Gujarati

Radiation by Stefan's Boltzmann Law Questions in Gujarati

Class 11 Physics · 10-2.Heat Transfer · Radiation by Stefan's Boltzmann Law

258+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 50 of 258 questions in Gujarati

51
MediumMCQ
$10 \ cm^2$ સપાટીનું ક્ષેત્રફળ ધરાવતી એક કૃષ્ણ પદાર્થને $127^{\circ}C$ સુધી ગરમ કરવામાં આવે છે અને તેને $27^{\circ}C$ તાપમાન ધરાવતા રૂમમાં લટકાવવામાં આવે છે. રૂમના તાપમાને પદાર્થમાંથી ઉષ્મા ગુમાવવાનો પ્રારંભિક દર ...... $W$ હશે.
A
$2.99$
B
$1.89$
C
$1.18$
D
$0.99$

Solution

(D) સ્ટીફન-બોલ્ટ્ઝમેન નિયમ મુજબ,ઉષ્મા ગુમાવવાનો દર $P = A \varepsilon \sigma (T^4 - T_0^4)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ છે:
સપાટીનું ક્ષેત્રફળ $A = 10 \ cm^2 = 10 \times 10^{-4} \ m^2 = 10^{-3} \ m^2$.
એમિસિવિટી $\varepsilon = 1$ (કૃષ્ણ પદાર્થ માટે).
સ્ટીફનનો અચળાંક $\sigma = 5.67 \times 10^{-8} \ W \ m^{-2} \ K^{-4}$.
પદાર્થનું તાપમાન $T = 127^{\circ}C = 127 + 273 = 400 \ K$.
રૂમનું તાપમાન $T_0 = 27^{\circ}C = 27 + 273 = 300 \ K$.
કિંમતો મૂકતા:
$P = 10^{-3} \times 1 \times 5.67 \times 10^{-8} \times (400^4 - 300^4)$
$P = 5.67 \times 10^{-11} \times (256 \times 10^8 - 81 \times 10^8)$
$P = 5.67 \times 10^{-11} \times 175 \times 10^8$
$P = 5.67 \times 1.75 = 9.9225 \times 10^{-1} \approx 0.99 \ W$.
52
MediumMCQ
બે પદાર્થો દ્વારા એકમ પૃષ્ઠફળ દીઠ ઉત્સર્જિત થતી વિકિરણ ઉર્જાનો ગુણોત્તર $16 : 1$ છે. ગરમ પદાર્થનું તાપમાન $1000 \ K$ છે,તો ઠંડા પદાર્થનું તાપમાન ....... $K$ હશે.
A
$250$
B
$500$
C
$1000$
D
$62.5$

Solution

(B) સ્ટીફન-બોલ્ટ્ઝમેન નિયમ મુજબ,એકમ પૃષ્ઠફળ દીઠ ઉત્સર્જિત થતી વિકિરણ ઉર્જા $E$ એ નિરપેક્ષ તાપમાન $T$ ની ચતુર્થ ઘાતના સમપ્રમાણમાં હોય છે,એટલે કે $E \propto T^4$.
અહીં વિકિરણ ઉર્જાનો ગુણોત્તર $\frac{E_1}{E_2} = \frac{16}{1}$ આપેલ છે.
ધારો કે ગરમ પદાર્થનું તાપમાન $T_1 = 1000 \ K$ છે અને ઠંડા પદાર્થનું તાપમાન $T_2$ છે.
સંબંધ $\frac{E_1}{E_2} = \left( \frac{T_1}{T_2} \right)^4$ નો ઉપયોગ કરતા:
$16 = \left( \frac{1000}{T_2} \right)^4$.
બંને બાજુ ચતુર્થ મૂળ લેતા:
$2 = \frac{1000}{T_2}$.
તેથી,$T_2 = \frac{1000}{2} = 500 \ K$.
53
MediumMCQ
એક તારાનું સ્પેક્ટ્રલ ઉર્જા વિતરણ સૂર્યના તાપમાન કરતાં બમણા તાપમાને મહત્તમ છે. તારા દ્વારા ઉત્સર્જિત કુલ ઉર્જા કેટલી હશે?
A
સૂર્ય કરતાં બમણી
B
સૂર્ય જેટલી જ
C
સૂર્ય કરતાં સોળ ગણી
D
સૂર્ય કરતાં સોળમા ભાગની

Solution

(C) સ્ટીફન-બોલ્ટ્ઝમેન નિયમ મુજબ,કૃષ્ણ પદાર્થ દ્વારા એકમ ક્ષેત્રફળ દીઠ અને એકમ સમય દીઠ ઉત્સર્જિત કુલ ઉર્જા તેના નિરપેક્ષ તાપમાનના ચતુર્થ ઘાતને સમપ્રમાણમાં હોય છે,જે $E = \sigma T^4$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
ધારો કે તારા અને સૂર્યનું સપાટીનું ક્ષેત્રફળ સમાન છે,તો ઉત્સર્જિત કુલ ઉર્જાનો ગુણોત્તર $\frac{E_{star}}{E_{sun}} = \left( \frac{T_{star}}{T_{sun}} \right)^4$ દ્વારા મળે છે.
આપેલ છે કે તારાનું તાપમાન સૂર્યના તાપમાન કરતાં બમણું છે,એટલે કે $T_{star} = 2T_{sun}$.
આ કિંમત ગુણોત્તરમાં મૂકતા: $\frac{E_{star}}{E_{sun}} = (2)^4 = 16$.
તેથી,તારા દ્વારા ઉત્સર્જિત કુલ ઉર્જા સૂર્ય કરતાં $16$ ગણી છે.
54
DifficultMCQ
એક બ્લેક બોડી સ્ત્રોતમાંથી ઉત્સર્જિત થતી કુલ ઉર્જા એક મિનિટ માટે એકત્રિત કરવામાં આવે છે અને તેનો ઉપયોગ પાણીના જથ્થાને ગરમ કરવા માટે થાય છે. પાણીનું તાપમાન $20^{\circ}C$ થી વધીને $20.5^{\circ}C$ થાય છે. જો બ્લેક બોડીનું નિરપેક્ષ તાપમાન બમણું કરવામાં આવે અને આ પ્રયોગ સમાન જથ્થાના પાણી સાથે $20^{\circ}C$ પર ફરીથી કરવામાં આવે,તો પાણીનું તાપમાન ....... $^{\circ}C$ થશે.
A
$21$
B
$22$
C
$24$
D
$28$

Solution

(D) સ્ટીફન-બોલ્ટ્ઝમેન નિયમ મુજબ,બ્લેક બોડીમાંથી એકમ સમયમાં ઉત્સર્જિત થતી કુલ ઉર્જા $Q$ તેના નિરપેક્ષ તાપમાન $T$ ના ચતુર્થ ઘાત ના સમપ્રમાણમાં હોય છે,એટલે કે $Q \propto T^4$.
ધારો કે તાપમાન $T$ પર ઉત્સર્જિત ઉર્જા $Q_1$ છે અને તાપમાન $2T$ પર ઉત્સર્જિત ઉર્જા $Q_2$ છે.
તેથી,$\frac{Q_2}{Q_1} = \left( \frac{2T}{T} \right)^4 = 2^4 = 16$.
આમ,$Q_2 = 16 Q_1$.
પાણી દ્વારા શોષાયેલી ઉષ્મા $Q = ms\Delta\theta$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $m$ એ પાણીનું દળ છે અને $s$ એ વિશિષ્ટ ઉષ્મા ધારિતા છે.
પ્રથમ કિસ્સા માટે: $Q_1 = ms(20.5 - 20) = ms(0.5)$.
બીજા કિસ્સા માટે: $Q_2 = ms(\theta - 20)$,જ્યાં $\theta$ એ અંતિમ તાપમાન છે.
બંને સમીકરણોનો ભાગાકાર કરતા:
$\frac{Q_2}{Q_1} = \frac{ms(\theta - 20)}{ms(0.5)} = \frac{\theta - 20}{0.5}$.
કારણ કે $\frac{Q_2}{Q_1} = 16$,તેથી:
$16 = \frac{\theta - 20}{0.5}$.
$8 = \theta - 20$.
$\theta = 28^{\circ}C$.
55
MediumMCQ
$r$ ત્રિજ્યા ધરાવતો એક ગરમ ધાતુનો ગોળો ઉષ્માનું ઉત્સર્જન કરે છે. તેનો ઠંડા પડવાનો દર કેટલો હશે?
A
$r$ થી સ્વતંત્ર
B
$r$ ના સમપ્રમાણમાં
C
$r^2$ ના સમપ્રમાણમાં
D
$1/r$ ના સમપ્રમાણમાં

Solution

(D) ઠંડા પડવાનો દર એ તાપમાનમાં થતા ફેરફારનો દર છે,જે $\frac{d\theta}{dt} = \frac{P}{mc}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $P$ એ ઉત્સર્જિત પાવર છે,$m$ એ દળ છે અને $c$ એ વિશિષ્ટ ઉષ્મા ધારિતા છે.
સ્ટીફન-બોલ્ટ્ઝમેન નિયમ મુજબ,ઉત્સર્જિત પાવર $P = A\varepsilon\sigma(T^4 - T_0^4)$ છે,જ્યાં $A$ એ સપાટીનું ક્ષેત્રફળ છે.
ગોળા માટે,$A = 4\pi r^2$ અને દળ $m = \rho V = \rho (\frac{4}{3}\pi r^3)$ છે.
આ કિંમતોને ઠંડા પડવાના દરના સમીકરણમાં મૂકતા:
$\frac{d\theta}{dt} = \frac{4\pi r^2 \varepsilon\sigma(T^4 - T_0^4)}{\rho (\frac{4}{3}\pi r^3) c}$.
સમીકરણનું સાદું રૂપ આપતા,આપણને $\frac{d\theta}{dt} \propto \frac{r^2}{r^3} \propto \frac{1}{r}$ મળે છે.
તેથી,ઠંડા પડવાનો દર $1/r$ ના સમપ્રમાણમાં છે.
56
DifficultMCQ
$200 \, K$ ના પ્રારંભિક તાપમાને રહેલા $r$ ત્રિજ્યા ધરાવતા એક નક્કર તાંબાના ગોળાને (ઘનતા $\rho$ અને વિશિષ્ટ ઉષ્મા ધારિતા $c$) એક ચેમ્બરની અંદર લટકાવવામાં આવે છે,જેની દિવાલો લગભગ $0 \, K$ તાપમાને છે. ગોળાનું તાપમાન $100 \, K$ સુધી ઘટવા માટે જરૂરી સમય ($\mu s$ માં) કેટલો હશે?
A
$\frac{72}{7} \frac{r \rho c}{\sigma}$
B
$\frac{7}{72} \frac{r \rho c}{\sigma}$
C
$\frac{27}{7} \frac{r \rho c}{\sigma}$
D
$\frac{7}{27} \frac{r \rho c}{\sigma}$

Solution

(B) સ્ટીફન-બોલ્ટ્ઝમેન નિયમ મુજબ,ઠંડા પડવાનો દર: $\frac{dQ}{dt} = \sigma A (T^4 - T_0^4)$ છે.
અહીં $dQ = mc \, dT$ અને $m = \rho V = \rho (\frac{4}{3} \pi r^3)$ હોવાથી: $mc \frac{dT}{dt} = -\sigma (4 \pi r^2) T^4$ ($T_0 = 0 \, K$ હોવાથી).
$m$ ની કિંમત મૂકતા: $(\rho \frac{4}{3} \pi r^3) c \frac{dT}{dt} = -4 \pi r^2 \sigma T^4$.
સાદુરૂપ આપતા: $\frac{dT}{T^4} = -\frac{3 \sigma}{\rho c r} dt$.
$T_i = 200 \, K$ થી $T_f = 100 \, K$ સુધી સંકલન કરતા: $\int_{200}^{100} T^{-4} dT = -\frac{3 \sigma}{\rho c r} \int_{0}^{t} dt$.
$[-\frac{1}{3} T^{-3}]_{200}^{100} = -\frac{3 \sigma}{\rho c r} t$.
$\frac{1}{3} [\frac{1}{100^3} - \frac{1}{200^3}] = \frac{3 \sigma}{\rho c r} t$.
$\frac{1}{3} [\frac{8 - 1}{8 \times 10^6}] = \frac{3 \sigma}{\rho c r} t$.
$\frac{7}{24 \times 10^6} = \frac{3 \sigma}{\rho c r} t$.
$t = \frac{7}{72} \frac{r \rho c}{\sigma} \times 10^{-6} \, s$.
સમય $\mu s$ $(10^{-6} \, s)$ માં માંગેલ હોવાથી,જવાબ $\frac{7}{72} \frac{r \rho c}{\sigma} \, \mu s$ થશે.
57
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કયો આલેખ $\ln E$ અને $\ln T$ વચ્ચેનો સંબંધ યોગ્ય રીતે દર્શાવે છે, જ્યાં $E$ એ પદાર્થના એકમ ક્ષેત્રફળમાંથી એકમ સમયમાં ઉત્સર્જિત થતા વિકિરણનું પ્રમાણ છે અને $T$ એ નિરપેક્ષ તાપમાન છે?
A
Option A
B
Option B
C
Option C
D
Option D

Solution

(D) સ્ટીફન-બોલ્ટ્ઝમેન નિયમ મુજબ, એકમ સમયમાં એકમ ક્ષેત્રફળ દીઠ ઉત્સર્જિત ઉર્જા નીચે મુજબ છે:
$E = \sigma T^4$
બંને બાજુ પ્રાકૃતિક લઘુગણક (natural logarithm) લેતા:
$\ln E = \ln(\sigma T^4)$
લઘુગણકના ગુણધર્મ $\ln(ab) = \ln a + \ln b$ અને $\ln(a^n) = n \ln a$ નો ઉપયોગ કરતા, આપણને મળે છે:
$\ln E = \ln \sigma + 4 \ln T$
આને સુરેખ સમીકરણ $y = mx + c$ ના સ્વરૂપમાં ગોઠવતા:
$\ln E = 4 \ln T + \ln \sigma$
અહીં, $y = \ln E$, $x = \ln T$, ઢાળ $m = 4$ છે, અને y-અંતઃખંડ $c = \ln \sigma$ છે.
ઢાળ ધન $(4)$ હોવાથી અને અંતઃખંડ $\ln \sigma$ હોવાથી, આલેખ એક સુરેખા છે જેનો ઢાળ ધન છે અને તે ઉગમબિંદુમાંથી પસાર થતી નથી. આ આલેખ $D$ માં દર્શાવેલ છે.
58
EasyMCQ
શૂન્યાવકાશમાં રાખેલ ઇલેક્ટ્રિક હીટરમાંથી સતત વિદ્યુત પ્રવાહ પસાર કરીને તેને ગરમ કરવામાં આવે છે. તેનું તાપમાન:
A
સમય સાથે વધતું જશે
B
થોડા સમય પછી અટકી જશે કારણ કે તે વહન દ્વારા આસપાસમાં ગરમી ગુમાવશે
C
થોડા સમય માટે વધશે અને ત્યારબાદ ઘટવાનું શરૂ થશે
D
થોડા સમય પછી અચળ થઈ જશે કારણ કે વિકિરણ દ્વારા ગરમીનો વ્યય થાય છે

Solution

(D) શૂન્યાવકાશમાં, ઉષ્મા વહન (conduction) અથવા ઉષ્મા નયન (convection) દ્વારા ઉષ્માના સ્થાનાંતરણ માટે કોઈ માધ્યમ હોતું નથી. ઇલેક્ટ્રિક હીટર $P = I^2R$ ના દરે સતત ગરમી ઉત્પન્ન કરે છે. જેમ જેમ હીટરનું તાપમાન વધે છે, તેમ તે સ્ટેફન-બોલ્ટ્ઝમેન નિયમ $(P_{rad} = \sigma A \epsilon T^4)$ મુજબ વિદ્યુતચુંબકીય વિકિરણ દ્વારા આસપાસમાં ગરમી ગુમાવે છે. શરૂઆતમાં, ગરમી ઉત્પન્ન થવાનો દર ગરમી ગુમાવવાના દર કરતા વધારે હોય છે. જેમ તાપમાન વધે છે, તેમ ગરમી ગુમાવવાનો દર વધે છે જ્યાં સુધી તે ગરમી ઉત્પન્ન થવાના દર જેટલો ન થાય. આ બિંદુએ, હીટર ઉષ્મીય સંતુલન (thermal equilibrium) પ્રાપ્ત કરે છે અને તેનું તાપમાન અચળ થઈ જાય છે.
59
EasyMCQ
સૂર્યનું તાપમાન નક્કી કરવામાં નીચેનામાંથી શું મદદરૂપ થાય છે?
A
કિરચોફનો નિયમ
B
મેક્સવેલ-બોલ્ટ્ઝમેનનો નિયમ
C
પ્લાન્કનો નિયમ
D
સ્ટીફનનો નિયમ

Solution

(D) સાચો જવાબ $D$ છે.
સ્ટીફન-બોલ્ટ્ઝમેન નિયમ અનુસાર,કૃષ્ણ પદાર્થ (black body) દ્વારા એકમ સમયમાં અને એકમ સપાટીના ક્ષેત્રફળ દીઠ ઉત્સર્જિત કુલ ઉર્જા $E$ તેના નિરપેક્ષ તાપમાન $T$ ની ચતુર્થ ઘાતના સમપ્રમાણમાં હોય છે.
આ સૂત્ર $E = \sigma T^4$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $\sigma$ એ સ્ટીફન-બોલ્ટ્ઝમેન અચળાંક છે.
સૂર્ય દ્વારા ઉત્સર્જિત કુલ ઉર્જા માપીને,આપણે આ નિયમનો ઉપયોગ કરીને તેનું સપાટીનું તાપમાન નક્કી કરી શકીએ છીએ.
60
DifficultMCQ
ધારો કે સૂર્ય $r$ ત્રિજ્યાનો એક ગોળાકાર પદાર્થ છે જેનું સપાટીનું તાપમાન $t \, ^\circ C$ છે. તે કૃષ્ણ પદાર્થ (black body) ની જેમ ઉર્જાનું ઉત્સર્જન કરે છે. સૂર્યના કેન્દ્રથી $R$ અંતરે એકમ ક્ષેત્રફળ દીઠ મળતો પાવર કેટલો હશે? ($\sigma$ એ સ્ટીફન-બોલ્ટ્ઝમેન અચળાંક છે)
A
$\frac{r^2 \sigma (t + 273)^4}{R^2}$
B
$\frac{4 \pi r^2 \sigma t^2}{R^2}$
C
$\frac{r^2 \sigma (t + 273)^4}{4 \pi R^2}$
D
$\frac{16 \pi^2 r^2 \sigma t^4}{R^2}$

Solution

(A) સૂર્ય (કૃષ્ણ પદાર્થ) દ્વારા ઉત્સર્જિત કુલ પાવર સ્ટીફન-બોલ્ટ્ઝમેન નિયમ દ્વારા આપવામાં આવે છે: $P_{total} = \sigma A T^4$.
અહીં,સપાટીનું ક્ષેત્રફળ $A = 4 \pi r^2$ અને નિરપેક્ષ તાપમાન $T = (t + 273) \, K$ છે.
તેથી,$P_{total} = \sigma (4 \pi r^2) (t + 273)^4$.
આ પાવર સૂર્યના કેન્દ્રથી $R$ અંતરે રહેલા $R$ ત્રિજ્યાના ગોળાકાર પૃષ્ઠ પર સમાન રીતે વિતરિત થાય છે.
આ ગોળાનું ક્ષેત્રફળ $A' = 4 \pi R^2$ છે.
$R$ અંતરે એકમ ક્ષેત્રફળ દીઠ મળતો પાવર (તીવ્રતા $I$) $I = \frac{P_{total}}{A'} = \frac{\sigma (4 \pi r^2) (t + 273)^4}{4 \pi R^2}$ દ્વારા મળે છે.
આનું સાદું રૂપ આપતા,આપણને $I = \frac{r^2 \sigma (t + 273)^4}{R^2}$ મળે છે.
61
MediumMCQ
એક કાળો પદાર્થ $T \, K$ તાપમાને $E \, W/m^2$ ના દરે ઉર્જાનું વિકિરણ કરે છે. જ્યારે તાપમાન ઘટાડીને $T/2 \, K$ કરવામાં આવે,ત્યારે વિકિરણ પામતી ઉર્જા ..... થશે.
A
$E/16$
B
$E/4$
C
$4E$
D
$16E$

Solution

(A) સ્ટીફન-બોલ્ટ્ઝમેનનો નિયમ મુજબ,કાળા પદાર્થ દ્વારા એકમ ક્ષેત્રફળ દીઠ અને એકમ સમય દીઠ ઉત્સર્જિત ઉર્જા તેના નિરપેક્ષ તાપમાનના ચતુર્થ ઘાતને સમપ્રમાણમાં હોય છે: $E \propto T^4$.
ધારો કે $T_1 = T$ તાપમાને $E_1 = E$ છે.
ધારો કે $T_2 = T/2$ તાપમાને ઉત્સર્જિત ઉર્જા $E_2$ છે.
ગુણોત્તરનો ઉપયોગ કરતા: $\frac{E_2}{E_1} = \left( \frac{T_2}{T_1} \right)^4$.
કિંમતો મૂકતા: $\frac{E_2}{E} = \left( \frac{T/2}{T} \right)^4 = \left( \frac{1}{2} \right)^4 = \frac{1}{16}$.
તેથી,$E_2 = \frac{E}{16}$.
62
MediumMCQ
બે પદાર્થો $A$ અને $B$ ની ઉત્સર્જકતા અનુક્રમે $0.01$ અને $0.81$ છે. બંને પદાર્થોનું બહારનું ક્ષેત્રફળ સમાન છે. બંને પદાર્થો સમાન દરે કુલ વિકિરણ પાવરનું ઉત્સર્જન કરે છે. પદાર્થ $B$ માટે મહત્તમ સ્પેક્ટ્રલ રેડિયન્સને અનુરૂપ તરંગલંબાઈ $\lambda_B = 1.0 \mu m$ છે. જો પદાર્થ $A$ નું તાપમાન $5802 \ K$ હોય,તો પદાર્થ $B$ નું તાપમાન .... $K$ છે.
A
$1526$
B
$1349$
C
$1934$
D
$1589$

Solution

(C) આપેલ છે કે બંને પદાર્થો દ્વારા ઉત્સર્જિત કુલ વિકિરણ પાવર સમાન છે: $P_A = P_B$.
સ્ટીફન-બોલ્ટ્ઝમેન નિયમ મુજબ,$P = e \sigma A T^4$.
અહીં $A_A = A_B$ અને $\sigma$ અચળાંક હોવાથી,$e_A T_A^4 = e_B T_B^4$ મળે.
$T_B$ માટે સૂત્ર બનાવતા: $T_B = T_A \left( \frac{e_A}{e_B} \right)^{1/4}$.
આપેલ કિંમતો મૂકતા: $T_B = 5802 \times \left( \frac{0.01}{0.81} \right)^{1/4}$.
$T_B = 5802 \times \left( \frac{1}{81} \right)^{1/4} = 5802 \times \frac{1}{3} = 1934 \ K$.
63
DifficultMCQ
એક કાળો પદાર્થ $127^{\circ}C$ તાપમાને $1 \ cal/cm^2 \cdot s$ ના દરે ઊર્જા ઉત્સર્જિત કરે છે. $527^{\circ}C$ તાપમાને ઊર્જા ઉત્સર્જનનો દર $cal/cm^2 \cdot s$ માં શોધો.
A
$16.0$
B
$10.45$
C
$4.0$
D
$2.0$

Solution

(A) સ્ટીફન-બોલ્ટ્ઝમેન નિયમ મુજબ,કાળા પદાર્થમાંથી ઉત્સર્જિત ઊર્જાનો દર $E$ તેના નિરપેક્ષ તાપમાન $T$ ની ચતુર્થ ઘાતના સમપ્રમાણમાં હોય છે,એટલે કે $E \propto T^4$.
અહીં $T_1 = 127^{\circ}C = 127 + 273 = 400 \ K$ તાપમાને $E_1 = 1 \ cal/cm^2 \cdot s$ આપેલ છે.
આપણે $T_2 = 527^{\circ}C = 527 + 273 = 800 \ K$ તાપમાને $E_2$ શોધવાનું છે.
ગુણોત્તરના સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા: $\frac{E_2}{E_1} = \left( \frac{T_2}{T_1} \right)^4$.
કિંમતો મૂકતા: $\frac{E_2}{1} = \left( \frac{800}{400} \right)^4 = (2)^4 = 16$.
તેથી,$E_2 = 16 \ cal/cm^2 \cdot s$.
64
DifficultMCQ
બે પદાર્થો $A$ અને $B$ ના તાપમાન અનુક્રમે $727^{\circ}C$ અને $327^{\circ}C$ છે. તો તેમના ઊર્જા ઉત્સર્જનના દરનો ગુણોત્તર $H_A : H_B$ કેટલો થાય?
A
$727 : 327$
B
$5 : 3$
C
$25 : 9$
D
$625 : 81$

Solution

(D) સ્ટીફન-બોલ્ટ્ઝમેન નિયમ મુજબ,ઊર્જા ઉત્સર્જનનો દર $H$ એ નિરપેક્ષ તાપમાન $T$ ની ચતુર્થ ઘાતના સમપ્રમાણમાં હોય છે,એટલે કે $H \propto T^4$.
પ્રથમ,તાપમાનને સેલ્સિયસમાંથી કેલ્વિનમાં ફેરવો:
$T_A = 727 + 273 = 1000 \ K$
$T_B = 327 + 273 = 600 \ K$
હવે,ઊર્જા ઉત્સર્જનના દરનો ગુણોત્તર શોધો:
$\frac{H_A}{H_B} = \left( \frac{T_A}{T_B} \right)^4$
$\frac{H_A}{H_B} = \left( \frac{1000}{600} \right)^4 = \left( \frac{10}{6} \right)^4 = \left( \frac{5}{3} \right)^4$
$\frac{H_A}{H_B} = \frac{5^4}{3^4} = \frac{625}{81}$
તેથી,ગુણોત્તર $H_A : H_B$ એ $625 : 81$ છે.
65
MediumMCQ
એક પાત્રમાં નાનું છિદ્ર છે. તેને કયા તાપમાને ($K$ માં) રાખવું જોઈએ જેથી તે પ્રતિ સેકન્ડે પ્રતિ $m^2$ દીઠ $1 \ cal$ ઉર્જાનું ઉત્સર્જન કરે?
A
$10$
B
$500$
C
$200$
D
$100$

Solution

(D) સ્ટીફન-બોલ્ટ્ઝમેન નિયમ મુજબ,એકમ ક્ષેત્રફળ દીઠ એકમ સમયમાં ઉત્સર્જિત ઉર્જા $\frac{dQ}{Adt} = \sigma T^4$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ છે કે,$\frac{dQ}{Adt} = 1 \ cal/(m^2 \cdot s)$.
$1 \ cal = 4.2 \ J$ હોવાથી,ઉર્જા ઉત્સર્જનનો દર $4.2 \ J/(m^2 \cdot s)$ થાય.
$\sigma = 5.67 \times 10^{-8} \ W/(m^2 \cdot K^4)$ નો ઉપયોગ કરતા:
$4.2 = 5.67 \times 10^{-8} \times T^4$.
$T^4 = \frac{4.2}{5.67 \times 10^{-8}} \approx 0.74 \times 10^8 = 74 \times 10^6$.
$T = (74 \times 10^6)^{1/4} \approx 92.7 \ K$.
આપેલા વિકલ્પો મુજબ નજીકની કિંમત $T \approx 100 \ K$ છે.
66
DifficultMCQ
$27^{\circ}C$ તાપમાને કાળા પદાર્થ દ્વારા ઉત્સર્જાતી ઉર્જા $10 \ J$ છે. જો કાળા પદાર્થનું તાપમાન વધારીને $327^{\circ}C$ કરવામાં આવે,તો પ્રતિ સેકન્ડ ઉર્જા ઉત્સર્જનનો દર ...... $J$ થશે.
A
$20$
B
$40$
C
$80$
D
$160$

Solution

(D) સ્ટીફન-બોલ્ટ્ઝમેન નિયમ મુજબ,કાળા પદાર્થ દ્વારા ઉત્સર્જિત પાવર તેના નિરપેક્ષ તાપમાનના ચતુર્થ ઘાતને સમપ્રમાણમાં હોય છે: $E \propto T^4$.
આપેલ છે:
પ્રારંભિક તાપમાન $T_1 = 27^{\circ}C = 27 + 273 = 300 \ K$.
અંતિમ તાપમાન $T_2 = 327^{\circ}C = 327 + 273 = 600 \ K$.
પ્રારંભિક ઉર્જા $E_1 = 10 \ J$.
ગુણોત્તરના સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા:
$\frac{E_2}{E_1} = \left( \frac{T_2}{T_1} \right)^4$
$\frac{E_2}{10} = \left( \frac{600}{300} \right)^4$
$\frac{E_2}{10} = (2)^4 = 16$
$E_2 = 16 \times 10 = 160 \ J$.
67
DifficultMCQ
જો સંપૂર્ણ કાળા પદાર્થનું તાપમાન $50\%$ વધારવામાં આવે,તો તેની સપાટી પરથી ઉત્સર્જાતા વિકિરણના જથ્થામાં થતો ટકાવારી વધારો શોધો.
A
$100$
B
$400$
C
$200$
D
$50$

Solution

(B) સ્ટીફન-બોલ્ટ્ઝમેન નિયમ મુજબ,કાળા પદાર્થ દ્વારા ઉત્સર્જિત પાવર તેના નિરપેક્ષ તાપમાનની ચતુર્થ ઘાતના સમપ્રમાણમાં હોય છે: $E \propto T^4$.
ધારો કે પ્રારંભિક તાપમાન $T$ છે અને પ્રારંભિક વિકિરણ $E = \sigma A T^4$ છે.
જ્યારે તાપમાનમાં $50\%$ નો વધારો થાય છે,ત્યારે નવું તાપમાન $T' = T + 0.5T = 1.5T = \frac{3}{2}T$ થાય છે.
નવું વિકિરણ $E' = \sigma A (T')^4 = \sigma A (1.5T)^4 = (1.5)^4 E = 5.0625 E$ થાય છે.
ટકાવારી વધારો શોધવા માટે: $\text{ટકાવારી વધારો} = \frac{E' - E}{E} \times 100\%$.
કિંમતો મૂકતા: $\frac{5.0625 E - E}{E} \times 100\% = 4.0625 \times 100\% = 406.25\%$.
આપેલા વિકલ્પો મુજબ નજીકની કિંમત $400\%$ છે.
68
DifficultMCQ
કયા તાપમાન $T$ ($K$ માં) પર એક સંપૂર્ણ કાળો પદાર્થ $5.67 \, W \, cm^{-2}$ ના દરે વિકિરણનું ઉત્સર્જન કરશે ($, K$ માં)? સ્ટિફનનો અચળાંક $\sigma = 5.67 \times 10^{-8} \, W \, m^{-2} K^{-4}$ આપેલ છે.
A
$1000$
B
$1200$
C
$800$
D
$550$

Solution

(A) એકમ ક્ષેત્રફળ દીઠ ઉત્સર્જિત ઉર્જા માટે સ્ટિફન-બોલ્ટ્ઝમેનનો નિયમ છે: $E = \sigma T^4$.
આપેલ છે $E = 5.67 \, W \, cm^{-2}$.
$E$ ને $SI$ એકમમાં ફેરવતા: $E = 5.67 \times 10^4 \, W \, m^{-2}$.
આપેલ છે $\sigma = 5.67 \times 10^{-8} \, W \, m^{-2} K^{-4}$.
સૂત્રમાં કિંમતો મૂકતા: $T^4 = \frac{E}{\sigma}$.
$T^4 = \frac{5.67 \times 10^4}{5.67 \times 10^{-8}} = 10^{12}$.
બંને બાજુ ચતુર્થ મૂળ લેતા: $T = (10^{12})^{1/4} = 10^3 = 1000 \, K$.
69
MediumMCQ
એક સંપૂર્ણ કાળા પદાર્થનું તાપમાન $727^{\circ}C$ અને તેનું ક્ષેત્રફળ $0.1\, m^{2}$ છે. જો સ્ટિફન-બોલ્ટ્ઝમેન અચળાંક $\sigma = 5.67 \times 10^{-8} \, W/m^{2} \cdot K^{4}$ હોય,તો $1\, min$ માં ઉત્સર્જિત ઉષ્મા ........ $cal$ છે.
A
$8100$
B
$81000$
C
$810$
D
$81$

Solution

(B) કાળા પદાર્થ દ્વારા ઉત્સર્જિત પાવર સ્ટિફન-બોલ્ટ્ઝમેન નિયમ દ્વારા આપવામાં આવે છે: $P = \sigma A T^{4}$.
આપેલ છે: $\sigma = 5.67 \times 10^{-8} \, W/m^{2} \cdot K^{4}$,$A = 0.1 \, m^{2}$,$T = 727 + 273 = 1000 \, K$.
પાવર $P = (5.67 \times 10^{-8}) \times 0.1 \times (1000)^{4} = 5.67 \times 10^{-9} \times 10^{12} = 5670 \, W$ (અથવા $J/s$).
$t = 1 \, min = 60 \, s$ માં ઉત્સર્જિત ઉષ્મા $Q = P \times t = 5670 \times 60 = 340200 \, J$.
જૂલને કેલરીમાં ફેરવવા માટે,આપણે $1 \, cal = 4.2 \, J$ નો ઉપયોગ કરીએ છીએ.
$Q_{cal} = \frac{340200}{4.2} = 81000 \, cal$.
70
MediumMCQ
બે ગોળાઓ $P$ અને $Q$ સમાન ઉત્સર્જકતા ધરાવે છે અને તેમની ત્રિજ્યા અનુક્રમે $8 \ cm$ અને $2 \ cm$ છે. તેમને અનુક્રમે $127^{\circ}C$ અને $527^{\circ}C$ તાપમાને રાખવામાં આવ્યા છે. $P$ અને $Q$ દ્વારા ઉત્સર્જિત વિકિરણ ઉર્જાનો ગુણોત્તર શોધો.
A
$0.054$
B
$0.0034$
C
$1$
D
$2$

Solution

(C) સ્ટીફન-બોલ્ટ્ઝમેન નિયમ મુજબ ગોળા દ્વારા એકમ સમયમાં ઉત્સર્જિત વિકિરણ ઉર્જા: $E = \sigma A T^4$,જ્યાં $A = 4\pi r^2$.
આમ,$P$ અને $Q$ દ્વારા ઉત્સર્જિત વિકિરણ ઉર્જાનો ગુણોત્તર:
$\frac{E_P}{E_Q} = \frac{\sigma (4\pi r_P^2) T_P^4}{\sigma (4\pi r_Q^2) T_Q^4} = \left( \frac{r_P}{r_Q} \right)^2 \times \left( \frac{T_P}{T_Q} \right)^4$
આપેલ છે: $r_P = 8 \ cm$,$r_Q = 2 \ cm$,$T_P = 127 + 273 = 400 \ K$,$T_Q = 527 + 273 = 800 \ K$.
કિંમતો મૂકતા:
$\frac{E_P}{E_Q} = \left( \frac{8}{2} \right)^2 \times \left( \frac{400}{800} \right)^4$
$\frac{E_P}{E_Q} = (4)^2 \times \left( \frac{1}{2} \right)^4 = 16 \times \frac{1}{16} = 1$.
તેથી,ગુણોત્તર $1:1$ છે.
71
MediumMCQ
ટંગસ્ટન ફિલામેન્ટનું કાર્યકારી તાપમાન અને ઉત્સર્જકતા અનુક્રમે $2000 \ K$ અને $0.3$ છે. ફિલામેન્ટની સપાટીનું ક્ષેત્રફળ $A \ cm^2$ છે. જો લેમ્પનો પાવર $25 \ W$ હોય,તો $A$ શોધો. (આપેલ છે: $\sigma = 5.67 \times 10^{-8} \ W/m^2K^4$)
A
$1.24$
B
$1.50$
C
$0.92$
D
$0.24$

Solution

(C) સ્ટીફન-બોલ્ટ્ઝમેન નિયમ મુજબ,પદાર્થ દ્વારા ઉત્સર્જિત પાવર $P = e \sigma A T^4$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
અહીં,$P = 25 \ W$,$e = 0.3$,$T = 2000 \ K$,અને $\sigma = 5.67 \times 10^{-8} \ W/m^2K^4$ છે.
ક્ષેત્રફળ $A$ શોધવા માટે સૂત્રને ફરીથી ગોઠવતા:
$A = \frac{P}{e \sigma T^4}$
$A = \frac{25}{0.3 \times 5.67 \times 10^{-8} \times (2000)^4}$
$A = \frac{25}{0.3 \times 5.67 \times 10^{-8} \times 16 \times 10^{12}}$
$A = \frac{25}{27216} \approx 0.9185 \times 10^{-3} \ m^2 = 9.185 \ cm^2$.
આપેલ વિકલ્પોને ધ્યાનમાં લેતા,ગણતરી મુજબ નજીકનો જવાબ $0.92$ છે.
72
DifficultMCQ
$12 \, cm$ ત્રિજ્યા ધરાવતો એક ગોળાકાર સંપૂર્ણ કાળો પદાર્થ $500 \, K$ તાપમાને $450 \, W$ પાવર ઉત્સર્જિત કરે છે. જો તેની ત્રિજ્યા અડધી કરવામાં આવે અને તેનું તાપમાન બમણું કરવામાં આવે,તો ઉત્સર્જિત પાવર ..... $W$ થશે.
A
$225$
B
$450$
C
$900$
D
$1800$

Solution

(D) સ્ટીફન-બોલ્ટ્ઝમેન નિયમ મુજબ,સંપૂર્ણ કાળા પદાર્થ દ્વારા ઉત્સર્જિત પાવર $P = A \sigma T^4 = 4 \pi r^2 \sigma T^4$ છે.
આથી,$P \propto r^2 T^4$ મળે છે.
ધારો કે પ્રારંભિક ત્રિજ્યા $r_1 = 12 \, cm$ અને પ્રારંભિક તાપમાન $T_1 = 500 \, K$ છે. પ્રારંભિક પાવર $P_1 = 450 \, W$ છે.
નવી સ્થિતિ માટે,ત્રિજ્યા અડધી કરવામાં આવે છે,તેથી $r_2 = r_1 / 2$,અને તાપમાન બમણું કરવામાં આવે છે,તેથી $T_2 = 2 T_1$.
પાવરનો ગુણોત્તર લેતા:
$\frac{P_2}{P_1} = \left( \frac{r_2}{r_1} \right)^2 \left( \frac{T_2}{T_1} \right)^4$
$\frac{P_2}{P_1} = \left( \frac{1}{2} \right)^2 \left( \frac{2}{1} \right)^4 = \frac{1}{4} \times 16 = 4$.
તેથી,$P_2 = 4 P_1 = 4 \times 450 = 1800 \, W$.
73
DifficultMCQ
બે સમાન પ્રકારના નળાકાર ઉત્સર્જકો માટે,તેમની ત્રિજ્યાનો ગુણોત્તર $1:4$ છે અને તેમના તાપમાનનો ગુણોત્તર $2:1$ છે. તેમના દ્વારા ઉત્સર્જાતા ઉષ્માના જથ્થાનો ગુણોત્તર ....... છે. (ધારો કે નળાકાર માટે લંબાઈ ત્રિજ્યાના પ્રમાણમાં છે).
A
$2:1$
B
$1:1$
C
$4:1$
D
$1:4$

Solution

(B) પદાર્થ દ્વારા ઉષ્મા ઉત્સર્જનનો દર (પાવર) સ્ટેફન-બોલ્ટ્ઝમેન નિયમ દ્વારા આપવામાં આવે છે: $E = \sigma e A T^4$.
ઉત્સર્જકો સમાન પ્રકારના હોવાથી,ઉત્સર્જકતા $e$ અને સ્ટેફન-બોલ્ટ્ઝમેન અચળાંક $\sigma$ સમાન રહેશે.
નળાકારની સપાટીનું ક્ષેત્રફળ $A = 2\pi r L + 2\pi r^2$ છે. આપેલ છે કે લંબાઈ $L$ એ ત્રિજ્યા $r$ ના પ્રમાણમાં છે $(L \propto r)$,તેથી ક્ષેત્રફળ $A$ એ $r^2$ ના પ્રમાણમાં છે.
આમ,$E \propto r^2 T^4$.
ઉત્સર્જાતી ઉષ્માનો ગુણોત્તર $\frac{E_1}{E_2} = \left( \frac{r_1}{r_2} \right)^2 \left( \frac{T_1}{T_2} \right)^4$ થશે.
આપેલ કિંમતો મૂકતા: $\frac{E_1}{E_2} = \left( \frac{1}{4} \right)^2 \times \left( \frac{2}{1} \right)^4 = \frac{1}{16} \times 16 = 1$.
તેથી,ગુણોત્તર $1:1$ છે.
74
MediumMCQ
એક કાળા પદાર્થનું વાસ્તવિક તાપમાન $727^{\circ}C$ છે. કયા તાપમાને ($K$ માં) તે કાળો પદાર્થ બમણાં વિકિરણનું ઉત્સર્જન કરશે?
A
$971$
B
$1190$
C
$2001$
D
$1458$

Solution

(B) સ્ટીફન-બોલ્ટ્ઝમેન નિયમ મુજબ,એકમ ક્ષેત્રફળ દીઠ અને એકમ સમય દીઠ ઉત્સર્જિત ઉર્જા $E \propto T^4$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ છે,પ્રારંભિક તાપમાન $T_1 = 727^{\circ}C = 727 + 273 = 1000 \ K$.
ધારો કે અંતિમ તાપમાન $T_2$ છે.
આપણને આપેલ છે કે અંતિમ વિકિરણ $E_2 = 2E_1$ છે.
ગુણોત્તરનો ઉપયોગ કરતા: $\frac{E_2}{E_1} = \left( \frac{T_2}{T_1} \right)^4$.
કિંમતો મૂકતા: $2 = \left( \frac{T_2}{1000} \right)^4$.
બંને બાજુ ચતુર્થ મૂળ લેતા: $\frac{T_2}{1000} = (2)^{1/4}$.
કારણ કે $(2)^{1/4} \approx 1.1892$,તેથી $T_2 = 1.1892 \times 1000 = 1189.2 \ K \approx 1190 \ K$.
75
MediumMCQ
$227^{\circ}C$ તાપમાને રહેલો એક કાળો પદાર્થ $20 \, cal \, m^{-2} \, s^{-1}$ ના દરે ઉષ્માનું ઉત્સર્જન કરે છે. જ્યારે તેનું તાપમાન વધારીને $727^{\circ}C$ કરવામાં આવે,ત્યારે ઉષ્મા ઉત્સર્જનનો દર $x \, cal \, m^{-2} \, s^{-1}$ થાય છે. $x$ શોધો.
A
$40$
B
$160$
C
$320$
D
$640$

Solution

(C) સ્ટીફન-બોલ્ટ્ઝમેન નિયમ મુજબ,ઉષ્મા ઉત્સર્જનનો દર $E$ એ નિરપેક્ષ તાપમાન $T$ ની ચતુર્થ ઘાતના સમપ્રમાણમાં હોય છે,એટલે કે $E \propto T^4$.
આપેલ છે:
$T_1 = 227^{\circ}C = 227 + 273 = 500 \, K$
$T_2 = 727^{\circ}C = 727 + 273 = 1000 \, K$
$E_1 = 20 \, cal \, m^{-2} \, s^{-1}$
ગુણોત્તરના સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા:
$\frac{E_2}{E_1} = \left( \frac{T_2}{T_1} \right)^4$
$\frac{E_2}{20} = \left( \frac{1000}{500} \right)^4$
$\frac{E_2}{20} = (2)^4 = 16$
$E_2 = 16 \times 20 = 320 \, cal \, m^{-2} \, s^{-1}$.
76
MediumMCQ
$2000 \ K$ તાપમાને ઇન્કેન્ડેસન્ટ લેમ્પ દ્વારા પ્રતિ મિનિટ ઉત્સર્જિત થતી ઊર્જાનો દર શોધો. પૃષ્ઠનું ક્ષેત્રફળ $5 \times 10^{-5} \ m^{2}$ છે,ઉત્સર્જકતા $0.85$ છે અને $\sigma = 5.7 \times 10^{-8} \ W \ m^{-2} \ K^{-4}$ છે. ($J$ માં)
A
$1230$
B
$2315$
C
$2115$
D
$2325$

Solution

(D) સ્ટીફન-બોલ્ટ્ઝમેન નિયમ મુજબ,પદાર્થ દ્વારા ઉત્સર્જિત પાવર $P = \sigma e A T^{4}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ છે:
$\sigma = 5.7 \times 10^{-8} \ W \ m^{-2} \ K^{-4}$
$e = 0.85$
$A = 5 \times 10^{-5} \ m^{2}$
$T = 2000 \ K$
પ્રથમ,પાવર $P$ (પ્રતિ સેકન્ડ ઊર્જા) ની ગણતરી કરો:
$P = (5.7 \times 10^{-8}) \times 0.85 \times (5 \times 10^{-5}) \times (2000)^{4}$
$P = 5.7 \times 0.85 \times 5 \times 10^{-13} \times 16 \times 10^{12}$
$P = 5.7 \times 0.85 \times 5 \times 16 \times 10^{-1}$
$P = 38.76 \ W$ (જૂલ પ્રતિ સેકન્ડ).
પ્રતિ મિનિટ ઉત્સર્જિત ઊર્જા શોધવા માટે,$60 \ s$ વડે ગુણાકાર કરો:
$E = P \times 60 = 38.76 \times 60 = 2325.6 \ J$.
આપેલા વિકલ્પો મુજબ,સાચો જવાબ $2325 \ J$ છે.
77
MediumMCQ
$10^{3} \ K$ તાપમાને રહેલા પદાર્થ દ્વારા એકમ ક્ષેત્રફળ દીઠ અને એકમ સમયમાં ઉત્સર્જાતા વિકિરણનો દર ($J \ m^{-2} \ s^{-1}$ માં) શોધો.
A
$567$
B
$5670$
C
$56700$
D
$567000$

Solution

(C) સ્ટીફન-બોલ્ટ્ઝમેન નિયમ મુજબ,એકમ ક્ષેત્રફળ દીઠ ઉત્સર્જાતી પાવર (ઉત્સર્જન શક્તિ) $E = \sigma T^4$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
અહીં,$\sigma$ (સ્ટીફન-બોલ્ટ્ઝમેન અચળાંક) $= 5.67 \times 10^{-8} \ W \ m^{-2} \ K^{-4}$ છે.
તાપમાન $T = 10^{3} \ K$ છે.
કિંમતો મૂકતા:
$E = 5.67 \times 10^{-8} \times (10^{3})^4$
$E = 5.67 \times 10^{-8} \times 10^{12}$
$E = 5.67 \times 10^{4} \ J \ m^{-2} \ s^{-1}$
$E = 56700 \ J \ m^{-2} \ s^{-1}$.
78
DifficultMCQ
જો સંપૂર્ણ કાળા પદાર્થનું તાપમાન $10\%$ વધારવામાં આવે,તો તેની સપાટી દ્વારા ઉત્સર્જાતા વિકિરણની તીવ્રતા ......$\%$ વધશે.
A
$10$
B
$40$
C
$46$
D
$100$

Solution

(C) સ્ટીફન-બોલ્ટ્ઝમેન નિયમ મુજબ,કાળા પદાર્થ દ્વારા ઉત્સર્જાતી વિકિરણની તીવ્રતા $E$ તેના નિરપેક્ષ તાપમાન $T$ ના ચતુર્થ ઘાતને સમપ્રમાણમાં હોય છે,એટલે કે $E \propto T^4$ થાય.
ધારો કે પ્રારંભિક તાપમાન $T_1 = T$ છે અને અંતિમ તાપમાન $T_2 = T + 0.10T = 1.1T$ છે.
તીવ્રતાનો ગુણોત્તર $\frac{E_2}{E_1} = \left( \frac{T_2}{T_1} \right)^4 = (1.1)^4$ દ્વારા મળે છે.
કિંમતની ગણતરી કરતા: $(1.1)^4 = 1.4641$ મળે.
ટકાવારીમાં વધારો શોધવા માટે: $\frac{\Delta E}{E_1} \times 100 = \left( \frac{E_2 - E_1}{E_1} \right) \times 100 = (1.4641 - 1) \times 100 = 46.41\%$.
નજીકના પૂર્ણાંકમાં લેતા,તીવ્રતામાં $46\%$ નો વધારો થાય છે.
79
DifficultMCQ
જો કાળા પદાર્થનું તાપમાન $7^{\circ}C$ થી વધીને $287^{\circ}C$ થાય,તો પદાર્થમાંથી ઉત્સર્જાતી ઊર્જાના દરમાં કેટલો વધારો થાય?
A
$(\frac{287}{7})^4$
B
$16$
C
$4$
D
$2$

Solution

(B) સ્ટીફન-બોલ્ટ્ઝમેન નિયમ મુજબ,કાળા પદાર્થમાંથી ઉત્સર્જાતી ઊર્જાનો દર $P = A\sigma T^4$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $T$ એ કેલ્વિનમાં નિરપેક્ષ તાપમાન છે.
આમ,$P \propto T^4$.
પ્રારંભિક તાપમાન $T_1 = 7^{\circ}C = 7 + 273 = 280 \ K$.
અંતિમ તાપમાન $T_2 = 287^{\circ}C = 287 + 273 = 560 \ K$.
ઊર્જા ઉત્સર્જનના દરમાં થતો વધારો $\frac{P_2}{P_1} = (\frac{T_2}{T_1})^4$ છે.
કિંમતો મૂકતા: $\frac{P_2}{P_1} = (\frac{560}{280})^4 = (2)^4 = 16$.
તેથી,ઊર્જા ઉત્સર્જનનો દર $16$ ગણો વધે છે.
80
MediumMCQ
$r_1$ અને $r_2$ ત્રિજ્યા ધરાવતા બે ગોળાકાર પદાર્થોના સપાટીના તાપમાન અનુક્રમે $T_1$ અને $T_2$ છે. તેઓ સમાન પાવરનું વિકિરણ કરે છે. તો $r_1/r_2$ નો ગુણોત્તર . . . . . .
A
$(\frac{T_2}{T_1})^2$
B
$(\frac{T_1}{T_2})^2$
C
$(\frac{T_2^3}{T_1^3})$
D
$(\frac{T_1^4}{T_2^4})$

Solution

(A) સ્ટીફન-બોલ્ટ્ઝમેન નિયમ મુજબ,ગોળાકાર પદાર્થ દ્વારા ઉત્સર્જિત પાવર $P = \sigma A T^4$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $A = 4\pi r^2$ એ સપાટીનું ક્ષેત્રફળ છે.
આપેલ છે કે બંને પદાર્થો સમાન પાવરનું વિકિરણ કરે છે,તેથી $P_1 = P_2$.
તેથી,$\sigma (4\pi r_1^2) T_1^4 = \sigma (4\pi r_2^2) T_2^4$.
સમીકરણનું સાદું રૂપ આપતા,આપણને $r_1^2 T_1^4 = r_2^2 T_2^4$ મળે છે.
ત્રિજ્યાના ગુણોત્તર માટે ગોઠવતા,$(\frac{r_1}{r_2})^2 = (\frac{T_2}{T_1})^4$ મળે છે.
બંને બાજુ વર્ગમૂળ લેતા,$\frac{r_1}{r_2} = (\frac{T_2}{T_1})^2$ મળે છે.
81
DifficultMCQ
સમાન પદાર્થના બે ગોળાઓની ત્રિજ્યા $1 \ m$ અને $4 \ m$ છે અને તાપમાન અનુક્રમે $4000 \ K$ અને $2000 \ K$ છે. તેમના દ્વારા ઉત્સર્જિત ઉર્જાનો ગુણોત્તર ..... છે.
A
$1:1$
B
$16:1$
C
$4:1$
D
$1:9$

Solution

(A) સ્ટીફન-બોલ્ટ્ઝમેન નિયમ મુજબ,પદાર્થ દ્વારા ઉત્સર્જિત પાવર $P = \sigma A T^4$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $A = 4\pi r^2$ એ સપાટીનું ક્ષેત્રફળ છે.
તેથી,ઉત્સર્જિત ઉર્જા $E \propto r^2 T^4$ થાય.
અહીં $r_1 = 1 \ m$,$r_2 = 4 \ m$,$T_1 = 4000 \ K$ અને $T_2 = 2000 \ K$ આપેલ છે.
ઉત્સર્જિત ઉર્જાનો ગુણોત્તર $\frac{E_1}{E_2} = \left( \frac{r_1}{r_2} \right)^2 \left( \frac{T_1}{T_2} \right)^4$ થાય.
કિંમતો મૂકતા: $\frac{E_1}{E_2} = \left( \frac{1}{4} \right)^2 \left( \frac{4000}{2000} \right)^4$.
$\frac{E_1}{E_2} = \left( \frac{1}{16} \right) \times (2)^4 = \frac{1}{16} \times 16 = 1$.
આમ,ગુણોત્તર $1:1$ છે.
82
MediumMCQ
લેમ્પની ફિલામેન્ટનું તાપમાન $2100 \ K$ અને તેનું પૃષ્ઠ ક્ષેત્રફળ $4 \times 10^{-4} \ m^2$ છે. જો ફિલામેન્ટની ઉત્સર્જક્તા $0.453$ હોય,તો લેમ્પનો પાવર ....... $W$ હશે.
A
$100$
B
$200$
C
$400$
D
$0$

Solution

(B) સ્ટીફન-બોલ્ટ્ઝમેન નિયમ મુજબ પદાર્થ દ્વારા ઉત્સર્જિત પાવર $P = e \sigma A T^4$ છે.
અહીં,$e = 0.453$,$\sigma = 5.67 \times 10^{-8} \ W/m^2K^4$,$A = 4 \times 10^{-4} \ m^2$,અને $T = 2100 \ K$ છે.
કિંમતો મૂકતા:
$P = 0.453 \times (5.67 \times 10^{-8}) \times (4 \times 10^{-4}) \times (2100)^4$.
$P = 0.453 \times 5.67 \times 4 \times 10^{-12} \times (2.1 \times 10^3)^4$.
$P = 10.26792 \times 10^{-12} \times 19.4481 \times 10^{12}$.
$P \approx 199.73 \ W$.
નજીકના પૂર્ણાંકમાં લેતા,પાવર $200 \ W$ મળે છે.
83
MediumMCQ
એક જ દ્રવ્યમાંથી બનેલા બે ગોળાઓની ત્રિજ્યાનો ગુણોત્તર $1 : 2$ છે. જો બંને સમાન તાપમાને હોય,તો તેમના દ્વારા પ્રતિ સેકન્ડે ઉત્સર્જાતી ઊર્જાનો ગુણોત્તર કેટલો થાય?
A
$1 : 2$
B
$1 : 8$
C
$1 : 4$
D
$1 : 16$

Solution

(C) સ્ટીફન-બોલ્ટ્ઝમેન નિયમ મુજબ,પદાર્થ દ્વારા પ્રતિ સેકન્ડે ઉત્સર્જાતી ઊર્જા (પાવર) $Q = A \varepsilon \sigma T^{4}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
બંને ગોળાઓ એક જ દ્રવ્યના બનેલા હોવાથી,તેમની ઉત્સર્જકતા $\varepsilon$ સમાન છે. આપેલ છે કે બંને સમાન તાપમાન $T$ પર છે,તેથી $Q \propto A$ થાય.
ગોળાનું પૃષ્ઠફળ $A = 4 \pi r^{2}$ હોવાથી,$Q \propto r^{2}$ મળે.
તેથી,પ્રતિ સેકન્ડે ઉત્સર્જાતી ઊર્જાનો ગુણોત્તર $\frac{Q_{1}}{Q_{2}} = \frac{r_{1}^{2}}{r_{2}^{2}} = \left( \frac{1}{2} \right)^{2} = \frac{1}{4}$ થાય.
84
EasyMCQ
$10 \ cm$ બાજુ ધરાવતી એક પાતળી સ્ટીલની ચોરસ પ્લેટને ગરમ કરવામાં આવે છે. ગરમ પ્લેટમાંથી ઉર્જા ઉત્સર્જનનો દર $1134 \ W$ છે. તો પ્લેટનું તાપમાન $K$ માં કેટલું હશે? (ધારો કે ઉત્સર્જકતા $\varepsilon = 1$ અને $\sigma = 5.67 \times 10^{-8} \ W \ m^{-2} \ K^{-4}$)
A
$1000$
B
$1189$
C
$2000$
D
$2378$

Solution

(A) સ્ટીફન-બોલ્ટ્ઝમેન નિયમ મુજબ,કૃષ્ણ પદાર્થ દ્વારા ઉર્જા ઉત્સર્જનનો દર (પાવર) $P = A \varepsilon \sigma T^4$ છે.
અહીં,ચોરસ પ્લેટની બાજુ $s = 10 \ cm = 0.1 \ m$ છે.
ક્ષેત્રફળ $A = s^2 = (0.1 \ m)^2 = 0.01 \ m^2$.
પ્લેટ હોવાથી,તે બંને બાજુથી વિકિરણનું ઉત્સર્જન કરે છે,તેથી કુલ સપાટીનું ક્ષેત્રફળ $A_{total} = 2 \times A = 2 \times 0.01 = 0.02 \ m^2$ થાય.
આપેલ છે $P = 1134 \ W$,$\sigma = 5.67 \times 10^{-8} \ W \ m^{-2} \ K^{-4}$,અને $\varepsilon = 1$ લેતા:
$1134 = 0.02 \times 1 \times 5.67 \times 10^{-8} \times T^4$.
$T^4 = \frac{1134}{0.02 \times 5.67 \times 10^{-8}} = \frac{1134}{0.1134 \times 10^{-8}} = 10^4 \times 10^8 = 10^{12}$.
$T = (10^{12})^{1/4} = 10^3 = 1000 \ K$.
85
MediumMCQ
જો સંપૂર્ણ કાળા પદાર્થનું તાપમાન $T$ થી ઘટાડીને $T/2$ કરવામાં આવે,તો ઉત્સર્જન દરમાં થતો ટકાવારી ઘટાડો શોધો.
A
$100$
B
$50$
C
$94$
D
$85$

Solution

(C) સ્ટીફન-બોલ્ટ્ઝમેન નિયમ મુજબ,ઉત્સર્જન દર $E$ એ નિરપેક્ષ તાપમાનની ચતુર્થ ઘાતના સમપ્રમાણમાં હોય છે: $E \propto T^4$.
ધારો કે પ્રારંભિક ઉત્સર્જન દર $E = k T^4$ છે.
જ્યારે તાપમાન ઘટાડીને $T' = T/2$ કરવામાં આવે છે,ત્યારે નવો ઉત્સર્જન દર $E'$ આ મુજબ મળે છે: $E' = k (T/2)^4 = k (T^4 / 16) = E / 16$.
ઉત્સર્જન દરમાં થતો ઘટાડો $\Delta E = E - E' = E - E/16 = 15E/16$ છે.
ટકાવારી ઘટાડો આ મુજબ મળે છે: $\text{ટકાવારી ઘટાડો} = (\Delta E / E) \times 100\% = (15E/16E) \times 100\% = (15/16) \times 100\% = 0.9375 \times 100\% = 93.75\% \approx 94\%.$
86
DifficultMCQ
કાળા પદાર્થ દ્વારા $27^{\circ}C$ અને $927^{\circ}C$ તાપમાને ઉત્સર્જિત ઊર્જાનો ગુણોત્તર કેટલો થાય?
A
$1 : 4$
B
$1 : 16$
C
$1 : 64$
D
$1 : 256$

Solution

(D) સ્ટીફન-બોલ્ટ્ઝમેન નિયમ મુજબ,કાળા પદાર્થ દ્વારા એકમ ક્ષેત્રફળ દીઠ અને એકમ સમય દીઠ ઉત્સર્જિત કુલ ઊર્જા તેના નિરપેક્ષ તાપમાનના ચતુર્થ ઘાતને સમપ્રમાણમાં હોય છે: $E \propto T^4$.
આપેલ તાપમાન $T_1 = 27^{\circ}C = 27 + 273 = 300 \ K$ અને $T_2 = 927^{\circ}C = 927 + 273 = 1200 \ K$ છે.
ઉત્સર્જિત ઊર્જાનો ગુણોત્તર $\frac{E_1}{E_2} = \left( \frac{T_1}{T_2} \right)^4$ થાય.
કિંમતો મૂકતા: $\frac{E_1}{E_2} = \left( \frac{300}{1200} \right)^4 = \left( \frac{1}{4} \right)^4 = \frac{1}{256}$.
તેથી,ગુણોત્તર $1 : 256$ છે.
87
DifficultMCQ
એક પદાર્થ $127^{\circ}C$ તાપમાને $5 \ W$ ઉર્જા ઉત્સર્જિત કરે છે. જો તાપમાન વધારીને $927^{\circ}C$ કરવામાં આવે,તો ઉત્સર્જિત ઊર્જા .......... $W$ થાય.
A
$410$
B
$81$
C
$405$
D
$200$

Solution

(C) સ્ટીફન-બોલ્ટ્ઝમેન નિયમ મુજબ,પદાર્થ દ્વારા ઉત્સર્જિત પાવર $P = A \varepsilon \sigma T^4$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $T$ એ કેલ્વિનમાં નિરપેક્ષ તાપમાન છે.
અહીં $A$,$\varepsilon$ અને $\sigma$ અચળ હોવાથી,$P \propto T^4$ થાય.
આપેલ છે કે $T_1 = 127^{\circ}C = 127 + 273 = 400 \ K$ અને $P_1 = 5 \ W$.
નવું તાપમાન $T_2 = 927^{\circ}C = 927 + 273 = 1200 \ K$.
ગુણોત્તર લેતા: $\frac{P_2}{P_1} = \left( \frac{T_2}{T_1} \right)^4$.
$\frac{P_2}{5} = \left( \frac{1200}{400} \right)^4 = (3)^4 = 81$.
તેથી,$P_2 = 5 \times 81 = 405 \ W$.
88
DifficultMCQ
એક પદાર્થનું તાપમાન $400^{\circ}C$ છે. ધારો કે પરિસરનું તાપમાન નહિવત છે. કયા તાપમાને પદાર્થ બમણી ઉર્જાનું ઉત્સર્જન કરશે?
A
$200^{\circ}C$
B
$200K$
C
$800^{\circ}C$
D
$800K$

Solution

(D) સ્ટીફન-બોલ્ટ્ઝમેન નિયમ મુજબ,પદાર્થ દ્વારા ઉત્સર્જિત ઉર્જા તેના નિરપેક્ષ તાપમાનના ચતુર્થ ઘાતને સમપ્રમાણમાં હોય છે: $E \propto T^4$.
પ્રારંભિક તાપમાન $T_1 = 400^{\circ}C = 400 + 273 = 673 \ K$ છે.
આપણે એવું તાપમાન $T_2$ શોધવું છે કે જેથી ઉત્સર્જિત ઉર્જા $E_2 = 2E_1$ થાય.
ગુણોત્તરનો ઉપયોગ કરતા: $\frac{E_2}{E_1} = \left( \frac{T_2}{T_1} \right)^4$.
કિંમતો મૂકતા: $2 = \left( \frac{T_2}{673} \right)^4$.
બંને બાજુ ચતુર્થ મૂળ લેતા: $T_2 = 673 \times 2^{1/4}$.
કિંમતની ગણતરી કરતા: $2^{1/4} \approx 1.189$.
$T_2 = 673 \times 1.189 \approx 800 \ K$.
89
MediumMCQ
$727^{\circ} C$ તાપમાને રહેલા એક કૃષ્ણ પદાર્થ (black body) માટે તેની ઉત્સર્જન શક્તિ $60\; W$ છે અને આસપાસનું તાપમાન $227^{\circ} C$ છે. જો કૃષ્ણ પદાર્થનું તાપમાન બદલીને $1227^{\circ} C$ કરવામાં આવે,તો તેની ઉત્સર્જન શક્તિ ..... $W$ થશે.
A
$304$
B
$320$
C
$240$
D
$120$

Solution

(B) સ્ટીફન-બોલ્ટ્ઝમેન નિયમ મુજબ,કૃષ્ણ પદાર્થ દ્વારા ઉત્સર્જિત ચોખ્ખી પાવર $P = \sigma A (T^4 - T_0^4)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $T$ એ પદાર્થનું તાપમાન છે અને $T_0$ એ આસપાસનું તાપમાન છે.
આપેલ છે:
$T_1 = 727^{\circ} C = 727 + 273 = 1000 \; K$
$T_0 = 227^{\circ} C = 227 + 273 = 500 \; K$
$P_1 = 60 \; W$
$P_1 = k(T_1^4 - T_0^4) \Rightarrow 60 = k(1000^4 - 500^4) \quad \dots(1)$
હવે,$T_2 = 1227^{\circ} C = 1227 + 273 = 1500 \; K$
$P_2 = k(T_2^4 - T_0^4) \Rightarrow P_2 = k(1500^4 - 500^4) \quad \dots(2)$
સમીકરણ $(2)$ ને $(1)$ વડે ભાગતા:
$\frac{P_2}{60} = \frac{1500^4 - 500^4}{1000^4 - 500^4} = \frac{500^4 (3^4 - 1^4)}{500^4 (2^4 - 1^4)}$
$\frac{P_2}{60} = \frac{81 - 1}{16 - 1} = \frac{80}{15} = \frac{16}{3}$
$P_2 = 60 \times \frac{16}{3} = 20 \times 16 = 320 \; W$.
90
DifficultMCQ
$8 \ cm \times 4 \ cm$ ક્ષેત્રફળ ધરાવતી કાળા પદાર્થની સપાટી $127^{\circ}C$ તાપમાને દર સેકન્ડે $E$ ઊર્જા ઉત્સર્જિત કરે છે. જો લંબાઈ અને પહોળાઈ અડધી કરવામાં આવે અને તાપમાન $327^{\circ}C$ કરવામાં આવે,તો ઉત્સર્જિત ઊર્જાનો નવો દર શોધો.
A
$\frac{3}{8}E$
B
$\frac{81}{16}E$
C
$\frac{9}{16}E$
D
$\frac{81}{64}E$

Solution

(D) સ્ટીફન-બોલ્ટ્ઝમેન નિયમ મુજબ,કાળા પદાર્થ દ્વારા ઉત્સર્જિત પાવર $P = A \sigma T^4$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
પ્રારંભિક સ્થિતિ: $A_1 = 8 \ cm \times 4 \ cm = 32 \ cm^2$,$T_1 = 127 + 273 = 400 \ K$,$P_1 = E$.
અંતિમ સ્થિતિ: લંબાઈ અને પહોળાઈ અડધી કરવામાં આવે છે,તેથી $A_2 = (8/2) \ cm \times (4/2) \ cm = 4 \ cm \times 2 \ cm = 8 \ cm^2$. આમ,$A_2 = A_1 / 4$.
તાપમાન $T_2 = 327 + 273 = 600 \ K$.
ગુણોત્તરનો ઉપયોગ કરતા: $\frac{P_2}{P_1} = \frac{A_2}{A_1} \times \left( \frac{T_2}{T_1} \right)^4$.
$\frac{P_2}{E} = \frac{1}{4} \times \left( \frac{600}{400} \right)^4 = \frac{1}{4} \times \left( \frac{3}{2} \right)^4 = \frac{1}{4} \times \frac{81}{16} = \frac{81}{64}$.
તેથી,$P_2 = \frac{81}{64}E$.
91
MediumMCQ
એક કાળો પદાર્થ $127^{\circ}C$ તાપમાને $1.0 \times 10^{6} \ J/s \cdot m^{2}$ ના દરે ઉર્જાનું ઉત્સર્જન કરે છે. કયા તાપમાને ઉર્જા ઉત્સર્જનનો દર $16.0 \times 10^{6} \ J/s \cdot m^{2}$ થશે ($^{\circ}C$ માં)?
A
$754$
B
$527$
C
$254$
D
$508$

Solution

(B) સ્ટીફન-બોલ્ટ્ઝમેન નિયમ મુજબ,ઉત્સર્જન પાવર $E$ એ નિરપેક્ષ તાપમાન $T$ ની ચતુર્થ ઘાતના સમપ્રમાણમાં હોય છે: $E \propto T^{4}$.
તેથી,$\frac{E_{2}}{E_{1}} = \left( \frac{T_{2}}{T_{1}} \right)^{4}$.
અહીં $T_{1} = 127^{\circ}C = 127 + 273 = 400 \ K$ છે.
$E_{1} = 1.0 \times 10^{6} \ J/s \cdot m^{2}$ અને $E_{2} = 16.0 \times 10^{6} \ J/s \cdot m^{2}$ આપેલ છે.
કિંમતો મૂકતા: $\frac{16.0 \times 10^{6}}{1.0 \times 10^{6}} = \left( \frac{T_{2}}{400} \right)^{4}$.
$16 = \left( \frac{T_{2}}{400} \right)^{4}$.
બંને બાજુ ચતુર્થ મૂળ લેતા: $2 = \frac{T_{2}}{400}$.
$T_{2} = 800 \ K$.
સેલ્સિયસમાં ફેરવતા: $T_{2} = 800 - 273 = 527^{\circ}C$.
92
MediumMCQ
એક કાળું ધાતુનું વરખ વર્તુળાકાર હીટરથી $d$ અંતરે રાખેલું છે. વરખ દ્વારા શોષાતો પાવર $P$ છે. જો હીટરનું તાપમાન અને અંતર બંને બમણા કરવામાં આવે,તો વરખ દ્વારા શોષાતો પાવર ..... $P$ થશે.
A
$8$
B
$4$
C
$2$
D
$1$

Solution

(B) સ્ટીફન-બોલ્ટ્ઝમેન નિયમ મુજબ,કૃષ્ણ પદાર્થ દ્વારા ઉત્સર્જિત પાવર તેના નિરપેક્ષ તાપમાનના ચતુર્થ ઘાતને સમપ્રમાણમાં હોય છે $(P \propto T^4)$.
વધુમાં,વિકિરણની તીવ્રતા અંતરના વ્યસ્ત-વર્ગના નિયમનું પાલન કરે છે $(I \propto 1/d^2)$.
તેથી,વરખ દ્વારા શોષાતો પાવર $P \propto T^4 / d^2$ થાય.
ધારો કે પ્રારંભિક પાવર $P_1 = P$,તાપમાન $T_1 = T$ અને અંતર $d_1 = d$ છે.
ધારો કે અંતિમ પાવર $P_2$,તાપમાન $T_2 = 2T$ અને અંતર $d_2 = 2d$ છે.
ગુણોત્તર લેતા: $P_2 / P_1 = (T_2 / T_1)^4 \times (d_1 / d_2)^2$.
કિંમતો મૂકતા: $P_2 / P = (2T / T)^4 \times (d / 2d)^2$.
$P_2 / P = (2)^4 \times (1/2)^2 = 16 \times (1/4) = 4$.
આમ,$P_2 = 4P$.
93
DifficultMCQ
$127^{\circ}C$ તાપમાને રહેલા એક કાળા પદાર્થની લંબચોરસ સપાટીનું ક્ષેત્રફળ $8 \ cm \times 4 \ cm$ છે અને તે $E$ ના દરે ઉર્જાનું ઉત્સર્જન કરે છે. જો લંબાઈ અને પહોળાઈ અડધી કરવામાં આવે અને તાપમાન વધારીને $327^{\circ}C$ કરવામાં આવે,તો ઉર્જાના ઉત્સર્જનનો નવો દર શોધો.
A
$\frac{3}{8} E$
B
$\frac{81}{16} E$
C
$\frac{9}{16} E$
D
$\frac{81}{64} E$

Solution

(D) સ્ટીફન-બોલ્ટ્ઝમેનનો નિયમ મુજબ કાળા પદાર્થ દ્વારા ઉર્જા ઉત્સર્જનનો દર (પાવર): $P = A \sigma T^4$,જ્યાં $A$ એ સપાટીનું ક્ષેત્રફળ છે,$\sigma$ એ સ્ટીફન-બોલ્ટ્ઝમેન અચળાંક છે અને $T$ એ નિરપેક્ષ તાપમાન છે.
પ્રારંભિક સ્થિતિ: $A_1 = 8 \ cm \times 4 \ cm = 32 \ cm^2$,$T_1 = 127 + 273 = 400 \ K$,$P_1 = E$.
અંતિમ સ્થિતિ: $A_2 = (8/2) \ cm \times (4/2) \ cm = 4 \ cm \times 2 \ cm = 8 \ cm^2$,$T_2 = 327 + 273 = 600 \ K$.
અહીં $A_2 = A_1 / 4$ હોવાથી,પાવરનો ગુણોત્તર:
$\frac{P_2}{P_1} = \frac{A_2}{A_1} \times \left( \frac{T_2}{T_1} \right)^4$
$\frac{P_2}{E} = \frac{8}{32} \times \left( \frac{600}{400} \right)^4$
$\frac{P_2}{E} = \frac{1}{4} \times \left( \frac{3}{2} \right)^4 = \frac{1}{4} \times \frac{81}{16} = \frac{81}{64}$
તેથી,ઉર્જાના ઉત્સર્જનનો નવો દર $P_2 = \frac{81}{64} E$ છે.
94
DifficultMCQ
એક કૃષ્ણ પદાર્થના ઉર્જા વર્ણપટમાં $\lambda_0$ તરંગલંબાઈએ મહત્તમ ઉર્જા મળે છે। હવે કૃષ્ણ પદાર્થનું તાપમાન એવી રીતે વધારવામાં આવે છે કે જેથી $3\lambda_0/4$ તરંગલંબાઈએ મહત્તમ ઉર્જા મળે। તો કૃષ્ણ પદાર્થ દ્વારા ઉત્સર્જાતો પાવર કેટલા ગણો વધશે?
A
$256/81$
B
$64/27$
C
$16/9$
D
$4/3$

Solution

(A) વિન્સના સ્થાનાંતરના નિયમ મુજબ, $\lambda_m T = \text{અચળ}$.
ધારો કે પ્રારંભિક તાપમાન $T_1$ છે અને અંતિમ તાપમાન $T_2$ છે। આપેલ છે કે $\lambda_{m1} = \lambda_0$ અને $\lambda_{m2} = 3\lambda_0/4$.
$\lambda_{m1} T_1 = \lambda_{m2} T_2$ નો ઉપયોગ કરતા:
$T_2 = \frac{\lambda_{m1}}{\lambda_{m2}} T_1 = \frac{\lambda_0}{3\lambda_0/4} T_1 = \frac{4}{3} T_1$.
સ્ટીફન-બોલ્ટ્ઝમેન નિયમ મુજબ, ઉત્સર્જાતો પાવર $P \propto T^4$ છે।
તેથી, પાવરનો ગુણોત્તર:
$\frac{P_2}{P_1} = \left( \frac{T_2}{T_1} \right)^4 = \left( \frac{4/3 T_1}{T_1} \right)^4 = \left( \frac{4}{3} \right)^4 = \frac{256}{81}$.
95
MediumMCQ
જ્યારે સંપૂર્ણ કાળા પદાર્થનું તાપમાન વધારવામાં આવે છે, ત્યારે $\lambda_m$ નું મૂલ્ય $0.26 \mu m$ થી બદલાઈને $0.13 \mu m$ થાય છે. આ તાપમાનને અનુલક્ષીને તેની ઉત્સર્જન પાવરનો ગુણોત્તર કેટલો હશે?
A
$16 : 1$
B
$4 : 1$
C
$1 : 4$
D
$1 : 16$

Solution

(D) વીનના સ્થળાંતરના નિયમ મુજબ, $\lambda_m T = \text{અચળ}$.
તેથી, $(\lambda_m)_1 T_1 = (\lambda_m)_2 T_2$.
$\frac{T_2}{T_1} = \frac{(\lambda_m)_1}{(\lambda_m)_2} = \frac{0.26}{0.13} = 2$.
આમ, $T_2 = 2T_1$.
સ્ટિફન-બૉલ્ટ્ઝમૅનના નિયમ મુજબ, ઉત્સર્જન પાવર $E \propto T^4$.
તેથી, $\frac{E_1}{E_2} = \left( \frac{T_1}{T_2} \right)^4 = \left( \frac{1}{2} \right)^4 = \frac{1}{16}$.
આમ, ઉત્સર્જન પાવરનો ગુણોત્તર $1 : 16$ છે.
96
MediumMCQ
$2000 K$ તાપમાને લેમ્પના ફિલામેન્ટ દ્વારા પ્રતિ સેકન્ડ ઉત્સર્જિત થતી વિકિરણ ઉર્જા $Js^{-1}$ માં શોધો. પૃષ્ઠનું ક્ષેત્રફળ $5.0 \times 10^{-5} m^{2}$,સાપેક્ષ ઉત્સર્જક્તા $0.85$ અને $\sigma = 5.7 \times 10^{-8} W m^{-2} K^{-4}$ છે.
A
$40.32$
B
$25.50$
C
$38.76$
D
$42.80$

Solution

(C) સ્ટીફન-બોલ્ટ્ઝમેન નિયમ મુજબ,પ્રતિ સેકન્ડ ઉત્સર્જિત થતી વિકિરણ ઉર્જા $E$ નું સૂત્ર નીચે મુજબ છે:
$E = A \cdot e_r \cdot \sigma \cdot T^{4}$
આપેલ કિંમતો:
$A = 5.0 \times 10^{-5} m^{2}$
$e_r = 0.85$
$\sigma = 5.7 \times 10^{-8} W m^{-2} K^{-4}$
$T = 2000 K$
આ કિંમતો સૂત્રમાં મૂકતા:
$E = (5.0 \times 10^{-5}) \times (0.85) \times (5.7 \times 10^{-8}) \times (2000)^{4}$
$E = (5.0 \times 10^{-5}) \times (0.85) \times (5.7 \times 10^{-8}) \times (16 \times 10^{12})$
$E = 5.0 \times 0.85 \times 5.7 \times 16 \times 10^{-5-8+12}$
$E = 386.75 \times 10^{-1} = 38.675 W$
આમ,નજીકના વિકલ્પ મુજબ જવાબ $38.76 J s^{-1}$ મળે છે.
97
MediumMCQ
$1 \ m$ બાજુનું માપ ધરાવતો એક સમઘન છે. તેનું તાપમાન $127^{\circ}C$ અને ઉત્સર્જકતા $\frac{1}{5.67}$ છે. જો પરિસરનું તાપમાન $27^{\circ}C$ હોય,તો વિકિરણ દ્વારા ઉષ્માના વ્યયનો દર ...... $kW$ થશે.
A
$1.05$
B
$5.9$
C
$0.175$
D
$9.5$

Solution

(A) વિકિરણ દ્વારા ઉષ્માના વ્યયનો દર સ્ટેફન-બોલ્ટ્ઝમેન નિયમ દ્વારા આપવામાં આવે છે: $\frac{dQ}{dt} = e \sigma A (T^4 - T_0^4)$.
અહીં,બાજુ $L = 1 \ m$,તેથી સપાટીનું ક્ષેત્રફળ $A = 6L^2 = 6 \times 1^2 = 6 \ m^2$.
ઉત્સર્જકતા $e = \frac{1}{5.67}$.
સ્ટેફનનો અચળાંક $\sigma = 5.67 \times 10^{-8} \ W/m^2K^4$.
સમઘનનું તાપમાન $T = 127 + 273 = 400 \ K$.
પરિસરનું તાપમાન $T_0 = 27 + 273 = 300 \ K$.
કિંમતો મૂકતા:
$\frac{dQ}{dt} = \left(\frac{1}{5.67}\right) \times (5.67 \times 10^{-8}) \times 6 \times (400^4 - 300^4)$.
$\frac{dQ}{dt} = 10^{-8} \times 6 \times (256 \times 10^8 - 81 \times 10^8)$.
$\frac{dQ}{dt} = 6 \times (256 - 81) = 6 \times 175 = 1050 \ W = 1.05 \ kW$.
98
DifficultMCQ
જો કોઇ પદાર્થનું તાપમાન $-73^{\circ}C$ થી વધારીને $327^{\circ}C$ કરવામાં આવે,ત્યારે તેના ઉત્સર્જન પાવરનો ગુણોત્તર કેટલો થશે?
A
$1/9$
B
$1/27$
C
$27$
D
$1/81$

Solution

(D) પ્રારંભિક તાપમાન $T_1 = -73 + 273 = 200 \ K$ છે.
અંતિમ તાપમાન $T_2 = 327 + 273 = 600 \ K$ છે.
સ્ટીફન-બોલ્ટઝમેન ના નિયમ અનુસાર,ઉત્સર્જન પાવર $W$ એ નિરપેક્ષ તાપમાનની ચતુર્થ ઘાતના સમપ્રમાણમાં હોય છે: $W \propto T^4$.
તેથી,ઉત્સર્જન પાવરનો ગુણોત્તર $\frac{W_1}{W_2} = \left( \frac{T_1}{T_2} \right)^4$ થશે.
કિંમતો મૂકતા: $\frac{W_1}{W_2} = \left( \frac{200}{600} \right)^4 = \left( \frac{1}{3} \right)^4 = \frac{1}{81}$.
આમ,ઉત્સર્જન પાવરનો ગુણોત્તર $1:81$ મળે છે.
99
DifficultMCQ
એક તારો $289.9 \, nm$ તરંગલંબાઈએ મહત્તમ તીવ્રતાવાળા વિકિરણનું ઉત્સર્જન કરે છે. તારા દ્વારા ઉત્સર્જિત વિકિરણની તીવ્રતા કેટલી હશે? (આપેલ છે: સ્ટેફનનો અચળાંક $\sigma = 5.67 \times 10^{-8} \, W/m^2K^4$,વિનનો અચળાંક $b = 2898 \, \mu m \cdot K$)
A
$5.67 \times 10^8 \, W/m^2$
B
$5.67 \times 10^{12} \, W/m^2$
C
$5.67 \times 10^{18} \, W/m^2$
D
$5.67 \times 10^{16} \, W/m^2$

Solution

(A) વિનના સ્થાનાંતરના નિયમ મુજબ: $\lambda_m T = b$.
અહીં $\lambda_m = 289.9 \, nm = 289.9 \times 10^{-9} \, m$ અને $b = 2898 \, \mu m \cdot K = 2898 \times 10^{-6} \, m \cdot K$ આપેલ છે.
તાપમાન $T$ ની ગણતરી કરતા:
$T = \frac{b}{\lambda_m} = \frac{2898 \times 10^{-6}}{289.9 \times 10^{-9}} \approx 10^4 \, K$.
હવે,તીવ્રતા માટે સ્ટેફન-બોલ્ટ્ઝમેનનો નિયમ $E = \sigma T^4$ વાપરતા:
$E = (5.67 \times 10^{-8}) \times (10^4)^4$
$E = 5.67 \times 10^{-8} \times 10^{16} = 5.67 \times 10^8 \, W/m^2$.
100
EasyMCQ
સૂર્ય $3.9 \times 10^{25} \ W$ ના દરે વિદ્યુતચુંબકીય ઊર્જાનું ઉત્સર્જન કરે છે. તેની ત્રિજ્યા $6.96 \times 10^8 \ m$ છે. સૂર્યની સપાટી પર સૂર્યપ્રકાશની તીવ્રતા $W \ m^{-2}$ માં કેટલી હશે?
A
$5.6 \times 10^7$
B
$5.6 \times 10^6$
C
$6.4 \times 10^6$
D
$4.2 \times 10^7$

Solution

(C) તીવ્રતા $I$ એ ગોળાના એકમ પૃષ્ઠફળ $A$ દીઠ ઉત્સર્જિત પાવર $P$ તરીકે વ્યાખ્યાયિત થાય છે.
$I = \frac{P}{A} = \frac{P}{4\pi R^2}$
આપેલ છે:
$P = 3.9 \times 10^{25} \ W$
$R = 6.96 \times 10^8 \ m$
કિંમતો મૂકતા:
$I = \frac{3.9 \times 10^{25}}{4 \times 3.14159 \times (6.96 \times 10^8)^2}$
$I = \frac{3.9 \times 10^{25}}{4 \times 3.14159 \times 48.4416 \times 10^{16}}$
$I = \frac{3.9 \times 10^{25}}{608.66 \times 10^{16}}$
$I \approx 0.006407 \times 10^9 \ W \ m^{-2}$
$I \approx 6.4 \times 10^6 \ W \ m^{-2}$

10-2.Heat Transfer — Radiation by Stefan's Boltzmann Law · Frequently Asked Questions

1Are these 10-2.Heat Transfer questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a 10-2.Heat Transfer Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.