજનન) દર્શાવે છે。
$\text{એક્ટોકાર્પસ}$ $(Ectocarpus)$ ફ્લેજેલેટેડ (કશાધારી) જન્યુઓ સાથે આઈસોગેમી દર્શાવે છે。
$\text{યુલોથ્રિક્સ}$ $(Ulothrix)$ ફ્લેજેલેટેડ (કશાધારી) જન્યુઓ સાથે આઈસોગેમી દર્શાવે છે。

(B) સંગ્રહિત ફળ (Aggregate fruit),જેને એટેરિયો (etaerio) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે સાદા ફળોનો સમૂહ છે જે એક જ પુષ્પના મુક્ત અંડાશયો (મુક્તસ્ત્રીકેસરી સ્થિતિ) માંથી વિકસે છે. આ સ્થિતિમાં,જાયંગમાં અનેક સ્ત્રીકેસરો હોય છે જે એકબીજા સાથે જોડાયેલા હોતા નથી,જેના કારણે દરેક સ્ત્રીકેસર વ્યક્તિગત ફળમાં વિકસી શકે છે.

(B) $Amanita \ muscaria$ એ $Basidiomycetes$ વર્ગની ફૂગ છે.
તે એક ઝેરી મશરૂમ છે અને તેમાં ભ્રામક ગુણધર્મો હોય છે.
તે મસ્કેરીન (muscarine) જેવા ઝેરી આલ્કલોઇડ્સ ઉત્પન્ન કરે છે,જે એસિટિલકોલાઇન (acetylcholine) ની અસરોની નકલ કરે છે અને મસ્કેરીનિક રીસેપ્ટર્સ સાથે જોડાય છે,તેમજ આઇબોટેનિક એસિડ (ibotenic acid) પણ ઉત્પન્ન કરે છે જે અન્ય રીસેપ્ટર્સ સાથે જોડાય છે.
આ પ્રક્રિયાને કારણે આ રીસેપ્ટર્સ ધરાવતા ચેતાકોષો ઉત્તેજિત થાય છે,જેના પરિણામે ભ્રમણા (hallucinations) થાય છે.

(B) દરિયાઈ લીલની ઘણી જાતિઓ જેવી કે $Porphyra$,$Laminaria$ અને $Sargassum$ નો ઉપયોગ ખોરાક તરીકે થાય છે,જેવી કુલ $70$ જેટલી દરિયાઈ લીલની જાતિઓ ખોરાક તરીકે વપરાય છે.
$Chlorella$ એ એકકોષીય લીલ છે જે પ્રોટીનથી ભરપૂર હોય છે અને તેનો ઉપયોગ અવકાશયાત્રીઓ દ્વારા પૂરક આહાર તરીકે કરવામાં આવે છે.
તેથી,$Chlorella$ એ સાચો જવાબ છે.

(D) $\text{સ્પાયરોગાયરા}$ માં લિંગી પ્રજનન સંયુગ્મન (conjugation) દ્વારા થાય છે. ઉત્પન્ન થતા જન્યુઓ સમજન્યુક (બાહ્યાકાર રીતે સમાન) અને બિનકશાધારી (અચલિત) હોય છે.
$\text{યુલોથ્રીક્સ}$ સમજન્યુક અને કશાધારી જન્યુઓ ઉત્પન્ન કરે છે.
$\text{ઍક્ટોકાર્પસ}$ માં સમજન્યુકતા, અસમજન્યુકતા અને અંડજન્યુકતા જોવા મળે છે જેમાં કશાધારી જન્યુઓ હોય છે.
$\text{સરગાસમ}$ માં અંડજન્યુકતા (oogamy) જોવા મળે છે.

(B) સમૂહ ફળ (Aggregate fruit) એવા પુષ્પમાંથી વિકસે છે જેમાં બહુસ્ત્રીકેસરી મુક્ત (apocarpous) સ્ત્રીકેસરચક્ર હોય છે.
દરેક મુક્ત સ્ત્રીકેસર એક નાના ફળમાં પરિણમે છે અને આ બધા નાના ફળો ભેગા મળીને એક સમૂહ ફળ બનાવે છે.
સ્ટ્રોબેરી,રાસ્પબેરી અને સીતાફળ તેના ઉદાહરણો છે.
તેની સામે,સાદા ફળો એક જ બીજાશયમાંથી વિકસે છે અને સંયુક્ત ફળો (Composite fruits) સંપૂર્ણ પુષ્પવિન્યાસમાંથી વિકસે છે.

(D) બટાટા ($Solanum$ $tuberosum$) એ ભૂમિગત પ્રકાંડનું રૂપાંતરણ છે જેને કંદ (tuber) કહેવામાં આવે છે.
તે સ્ટાર્ચના સ્વરૂપમાં ખોરાકનો સંગ્રહ કરે છે અને તેમાં 'આંખ' હોય છે જે કક્ષકલિકાઓ (axillary buds) છે.
તેની સામે,ગાજર અને શક્કરિયા એ મૂળના રૂપાંતરણો છે (અનુક્રમે સોટીમૂળ અને અસ્થાનિક મૂળ),અને મગફળી એ ફળ છે જે જમીનની અંદર વિકાસ પામે છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
$Pteris$ (એક ત્રિઅંગી વનસ્પતિ) માં બહુકોષીય જન્યુજનક પ્રધેહ (prothallus) હોય છે,જે પુજન્યુધાની અને સ્ત્રીજન્યુધાની બંને ધરાવે છે.
$Funaria$ (એક દ્વિઅંગી વનસ્પતિ) માં દ્વિલિંગી પર્ણમય જન્યુજનક હોય છે જે તેના જીવનચક્રની પ્રભાવી અવસ્થા છે.
$Pinus$ (એક અનાવૃત બીજધારી વનસ્પતિ) માં,નર જન્યુજનક અત્યંત ઘટાડો પામેલ હોય છે અને પરાગનયન સમયે તેમાં $4$ કોષો હોય છે.
$Lilium$ (એક આવૃત બીજધારી વનસ્પતિ) માં,નર જન્યુજનક સૌથી વધુ ઘટાડો પામેલ હોય છે,જેમાં પરાગરજ મુક્ત થતી વખતે માત્ર $2$ કોષો (એક વાનસ્પતિક કોષ અને એક જનન કોષ) હોય છે.
તેથી,સૌથી ઓછા કોષો ધરાવતો નર જન્યુજનક $Lilium$ માં જોવા મળે છે.

(C) વિધાન સાચું છે.
$1$. ઘાસના બીજ (જેમ કે મકાઈ,ઘઉં) ભ્રૂણપોષી (endospermic) હોય છે.
$2$. કેરી એ અષ્ઠિલ ફળ (drupe) છે,અફલિત ફળ નથી.
$3$. મકાઈના દાણામાં,ભ્રૂણપોષનું બહારનું આવરણ એક પ્રોટીનયુક્ત સ્તર દ્વારા અલગ પડે છે જેને સમિતા (aleurone) સ્તર કહેવાય છે. આ સ્તર પ્રોટીન અને ઉત્સેચકોથી સમૃદ્ધ હોય છે જે અંકુરણ દરમિયાન સંગ્રહિત પોષક તત્વોના વહન કરવામાં મદદ કરે છે.
$4$. વંધ્ય સ્ત્રીકેસરને પિસ્ટિલોડ (pistillode) કહેવામાં આવે છે,જ્યારે વંધ્ય પુંકેસરને સ્ટેમિનોડ (staminode) કહેવામાં આવે છે.

(C) સાચો જવાબ $(C)$ છે. પરાગરજ પોષક તત્વોથી ભરપૂર હોય છે,જેમાં પ્રોટીન $(7-26 \%)$,કાર્બોદિતો $(24-48 \%)$ અને ચરબી $(0.9-14.5 \%)$ હોય છે.
તેનો ઉપયોગ સ્વાસ્થ્ય સુધારવા માટે ગોળીઓ અથવા સીરપના સ્વરૂપમાં ખોરાકના પૂરક તરીકે કરવામાં આવે છે.
વધુમાં,તેનો ઉપયોગ રમતવીરો અને રેસના ઘોડાઓની કાર્યક્ષમતા વધારવા માટે પણ થાય છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે.
અંડકમાં,પરાગનલિકા સહાયક કોષો (synergids) દ્વારા થતા સ્ત્રાવથી આકર્ષાય છે.
સામાન્ય રીતે,પરાગનલિકા બે સહાયક કોષોમાંથી એકમાં પ્રવેશ કરીને ભ્રૂણપુટમાં દાખલ થાય છે.
ફિલિફોર્મ એપરેટસ,જે સહાયક કોષોમાં આંગળી જેવા પ્રવર્ધો ધરાવે છે,તે પરાગનલિકાને અંડકોષ તરફ દોરી જવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
એકવાર પરાગનલિકા સહાયક કોષ સુધી પહોંચે,પછી તે તૂટી જાય છે અને ફલન માટે તેના નર જન્યુઓને ભ્રૂણપુટમાં મુક્ત કરે છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે.
અભ્રૂણપોષી અથવા બિન-ભ્રૂણપોષી બીજ એવા બીજ છે જેમાં ભ્રૂણના વિકાસ દરમિયાન ભ્રૂણપોષ સંપૂર્ણપણે વપરાઈ જાય છે.
આવા બીજમાં ખોરાકનો સંગ્રહ બીજપત્રોમાં થાય છે.
તેના ઉદાહરણોમાં વટાણા,કઠોળ અને મગફળીનો સમાવેશ થાય છે.
તેની સામે,ભ્રૂણપોષી બીજ (જેમ કે મકાઈ,ઘઉં અને દિવેલા) પરિપક્વ બીજમાં ભ્રૂણપોષનો અમુક ભાગ જાળવી રાખે છે.

(A) (મૂત્રમાર્ગ) એ માનવ નરમાં પ્રજનન અને ઉત્સર્જન બંને તંત્ર માટેની સામાન્ય નલિકા છે.
તે મૂત્રાશયના ગ્રીવા પ્રદેશમાંથી ઉદભવે છે અને શિશ્ન દ્વારા બહારની તરફ ખુલે છે.
નરમાં,તે મૂત્ર અને વીર્ય બંનેના વહન માટે સામાન્ય માર્ગ તરીકે કાર્ય કરે છે.

(B) $\text{કોર્પસ}$ $\text{લ્યુટિયમ}$ એ અંડપાત પછી ફાટેલા પુટિકામાંથી બનતી કામચલાઉ અંતઃસ્ત્રાવી રચના છે।
તેનું મુખ્ય કાર્ય $\text{પ્રોજેસ્ટેરોન}$ નામના અંતઃસ્ત્રાવનો મોટી માત્રામાં સ્ત્રાવ કરવાનું છે, જે ગર્ભધારણની શક્યતા માટે ગર્ભાશયના $\text{એન્ડોમેટ્રિયમ}$ (ગર્ભાશયનું અંતઃસ્તર) ને જાળવી રાખવા માટે અનિવાર્ય છે।
તે થોડા પ્રમાણમાં $\text{ઇસ્ટ્રોજન}$ નો પણ સ્ત્રાવ કરે છે।
તેથી, $\text{પ્રોજેસ્ટેરોન}$ એ $\text{કોર્પસ}$ $\text{લ્યુટિયમ}$ દ્વારા ઉત્પન્ન થતો મુખ્ય અંતઃસ્ત્રાવ છે।

(C) સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન,વિકાસ પામતા ગર્ભના ટ્રોફોબ્લાસ્ટ કોષો હ્યુમન કોરિઓનિક ગોનાડોટ્રોપિન $(hCG)$ નામનો અંતઃસ્ત્રાવ મુક્ત કરે છે.
$hCG$ માં અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિ દ્વારા ઉત્પન્ન થતા લ્યુટિનાઇઝિંગ હોર્મોન $(LH)$ જેવી જ જૈવિક લાક્ષણિકતાઓ હોય છે.
તે અંડાશયમાં આવેલા કોર્પસ લ્યુટિયમ પર કાર્ય કરે છે અને તેને પ્રોજેસ્ટેરોન અને ઇસ્ટ્રોજનનું સંશ્લેષણ અને સ્ત્રાવ ચાલુ રાખવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે.
આ અંતઃસ્ત્રાવો ગર્ભાશયના અંતઃસ્તરને જાળવી રાખવા,તેના ક્ષરણ (માસિક ધર્મ) ને અટકાવવા અને ગર્ભાવસ્થાને ટેકો આપવા માટે આવશ્યક છે.

(A) : વંધ્યીકરણ એ ગર્ભનિરોધકની કાયમી અને ખાતરીપૂર્વકની પદ્ધતિ છે.
સ્ત્રીઓમાં,આ શસ્ત્રક્રિયાને ટ્યુબેક્ટોમી કહેવામાં આવે છે.
ટ્યુબેક્ટોમીમાં શુક્રકોષ અને અંડકોષના મિલનને રોકવા માટે ફેલોપિયન નલિકાઓને અવરોધવામાં આવે છે.
ઉદરમાં નાનો ચીરો મૂકીને અથવા યોનિમાર્ગ દ્વારા ફેલોપિયન નલિકાનો નાનો ભાગ દૂર કરવામાં આવે છે અથવા તેને બાંધી દેવામાં આવે છે.

(B) સાચો જવાબ $(B)$ છે.
ગર્ભાશયમાં મૂકવાના સાધનો $(IUDs)$ એ એવા સાધનો છે જે ડોક્ટરો દ્વારા ગર્ભધારણ અટકાવવા માટે યોનિમાર્ગ દ્વારા ગર્ભાશયમાં દાખલ કરવામાં આવે છે.
તેના ત્રણ પ્રકારો છે:
$1$. બિન-ઔષધીય $IUDs$: ઉદાહરણ તરીકે લિપ્સ લૂપ.
$2$. કોપર મુક્ત કરતા $IUDs$: ઉદાહરણ તરીકે $CuT$,$Cu7$ અને મલ્ટીલોડ $375$.
$3$. અંતઃસ્ત્રાવ મુક્ત કરતા $IUDs$: ઉદાહરણ તરીકે પ્રોજેસ્ટાસર્ટ અને $LNG-20$.
સર્વાઇકલ કેપ અને વોલ્ટ એ અવરોધક પદ્ધતિઓ છે,$IUDs$ નથી.

(B) : સહાયક પ્રજનન તકનીકો $(ART)$ માં ઘણી વિશેષ તકનીકોનો સમાવેશ થાય છે જે વંધ્ય દંપતીઓને સંતાન પ્રાપ્તિમાં મદદ કરે છે.
$ART$ ની એક મહત્વપૂર્ણ તકનીક ટેસ્ટ ટ્યુબ બેબી પ્રોગ્રામ છે.
કલ્ચર ડિશમાં ફલન કરાવી અને ગર્ભાશયમાં ઉછેર કરીને ઉત્પન્ન થયેલા બાળકને ટેસ્ટ ટ્યુબ બેબી કહેવામાં આવે છે.
આ પદ્ધતિમાં ઇન વિટ્રો ફર્ટિલાઇઝેશન $(IVF)$ નો સમાવેશ થાય છે, એટલે કે શરીરની બહાર શરીર જેવી જ પરિસ્થિતિઓમાં નર અને માદા જનનકોષોનું ફલન અને ત્યારબાદ ભ્રૂણ સ્થળાંતર $(ET)$ કરવામાં આવે છે.
યુગ્મનજ અથવા $8$ બ્લાસ્ટોમિયર્સ સુધીના ભ્રૂણને ફેલોપિયન નળીમાં સ્થાનાંતરિત કરવામાં આવે છે $(ZIFT - \text{Zygote Intra Fallopian Transfer})$ અને $8$ થી વધુ બ્લાસ્ટોમિયર્સ ધરાવતા ભ્રૂણને તેના વધુ વિકાસ માટે ગર્ભાશયમાં સ્થાનાંતરિત કરવામાં આવે છે.

(B) : પ્રભાવી એપિસ્ટેટિક જનીન એ બિન-એલીલિક જનીનની અભિવ્યક્તિને દબાવે છે, પછી ભલે તે જનીન પ્રભાવી હોય કે પ્રચ્છન્ન.
જે જનીન બિન-એલીલિક જનીનની અભિવ્યક્તિને દબાવે છે તેને એપિસ્ટેટિક જનીન કહેવામાં આવે છે.
જે જનીન કે લોકસ બિન-એલીલિક જનીનની હાજરીને કારણે દબાઈ જાય છે તેને હાયપોસ્ટેટિક જનીન કહેવાય છે.
સમર સ્ક્વોશ અથવા $Cucurbita \text{ } pepo$ માં, ફળના રંગના ત્રણ પ્રકારો જોવા મળે છે: સફેદ, પીળો અને લીલો.
સફેદ રંગ અન્ય રંગો પર પ્રભાવી છે, જ્યારે પીળો રંગ લીલા રંગ પર પ્રભાવી છે.
પીળો રંગ ત્યારે જ બને છે જ્યારે પ્રભાવી એપિસ્ટેટિક જનીન તેના પ્રચ્છન્ન એલીલ $(w)$ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે.
જ્યારે હાયપોસ્ટેટિક જનીન પણ પ્રચ્છન્ન $(y)$ હોય, ત્યારે ફળનો રંગ લીલો હોય છે.
આમ, આનુવંશિકતાની ભાત નીચે મુજબ છે:
$W-Y- \text{ અથવા } W-yy \rightarrow \text{સફેદ}$
$wwY- \rightarrow \text{પીળો}$
$wwyy \rightarrow \text{લીલો}$

(C) વર્ણાંધતા એ $X$-લિંગ સંલગ્ન પ્રચ્છન્ન જનીનિક ખામી છે.
$1$. પુરુષના પિતા વર્ણાંધ હતા,પરંતુ પુરુષ પોતે સામાન્ય છે કારણ કે તે તેના પિતા પાસેથી $Y$ રંગસૂત્ર અને માતા પાસેથી $X$ રંગસૂત્ર મેળવે છે. તેથી,પુરુષનું જનીન પ્રકાર $XY$ છે.
$2$. સ્ત્રીની માતા વર્ણાંધ $(X^cX^c)$ અને પિતા સામાન્ય $(XY)$ હતા. તેણીએ તેની માતા પાસેથી $X^c$ રંગસૂત્ર અને પિતા પાસેથી $X$ રંગસૂત્ર મેળવ્યું હશે. તેથી,સ્ત્રીનું જનીન પ્રકાર $X^cX$ છે.
$3$. સંકરણ: $XY \times X^cX$
- સંતતિના જનીન પ્રકારો: $XX, X^cX, XY, X^cY$
- પુત્ર બાળકો $XY$ (સામાન્ય) અને $X^cY$ (વર્ણાંધ) છે.
$4$. પુત્ર બાળકોમાંથી,$50\%$ વર્ણાંધ હશે.

(A) ટર્નર સિન્ડ્રોમ એ રંગસૂત્રીય વિકૃતિ છે જે $X$ રંગસૂત્રોમાંથી એકની ગેરહાજરીને કારણે થાય છે,જેના પરિણામે $45, XO$ જનીન પ્રકાર (genotype) જોવા મળે છે.
આ સ્થિતિ એવી માનવ સ્ત્રીઓમાં જોવા મળે છે જેમનામાં માત્ર એક જ લિંગી રંગસૂત્ર હોય છે,એટલે કે $44 + XO = 45$ રંગસૂત્રો.
આવી સ્ત્રીઓ વંધ્ય હોય છે અને તેમનામાં અલ્પવિકસિત અંડાશય જોવા મળે છે.
અન્ય સંકળાયેલા લક્ષણોમાં ટૂંકી કદ-કાઠી,ગરદન પર ચામડીની ગડી (webbed neck),પહોળી છાતી અને ગૌણ જાતીય લક્ષણોનો અભાવ જોવા મળે છે.
તેથી,લિંગી રંગસૂત્રોની સંખ્યામાં કોઈપણ અસંતુલન સામાન્ય જાતીય વિકાસ માટે જરૂરી આનુવંશિક માહિતીને ખોરવી નાખે છે.

(D) સાચો જવાબ $(d)$ છે.
અનુલેખન એ જીવંત કોષોમાં થતી પ્રક્રિયા છે જેમાં $DNA$ ની આનુવંશિક માહિતી $mRNA$ માં સ્થાનાંતરિત થાય છે,$tRNA$ માં નહીં,જે જનીન અભિવ્યક્તિનું પ્રથમ પગલું છે.
ઓપેરોન સ્ટ્રક્ચરલ જનીનો,પ્રમોટર,ઓપરેટર અને રેગ્યુલેટર જનીનનો બનેલો હોય છે. તેથી,$(c)$ માં આપેલી વ્યાખ્યા અધૂરી છે કારણ કે તેમાં રેગ્યુલેટર જનીનનો ઉલ્લેખ નથી.
આમ,$(a)$ અને $(c)$ બંને ખોટી રીતે જોડાયેલા હોવાથી,$(d)$ સાચો વિકલ્પ છે.

(C) રૂપાંતરણનો અભ્યાસ સૌપ્રથમ $F. Griffith$ દ્વારા $1928$ માં $Streptococcus$ $pneumoniae$ બેક્ટેરિયા પર કરવામાં આવ્યો હતો.
તેમણે જોયું કે $R$-પ્રકારના બિન-રોગકારક બેક્ટેરિયા ગરમીથી મૃત $S$-પ્રકારના રોગકારક બેક્ટેરિયામાંથી રોગકારકતા મેળવે છે અને રોગકારક સ્વરૂપમાં રૂપાંતરિત થાય છે.
આ પ્રયોગે 'રૂપાંતરિત સિદ્ધાંત' (transforming principle) ની હાજરી સૂચવી હતી, જે પાછળથી $Avery$ અને તેમના સાથીદારો દ્વારા $DNA$ તરીકે ઓળખવામાં આવી હતી.

(A) પ્રત્યાંકન (Transcription) ની પ્રક્રિયા દરમિયાન, $RNA$ પોલિમરેઝ ઉત્સેચક $RNA$ ના સંશ્લેષણને $5'$ થી $3'$ દિશામાં ઉત્પ્રેરિત કરે છે。
ટેમ્પલેટ $DNA$ શૃંખલા, જે પૂરક બેઝ જોડી બનાવવા માટે વપરાય છે, તેની ધ્રુવીયતા $3'$ થી $5'$ હોય છે。
તેથી, $RNA$ પોલિમરેઝ ટેમ્પલેટ $DNA$ શૃંખલાને $3'$ થી $5'$ દિશામાં વાંચે છે જેથી $5'$ થી $3'$ દિશામાં નવી $RNA$ શૃંખલાનું સંશ્લેષણ થઈ શકે。
આમ, વિકલ્પ $A$ સાચો જવાબ છે。

(C) કુલ વ્યક્તિઓની સંખ્યા $1000$ છે.
દરેક વ્યક્તિમાં $2$ એલીલ હોય છે, તેથી વસ્તીમાં એલીલની કુલ સંખ્યા $1000 \times 2 = 2000$ છે.
$AA$ જનીન પ્રકારમાં $360$ વ્યક્તિઓ છે, જે $360 \times 2 = 720$ એલીલ $A$ આપે છે.
$Aa$ જનીન પ્રકારમાં $480$ વ્યક્તિઓ છે, જે $480$ એલીલ $A$ આપે છે.
$aa$ જનીન પ્રકારમાં $160$ વ્યક્તિઓ છે, જે $0$ એલીલ $A$ આપે છે.
$A$ એલીલની કુલ સંખ્યા = $720 + 480 + 0 = 1200$.
$A$ એલીલની આવૃત્તિ $(p)$ = $\frac{\text{A એલીલની કુલ સંખ્યા}}{\text{એલીલની કુલ સંખ્યા}} = \frac{1200}{2000} = 0.6$.

(D) : કાર્યસદ્રશ અંગો એવા અંગો છે જે સમાન કાર્ય કરે છે પરંતુ તેમની રચનાત્મક ઉત્પત્તિ અને વિકાસની પદ્ધતિઓ અલગ હોય છે.
ચામાચીડિયા (સસ્તન) ની પાંખો અને કબૂતર (પક્ષી) ની પાંખોની શરીરરચના અલગ છે,પરંતુ બંને ઉડવા માટે અનુકૂલિત છે,તેથી તે કાર્યસદ્રશ છે.
તે જ રીતે,ઝીંગા (ક્રસ્ટેશિયન) ના ઝાલર અને મનુષ્ય (સસ્તન) ના ફેફસાં બંને વાયુ વિનિમય માટેના શ્વસન અંગો છે,છતાં તેમની મૂળભૂત રચના અને ઉત્ક્રાંતિની ઉત્પત્તિ સંપૂર્ણપણે અલગ છે.
તેનાથી વિપરીત,બુગનવેલિયાના કંટક અને કુકરબિટાના પ્રતાન એ રચનાસદ્રશ (homologous) અંગોના ઉદાહરણો છે,કારણ કે તેઓ અલગ કાર્ય હોવા છતાં સમાન ઉત્પત્તિ (કક્ષકલિકા) ધરાવે છે.

(A) : આકૃતિમાં દર્શાવેલ વનસ્પતિ $Datura$ (ધતૂરો) છે.
$Datura$ તેના ભ્રામક ગુણધર્મો માટે જાણીતું છે.
$Datura$ ના બીજ અને પુષ્પોમાં એટ્રોપિન,હાયોસાયમાઈન અને સ્કોપોલામાઈન જેવા આલ્કલોઈડ્સ હોય છે,જેનું સેવન કરવાથી તે ભ્રામક (Hallucinogen) તરીકે કાર્ય કરે છે.
આ પદાર્થો વ્યક્તિની ધારણા,વિચારો અને લાગણીઓમાં ફેરફાર કરે છે,જેનાથી ભ્રમ પેદા થાય છે.

(C) $AIDS$ એ શરીરની કોષ-મધ્યસ્થી રોગપ્રતિકારક શક્તિની વિકૃતિ છે.
$AIDS$ માટે જવાબદાર વાયરસ $HIV$ (હ્યુમન ઇમ્યુનોડેફિસિયન્સી વાયરસ) છે.
ચેપ લાગ્યા પછી,વાયરસ પ્રતિકૃતિ બનાવે છે અને ક્રમશઃ હેલ્પર $T$-લિમ્ફોસાઇટ્સ ($CD4^+$ કોષો) નો નાશ કરે છે.
જ્યારે આ હેલ્પર $T$-કોષોની સંખ્યામાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થાય છે,ત્યારે શરીર ચેપ અને કેન્સર સામે લડવાની ક્ષમતા ગુમાવે છે,જે $AIDS$ ના લક્ષણોના ક્લિનિકલ અભિવ્યક્તિ તરફ દોરી જાય છે.
તેથી,સાચો તબક્કો એ છે જ્યારે $HIV$ મોટી સંખ્યામાં હેલ્પર $T$-લિમ્ફોસાઇટ્સને નુકસાન પહોંચાડે છે.

(A) : ક્લોનલ પ્રસારને $PCR$ અને $RAPD$ દ્વારા લાક્ષણિક રીતે દર્શાવી શકાય છે.
પોલિમરેઝ ચેઇન રિએક્શન $(PCR)$ તકનીક ઇચ્છિત $DNA$ (અથવા $RNA$) ખંડની માઇક્રોગ્રામ $(\mu g)$ માત્રામાં નકલો (અબજો નકલો સુધી) ઉત્પન્ન કરે છે, જે પ્રારંભિક તૈયારીમાં માત્ર એક નકલ તરીકે હાજર હોય તો પણ થોડા કલાકોમાં મેળવી શકાય છે.
$RAPD$ એટલે રેન્ડમ એમ્પ્લીફિકેશન ઓફ પોલીમોર્ફિક $DNA$.
તે $PCR$ નો એક પ્રકાર છે, પરંતુ જે $DNA$ ખંડોનું એમ્પ્લીફિકેશન થાય છે તે રેન્ડમ (યાદચ્છિક) હોય છે.
લક્ષિત જનીન માટે $DNA$ ક્રમનું જ્ઞાન હોવું જરૂરી નથી, કારણ કે પ્રાઇમર્સ ક્રમમાં ક્યાંક બંધાય છે, પરંતુ તે ચોક્કસ ક્યાં બંધાશે તે નિશ્ચિત હોતું નથી.
તેની રિઝોલ્વિંગ પાવર (વિભેદન શક્તિ) લક્ષિત, જાતિ-વિશિષ્ટ $DNA$ સરખામણી પદ્ધતિઓ, જેમ કે શોર્ટ ટેન્ડમ રિપીટ્સ કરતા ઘણી ઓછી હોય છે.

(C) : વર્ધનશીલ પેશી (Meristem) એ કોષોનો સ્થાનિક સમૂહ છે,જે સક્રિય રીતે વિભાજન પામે છે અને અવિભેદિત હોય છે,પરંતુ અંતે તે કાયમી પેશીઓ બનાવે છે.
જો વનસ્પતિ વાયરસથી સંક્રમિત હોય,તો પણ વર્ધનશીલ પેશી વાયરસથી મુક્ત રહે છે.
તેથી,વાયરસ-મુક્ત છોડ મેળવવા માટે વર્ધનશીલ પેશીને દૂર કરીને તેને ઇન-વિટ્રો (પાત્રમાં) ઉછેરી શકાય છે.
કક્ષીય અથવા અગ્રસ્થ પ્રરોહ વર્ધનશીલ પેશીઓના સંવર્ધનને મેરિસ્ટમ કલ્ચર કહેવામાં આવે છે.
અગ્રસ્થ અને કક્ષીય બંને વર્ધનશીલ પેશીઓ સામાન્ય રીતે વાયરસથી મુક્ત હોય છે.

(B) $Chlorella$ એ એકકોષીય લીલી લીલ (ક્લોરોફાયસી) છે જે પ્રોટીનથી ભરપૂર હોય છે.
તેને $SCP$ (સિંગલ સેલ પ્રોટીન) ના સ્ત્રોત તરીકે ગણવામાં આવે છે.
તેના ઉચ્ચ પોષક મૂલ્યને કારણે,તેનો ઉપયોગ લાંબી અવકાશ યાત્રાઓ દરમિયાન અવકાશયાત્રીઓ માટે ખોરાક તરીકે પણ થાય છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે.
સુએજ ટ્રીટમેન્ટની પ્રક્રિયા દરમિયાન,કાર્બનિક દ્રવ્યોના વિઘટન માટે અજારક સ્લજ ડાયજેસ્ટરનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.
આ ડાયજેસ્ટરમાં થતી સૂક્ષ્મજીવી પ્રવૃત્તિ તે ચોક્કસ સૂક્ષ્મજીવો અને હાજર રહેલા કાર્બનિક પદાર્થો પર આધાર રાખે છે.
મિથેનોજેન્સ એ અજારક બેક્ટેરિયાનો એક સમૂહ છે જે સેલ્યુલોઝયુક્ત પદાર્થો પર કાર્ય કરીને કાર્બન ડાયોક્સાઇડ $(CO_2)$ ની સાથે મોટી માત્રામાં મિથેન $(CH_4)$ ઉત્પન્ન કરે છે.
વધુમાં,સ્લજમાં હાજર અન્ય અજારક બેક્ટેરિયા હાઇડ્રોજન સલ્ફાઇડ $(H_2S)$ અને એમોનિયા $(NH_3)$ જેવા વાયુઓ ઉત્પન્ન કરે છે.
તેથી,અજારક સ્લજ ડાયજેસ્ટરમાં ઉત્પન્ન થતા વાયુઓના મિશ્રણમાં સામાન્ય રીતે મિથેન,હાઇડ્રોજન સલ્ફાઇડ અને કાર્બન ડાયોક્સાઇડનો સમાવેશ થાય છે.

(A) : રિકોમ્બિનન્ટ $DNA$ ટેકનોલોજીએ સુરક્ષિત અને વધુ અસરકારક રોગનિવારક દવાઓના મોટા પાયે ઉત્પાદન દ્વારા આરોગ્ય ક્ષેત્રે મોટી અસર કરી છે.
$1983$ માં, અમેરિકન કંપની 'એલી લીલી' એ સૌપ્રથમ માનવ ઇન્સ્યુલિનની $A$ અને $B$ શૃંખલાઓને અનુરૂપ બે $DNA$ ક્રમ તૈયાર કર્યા અને ઇન્સ્યુલિનની શૃંખલાઓ બનાવવા માટે તેમને $Escherichia \text{ } coli$ ના પ્લાઝમિડમાં દાખલ કર્યા.
$A$ અને $B$ શૃંખલાઓ અલગથી ઉત્પન્ન કરવામાં આવી હતી, જેમને નિષ્કર્ષિત કરીને ડાયસલ્ફાઇડ બંધ દ્વારા જોડીને માનવ ઇન્સ્યુલિન (હ્યુમ્યુલિન) બનાવવામાં આવ્યું હતું.

(D) સાઇબિરીયા અને અન્ય અત્યંત ઠંડા ઉત્તરીય પ્રદેશોમાંથી ઘણા સ્થળાંતરિત પક્ષીઓ શિયાળાની ઋતુ દરમિયાન તેમના મૂળ નિવાસસ્થાનની કઠોર અને થીજી જતી પરિસ્થિતિઓથી બચવા માટે ભારત તરફ સ્થળાંતર કરે છે. આનું એક જાણીતું ઉદાહરણ રાજસ્થાન,ભારતમાં આવેલા $Keoladeo$ $National$ $Park$ (જે અગાઉ $Bharatpur$ $Bird$ $Sanctuary$ તરીકે ઓળખાતું હતું) માં પક્ષીઓનું સ્થળાંતર છે,જે તેમને શિયાળા દરમિયાન જીવંત રહેવા માટે અનુકૂળ વાતાવરણ પૂરું પાડે છે.

(D) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$A.$ અળસિયું એ મૃતોપજીવી છે, કારણ કે તે સડતા કાર્બનિક પદાર્થો પર ખોરાક મેળવે છે $(A-ii)$.
$B.$ અનુક્રમણ એ સમુદાયના વિકાસની પ્રક્રિયા છે, અને પાયોનિયર જાતિઓ એ ઉજ્જડ વિસ્તારમાં વસવાટ કરનાર પ્રથમ સજીવો છે $(B-i)$.
$C.$ નિવસનતંત્ર સેવા એ મનુષ્યોને નિવસનતંત્રમાંથી મળતા લાભોનો સંદર્ભ આપે છે, જેમ કે પરાગનયન $(C-iv)$.
$D.$ વસ્તી વૃદ્ધિ એ જન્મદર અને મૃત્યુદર જેવા પરિબળો દ્વારા લાક્ષણિકતા ધરાવે છે $(D-iii)$.
તેથી, સાચો ક્રમ $A-ii, B-i, C-iv, D-iii$ છે.

(C) સ્થળજ નિવસનતંત્રના ફોસ્ફરસ ચક્રમાં:
$1$. ઉત્પાદકો (વનસ્પતિઓ) ભૂમીય દ્રાવણમાંથી ફોસ્ફરસનું શોષણ કરે છે.
$2$. પર્ણ પતન દ્વારા,કાર્બનિક દ્રવ્ય (મૃતદ્રવ્ય) જમીનમાં ઉમેરાય છે.
$3$. ઉપભોક્તાઓ ઉત્પાદકો પર નભે છે અને મૃતદ્રવ્યના જથ્થામાં ફાળો આપે છે.
$4$. મૃતદ્રવ્યનું વિઘટન થવાથી ફોસ્ફરસ ફરીથી ભૂમીય દ્રાવણમાં મુક્ત થાય છે.
$5$. ખડક ખનીજો પ્રાથમિક સંગ્રાહક તરીકે કાર્ય કરે છે,જેનું અક્ષયન થવાથી ભૂમીય દ્રાવણમાં ફોસ્ફરસ ઉમેરાય છે.
આપેલ આકૃતિના આધારે:
- $C$ એ ઉત્પાદકો દર્શાવે છે (જે ફોસ્ફરસનું શોષણ કરે છે).
- $D$ એ પર્ણ પતન દર્શાવે છે (કાર્બનિક દ્રવ્ય જે જમીનમાં પાછું ફરે છે).
- $A$ એ મૃતદ્રવ્ય દર્શાવે છે (ઉપભોક્તાઓનો કચરો).
- $B$ એ ખડક ખનીજો દર્શાવે છે (ફોસ્ફરસનો સ્ત્રોત).
તેથી,સાચી ગોઠવણી $A$-મૃતદ્રવ્ય,$B$-ખડક ખનીજો,$C$-ઉત્પાદકો,$D$-પર્ણ પતન છે.

(A) લિન્ડેમેન દ્વારા પ્રસ્તાવિત $10\%$ ના નિયમ મુજબ,એક પોષક સ્તરમાંથી બીજા પોષક સ્તરમાં માત્ર $10\%$ ઉર્જાનું વહન થાય છે,જ્યારે બાકીની $90\%$ ઉર્જા ઉષ્મા સ્વરૂપે વ્યય પામે છે અથવા ચયાપચયની ક્રિયાઓમાં વપરાય છે.
$1$. ઉત્પાદક (વનસ્પતિ): $20 \ J$
$2$. પ્રાથમિક ઉપભોગી (ઉંદર): $20 \ J$ ના $10\% = 2 \ J$
$3$. દ્વિતીયક ઉપભોગી (સાપ): $2 \ J$ ના $10\% = 0.2 \ J$
$4$. તૃતીયક ઉપભોગી (મોર): $0.2 \ J$ ના $10\% = 0.02 \ J$
તેથી,મોરને પ્રાપ્ત થતી ઉર્જા $0.02 \ J$ છે.

(B) $In \, situ$ (સ્થાન-આધારિત) સંરક્ષણ એટલે જોખમમાં મુકાયેલી પ્રજાતિઓને બચાવવા માટે સમગ્ર નિવસનતંત્ર અને તેની જૈવવિવિધતાનું તમામ સ્તરે રક્ષણ કરવું. તેના ઉદાહરણોમાં રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનો, વન્યજીવ અભયારણ્યો, જૈવવિવિધતા આરક્ષિત વિસ્તારો અને પવિત્ર ઉપવનોનો સમાવેશ થાય છે.
$Ex \, situ$ (સ્થાન-બાહ્ય) સંરક્ષણ એટલે પસંદ કરેલી દુર્લભ વનસ્પતિઓ કે પ્રાણીઓને તેમના કુદરતી નિવાસસ્થાનની બહારના સ્થળોએ સુરક્ષિત રાખવા. આમાં બીજ બેંક, જિન બેંક, વનસ્પતિ ઉદ્યાનો, પ્રાણી સંગ્રહાલયો, $in \, vitro$ ફલન, ક્રાયોપ્રિઝર્વેશન અને પેશી સંવર્ધનનો સમાવેશ થાય છે. તેથી, બીજ બેંક એ $ex \, situ$ સંરક્ષણનું ઉદાહરણ છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
$IUCN$ ની રેડ લિસ્ટ શ્રેણીઓ મુજબ,જ્યારે કોઈ જાતિ નજીકના ભવિષ્યમાં જંગલમાં લુપ્ત થવાનું અત્યંત ઊંચું જોખમ ધરાવતી હોય,ત્યારે તેને 'અતિ સંકટગ્રસ્ત' (critically endangered) તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
'અસુરક્ષિત' (vulnerable) જાતિઓ એવી છે જે મધ્યમ ગાળાના ભવિષ્યમાં લુપ્ત થવાનું જોખમ ધરાવે છે.
'સ્થાનિક' (endemic) જાતિઓ એવી છે જે ચોક્કસ ભૌગોલિક વિસ્તાર પૂરતી મર્યાદિત હોય છે.
'લુપ્ત' (extinct) જાતિઓ એવી છે કે જેના હવે કોઈ જીવંત સભ્યો બાકી રહ્યા નથી.

(B) $IUCN$ એટલે કે ઇન્ટરનેશનલ યુનિયન ફોર કન્ઝર્વેશન ઓફ નેચર એન્ડ નેચરલ રિસોર્સિસ,જે હવે વર્લ્ડ કન્ઝર્વેશન યુનિયન $(WCU)$ તરીકે ઓળખાય છે.
તેનું મુખ્ય મથક ગ્લેન્ડ,સ્વિટ્ઝર્લેન્ડમાં આવેલું છે.
તે રેડ ડેટા બુક અથવા રેડ લિસ્ટ જાળવે છે,જે લુપ્ત થવાના જોખમનો સામનો કરી રહેલી પ્રજાતિઓ (taxa) ની એક વ્યાપક સૂચિ છે.
રેડ ડેટા બુક અથવા રેડ લિસ્ટની શરૂઆત $1963$ માં કરવામાં આવી હતી જેથી વૈશ્વિક સ્તરે વિવિધ પ્રજાતિઓની સંરક્ષણ સ્થિતિનું દસ્તાવેજીકરણ અને ટ્રેકિંગ કરી શકાય.

(D) અપૃષ્ઠવંશી પ્રાણીઓની વૈશ્વિક વિવિધતા દર્શાવતા પાય ચાર્ટ મુજબ,સૌથી મોટો ભાગ $(a)$ કીટકોનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે,જે પૃથ્વી પરના પ્રાણીઓનો સૌથી વધુ વિવિધતા ધરાવતો સમૂહ છે. ત્યારબાદનો ભાગ $(b)$ મૃદુકાય (Molluscs) દર્શાવે છે,ત્યારબાદ ક્રસ્ટેશિયન્સ $(c)$ અને બાકીનો ભાગ $(d)$ અન્ય પ્રાણી સમૂહો દર્શાવે છે. તેથી,સાચો ક્રમ $a$-કીટકો,$b$-મૃદુકાય,$c$-ક્રસ્ટેશિયન્સ,$d$-અન્ય પ્રાણી સમૂહો છે.

(D) : લાઈકેન્સ $SO_2$ પ્રદૂષણ પ્રત્યે ખૂબ જ સંવેદનશીલ હોય છે. જે સ્થળોએ વાતાવરણમાં $SO_2$ નું પ્રદૂષણ હોય છે ત્યાં તેઓ સંપૂર્ણપણે નાશ પામે છે. તેથી,તેઓ $SO_2$ પ્રદૂષણના ખૂબ જ સારા સૂચકાંકો તરીકે કાર્ય કરે છે. લાઈકેન્સની વિપુલ વૃદ્ધિ એ સૂચવે છે કે હવાની ગુણવત્તા સારી છે અને તે વિસ્તાર $SO_2$ ના પ્રદૂષણથી મુક્ત છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે. ઓઝોન સ્તર અથવા ઓઝોન કવચ સ્ટ્રેટોસ્ફિયર (સમતાપાવરણ) માં હાજર હોય છે.
તે સૂર્યમાંથી આવતા શક્તિશાળી $UV$ કિરણોત્સર્ગ સામે રક્ષણાત્મક કવચ તરીકે કાર્ય કરે છે.
$UV$ કિરણો ખૂબ જ હાનિકારક છે અને સજીવોમાં વિકૃતિઓ (mutations) પેદા કરી શકે છે.
ઓઝોન સ્તરનું પાતળું થવું એ પૃથ્વી પર પહોંચતા $UV$ કિરણોત્સર્ગના પ્રમાણમાં વધારો કરે છે.
આનાથી મોતિયા,ત્વચાના કેન્સર,દ્રષ્ટિની ખામી,ફોટોબર્નિંગ અને રોગપ્રતિકારક શક્તિમાં ઘટાડો જેવી સમસ્યાઓ વધે છે.

(A) સાચો જવાબ $A$ છે.
સ્ક્રબર એ ઔદ્યોગિક એક્ઝોસ્ટ સિસ્ટમમાં હાનિકારક પદાર્થોને દૂર કરવા માટે વપરાતા પ્રદૂષણ નિયંત્રણ ઉપકરણો છે.
તેનો ઉપયોગ મુખ્યત્વે રાસાયણિક ઔદ્યોગિક પ્લાન્ટના એક્ઝોસ્ટ વાયુઓમાંથી સલ્ફર ડાયોક્સાઇડ $(SO_2)$ જેવા વાયુરૂપ પ્રદૂષકોને દૂર કરવા માટે થાય છે.
જોકે સ્ક્રબરનો ઉપયોગ સૂકા અથવા ભીના પેકિંગ મટિરિયલમાંથી એક્ઝોસ્ટ પસાર કરીને રજકણોને અલગ કરવા માટે પણ થઈ શકે છે,પરંતુ ઔદ્યોગિક સેટિંગ્સમાં તેમનો સૌથી સામાન્ય અને મહત્વપૂર્ણ ઉપયોગ ભીની સ્ક્રબિંગ પ્રક્રિયા દ્વારા $SO_2$ જેવા એસિડિક વાયુઓને દૂર કરવાનો છે.

(D) અભ્રૂણપોષી બીજ,જેને એક્સ-આલ્બ્યુમિનસ બીજ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે એવા બીજ છે જેમાં બીજ પરિપક્વ થાય તે પહેલાં વિકાસ પામતા ભ્રૂણ દ્વારા ભ્રૂણપોષ (endosperm) સંપૂર્ણપણે વપરાઈ જાય છે.
આવા બીજમાં ખોરાકનો સંગ્રહ બીજપત્રોમાં થાય છે.
અભ્રૂણપોષી બીજના ઉદાહરણોમાં વટાણા,કઠોળ અને મગફળીનો સમાવેશ થાય છે.
તેની સામે,મકાઈ,એરંડો અને ઘઉં એ આલ્બ્યુમિનસ (ભ્રૂણપોષી) બીજના ઉદાહરણો છે,જેમાં પરિપક્વ બીજમાં ભ્રૂણપોષ જળવાઈ રહે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(C) $1$. ઘાસ (એકદળી) માં,બીજ સામાન્ય રીતે ભ્રૂણપોષી હોય છે,તેથી વિકલ્પ $A$ ખોટો છે.
$2$. કેરી એ અષ્ઠિલ (drupe) ફળ છે,અસંયોગીજનન ફળ નથી,તેથી વિકલ્પ $B$ ખોટો છે.
$3$. મકાઈના દાણામાં,ભ્રૂણપોષનું બહારનું આવરણ ભ્રૂણને પ્રોટીનયુક્ત સ્તર દ્વારા અલગ કરે છે જેને સમિતાયા (aleurone) સ્તર કહેવામાં આવે છે. આમ,વિકલ્પ $C$ સાચો છે.
$4$. વંધ્ય પુંકેસરને સ્ટેમીનોડ કહેવામાં આવે છે,જ્યારે વંધ્ય સ્ત્રીકેસરને પિસ્ટીલોડ કહેવામાં આવે છે. તેથી,વિકલ્પ $D$ ખોટો છે.

(C) પ્લાઝમિડ એ બૅક્ટેરિયામાં જોવા મળતા નાના,ગોળાકાર,રંગસૂત્ર બહારના $DNA$ અણુઓ છે,જેનો ઉપયોગ જિનેટિક એન્જિનિયરિંગમાં વાહક તરીકે વ્યાપકપણે થાય છે.
તેઓ $DNA$ ના નાના ટુકડાઓ (સામાન્ય રીતે $10 \ kb$ સુધી) ના ક્લોનિંગ માટે આદર્શ છે.
તેની સરખામણીમાં,$BAC$ અને $YAC$ નો ઉપયોગ મોટા $DNA$ ઇન્સર્ટ્સના ક્લોનિંગ માટે થાય છે,અને કૉસ્મિડનો ઉપયોગ મધ્યમ કદના ટુકડાઓ માટે થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(A) પેશી સંવર્ધન, ખાસ કરીને સૂક્ષ્મ પ્રવર્ધન $(micropropagation)$, $in vitro$ વાતાવરણમાં આનુવંશિક રીતે સમાન છોડ (ક્લોન) ઉત્પન્ન કરવાની પ્રક્રિયા છે。
આ ક્લોન્સની આનુવંશિક સમાનતા ચકાસવા માટે મોલેક્યુલર માર્કર્સનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે。
$PCR$ (પોલિમરેઝ ચેઈન રિએક્શન) અને $RAPD$ (રેન્ડમ એમ્પ્લીફાઈડ પોલીમોર્ફિક $DNA$) એ આનુવંશિક સ્થિરતા ચકાસવા અને પેશી સંવર્ધન દ્વારા તૈયાર થયેલા છોડ અસલ ક્લોન છે કે નહીં તેની ખાતરી કરવા માટે વપરાતી પ્રમાણિત મોલેક્યુલર તકનીકો છે。

(D) સાઉધર્ન હાઈબ્રીડાઈઝેશન એ $DNA$ નમૂનાઓમાં ચોક્કસ $DNA$ શૃંખલાઓની ઓળખ માટે વપરાતી પદ્ધતિ છે.
સાઉધર્ન હાઈબ્રીડાઈઝેશનમાં સમાવિષ્ટ તબક્કાઓ નીચે મુજબ છે:
$1$. રિસ્ટ્રિક્શન એન્ડોન્યુક્લિએઝ ઉત્સેચકો દ્વારા $DNA$ નું પાચન.
$2$. જેલ ઇલેક્ટ્રોફોરેસીસ દ્વારા $DNA$ ના ટુકડાઓનું અલગીકરણ.
$3$. અલગ થયેલા $DNA$ ના ટુકડાઓને નાઈટ્રોસેલ્યુલોઝ અથવા નાયલોન મેમ્બ્રેન પર સ્થાનાંતરિત કરવા (બ્લોટીંગ).
$4$. લેબલ કરેલા પ્રોબ સાથે હાઈબ્રીડાઈઝેશન.
$5$. ઓટોરેડિયોગ્રાફીનો ઉપયોગ કરીને હાઈબ્રીડાઈઝ થયેલા પ્રોબની ઓળખ.
$PCR$ (પોલિમરેઝ ચેઈન રિએક્શન) એ ચોક્કસ $DNA$ શૃંખલાઓના પ્રવર્ધન (amplification) માટે વપરાતી એક અલગ પદ્ધતિ છે અને તે સાઉધર્ન હાઈબ્રીડાઈઝેશન પ્રક્રિયાનો ભાગ નથી.

(B) હ્યુમન જીનોમ પ્રોજેક્ટ $(HGP)$ માં સમગ્ર માનવ જીનોમનું ક્રમાંકન કરવામાં આવ્યું હતું. માનવ જીનોમનું કદ ઘણું મોટું હોવાથી,$DNA$ ના મોટા ટુકડાઓને ક્લોન કરવા માટે વિશિષ્ટ વાહકોની જરૂર હતી. આ માટે સૌથી સામાન્ય રીતે વપરાતા વાહકો $BAC$ (બેક્ટેરિયલ આર્ટિફિશિયલ ક્રોમોઝોમ્સ) અને $YAC$ (યીસ્ટ આર્ટિફિશિયલ ક્રોમોઝોમ્સ) હતા. આ વાહકો $DNA$ ના મોટા ટુકડાઓને વહન કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે,જેણે મેપિંગ અને ક્રમાંકનની પ્રક્રિયાને સરળ બનાવી હતી.

(D) સાઇબિરીયા અને અન્ય અત્યંત ઠંડા ઉત્તરીય પ્રદેશોમાંથી ઘણા સ્થળાંતરિત પક્ષીઓ શિયાળા દરમિયાન ટકી રહેવા માટે ગરમ વિસ્તારોમાં સ્થળાંતર કરે છે. ભારતમાં,રાજસ્થાનમાં આવેલું $Keoladeo$ $National$ $Park$ (જે અગાઉ $Bharatpur$ $Bird$ $Sanctuary$ તરીકે ઓળખાતું હતું) આ સ્થળાંતરિત પક્ષીઓ માટે એક પ્રખ્યાત સ્થળ છે. તેઓ તેમના પ્રજનન ક્ષેત્રોની તીવ્ર ઠંડીથી બચવા માટે આ વેટલેન્ડ (આર્દ્રભૂમિ) નિવાસસ્થાન સુધી પહોંચવા માટે હજારો કિલોમીટરની મુસાફરી કરે છે.

(A) ગેટોનોગેમી એ પરાગનયનનો એક પ્રકાર છે જેમાં પરાગરજ એક પુષ્પના પરાગાશયમાંથી તે જ વનસ્પતિના બીજા પુષ્પના પરાગાસન પર સ્થાનાંતરિત થાય છે. જોકે તે કાર્યાત્મક રીતે પરાગવાહકોની મદદથી થતું પર-પરાગનયન છે,પરંતુ આનુવંશિક રીતે તે સ્વ-પરાગનયન જેવું જ છે કારણ કે પરાગરજ એક જ વનસ્પતિમાંથી આવે છે.

(C) જે અંગો મૂળભૂત શરીરરચના અને ભ્રૂણીય ઉદ્ભવની દ્રષ્ટિએ સમાન હોય,ભલે તેઓ અલગ-અલગ કાર્યો કરતા હોય,તેમને સમમૂલક અંગો કહેવામાં આવે છે.
બિલાડી,ગરોળી,વ્હેલ અને ચામાચીડિયાના અગ્ર ઉપાંગોના કિસ્સામાં,તે બધામાં સમાન હાડકાંની ગોઠવણી (હ્યુમરસ,રેડિયસ,અલ્ના,કાર્પલ્સ,મેટાકાર્પલ્સ અને ફેલેન્જીસ) જોવા મળે છે.
જોકે આ અંગો ચાલવા,તરવા કે ઉડવા જેવા વિવિધ કાર્યો માટે અનુકૂલિત થયેલા છે,પરંતુ તેમની આંતરિક રચનામાં સમાનતા એ દર્શાવે છે કે તેઓ સમાન પૂર્વજોમાંથી ઉતરી આવ્યા છે.
તેથી,તેઓ સમમૂલક અંગોના ઉત્તમ ઉદાહરણો છે.