Microbes in Industrial Products Questions in Gujarati

(A) સૂક્ષ્મજીવોનો ઉપયોગ ઉદ્યોગોમાં માનવજાત માટે મૂલ્યવાન એવા વિવિધ ઉત્પાદનોના સંશ્લેષણ માટે વ્યાપકપણે કરવામાં આવે છે.
$I.$ એન્ટિબાયોટિક્સ (દા.ત.,પેનિસિલિન) અન્ય રોગકારક સૂક્ષ્મજીવોના વિકાસને રોકવા અથવા નાશ કરવા માટે સૂક્ષ્મજીવો દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે.
$II.$ આથવણયુક્ત પીણાં (દા.ત.,વાઇન,બીયર,વ્હિસ્કી) યીસ્ટ ($Saccharomyces$ $cerevisiae$) નો ઉપયોગ કરીને ફળોના રસ અથવા માલ્ટેડ અનાજનું આથવણ કરીને બનાવવામાં આવે છે.
$III.$ જૈવ સક્રિય અણુઓ (દા.ત.,સાયક્લોસ્પોરિન $A$,સ્ટેટિન્સ) ચોક્કસ તબીબી ઉપયોગો માટે સૂક્ષ્મજીવો દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે.
$IV.$ ઉત્સેચકો (દા.ત.,લિપેઝ,પેક્ટિનેઝ,પ્રોટીએઝ) ડિટર્જન્ટ ફોર્મ્યુલેશન અને ફળોના રસને શુદ્ધ કરવા જેવી વિવિધ એપ્લિકેશનો માટે સૂક્ષ્મજીવી સ્ત્રોતોનો ઉપયોગ કરીને ઔદ્યોગિક રીતે બનાવવામાં આવે છે.
તેથી,સૂચિબદ્ધ તમામ ઉત્પાદનો ($I, II, III,$ અને $IV$) સૂક્ષ્મજીવોમાંથી સંશ્લેષિત થાય છે.

(A) ફૂગ $Trichoderma polysporum$ એ સાયક્લોસ્પોરિન $A$ નામનો જૈવ સક્રિય અણુ ઉત્પન્ન કરે છે,જેનો ઉપયોગ અંગ પ્રત્યારોપણના દર્દીઓમાં રોગપ્રતિકારક શક્તિ ઘટાડનાર (immunosuppressive) ઘટક તરીકે થાય છે.
ઈસ્ટ $Monascus purpureus$ એ સ્ટેટિન ઉત્પન્ન કરે છે,જે કોલેસ્ટ્રોલના સંશ્લેષણ માટે જવાબદાર ઉત્સેચકને અવરોધીને રુધિરમાં કોલેસ્ટ્રોલનું પ્રમાણ ઘટાડનાર ઘટક તરીકે કાર્ય કરે છે.
તેથી,સાચી ઓળખ નીચે મુજબ છે:
$A-$Trichoderma polysporum
$B-$અંગ પ્રત્યારોપણના દર્દીઓમાં રોગપ્રતિકારક શક્તિ ઘટાડનાર ઘટક તરીકે
$C-$ઈસ્ટ
$D-$રુધિરમાં કોલેસ્ટ્રોલ ઘટાડનાર ઘટક તરીકે
આમ,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(B) ઔદ્યોગિક સ્તરે વાઇન અને બીયર જેવા પીણાંના ઉત્પાદનમાં યીસ્ટ જેવા સૂક્ષ્મજીવોનો મોટા પાયે ઉછેર કરવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયાઓ ખૂબ મોટા પાત્રોમાં કરવામાં આવે છે જેને $Fermentors$ (આથવણ પાત્રો) કહેવામાં આવે છે. આ પાત્રો સૂક્ષ્મજીવોની શ્રેષ્ઠ વૃદ્ધિ અને ઉત્પાદન માટે જરૂરી તાપમાન,$pH$ અને વાયુમિશ્રણ જેવું નિયંત્રિત વાતાવરણ પૂરું પાડે છે.

(B) બીયરનું ઉત્પાદન નિસ્યંદન વગર કરવામાં આવે છે.
રમ,બ્રાન્ડી અને વ્હિસ્કીનું ઉત્પાદન નિસ્યંદનની પ્રક્રિયા દ્વારા કરવામાં આવે છે.

(D) એલેક્ઝાન્ડર ફ્લેમિંગે પેનિસિલિનની શોધ કરી હતી,પરંતુ અસરકારક એન્ટિબાયોટિક તરીકે તેની સંપૂર્ણ ક્ષમતા અર્નેસ્ટ ચેઈન અને હાવર્ડ ફ્લોરી દ્વારા સ્થાપિત કરવામાં આવી હતી. તેઓ પેનિસિલિનના વ્યાવસાયિક નિષ્કર્ષણ અને શુદ્ધિકરણ માટે જવાબદાર હતા,જેના માટે આ ત્રણેયને $1945$ માં નોબેલ પુરસ્કાર આપવામાં આવ્યો હતો. તેથી,અર્નેસ્ટ ચેઈન અને હાવર્ડ ફ્લોરી બંને તેના વ્યાવસાયિક નિષ્કર્ષણમાં સામેલ હતા.

(B) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$1$. $Aspergillus niger$ સાઇટ્રિક એસિડ ઉત્પન્ન કરે છે.
$2$. $Clostridium butylicum$ બ્યુટીરિક એસિડ ઉત્પન્ન કરે છે.
$3$. $Acetobacter aceti$ એસિટિક એસિડ ઉત્પન્ન કરે છે.
$4$. $Lactobacillus$ લેક્ટિક એસિડ ઉત્પન્ન કરે છે.
તેથી, સાચો ક્રમ $a(ii), b(i), c(iv), d(iii)$ છે.

(C) લાઈપેઝ એ ઉત્સેચકો છે જે ચરબીના જળવિભાજનને ઉદ્દીપ્ત કરે છે. તેનો ઉપયોગ ડિટર્જન્ટ ફોર્મ્યુલેશનમાં થાય છે કારણ કે તે કપડાંમાંથી તેલના ડાઘ દૂર કરવામાં ખૂબ જ અસરકારક છે. આ ઉત્સેચકો વ્યાવસાયિક રીતે $Candida$ $lipolytica$ નામની ફૂગ અને અન્ય વિવિધ ફૂગમાંથી મેળવવામાં આવે છે.

(D) સ્ટ્રેપ્ટોકાઈનેઝ ઉત્સેચક $Streptococcus$ નામના બેક્ટેરિયા દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે.
આ ઉત્સેચકનો ઉપયોગ 'ક્લોટ બસ્ટર' તરીકે થાય છે,જે માયોકાર્ડિયલ ઇન્ફાર્ક્શન (હાર્ટ એટેક) ધરાવતા દર્દીઓની રક્તવાહિનીઓમાંથી લોહીના ગંઠાવાને દૂર કરવા માટે વપરાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(C) સાયક્લોસ્પોરિન-$A$ એ અંગ પ્રત્યારોપણના દર્દીઓમાં વપરાતું ઇમ્યુનોસપ્રેસિવ એજન્ટ છે.
તે ફૂગ $Trichoderma$ $polysporum$ દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે.

(B) $Monascus \text{ } purpureus$ એ યીસ્ટની એક જાતિ છે જેનો ઉપયોગ સ્ટેટિન્સના ઉત્પાદનમાં થાય છે.
સ્ટેટિન્સનો વ્યાવસાયિક રીતે રુધિરમાં કોલેસ્ટ્રોલનું પ્રમાણ ઘટાડનાર ઘટક તરીકે ઉપયોગ થાય છે.
તેઓ શરીરમાં કોલેસ્ટ્રોલના સંશ્લેષણ માટે જવાબદાર ઉત્સેચકને સ્પર્ધાત્મક રીતે અવરોધીને કાર્ય કરે છે.

(C) સ્ટેટિન્સ એ યીસ્ટ $Monascus$ $purpureus$ ફૂગ દ્વારા ઉત્પન્ન થતા જૈવ સક્રિય અણુઓ છે.
તેઓ શરીરમાં કોલેસ્ટ્રોલના સંશ્લેષણ માટે જવાબદાર ઉત્સેચકને સ્પર્ધાત્મક રીતે અવરોધીને રુધિરમાં કોલેસ્ટ્રોલનું પ્રમાણ ઘટાડતા ઘટકો તરીકે કાર્ય કરે છે.

(B) વિવિધ આથવણયુક્ત પીણાઓમાં આલ્કોહોલનું પ્રમાણ નીચે મુજબ છે:
બિયર: $3-6\%$ આલ્કોહોલનું પ્રમાણ.
વ્હિસ્કી: આશરે $50\%$ આલ્કોહોલનું પ્રમાણ.
બ્રાન્ડી: $60-70\%$ આલ્કોહોલનું પ્રમાણ.
જિન: આશરે $40\%$ આલ્કોહોલનું પ્રમાણ.
તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી બ્રાન્ડીમાં આલ્કોહોલનું પ્રમાણ સૌથી વધુ છે.

(D) બ્રુઅર્સ યીસ્ટ,જેને વૈજ્ઞાનિક રીતે $Saccharomyces$ $cerevisiae$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તેનો ઉપયોગ માલ્ટેડ અનાજ અને ફળોના રસના આથવણ (Fermentation) માટે કરવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયા દરમિયાન,યીસ્ટ અજારક શ્વસન દ્વારા શર્કરાનું વિઘટન કરીને ઇથેનોલ (આલ્કોહોલ) અને $CO_2$ ઉત્પન્ન કરે છે.

(A) સ્ટ્રેપ્ટોકાઈનેઝ $Streptococcus$ બેક્ટેરિયા દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે અને તેને જિનેટિક એન્જિનિયરિંગ દ્વારા સંશોધિત કરીને 'ક્લોટ બસ્ટર' તરીકે ઉપયોગમાં લેવામાં આવે છે,જે માયોકાર્ડિયલ ઇન્ફાર્ક્શન (હાર્ટ એટેક) અનુભવતા દર્દીઓની રક્તવાહિનીઓમાંથી લોહીના ગંઠાવાને દૂર કરવા માટે વપરાય છે.

(D) બોટલ્ડ ફળોના રસને પેક્ટિનેઝ અને પ્રોટીએઝનો ઉપયોગ કરીને શુદ્ધ કરવામાં આવે છે.
$1$. પેક્ટિનેઝ એવા ઉત્સેચકો છે જે પેક્ટિનનું વિઘટન કરે છે,જે વનસ્પતિ કોષ દીવાલમાં જોવા મળતી પોલીસેકેરાઈડ છે,જે રસને સાફ કરવામાં મદદ કરે છે.
$2$. પ્રોટીએઝનો ઉપયોગ એવા પ્રોટીનનું વિઘટન કરવા માટે પણ થાય છે જે રસમાં ગંદકી (turbidity) પેદા કરી શકે છે.
$3$. આ ઉત્સેચકોના સામાન્ય સ્ત્રોતોમાં પેક્ટિનેઝ માટે $Aspergillus$ $niger$ અને $Byssochlamys$ $fulva$ જેવા સૂક્ષ્મજીવો,અને પ્રોટીએઝ માટે $Aspergillus$ અને $Bacillus$ ની પ્રજાતિઓનો સમાવેશ થાય છે.

(A) ફૂગ $Trichoderma$ $polysporum$ નો ઉપયોગ સાયક્લોસ્પોરિન-$A$ ના વ્યાવસાયિક ઉત્પાદન માટે થાય છે, જે અંગ પ્રત્યારોપણના દર્દીઓમાં રોગપ્રતિકારક શક્તિ ઘટાડનાર (immunosuppressive) ઘટક તરીકે વપરાય છે.
સ્ટ્રેપ્ટોકાઈનેઝ બેક્ટેરિયા $Streptococcus$ દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે અને તેનો ઉપયોગ 'ક્લોટ બસ્ટર' તરીકે થાય છે, જે હૃદયરોગના હુમલા (myocardial infarction) થી પીડાતા દર્દીઓની રક્તવાહિનીઓમાંથી લોહીના ગઠ્ઠા દૂર કરવા માટે વપરાય છે.
સ્ટેટિન્સ યીસ્ટ $Monascus$ $purpureus$ દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે અને તે લોહીમાં કોલેસ્ટ્રોલનું પ્રમાણ ઘટાડનાર ઘટક તરીકે કાર્ય કરે છે.

(A) ખોટી જોડી $A$ છે. સાઇટ્રિક એસિડનું ઉત્પાદન ફૂગ $Aspergillus$ $niger$ દ્વારા થાય છે,$Aspergillus$ $flavus$ દ્વારા નહીં. $Aspergillus$ $flavus$ એફલાટોક્સિન (aflatoxins) ઉત્પન્ન કરવા માટે જાણીતી છે,જે ઝેરી સંયોજનો છે.

(B) પેનિસિલિન એ એલેક્ઝાન્ડર ફ્લેમિંગ દ્વારા $Penicillium$ $notatum$ નામની ફૂગમાંથી શોધાયેલ પ્રથમ એન્ટિબાયોટિક છે. બીજા વિશ્વયુદ્ધ $(II)$ દરમિયાન ઘાયલ થયેલા અમેરિકન સૈનિકોની સારવાર માટે તેનો વ્યાપકપણે ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો.

(A) સ્ટેટિન્સ એ યીસ્ટ $Monascus$ $purpureus$ ની આથવણ પ્રક્રિયા દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે.
તેઓ રુધિરમાં કોલેસ્ટેરોલનું સ્તર ઘટાડતા કારક તરીકે કાર્ય કરે છે.
સ્ટેટિન્સ કોલેસ્ટેરોલના સંશ્લેષણ માટે જવાબદાર ઉત્સેચકને સ્પર્ધાત્મક રીતે અવરોધિત કરીને કાર્ય કરે છે.
તેઓ $HMG-CoA$ રિડક્ટેઝ ઉત્સેચક પર સમાન સક્રિય સ્થાન માટે મેવેલોનેટ સાથે સ્પર્ધા કરે છે,જેનાથી શરીરમાં કોલેસ્ટેરોલનું ઉત્પાદન ઘટે છે.

(D) વાઇન અને બીયર આથવણ પામેલા દ્રાવણના નિસ્યંદન વગર ઉત્પન્ન થાય છે,જેના પરિણામે તેમાં આલ્કોહોલનું પ્રમાણ ઓછું હોય છે.
આલ્કોહોલિક પીણાં આથવણ દ્વારા બનાવવામાં આવે છે,અને ત્યારબાદની પ્રક્રિયા (નિસ્યંદન અથવા નિસ્યંદન વગર) અંતિમ ઉત્પાદનનો પ્રકાર અને આલ્કોહોલની સાંદ્રતા નક્કી કરે છે.
આમ,વિધાન અને કારણ બંને ખોટા હોવાથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(C) સતત સંવર્ધન પ્રણાલીમાં,એક બાજુથી તાજું માધ્યમ ઉમેરવામાં આવે છે જ્યારે બીજી બાજુથી કોષો અને ઉત્પાદનો ધરાવતું વપરાયેલું માધ્યમ દૂર કરવામાં આવે છે. આ વ્યવસ્થા પોષક તત્વોની અછત અથવા કચરાના સંચયને કારણે સંવર્ધનને સ્થિર તબક્કામાં પ્રવેશતા અટકાવે છે. પરિણામે,કોષોને લોગ તબક્કા (ઘાતાંકીય તબક્કા) માં જાળવી રાખવામાં આવે છે,જ્યાં તેઓ સતત અને મહત્તમ દરે વૃદ્ધિ અને વિભાજન પામે છે,જે ઇચ્છિત ઉત્પાદનનું સતત ઉત્પાદન શક્ય બનાવે છે.

(A) : માયોકાર્ડિયલ ઇન્ફાર્ક્શન (હાર્ટ એટેક) કોરોનરી ધમનીઓમાં લોહીના ગંઠાવા (થ્રોમ્બસ) ને કારણે થાય છે. જિનેટિક એન્જિનિયરિંગે થ્રોમ્બોલિટીક એજન્ટોના મોટા પાયે ઉત્પાદનને શક્ય બનાવ્યું છે.
$R$: સ્ટ્રેપ્ટોકાઈનેઝ એ $Streptococcus$ બેક્ટેરિયા દ્વારા ઉત્પન્ન થતો ઉત્સેચક છે. રિકોમ્બિનન્ટ $DNA$ ટેકનોલોજી $(RDT)$ દ્વારા,તેને સંશોધિત અને શુદ્ધ કરવામાં આવે છે જેથી તેનો ઉપયોગ માયોકાર્ડિયલ ઇન્ફાર્ક્શનનો ભોગ બનેલા દર્દીઓમાં 'ક્લોટ બસ્ટર' તરીકે થઈ શકે. આ ઉત્સેચક રક્તવાહિનીઓમાં લોહીના ગંઠાવાને ઓગાળવામાં મદદ કરે છે,જેનાથી રક્ત પ્રવાહ ફરીથી શરૂ થાય છે. આમ,બંને વિધાનો સાચા છે અને કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી આપે છે.

(A) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$1$. $Aspergillus niger$ એ ફૂગ છે જેનો ઉપયોગ વ્યાવસાયિક રીતે $\text{સાઇટ્રિક એસિડ}$ ના ઉત્પાદન માટે થાય છે (જોડ $a-iii$).
$2$. $Acetobacter aceti$ એ બેક્ટેરિયા છે જેનો ઉપયોગ $\text{એસિટિક એસિડ}$ ના ઉત્પાદન માટે થાય છે (જોડ $b-i$).
$3$. $Clostridium butylicum$ એ બેક્ટેરિયા છે જેનો ઉપયોગ $\text{બ્યુટિરિક એસિડ}$ ના ઉત્પાદન માટે થાય છે (જોડ $c-iv$).
$4$. $Lactobacillus$ એ બેક્ટેરિયા છે જેનો ઉપયોગ $\text{લેક્ટિક એસિડ}$ ના ઉત્પાદન માટે થાય છે (જોડ $d-ii$).
તેથી, સાચો ક્રમ $(a-iii, b-i, c-iv, d-ii)$ છે.

(D) રોગપ્રતિકારક શક્તિ ઘટાડતું એજન્ટ સાયક્લોસ્પોરિન $A$ એ ફૂગ $Trichoderma$ $polysporum$ દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે.
તેનો ઉપયોગ અંગ પ્રત્યારોપણના દર્દીઓમાં રોગપ્રતિકારક તંત્ર દ્વારા અંગનો અસ્વીકાર અટકાવવા માટે રોગપ્રતિકારક શક્તિ ઘટાડતા એજન્ટ તરીકે વ્યાપકપણે થાય છે.
$Clostridium$ $butylicum$ નો ઉપયોગ બ્યુટીરિક એસિડના ઉત્પાદન માટે થાય છે.
$Aspergillus$ $niger$ નો ઉપયોગ સાઇટ્રિક એસિડના ઉત્પાદન માટે થાય છે.
$Saccharomyces$ $cerevisiae$ નો ઉપયોગ ઇથેનોલના ઉત્પાદન માટે થાય છે (બ્રુઅર્સ યીસ્ટ).
તેથી, સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(D) યીસ્ટ અજારક શ્વસન દરમિયાન ઇથેનોલ અને $CO_2$ ઉત્પન્ન કરવા માટે આથવણની પ્રક્રિયા કરે છે.
જેમ જેમ માધ્યમમાં ઇથેનોલનું પ્રમાણ વધે છે,તેમ તે યીસ્ટના કોષો માટે વિષાક્ત બને છે.
જ્યારે આલ્કોહોલનું પ્રમાણ આશરે $13 \%$ સુધી પહોંચે છે,ત્યારે તે યીસ્ટની ચયાપચયની પ્રક્રિયાઓને અટકાવે છે,જે તેના મૃત્યુનું કારણ બને છે.
તેથી,$13 \%$ કે તેથી વધુ આલ્કોહોલનું પ્રમાણ યીસ્ટ માટે વિષાક્ત છે.

(A) ટોડ્ડી એ પામના ઝાડમાંથી મેળવેલા રસમાં આથવણ લાવીને બનાવવામાં આવતું પરંપરાગત આલ્કોહોલિક પીણું છે. પામના પુષ્પવિન્યાસમાંથી રસ એકત્રિત કરવામાં આવે છે અને તેને વાતાવરણમાં રહેલા યીસ્ટ દ્વારા કુદરતી આથવણની પ્રક્રિયા થવા દેવામાં આવે છે,જેના પરિણામે આલ્કોહોલનું ઉત્પાદન થાય છે.

(B) સ્વિસ ચીઝનું ઉત્પાદન $Propionibacterium$ $shermanii$ નામના બેક્ટેરિયા દ્વારા કરવામાં આવે છે।
આ બેક્ટેરિયા આથવણની પ્રક્રિયા દરમિયાન મોટા પ્રમાણમાં $CO_2$ ઉત્પન્ન કરે છે, જેના કારણે ચીઝમાં લાક્ષણિક મોટા છિદ્રો જોવા મળે છે।

(A) રોકવીફોર્ટ ચીઝને તેના પર એક વિશિષ્ટ ફૂગ,$Penicillium$ $roqueforti$ ઉછેરીને પકવવામાં આવે છે,જે તેને વિશિષ્ટ સ્વાદ આપે છે.
$Propionibacterium$ $shermanii$ નો ઉપયોગ સ્વિસ ચીઝના ઉત્પાદન માટે થાય છે.
$LAB$ (લેક્ટિક એસિડ બેક્ટેરિયા) નો ઉપયોગ દહીં બનાવવા માટે થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(A) ઔદ્યોગિક સૂક્ષ્મજીવવિજ્ઞાનમાં,પીણાં,એન્ટિબાયોટિક્સ અને ઉત્સેચકો જેવા ઉત્પાદનોના મોટા પાયે ઉત્પાદન માટે સૂક્ષ્મજીવોને ખૂબ જ મોટા પાત્રોમાં ઉછેરવાની જરૂર પડે છે. આ મોટા પાત્રોને $Fermenters$ (આથવણકારકો) અથવા બાયોરિએક્ટર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તે સૂક્ષ્મજીવોને ઇચ્છિત ઉત્પાદનો કાર્યક્ષમ રીતે બનાવવા માટે તાપમાન,$pH$,ઓક્સિજન અને પોષક તત્વોનો પુરવઠો જેવી શ્રેષ્ઠ વૃદ્ધિની પરિસ્થિતિઓ પૂરી પાડે છે.

(B) માલ્ટેડ ધાન્ય અને ફળોના રસમાંથી ઈથેનોલના ઉત્પાદન માટે $Saccharomyces \ cerevisiae$ નામના સૂક્ષ્મજીવનો ઉપયોગ થાય છે,જેને સામાન્ય રીતે બ્રુઅર્સ યીસ્ટ (Brewer's yeast) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આ યીસ્ટ આથવણની પ્રક્રિયા કરે છે,જેમાં ઓક્સિજનની ગેરહાજરીમાં શર્કરાનું રૂપાંતર ઈથેનોલ અને $CO_2$ માં થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(C) પેનિસિલિન એ એલેક્ઝાન્ડર ફ્લેમિંગ દ્વારા શોધાયેલ પ્રથમ એન્ટિબાયોટીક છે. તે $Penicillium$ $notatum$ નામની ફૂગમાંથી મેળવવામાં આવે છે. તેથી, પેનિસિલિનનો સાચો સ્ત્રોત ફૂગ છે.

(B) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$1$. $Aspergillus niger$ (ફૂગ) સાઈટ્રિક એસિડ ઉત્પન્ન કરે છે $(P-II)$.
$2$. $Acetobacter aceti$ (બેક્ટેરિયા) એસિટિક એસિડ ઉત્પન્ન કરે છે $(Q-I)$.
$3$. $Clostridium butylicum$ (બેક્ટેરિયા) બ્યુટાઈરિક એસિડ ઉત્પન્ન કરે છે $(R-III)$.
$4$. $Lactobacillus$ (બેક્ટેરિયા) લેક્ટિક એસિડ ઉત્પન્ન કરે છે $(S-IV)$.
તેથી,સાચો ક્રમ $(P-II), (Q-I), (R-III), (S-IV)$ છે.

(A) આપેલા સૂક્ષ્મજીવોનું વર્ગીકરણ નીચે મુજબ છે:
$1$. એસ્પરજીલસ નાઈઝર: ફૂગ
$2$. એસીટોબેક્ટર એસેટી: બેક્ટેરિયા
$3$. ક્લોસ્ટ્રિડિયમ બ્યુટીરિકમ: બેક્ટેરિયા
$4$. લેક્ટોબેસિલસ: બેક્ટેરિયા
$5$. બ્રુઅર્સ યીસ્ટ (સેકેરોમાયસીસ સેરેવિસી): ફૂગ
$6$. બેકર્સ યીસ્ટ (સેકેરોમાયસીસ સેરેવિસી): ફૂગ
$7$. પ્રોપિયોનીબેક્ટેરિયમ શર્માની: બેક્ટેરિયા
$8$. પેનિસિલિયમ નોટેટમ: ફૂગ
આ યાદીમાં રહેલા બેક્ટેરિયા છે: એસીટોબેક્ટર એસેટી,ક્લોસ્ટ્રિડિયમ બ્યુટીરિકમ,લેક્ટોબેસિલસ અને પ્રોપિયોનીબેક્ટેરિયમ શર્માની.
તેથી,બેક્ટેરિયાની કુલ સંખ્યા $4$ છે.

(B) લાઈપેઝ એવા ઉત્સેચકો છે જે ચરબી (લિપિડ્સ) ના જળવિભાજનને ઉદ્દીપ્ત કરે છે. આ ગુણધર્મને કારણે,તેનો ઉપયોગ ડિટર્જન્ટની બનાવટમાં વ્યાપકપણે થાય છે જેથી લોન્ડ્રીમાંથી તૈલી ડાઘ દૂર કરવામાં મદદ મળે છે. પ્રોટીએઝનો ઉપયોગ પ્રોટીનયુક્ત ડાઘ દૂર કરવા માટે થાય છે,જ્યારે પેક્ટિનેઝ અને સેલ્યુલેઝનો ઉપયોગ અનુક્રમે ફળોના રસને શુદ્ધ કરવા અને કાપડ ઉદ્યોગમાં થાય છે.

(A) બજારમાં મળતા બોટલમાં પેક કરેલા ફળોના રસ ઘરે બનાવેલા રસની સરખામણીમાં વધુ શુદ્ધ અને પારદર્શક હોય છે. તેનું કારણ એ છે કે આ રસને $Pectinases$ (પેક્ટિનેઝ) અને $Proteases$ (પ્રોટીએઝ) જેવા ઉત્સેચકોનો ઉપયોગ કરીને શુદ્ધ કરવામાં આવે છે. આ ઉત્સેચકો ફળોના ગરમાં રહેલા પેક્ટિન અને પ્રોટીન ઘટકોનું વિઘટન કરે છે,જેના પરિણામે રસ એકદમ ચોખ્ખો અને પારદર્શક બને છે.

(D) સ્ટ્રેપ્ટોકાઈનેઝ,જે $Streptococcus$ બેક્ટેરિયા દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે અને જેને જિનેટિક એન્જિનિયરિંગ દ્વારા રૂપાંતરિત કરવામાં આવે છે,તેનો ઉપયોગ માયોકાર્ડિયલ ઇન્ફાર્ક્શન (હૃદયરોગનો હુમલો) અનુભવતા દર્દીઓની રુધિરવાહિનીઓમાંથી ગંઠાઈ ગયેલ રુધિરને દૂર કરવા માટે 'ક્લોટ બસ્ટર' તરીકે કરવામાં આવે છે.

(A) સાયક્લોસ્પોરિન $A$ એ $Trichoderma$ $polysporum$ નામની ફૂગ દ્વારા ઉત્પન્ન થતો જૈવ સક્રિય અણુ છે.
તેનો ઉપયોગ અંગ પ્રત્યારોપણ કરાવતા દર્દીઓમાં રોગપ્રતિકારકતા ઘટાડનાર (immunosuppressive) ઘટક તરીકે વ્યાપકપણે થાય છે.
તે રોગપ્રતિકારક તંત્રને દબાવે છે જેથી પ્રાપ્તકર્તાના શરીર દ્વારા પ્રત્યારોપિત અંગનો અસ્વીકાર ન થાય.
સ્ટેટિન્સનો ઉપયોગ રુધિરમાં કોલેસ્ટ્રોલનું પ્રમાણ ઘટાડવા માટે થાય છે.
સ્ટ્રેપ્ટોકાઈનેઝનો ઉપયોગ હૃદયરોગના હુમલા (myocardial infarction) થી પીડાતા દર્દીઓની રુધિરવાહિનીઓમાં જામેલા ગંઠા (clots) ને દૂર કરવા માટે 'ક્લોટ બસ્ટર' તરીકે થાય છે.

(B) સ્ટેટિન્સનું ઉત્પાદન $Monascus$ $purpureus$ નામની ફૂગ (યીસ્ટ) દ્વારા કરવામાં આવે છે.
તેનો વ્યાપારી ધોરણે રુધિરમાં કોલેસ્ટેરોલનું પ્રમાણ ઘટાડવા માટેના કારક તરીકે ઉપયોગ થાય છે.
તે શરીરમાં કોલેસ્ટેરોલના સંશ્લેષણ માટે જવાબદાર ઉત્સેચકને સ્પર્ધાત્મક રીતે અવરોધીને કાર્ય કરે છે.

(C) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$1$. $Streptococcus$ (બેક્ટેરિયા) $Streptokinase$ ઉત્પન્ન કરે છે, જેનો ઉપયોગ હૃદયરોગના હુમલા (myocardial infarction) ના દર્દીઓની રક્તવાહિનીઓમાંથી ગંઠાઈ ગયેલા રુધિરને દૂર કરવા માટે 'ક્લોટ બસ્ટર' તરીકે થાય છે.
$2$. $Trichoderma$ $polysporum$ (ફૂગ) $Cyclosporin-A$ ઉત્પન્ન કરે છે, જેનો ઉપયોગ અંગ પ્રત્યારોપણ કરાવનાર દર્દીઓમાં પ્રતિકારકતા ઘટાડનાર (immunosuppressive) ઘટક તરીકે થાય છે.
$3$. $Monascus$ $purpureus$ (ઈસ્ટ) $Statins$ ઉત્પન્ન કરે છે, જેનો ઉપયોગ રુધિરમાં કોલેસ્ટ્રોલનું પ્રમાણ ઘટાડવા માટે થાય છે.
તેથી, સાચી જોડ: $P-I, Q-III, R-II$ છે.

(B) $Penicillin$ એન્ટિબાયોટિક $Penicillium$ $notatum$ નામની ફૂગમાંથી મેળવવામાં આવે છે.
$Penicillin$ એ $1928$ માં $Alexander$ $Fleming$ દ્વારા શોધાયેલ પ્રથમ એન્ટિબાયોટિક હતી.
તે બેક્ટેરિયાની કોષદીવાલના સંશ્લેષણને અટકાવીને વિવિધ બેક્ટેરિયલ ચેપની સારવાર માટે વ્યાપકપણે વપરાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(C) આલ્કોહોલિક પીણાંનું ઉત્પાદન ઈસ્ટ, ખાસ કરીને $Saccharomyces \text{ } cerevisiae$ (બ્રુઅર્સ યીસ્ટ) દ્વારા શર્કરાના આથવણ (fermentation) દ્વારા કરવામાં આવે છે.
બિન-નિસ્યંદિત પીણાં સીધા આથવણ દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે અને તેમાં આલ્કોહોલનું પ્રમાણ ઓછું હોય છે.
તેના ઉદાહરણોમાં વાઇન અને બીયરનો સમાવેશ થાય છે.
વ્હિસ્કી, બ્રાન્ડી અને રમ જેવા નિસ્યંદિત પીણાં આથવણ પામેલા દ્રાવણના નિસ્યંદન (distillation) દ્વારા બનાવવામાં આવે છે, જે તેમની આલ્કોહોલ સાંદ્રતામાં વધારો કરે છે.
તેથી, બીયર એ બિન-નિસ્યંદિત આલ્કોહોલિક પીણાનું સાચું ઉદાહરણ છે.

(D) સ્ટ્રેપ્ટોકાઈનેઝ એ $Streptococcus$ બેક્ટેરિયા દ્વારા ઉત્પન્ન થતો ઉત્સેચક છે અને તેને જનીનિક ઈજનેરી વિદ્યા દ્વારા 'ક્લોટ બસ્ટર' (ગંઠાઈ ગયેલું લોહી દૂર કરનાર) તરીકે ઉપયોગમાં લેવાય છે.
તેનો ઉપયોગ માયોકાર્ડિયલ ઇન્ફાર્ક્શન (હાર્ટ એટેક) અનુભવતા દર્દીઓની રુધિરવાહિનીઓમાંથી લોહીના ગઠ્ઠા દૂર કરવા માટે થાય છે.
તે ફાઈબ્રિનોલાઈટિક સિસ્ટમને સક્રિય કરીને કામ કરે છે,જે લોહીના ગઠ્ઠાને ઓગાળી નાખે છે.

(B) આથવણની પ્રક્રિયામાં,યીસ્ટના કોષો ઇથેનોલ અને $CO_2$ ઉત્પન્ન કરવા માટે અજારક શ્વસન કરે છે.
જેમ જેમ આસપાસના માધ્યમમાં ઇથેનોલનું પ્રમાણ વધે છે,તેમ તે યીસ્ટના કોષો માટે ઝેરી બને છે.
જ્યારે આલ્કોહોલનું પ્રમાણ આશરે $13 \%$ સુધી પહોંચે છે,ત્યારે યીસ્ટના કોષો ઝેરી અસરને કારણે મૃત્યુ પામે છે,જેનાથી આથવણની પ્રક્રિયા અટકી જાય છે.
તેથી,સાચો જવાબ $13 \%$ છે.

(B) બ્યુટીરિક એસિડ એ આથવણની પ્રક્રિયા દ્વારા ઉત્પન્ન થતો એક કાર્બનિક એસિડ છે.
તે ઔદ્યોગિક રીતે $Clostridium$ $butylicum$ નામના બેક્ટેરિયા દ્વારા ઉત્પન્ન કરવામાં આવે છે.
$Lactobacillus$ લેક્ટિક એસિડના ઉત્પાદન માટે જવાબદાર છે.
$Azotobacter$ એ મુક્તજીવી નાઈટ્રોજન સ્થાપક બેક્ટેરિયા છે.
$Rhizobium$ એ શિંબીકુળની વનસ્પતિઓના મૂળની ગાંઠોમાં જોવા મળતા સહજીવી નાઈટ્રોજન સ્થાપક બેક્ટેરિયા છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(D) આથવણયુક્ત પીણાંને ઉત્પાદન પ્રક્રિયાના આધારે બે પ્રકારમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે: જે નિસ્યંદન સાથે ઉત્પન્ન થાય છે અને જે નિસ્યંદન વગર ઉત્પન્ન થાય છે.
$1$. $\text{વ્હિસ્કી}$, $\text{બ્રાન્ડી}$ અને $\text{રમ}$ જેવા પીણાં આથવણયુક્ત દ્રાવણના નિસ્યંદન દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે, જે તેમાં આલ્કોહોલનું પ્રમાણ વધારે છે.
$2$. $\text{વાઇન}$ અને $\text{બીયર}$ જેવા પીણાં નિસ્યંદન વગર ઉત્પન્ન થાય છે, જેના પરિણામે તેમાં આલ્કોહોલનું પ્રમાણ ઓછું હોય છે.
તેથી, $\text{વાઇન}$ એ સાચો જવાબ છે કારણ કે તે નિસ્યંદન દ્વારા ઉત્પન્ન થતું નથી.

(B) સ્ટેટિન્સ એ $Monascus \text{ } purpureus$ નામની ફૂગ દ્વારા ઉત્પન્ન થતા જૈવ સક્રિય અણુઓ છે.
તેનો ઉપયોગ રુધિરમાં કોલેસ્ટ્રોલ ઘટાડવા માટેના ઘટકો તરીકે થાય છે.
તેઓ યકૃતમાં કોલેસ્ટ્રોલના સંશ્લેષણ માટે જવાબદાર ઉત્સેચક ($HMG$-CoA રિડક્ટેઝ) ને સ્પર્ધાત્મક રીતે અવરોધીને કાર્ય કરે છે.
તેથી, વિધાન $1$ અને વિધાન $2$ બંને સાચા છે.

(B) સાયક્લોસ્પોરિન-$A$ એ અંગ પ્રત્યારોપણના દર્દીઓમાં અંગ અસ્વીકારને રોકવા માટે વપરાતું ઇમ્યુનોસપ્રેસિવ એજન્ટ છે.
તે $Trichoderma$ $polysporum$ નામની ફૂગમાંથી મેળવવામાં આવે છે.

(A) $Streptomycin$ એ ક્ષયરોગ (tuberculosis) સામે વપરાતી એન્ટિબાયોટિક છે અને તે મૂળભૂત રીતે $Streptomyces$ $griseus$ માંથી અલગ કરવામાં આવી હતી.

(D) વિવિધ વિટામિન્સનું ઔદ્યોગિક ઉત્પાદન ચોક્કસ સૂક્ષ્મજીવોના સ્ત્રોતો પર આધારિત છે. નીચેનું કોષ્ટક મુખ્ય જોડાણોનો સારાંશ આપે છે:

વિટામિનનું નામ	સૂક્ષ્મજીવ સ્ત્રોત
વિટામિન $B_2$	$Neurospora \text{ } gossypii$, $Eremothecium \text{ } ashbyi$
વિટામિન $B_{12}$	$Pseudomonas \text{ } denitrificans$
વિટામિન $C$	$Aspergillus \text{ } niger$

તેથી, વિટામિન $C$ ના ઉત્પાદનમાં $Aspergillus \text{ } niger$ સૂક્ષ્મજીવનો ઉપયોગ થાય છે.