Gujarati

Matter Waves and de Broglie Wavelength Questions in Gujarati

Class 12 Physics · Dual Nature of Radiation and matter · Matter Waves and de Broglie Wavelength

437+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 50 of 437 questions in Gujarati

51
MediumMCQ
$1.0 \ \mathring{A}$ તરંગલંબાઈ ધરાવતા ઈલેક્ટ્રોન મેળવવા માટે ઈલેક્ટ્રોન માઈક્રોસ્કોપને કેટલો વોલ્ટેજ આપવો જોઈએ ($V$ માં)?
A
$190$
B
$180$
C
$160$
D
$150$

Solution

(D) $V$ વોલ્ટેજથી પ્રવેગિત થતા ઈલેક્ટ્રોનની દ-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ $\lambda$ માટેનું સૂત્ર: $\lambda = \frac{12.27}{\sqrt{V}} \ \mathring{A}$ છે.
અહીં $\lambda = 1.0 \ \mathring{A}$ આપેલ છે.
કિંમત મૂકતા: $1.0 = \frac{12.27}{\sqrt{V}}$.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા: $1 = \frac{150.55}{V}$.
તેથી,$V \approx 150 \ V$.
52
EasyMCQ
એક ઈલેક્ટ્રોન પુંજ સ્ફટિક પર આપાત થાય છે. સ્ફટિકના પરમાણ્વિય સમતલનું અંતર $b$ છે. નીચેના પૈકી કઈ દ-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ ધરાવતો ઈલેક્ટ્રોન પુંજ સીધો જ પરાવર્તિત થશે?
A
$\lambda = \frac{2b}{n}$
B
$\lambda = \frac{b}{n}$
C
$\lambda = \frac{3b}{n}$
D
$\lambda = \frac{4b}{n}$

Solution

(A) સ્ફટિક લેટીસમાંથી રચનાત્મક વ્યતિકરણ (વિવર્તન) માટેની શરત બ્રેગના નિયમ દ્વારા આપવામાં આવે છે: $2d \sin \theta = n\lambda$.
અહીં,આંતર-સમતલ અંતર $d = b$ આપેલ છે.
સીધા પરાવર્તન (બેકસ્કેટરિંગ) માટે,પરમાણ્વિય સમતલ સાથેનો આપાતકોણ $\theta = 90^\circ$ હોય છે.
બ્રેગના નિયમમાં $\theta = 90^\circ$ મૂકતા: $2b \sin(90^\circ) = n\lambda$.
કારણ કે $\sin(90^\circ) = 1$,તેથી આપણને $2b = n\lambda$ મળે છે.
આમ,તરંગલંબાઈ $\lambda = \frac{2b}{n}$ થશે.
53
MediumMCQ
$200 \ g$ દળનો એક પદાર્થ $5 \ m/hr$ ની ઝડપે ગતિ કરે છે. તો તેની સાથે સંકળાયેલ દ-બ્રૉગ્લી તરંગલંબાઈ ...... ક્રમની હોય. $(h = 6.626 \times 10^{-34} \ J \cdot s)$
A
$10^{-10} \ m$
B
$10^{-20} \ m$
C
$10^{-30} \ m$
D
$10^{-40} \ m$

Solution

(C) આપેલ છે: દળ $m = 200 \ g = 0.2 \ kg$.
ઝડપ $v = 5 \ m/hr = \frac{5}{3600} \ m/s$.
પ્લાન્કનો અચળાંક $h = 6.626 \times 10^{-34} \ J \cdot s$.
દ-બ્રૉગ્લી તરંગલંબાઈ $\lambda$ માટેનું સૂત્ર:
$\lambda = \frac{h}{mv}$
કિંમતો મૂકતા:
$\lambda = \frac{6.626 \times 10^{-34}}{0.2 \times (5/3600)}$
$\lambda = \frac{6.626 \times 10^{-34} \times 3600}{0.2 \times 5}$
$\lambda = \frac{23853.6 \times 10^{-34}}{1}$
$\lambda \approx 2.385 \times 10^{-30} \ m$.
આમ,તરંગલંબાઈનો ક્રમ $10^{-30} \ m$ છે.
54
DifficultMCQ
હાઈડ્રોજન અને હિલિયમના પરમાણુઓ અનુક્રમે $27^{\circ}C$ અને $127^{\circ}C$ તાપમાને છે. તેમની દ-બ્રોગ્લી તરંગ લંબાઈનો ગુણોત્તર શોધો.
A
$\sqrt{\frac{5}{3}}$
B
$\sqrt{\frac{8}{5}}$
C
$\sqrt{\frac{7}{5}}$
D
$\sqrt{\frac{8}{3}}$

Solution

(D) દ-બ્રોગ્લી તરંગ લંબાઈનું સૂત્ર $\lambda = \frac{h}{\sqrt{3mkT}}$ છે.
અહીં,
હાઈડ્રોજનનું તાપમાન $(T_H)$ = $27^{\circ}C = 300 \ K$.
હિલિયમનું તાપમાન $(T_{He})$ = $127^{\circ}C = 400 \ K$.
હાઈડ્રોજનનું દળ $(m_H)$ = $m$.
હિલિયમનું દળ $(m_{He})$ = $4m$.
તરંગ લંબાઈનો ગુણોત્તર:
$\frac{\lambda_H}{\lambda_{He}} = \sqrt{\frac{m_{He}}{m_H} \times \frac{T_{He}}{T_H}} = \sqrt{\frac{4m}{m} \times \frac{400}{300}} = \sqrt{4 \times \frac{4}{3}} = \sqrt{\frac{16}{3}}$.
આપેલ વિકલ્પો મુજબ,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.
55
MediumMCQ
જો ઈલેક્ટ્રોન અને પ્રોટોનની દ બ્રોગ્લી તરંગ લંબાઈ સમાન હોય,તો ઈલેક્ટ્રોનની ગતિ ઊર્જા કેટલી હશે?
A
શૂન્ય
B
અનંત
C
પ્રોટોનની ગતિ ઊર્જા બરાબર
D
પ્રોટોનની ગતિ ઊર્જા કરતાં વધારે

Solution

(D) દ બ્રોગ્લી તરંગ લંબાઈનું સૂત્ર $\lambda = \frac{h}{p}$ છે,જ્યાં $h$ એ પ્લાન્કનો અચળાંક છે અને $p$ એ વેગમાન છે.
આપેલ છે કે $\lambda_e = \lambda_p$,જેનો અર્થ છે કે ઈલેક્ટ્રોન અને પ્રોટોનનું વેગમાન સમાન હોવું જોઈએ: $p_e = p_p = p$.
ગતિ ઊર્જા $(K)$ અને વેગમાન $(p)$ વચ્ચેનો સંબંધ $K = \frac{p^2}{2m}$ છે.
ઈલેક્ટ્રોન માટે: $K_e = \frac{p^2}{2m_e}$.
પ્રોટોન માટે: $K_p = \frac{p^2}{2m_p}$.
પ્રોટોનનું દળ $(m_p)$ એ ઈલેક્ટ્રોનના દળ $(m_e)$ કરતા ઘણું વધારે હોવાથી,એટલે કે $m_p > m_e$,તેથી $\frac{1}{m_e} > \frac{1}{m_p}$ થાય.
આથી,$K_e > K_p$. એટલે કે ઈલેક્ટ્રોનની ગતિ ઊર્જા પ્રોટોનની ગતિ ઊર્જા કરતાં વધારે હશે.
56
MediumMCQ
બે બિંદુઓ $A$ અને $B$ ના સ્થિતિમાન અનુક્રમે $20 \ V$ અને $40 \ V$ છે. તેમની વચ્ચે એક ઈલેક્ટ્રોન સ્થિર સ્થિતિમાંથી પ્રવેગિત થાય છે. બિંદુ $B$ આગળ ઈલેક્ટ્રોન સાથે સંકળાયેલી દ બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ શોધો.
A
$0.75 \ \mathring A$
B
$7.5 \ \mathring A$
C
$2.75 \ \mathring A$
D
$2.75 \ m$

Solution

(C) ઈલેક્ટ્રોન જે સ્થિતિમાનના તફાવત હેઠળ પ્રવેગિત થાય છે તે $\Delta V = V_B - V_A = 40 \ V - 20 \ V = 20 \ V$ છે.
ઈલેક્ટ્રોન દ્વારા પ્રાપ્ત ગતિઊર્જા $K = e \Delta V = 20 \ eV$ છે.
દ બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ $\lambda$ નું સૂત્ર $\lambda = \frac{h}{p} = \frac{h}{\sqrt{2mK}}$ છે.
કિંમતો મૂકતા: $h = 6.63 \times 10^{-34} \ J \cdot s$,$m = 9.11 \times 10^{-31} \ kg$,અને $K = 20 \times 1.6 \times 10^{-19} \ J$.
$\lambda = \frac{6.63 \times 10^{-34}}{\sqrt{2 \times 9.11 \times 10^{-31} \times 20 \times 1.6 \times 10^{-19}}} \approx 2.75 \times 10^{-10} \ m$.
તેથી,$\lambda \approx 2.75 \ \mathring A$.
57
EasyMCQ
જો ઇલેક્ટ્રોનની ગતિઊર્જા ચાર ગણી કરવામાં આવે,તો તેની સાથે સંકળાયેલ ડી-બ્રોગ્લી તરંગની તરંગલંબાઈ કેટલી થશે?
A
બમણી
B
અડધી
C
ચોથા ભાગની
D
ચાર ગણી

Solution

(B) ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ $\lambda$ અને ગતિઊર્જા $K$ વચ્ચેનો સંબંધ $\lambda = \frac{h}{\sqrt{2mK}}$ છે.
આ સંબંધ પરથી જોઈ શકાય છે કે $\lambda \propto \frac{1}{\sqrt{K}}$.
જો ગતિઊર્જા $K$ ને $4$ ગણી કરવામાં આવે,તો નવી ગતિઊર્જા $K' = 4K$ થાય.
નવી તરંગલંબાઈ $\lambda'$ એ $\lambda' = \frac{h}{\sqrt{2m(4K)}} = \frac{h}{2\sqrt{2mK}} = \frac{1}{2} \lambda$ થશે.
તેથી,તરંગલંબાઈ તેના મૂળ મૂલ્ય કરતા અડધી થઈ જશે.
58
EasyMCQ
$21^oC$ તાપમાને ઓક્સિજન અણુની દ-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ અને $63^oC$ તાપમાને નાઈટ્રોજન અણુની તરંગલંબાઈનો ગુણોત્તર શોધો.
A
$1:3$
B
$3:1$
C
$8:7$
D
$1:1$

Solution

(D) દ-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈનું સૂત્ર $\lambda = \frac{h}{p} = \frac{h}{\sqrt{2mE_k}}$ છે.
વાયુના અણુ માટે,સરેરાશ ગતિઊર્જા $E_k = \frac{3}{2}kT$ છે,જ્યાં $k$ એ બોલ્ટ્ઝમેન અચળાંક છે અને $T$ એ નિરપેક્ષ તાપમાન છે.
તેથી,$\lambda = \frac{h}{\sqrt{2m(\frac{3}{2}kT)}} = \frac{h}{\sqrt{3mkT}}$.
આ સૂચવે છે કે $\lambda \propto \frac{1}{\sqrt{mT}}$.
ઓક્સિજન $(O_2)$ માટે,મોલર દળ $M_O = 32 \ g/mol$ અને તાપમાન $T_O = 21 + 273 = 294 \ K$.
તેથી,$m_O T_O = 32 \times 294 = 9408$.
નાઈટ્રોજન $(N_2)$ માટે,મોલર દળ $M_N = 28 \ g/mol$ અને તાપમાન $T_N = 63 + 273 = 336 \ K$.
તેથી,$m_N T_N = 28 \times 336 = 9408$.
બંને માટે $mT$ નો ગુણાકાર સમાન હોવાથી,ગુણોત્તર $\frac{\lambda_O}{\lambda_N} = \sqrt{\frac{m_N T_N}{m_O T_O}} = \sqrt{\frac{9408}{9408}} = 1$.
તેથી,ગુણોત્તર $1:1$ છે.
59
MediumMCQ
$1.40 \times 10^{-10} \ m$ જેટલી દ-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ ધરાવતા ન્યુટ્રોનની ગતિ ઊર્જા કેટલી હશે? (ન્યુટ્રોનનું દળ $m = 1.675 \times 10^{-27} \ kg$,$h = 6.6 \times 10^{-34} \ J \cdot s$).
A
$5.50 \times 10^{-21} \ J$
B
$6.69 \times 10^{-21} \ J$
C
$6.19 \times 10^{-22} \ J$
D
$7.15 \times 10^{-20} \ J$

Solution

(B) દ-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈનું સૂત્ર $\lambda = \frac{h}{p} = \frac{h}{mv}$ છે.
આથી,વેગમાન $p = \frac{h}{\lambda}$ થાય.
ગતિ ઊર્જા $K$ અને વેગમાન વચ્ચેનો સંબંધ $K = \frac{p^2}{2m}$ છે.
$p = \frac{h}{\lambda}$ કિંમત મૂકતા,$K = \frac{h^2}{2m\lambda^2}$ મળે.
આપેલ કિંમતો: $h = 6.6 \times 10^{-34} \ J \cdot s$,$m = 1.675 \times 10^{-27} \ kg$,અને $\lambda = 1.40 \times 10^{-10} \ m$.
$K = \frac{(6.6 \times 10^{-34})^2}{2 \times (1.675 \times 10^{-27}) \times (1.40 \times 10^{-10})^2}$.
$K = \frac{43.56 \times 10^{-68}}{2 \times 1.675 \times 10^{-27} \times 1.96 \times 10^{-20}}$.
$K = \frac{43.56 \times 10^{-68}}{6.566 \times 10^{-47}}$.
$K \approx 6.634 \times 10^{-21} \ J$.
નજીકના વિકલ્પ મુજબ,$K \approx 6.69 \times 10^{-21} \ J$ મળે છે.
60
EasyMCQ
દ બ્રોગ્લી તરંગ લંબાઈ $(\lambda)$ દળ '$m$' અને ગતિ ઊર્જા '$E$' પર કયા સૂત્ર મુજબ આધાર રાખે છે?
A
$mE^{-1/2}$
B
$m^{1/2}E$
C
$m^{-1/2}E^{-1/2}$
D
$m^{-1/2}E^{1/2}$

Solution

(C) $m$ દળ અને $p$ વેગમાન ધરાવતા કણની ગતિ ઊર્જા $E = \frac{p^2}{2m}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આના પરથી,વેગમાન $p = \sqrt{2mE}$ થાય.
દ બ્રોગ્લી તરંગ લંબાઈ $\lambda$ એ $\lambda = \frac{h}{p}$ સંબંધ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $h$ એ પ્લાન્કનો અચળાંક છે.
$p$ ની કિંમત મૂકતા,આપણને $\lambda = \frac{h}{\sqrt{2mE}}$ મળે છે.
આને $\lambda = \frac{h}{\sqrt{2}} m^{-1/2} E^{-1/2}$ તરીકે ફરીથી લખી શકાય છે.
તેથી,$\lambda$ એ $m^{-1/2} E^{-1/2}$ ના પ્રમાણમાં છે.
61
EasyMCQ
જો ઈલેક્ટ્રોન અને પ્રોટોનની ગતિ ઊર્જા સમાન હોય,તો તેમની સાથે સંકળાયેલી ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈનો ગુણોત્તર શોધો.
A
$\sqrt{1836} : 1$
B
$\sqrt{1916} : 1$
C
$\sqrt{1850} : 2$
D
$\sqrt{1780} : 2$

Solution

(A) ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ $\lambda$ નું સૂત્ર $\lambda = \frac{h}{p} = \frac{h}{\sqrt{2mE}}$ છે,જ્યાં $h$ પ્લાન્કનો અચળાંક છે,$m$ દળ છે અને $E$ ગતિ ઊર્જા છે.
ઈલેક્ટ્રોન અને પ્રોટોન બંને માટે ગતિ ઊર્જા $E$ સમાન હોવાથી:
$\lambda_e = \frac{h}{\sqrt{2m_eE}}$ અને $\lambda_p = \frac{h}{\sqrt{2m_pE}}$
તરંગલંબાઈનો ગુણોત્તર લેતા:
$\frac{\lambda_e}{\lambda_p} = \frac{\sqrt{2m_pE}}{\sqrt{2m_eE}} = \sqrt{\frac{m_p}{m_e}}$
આપેલ છે કે પ્રોટોનનું દળ $m_p \approx 1836 \times m_e$,આ કિંમત મૂકતા:
$\frac{\lambda_e}{\lambda_p} = \sqrt{\frac{1836 \times m_e}{m_e}} = \sqrt{1836}$
આમ,ગુણોત્તર $\lambda_e : \lambda_p = \sqrt{1836} : 1$ થાય.
62
DifficultMCQ
$27^{\circ}C$ તાપમાને રહેલા હાઈડ્રોજન અને હિલીયમ પરમાણુની દ-બ્રોગલી તરંગલંબાઈનો ગુણોત્તર .....
A
$1/2$
B
$\sqrt{3/8}$
C
$\sqrt{8/3}$
D
$1$

Solution

(C) દ-બ્રોગલી તરંગલંબાઈ $\lambda = \frac{h}{mv_{rms}}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
તાપમાન $T$ પર વાયુ માટે,$rms$ વેગ $\frac{1}{2}mv_{rms}^2 = \frac{3}{2}kT$ છે,જેનો અર્થ છે કે $v_{rms} = \sqrt{\frac{3kT}{m}}$.
આ કિંમત તરંગલંબાઈના સૂત્રમાં મૂકતા,આપણને $\lambda = \frac{h}{\sqrt{3mkT}}$ મળે છે.
બંને વાયુઓ સમાન તાપમાન $T$ પર હોવાથી,તરંગલંબાઈનો ગુણોત્તર $\frac{\lambda_H}{\lambda_{He}} = \sqrt{\frac{m_{He}}{m_H}}$ થાય છે.
હિલીયમ પરમાણુનું દળ $4 \text{ amu}$ અને હાઈડ્રોજન પરમાણુનું દળ $1.5 \text{ amu}$ (સરેરાશ) લેતા,ગુણોત્તર $\sqrt{4/1.5} = \sqrt{8/3}$ મળે છે.
63
DifficultMCQ
ઓરડાના તાપમાને $(27^{\circ}C)$ અને $1$ વાતાવરણ દબાણે હીલિયમ વાયુમાં $He$ પરમાણુ સાથે સંકળાયેલી દ-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈને બે પરમાણુઓ વચ્ચેના સરેરાશ અંતર સાથે સરખાવતા કયો સંબંધ સાચો છે?
A
$r = 38 \lambda$
B
$r = 27 \lambda$
C
$r = 50 \lambda$
D
$r = 75 \lambda$

Solution

(C) દ-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ $\lambda = \frac{h}{\sqrt{3mk_BT}}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $m$ એ હીલિયમ પરમાણુનું દળ છે.
$m = \frac{4 \times 10^{-3} \text{ kg}}{6.023 \times 10^{23}} \approx 0.664 \times 10^{-26} \text{ kg}$ અને $T = 273 + 27 = 300 \text{ K}$.
કિંમતો મૂકતા: $\lambda = \frac{6.63 \times 10^{-34}}{\sqrt{3(0.664 \times 10^{-26})(1.38 \times 10^{-23})(300)}} \approx 7.3 \times 10^{-11} \text{ m}$.
જો $r$ એ પરમાણુઓ વચ્ચેનું સરેરાશ અંતર હોય,તો $r \approx (V/N)^{1/3}$.
આદર્શ વાયુ સમીકરણ $PV = N k_B T$ પરથી,$V/N = k_B T / P$.
તેથી,$r = (k_B T / P)^{1/3} = \left( \frac{1.38 \times 10^{-23} \times 300}{1.01 \times 10^5} \right)^{1/3} \approx 3.4 \times 10^{-9} \text{ m}$.
બંનેની સરખામણી કરતા: $\frac{r}{\lambda} = \frac{3.4 \times 10^{-9}}{7.3 \times 10^{-11}} \approx 46.5 \approx 50$.
તેથી,$r \approx 50 \lambda$.
64
DifficultMCQ
જો પ્રોટોનનાં વેગમાનમાં $p_0$ જેટલો ફેરફાર કરવામાં આવે,તો તેને અનુરૂપ દ બ્રોગલીની તરંગલંબાઈમાં થતો ફેરફાર $0.25 \%$ છે. તો પ્રોટોનનું મૂળ વેગમાન કેટલું હશે?
A
$p_0$
B
$100 \, p_0$
C
$400 \, p_0$
D
$4 \, p_0$

Solution

(C) દ બ્રોગલી તરંગલંબાઈનું સૂત્ર $\lambda = \frac{h}{p}$ છે.
વિકલન કરતા,આપણને મળે છે $d\lambda = -\frac{h}{p^2} dp$,જેનો અર્થ છે કે $\frac{d\lambda}{\lambda} = -\frac{dp}{p}$.
નાના ફેરફારો માટે,આપણે લખી શકીએ $\left| \frac{\Delta \lambda}{\lambda} \right| = \left| \frac{\Delta p}{p} \right|$.
અહીં $\left| \frac{\Delta \lambda}{\lambda} \right| = 0.25 \% = \frac{0.25}{100} = \frac{1}{400}$ અને $\Delta p = p_0$ આપેલ છે.
આ કિંમતો મૂકતા,$\frac{p_0}{p} = \frac{1}{400}$ મળે છે.
તેથી,પ્રોટોનનું મૂળ વેગમાન $p = 400 \, p_0$ થાય.
65
MediumMCQ
$m$ દળ ધરાવતા ઇલેક્ટ્રોનને $V$ જેટલા વીજસ્થિતિમાનના તફાવતથી પ્રવેગિત કરવામાં આવે છે. તેની દ-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ $\lambda$ છે. જો $M$ દળ ધરાવતા પ્રોટોનને સમાન વીજસ્થિતિમાનના તફાવતથી પ્રવેગિત કરવામાં આવે,તો તેની દ-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ .............. થશે.
A
$\lambda \frac{m}{M}$
B
$\lambda \sqrt{\frac{m}{M}}$
C
$\lambda \frac{M}{m}$
D
$\lambda \sqrt{\frac{M}{m}}$

Solution

(B) $e$ વીજભાર ધરાવતા કણને $V$ જેટલા વીજસ્થિતિમાનના તફાવતથી પ્રવેગિત કરવામાં આવે ત્યારે તેની ગતિઊર્જા $K = eV = \frac{p^2}{2m}$ થાય છે.
આથી,વેગમાન $p = \sqrt{2meV}$ મળે છે.
દ-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ $\lambda = \frac{h}{p} = \frac{h}{\sqrt{2meV}}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
અહીં $h$,$e$ અને $V$ બંને કણો માટે અચળ હોવાથી,$\lambda \propto \frac{1}{\sqrt{m}}$ થાય.
$m$ દળ ધરાવતા ઇલેક્ટ્રોન માટે,$\lambda_e = \lambda = \frac{k}{\sqrt{m}}$ (જ્યાં $k = \frac{h}{\sqrt{2eV}}$).
$M$ દળ ધરાવતા પ્રોટોન માટે,$\lambda_p = \frac{k}{\sqrt{M}}$.
બંને સમીકરણોનો ગુણોત્તર લેતા: $\frac{\lambda_p}{\lambda_e} = \frac{\sqrt{m}}{\sqrt{M}} = \sqrt{\frac{m}{M}}$.
તેથી,$\lambda_p = \lambda \sqrt{\frac{m}{M}}$.
66
EasyMCQ
ઈલેક્ટ્રોન માઈક્રોસ્કોપ......ના સિદ્ધાંત પર કાર્ય કરે છે.
A
પ્રકાશની તરંગ પ્રકૃતિ
B
પ્રકાશની કણ પ્રકૃતિ
C
ઈલેક્ટ્રોનની તરંગ પ્રકૃતિ
D
ઈલેક્ટ્રોનની કણ પ્રકૃતિ

Solution

(C) ઈલેક્ટ્રોન માઈક્રોસ્કોપ ઈલેક્ટ્રોનની તરંગ પ્રકૃતિના સિદ્ધાંત પર કાર્ય કરે છે. ડી-બ્રોગ્લીના અધિતર્ક મુજબ,ગતિમાન ઈલેક્ટ્રોન સાથે તરંગ સંકળાયેલું હોય છે,અને આ ઈલેક્ટ્રોનની તરંગલંબાઈ દ્રશ્ય પ્રકાશની તરંગલંબાઈ કરતા ઘણી નાની હોય છે. આના કારણે ઓપ્ટિકલ માઈક્રોસ્કોપની સરખામણીમાં ઘણી વધારે રિઝોલ્યુશન ક્ષમતા મળે છે.
67
EasyMCQ
સમાન વેગથી ગતિ કરતા પ્રોટોન અને ન્યુટ્રોનની દ-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈનો ગુણોત્તર કેટલો છે?
A
$1$
B
$\sqrt{2}$
C
$1/\sqrt{2}$
D
આપેલ પૈકી એક પણ નહીં

Solution

(A) દ-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ $\lambda$ નું સૂત્ર $\lambda = \frac{h}{p} = \frac{h}{mv}$ છે,જ્યાં $h$ એ પ્લાન્કનો અચળાંક છે,$m$ એ દળ છે અને $v$ એ વેગ છે.
પ્રોટોન અને ન્યુટ્રોન બંને સમાન વેગ $v$ થી ગતિ કરતા હોવાથી,તેમની તરંગલંબાઈનો ગુણોત્તર $\frac{\lambda_P}{\lambda_N} = \frac{h / (m_P v)}{h / (m_N v)} = \frac{m_N}{m_P}$ થશે.
ન્યુટ્રોનનું દળ $(m_N \approx 1.6749 \times 10^{-27} \text{ kg})$ એ પ્રોટોનના દળ $(m_P \approx 1.6726 \times 10^{-27} \text{ kg})$ કરતા સહેજ વધારે છે.
તેથી,ગુણોત્તર $\frac{m_N}{m_P} \approx 1.001$ થાય,જે આશરે $1$ છે.
68
EasyMCQ
સમાન ઊર્જા ધરાવતા પ્રોટોન અને $\alpha$-કણની દ-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈનો ગુણોત્તર ............ છે.
A
$2 : 1$
B
$1 : 2$
C
$4 : 1$
D
$1 : 4$

Solution

(A) દ-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈનું સૂત્ર $\lambda = \frac{h}{p} = \frac{h}{\sqrt{2mE}}$ છે.
અહીં બંને કણો માટે ઊર્જા $E$ સમાન હોવાથી,$\lambda \propto \frac{1}{\sqrt{m}}$ મળે.
તેથી,તરંગલંબાઈનો ગુણોત્તર $\frac{\lambda_p}{\lambda_\alpha} = \sqrt{\frac{m_\alpha}{m_p}}$ થશે.
આપણે જાણીએ છીએ કે $\alpha$-કણનું દળ પ્રોટોનના દળ કરતા આશરે $4$ ગણું હોય છે $(m_\alpha = 4m_p)$,તેથી:
$\frac{\lambda_p}{\lambda_\alpha} = \sqrt{\frac{4m_p}{m_p}} = \sqrt{4} = \frac{2}{1}$.
આમ,માંગેલ ગુણોત્તર $2 : 1$ છે.
69
EasyMCQ
જો એક ઈલેક્ટ્રોન અને પ્રોટોનની દ-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ સમાન હોય,તો ઈલેક્ટ્રોનની ગતિઊર્જા ........ છે.
A
શૂન્ય
B
અનંત
C
પ્રોટોનની ગતિઊર્જા જેટલી
D
પ્રોટોનની ગતિઊર્જા કરતાં વધારે

Solution

(D) દ-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈનું સૂત્ર $\lambda = \frac{h}{p} = \frac{h}{\sqrt{2mE}}$ છે.
આના પરથી,ગતિઊર્જાને $E = \frac{h^2}{2m\lambda^2}$ તરીકે દર્શાવી શકાય.
અહીં $h$ અને $\lambda$ બંને કણો માટે અચળ હોવાથી,ગતિઊર્જા $E$ એ દળ $m$ ના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં છે,એટલે કે $E \propto \frac{1}{m}$.
આપણે જાણીએ છીએ કે ઈલેક્ટ્રોનનું દળ $(m_e)$ એ પ્રોટોનના દળ $(m_p)$ કરતા ઘણું ઓછું છે,એટલે કે $m_e < m_p$.
તેથી,$E$ એ $m$ ના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોવાથી,$E_e > E_p$ થાય.
આમ,ઈલેક્ટ્રોનની ગતિઊર્જા એ પ્રોટોનની ગતિઊર્જા કરતાં વધારે છે.
70
MediumMCQ
પ્રોટોનની ઝડપ $c / 20$ છે. તેની સાથે સંકળાયેલી ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ કેટલી હશે?
A
$2.64 \times 10^{-24} \text{ mm}$
B
$2.64 \times 10^{-24} \text{ nm}$
C
$2.64 \times 10^{-24} \text{ Å}$
D
$2.64 \times 10^{-14} \text{ m}$

Solution

(D) ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ $\lambda$ નું સૂત્ર $\lambda = \frac{h}{p} = \frac{h}{mv}$ છે.
અહીં વેગ $v = \frac{c}{20}$ આપેલ છે, જ્યાં $c = 3 \times 10^8 \text{ m/s}$.
પ્રોટોનનું દળ $m_p \approx 1.67 \times 10^{-27} \text{ kg}$.
પ્લાન્કનો અચળાંક $h = 6.63 \times 10^{-34} \text{ J} \cdot \text{s}$.
કિંમતો મૂકતા:
$\lambda = \frac{6.63 \times 10^{-34}}{1.67 \times 10^{-27} \times (3 \times 10^8 / 20)}$
$\lambda = \frac{6.63 \times 10^{-34} \times 20}{1.67 \times 10^{-27} \times 3 \times 10^8}$
$\lambda = \frac{132.6 \times 10^{-34}}{5.01 \times 10^{-19}}$
$\lambda \approx 26.46 \times 10^{-15} \text{ m} = 2.646 \times 10^{-14} \text{ m}$.
આમ, સાચો વિકલ્પ $D$ છે.
71
MediumMCQ
જો કોઈ કણની દ-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ ફોટોનની તરંગલંબાઈ જેટલી જ હોય,તો ફોટોનની ઊર્જા .....
A
કણની ગતિ ઊર્જા જેટલી
B
કણની ગતિ ઊર્જા કરતાં ઓછી
C
કણની ગતિ ઊર્જા કરતાં વધારે
D
કંઈ કહી શકાય નહીં

Solution

(C) ધારો કે ફોટોનની તરંગલંબાઈ $\lambda_p$ અને કણની તરંગલંબાઈ $\lambda_m$ છે. આપેલ છે કે $\lambda_p = \lambda_m = \lambda$.
ફોટોનની ઊર્જા $E_p = \frac{hc}{\lambda}$ છે.
કણની ગતિ ઊર્જા $K_m = \frac{p^2}{2m}$ છે. કારણ કે $p = \frac{h}{\lambda}$,તેથી $K_m = \frac{h^2}{2m\lambda^2}$ થાય.
બંને ઊર્જાઓની સરખામણી કરતા,ગુણોત્તર $\frac{E_p}{K_m} = \frac{hc/\lambda}{h^2/(2m\lambda^2)} = \frac{2mc\lambda}{h}$ મળે.
આપણે જાણીએ છીએ કે $p = \frac{h}{\lambda} = mv$,તેથી $\lambda = \frac{h}{mv}$. આ કિંમત મૂકતા,$\frac{E_p}{K_m} = \frac{2mc(h/mv)}{h} = \frac{2c}{v}$ મળે.
પ્રકાશની ઝડપ $c$ એ કોઈપણ કણની ઝડપ $v$ કરતા ઘણી વધારે હોવાથી $(c > v)$,ગુણોત્તર $\frac{2c}{v} > 1$ થાય.
તેથી,$E_p > K_m$. એટલે કે ફોટોનની ઊર્જા કણની ગતિ ઊર્જા કરતા વધારે હોય છે.
72
MediumMCQ
સમાન સ્થિતિમાનના તફાવતથી પ્રવેગિત ડ્યુટ્રોન અને પ્રોટોનની ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈનો ગુણોત્તર કેટલો હશે?
A
$1/\sqrt{2}$
B
$\sqrt{2}/1$
C
$1/2$
D
$2/1$

Solution

(A) $V$ સ્થિતિમાનના તફાવતથી પ્રવેગિત $m$ દળ અને $q$ વીજભાર ધરાવતા કણની ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ $\lambda = \frac{h}{\sqrt{2mqV}}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
અહીં બંને કણો સમાન સ્થિતિમાન $V$ થી પ્રવેગિત થાય છે અને બંનેનો વીજભાર $q = e$ સમાન છે,તેથી તરંગલંબાઈ તેના દળના વર્ગમૂળના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોય છે: $\lambda \propto \frac{1}{\sqrt{m}}$.
ધારો કે પ્રોટોનનું દળ $m_p$ છે અને ડ્યુટ્રોનનું દળ $m_d$ છે. આપણે જાણીએ છીએ કે $m_d \approx 2m_p$.
તેથી,તરંગલંબાઈનો ગુણોત્તર $\frac{\lambda_d}{\lambda_p} = \sqrt{\frac{m_p}{m_d}} = \sqrt{\frac{m_p}{2m_p}} = \sqrt{\frac{1}{2}} = \frac{1}{\sqrt{2}}$ થાય.
73
EasyMCQ
ઈલેક્ટ્રોન માટે દ બ્રોગ્લી સમીકરણ શું દર્શાવે છે?
A
કણ પ્રકૃતિ
B
તરંગ પ્રકૃતિ
C
દ્વૈત સ્વભાવ
D
એકપણ નહીં

Solution

(C) દ બ્રોગ્લી સમીકરણ,જે $\lambda = \frac{h}{p}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,તે તરંગલંબાઈ $\lambda$ (તરંગ ગુણધર્મ) ને વેગમાન $p$ (કણ ગુણધર્મ) સાથે જોડે છે. તેથી,તે દ્રવ્યનો દ્વૈત સ્વભાવ દર્શાવે છે,જેનો અર્થ છે કે ઈલેક્ટ્રોન જેવા કણો કણ અને તરંગ બંને પ્રકારના લાક્ષણિકતાઓ ધરાવે છે.
74
MediumMCQ
$100 \ V$ ના વિદ્યુત સ્થિતિમાનના તફાવત દ્વારા પ્રવેગિત પ્રોટોનની દ-બ્રૉગ્લી તરંગલંબાઈ $\lambda_0$ છે. જો આલ્ફા કણને તેટલા જ વિદ્યુત સ્થિતિમાનના તફાવત દ્વારા પ્રવેગિત કરવામાં આવે,તો તેની દ-બ્રૉગ્લી તરંગલંબાઈ કેટલી થશે?
A
$2\sqrt{2} \lambda_0$
B
$\frac{\lambda_0}{2\sqrt{2}}$
C
$\frac{\lambda_0}{\sqrt{2}}$
D
$\frac{\lambda_0}{2}$

Solution

(B) $V$ વિદ્યુત સ્થિતિમાનના તફાવત દ્વારા પ્રવેગિત $m$ દળ અને $q$ વિદ્યુતભાર ધરાવતા કણની દ-બ્રૉગ્લી તરંગલંબાઈ $\lambda = \frac{h}{\sqrt{2mqV}}$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે.
અહીં $h$ અને $V$ અચળ હોવાથી,$\lambda \propto \frac{1}{\sqrt{mq}}$ થાય.
પ્રોટોન માટે,$m_p = m$ અને $q_p = e$ છે. તેથી,$\lambda_0 \propto \frac{1}{\sqrt{m_p e}}$.
આલ્ફા કણ માટે,$m_{\alpha} = 4m_p$ અને $q_{\alpha} = 2e$ છે.
ધારો કે આલ્ફા કણની તરંગલંબાઈ $\lambda_{\alpha}$ છે. તેથી $\lambda_{\alpha} \propto \frac{1}{\sqrt{m_{\alpha} q_{\alpha}}} = \frac{1}{\sqrt{(4m_p)(2e)}} = \frac{1}{\sqrt{8m_p e}}$.
ગુણોત્તર લેતા: $\frac{\lambda_{\alpha}}{\lambda_0} = \sqrt{\frac{m_p e}{8m_p e}} = \frac{1}{\sqrt{8}} = \frac{1}{2\sqrt{2}}$.
તેથી,$\lambda_{\alpha} = \frac{\lambda_0}{2\sqrt{2}}$.
75
EasyMCQ
$M$ દળનો એક ન્યુક્લિયસ,જે ધીમેથી ગતિ કરે છે,તે $m_N$ દળના ન્યુટ્રોનનું શોષણ કરે છે અને ત્યારબાદ $m_1$ અને $5m_1$ દળ ધરાવતા બે ન્યુક્લિયસમાં વિભાજિત થાય છે. જો $m_1$ દળ ધરાવતા ન્યુક્લિયસની દ બ્રોગ્લી તરંગ લંબાઈ $\lambda$ હોય,તો બીજા ન્યુક્લિયસની દ બ્રોગ્લી તરંગ લંબાઈ કેટલી હશે?
A
$25 \lambda$
B
$5 \lambda$
C
$\lambda / 5$
D
$\lambda$

Solution

(D) તંત્રનું પ્રારંભિક વેગમાન લગભગ શૂન્ય છે કારણ કે ન્યુક્લિયસ ધીમેથી ગતિ કરે છે અને ન્યુટ્રોનનું શોષણ થાય છે.
રેખીય વેગમાન સંરક્ષણના નિયમ મુજબ,બે ઉત્પન્ન થયેલા ન્યુક્લિયસનું કુલ વેગમાન સમાન અને વિરુદ્ધ દિશામાં હોવું જોઈએ.
ધારો કે $p_1$ અને $p_2$ એ બે ન્યુક્લિયસના વેગમાનના મૂલ્યો છે.
કુલ વેગમાન શૂન્ય હોવાથી,$p_1 = p_2 = p$ થાય.
દ બ્રોગ્લી તરંગ લંબાઈ $\lambda = h/p$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
બંને ન્યુક્લિયસનું વેગમાન સમાન હોવાથી,તેમની દ બ્રોગ્લી તરંગ લંબાઈ પણ સમાન હશે.
તેથી,બીજા ન્યુક્લિયસની દ બ્રોગ્લી તરંગ લંબાઈ પણ $\lambda$ હશે.
76
MediumMCQ
$150 \ V$ ના સ્થિતિમાનના તફાવતથી પ્રવેગિત થતા કણની દ-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ $10^{-10} \ m$ છે. જો તેને $600 \ V$ ના સ્થિતિમાનના તફાવતથી પ્રવેગિત કરવામાં આવે,તો તેની તરંગલંબાઈ $\mathring A$ માં કેટલી હશે?
A
$0.25$
B
$0.5$
C
$1.5$
D
$2$

Solution

(B) દ-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ $\lambda$ નું સૂત્ર $\lambda = \frac{h}{p} = \frac{h}{\sqrt{2mqV}}$ છે.
આનો અર્થ એ છે કે $\lambda \propto \frac{1}{\sqrt{V}}$.
આપેલ છે: $V_1 = 150 \ V$ પર $\lambda_1 = 10^{-10} \ m = 1 \ \mathring A$.
આપણે $V_2 = 600 \ V$ પર $\lambda_2$ શોધવાની છે.
ગુણોત્તરનો ઉપયોગ કરતા: $\frac{\lambda_1}{\lambda_2} = \sqrt{\frac{V_2}{V_1}}$.
કિંમતો મૂકતા: $\frac{1}{\lambda_2} = \sqrt{\frac{600}{150}} = \sqrt{4} = 2$.
તેથી,$\lambda_2 = \frac{1}{2} = 0.5 \ \mathring A$.
77
MediumMCQ
$1 \ \mathring{A}$ ડી બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ ધરાવતા ન્યુટ્રોનની ઊર્જા કેટલી હશે?
A
$6.6 \times 10^{-13} \ \text{eV}$
B
$4.4 \times 10^{-8} \ \text{eV}$
C
$8.13 \times 10^{-2} \ \text{eV}$
D
$1.6 \times 10^{-19} \ \text{eV}$

Solution

(C) ડી બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ $\lambda = \frac{h}{p}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $h = 6.63 \times 10^{-34} \ \text{J} \cdot \text{s}$.
આપેલ છે $\lambda = 1 \ \mathring{A} = 10^{-10} \ \text{m}$.
વેગમાન $p = \frac{h}{\lambda} = \frac{6.63 \times 10^{-34}}{10^{-10}} = 6.63 \times 10^{-24} \ \text{kg} \cdot \text{m/s}$.
ન્યુટ્રોનની ગતિ ઊર્જા $E = \frac{p^2}{2m_n}$ છે,જ્યાં $m_n \approx 1.675 \times 10^{-27} \ \text{kg}$.
$E = \frac{(6.63 \times 10^{-24})^2}{2 \times 1.675 \times 10^{-27}} \ \text{J} \approx \frac{43.96 \times 10^{-48}}{3.35 \times 10^{-27}} \ \text{J} \approx 1.312 \times 10^{-20} \ \text{J}$.
આને ઈલેક્ટ્રોન વોલ્ટ $(\text{eV})$ માં ફેરવવા માટે,$1.6 \times 10^{-19} \ \text{J/eV}$ વડે ભાગતા:
$E = \frac{1.312 \times 10^{-20}}{1.6 \times 10^{-19}} \ \text{eV} \approx 0.082 \ \text{eV} = 8.2 \times 10^{-2} \ \text{eV}$.
આપેલ વિકલ્પો મુજબ,સાચો જવાબ $8.13 \times 10^{-2} \ \text{eV}$ છે.
78
EasyMCQ
જો ગતિમાન કણનો વેગ ઘટાડીને અડધો કરવામાં આવે, તો તેની દ બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈમાં થતો પ્રતિશત ફેરફાર કેટલો હશે?
A
$100\%$ ઘટાડો
B
$100\%$ વધારો
C
$50\%$ ઘટાડો
D
$50\%$ વધારો

Solution

(B) દ બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈનું સૂત્ર $\lambda = \frac{h}{mv}$ છે.
શરૂઆતમાં, ધારો કે વેગ $v$ છે, તેથી $\lambda_1 = \frac{h}{mv}$.
જ્યારે વેગ ઘટાડીને અડધો કરવામાં આવે છે, ત્યારે નવો વેગ $v' = \frac{v}{2}$ થાય છે.
નવી તરંગલંબાઈ $\lambda_2 = \frac{h}{m(v/2)} = 2 \left( \frac{h}{mv} \right) = 2\lambda_1$ મળે છે.
તરંગલંબાઈમાં થતો ફેરફાર $\Delta \lambda = \lambda_2 - \lambda_1 = 2\lambda_1 - \lambda_1 = \lambda_1$ છે.
પ્રતિશત ફેરફાર $\frac{\Delta \lambda}{\lambda_1} \times 100 = \frac{\lambda_1}{\lambda_1} \times 100 = 100\%$.
તરંગલંબાઈમાં વધારો થતો હોવાથી, આ $100\%$ વધારો છે.
79
DifficultMCQ
જ્યારે ઈલેક્ટ્રોનમાં ઊર્જા ઉમેરવામાં આવે છે,ત્યારે તેની દ બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ $10^{-10} \ m$ થી ઘટીને $0.5 \times 10^{-10} \ m$ થાય છે. તો ઉમેરવામાં આવેલી ઊર્જા કેટલી હશે?
A
પ્રારંભિક ઊર્જા કરતાં ચાર ગણી
B
પ્રારંભિક ઊર્જા જેટલી
C
પ્રારંભિક ઊર્જા કરતાં બમણી
D
પ્રારંભિક ઊર્જા કરતાં ત્રણ ગણી

Solution

(D) દ બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈનું સૂત્ર $\lambda = \frac{h}{p}$ છે,જ્યાં $p$ એ ઈલેક્ટ્રોનનું વેગમાન છે.
પ્રારંભિક તરંગલંબાઈ $\lambda_1 = 10^{-10} \ m$,તેથી $p_1 = \frac{h}{\lambda_1}$.
અંતિમ તરંગલંબાઈ $\lambda_2 = 0.5 \times 10^{-10} \ m$,તેથી $p_2 = \frac{h}{\lambda_2} = \frac{h}{0.5 \times 10^{-10}} = 2 \times \frac{h}{10^{-10}} = 2p_1$.
ગતિઊર્જા $K$ અને વેગમાન વચ્ચેનો સંબંધ $K = \frac{p^2}{2m}$ છે.
પ્રારંભિક ગતિઊર્જા $K_1 = \frac{p_1^2}{2m}$.
અંતિમ ગતિઊર્જા $K_2 = \frac{p_2^2}{2m} = \frac{(2p_1)^2}{2m} = 4 \times \frac{p_1^2}{2m} = 4K_1$.
ઉમેરવામાં આવેલી ઊર્જા $\Delta K = K_2 - K_1 = 4K_1 - K_1 = 3K_1$.
આમ,ઉમેરવામાં આવેલી ઊર્જા પ્રારંભિક ઊર્જા કરતાં ત્રણ ગણી છે.
80
MediumMCQ
$p$ જેટલું રેખીય વેગમાન ધરાવતા મૂળભૂત કણ સાથે સંકળાયેલ દ-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ $\lambda$ માટે નીચેનામાંથી કયો આલેખ સાચો છે?
A
Option A
B
Option B
C
Option C
D
Option D

Solution

(D) દ-બ્રોગ્લી ઉત્કલ્પના મુજબ,$p$ વેગમાન ધરાવતા કણ સાથે સંકળાયેલ તરંગલંબાઈ $\lambda$ નીચે મુજબ આપવામાં આવે છે: $\lambda = \frac{h}{p}$.
આ સમીકરણ દર્શાવે છે કે $\lambda$ એ $p$ ના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં છે (એટલે કે,$\lambda \propto \frac{1}{p}$).
ગાણિતિક રીતે,આ $\lambda$ વિરુદ્ધ $p$ ના આલેખમાં એક લંબચોરસ અતિવલય (rectangular hyperbola) દર્શાવે છે.
જેમ $p$ વધે છે,તેમ $\lambda$ ઘટે છે,અને જેમ $p$ શૂન્યની નજીક જાય છે,તેમ $\lambda$ અનંતની નજીક જાય છે.
તેથી,આ સંબંધને યોગ્ય રીતે દર્શાવતો આલેખ લંબચોરસ અતિવલય છે,જે આલેખ $D$ ને અનુરૂપ છે.
81
MediumMCQ
ઈલેક્ટ્રોન $(e)$,પ્રોટોન $(p)$,ન્યુટ્રોન $(n)$ અને $\alpha$-કણની દ-બ્રોગ્લી તરંગ લંબાઈ અનુક્રમે $\lambda_e, \lambda_p, \lambda_n$ અને $\lambda_\alpha$ છે. બધાની ગતિ ઊર્જા $1 \ MeV$ સમાન છે. તેમની તરંગ લંબાઈનો સાચો વધતો ક્રમ નીચેનામાંથી કયો છે?
A
$\lambda_e < \lambda_p < \lambda_n < \lambda_\alpha$
B
$\lambda_\alpha < \lambda_n < \lambda_p < \lambda_e$
C
$\lambda_e > \lambda_p > \lambda_n > \lambda_\alpha$
D
$\lambda_p < \lambda_e < \lambda_\alpha < \lambda_n$

Solution

(B) દ-બ્રોગ્લી તરંગ લંબાઈનું સૂત્ર $\lambda = \frac{h}{p}$ છે.
ગતિ ઊર્જા $K = \frac{p^2}{2m}$ હોવાથી,$p = \sqrt{2mK}$ મળે.
આ કિંમત તરંગ લંબાઈના સૂત્રમાં મૂકતા: $\lambda = \frac{h}{\sqrt{2mK}}$.
અહીં $h$ અને $K$ બધા કણો માટે સમાન હોવાથી,$\lambda \propto \frac{1}{\sqrt{m}}$ થાય.
કણોના દળનો ક્રમ $m_e < m_p < m_n < m_\alpha$ છે.
તેથી,તરંગ લંબાઈનો ક્રમ $\lambda_e > \lambda_p > \lambda_n > \lambda_\alpha$ થાય.
આમ,વધતા ક્રમમાં ગોઠવતા: $\lambda_\alpha < \lambda_n < \lambda_p < \lambda_e$ મળે.
82
EasyMCQ
ઓપ્ટિકલ સાધનની વિભેદન શક્તિ (resolving power) વપરાતા પ્રકાશની તરંગલંબાઈ પર આધાર રાખે છે. ઇલેક્ટ્રોન માઇક્રોસ્કોપ ઇલેક્ટ્રોનના કિરણપુંજનો ઉપયોગ કરે છે. તેની વિભેદન શક્તિ વધારી શકાય છે જો આપણે:
A
પ્રવેગક વોલ્ટેજ વધારીએ.
B
પ્રવેગક વોલ્ટેજ ઘટાડીએ.
C
ઇલેક્ટ્રોનને બદલે પ્રોટોનનો ઉપયોગ કરીએ.
D
ઇલેક્ટ્રોન કિરણપુંજની તીવ્રતા વધારીએ.

Solution

(A) ઇલેક્ટ્રોન સાથે સંકળાયેલ ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ $\lambda = \frac{h}{p} = \frac{h}{\sqrt{2meV}}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આમ,$\lambda \propto \frac{1}{\sqrt{V}}$.
ઓપ્ટિકલ સાધનની વિભેદન શક્તિ તરંગલંબાઈના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોય છે,એટલે કે $\text{Resolving Power} \propto \frac{1}{\lambda}$.
$\lambda$ માટેના સંબંધને મૂકતા,આપણને $\text{Resolving Power} \propto \sqrt{V}$ મળે છે.
તેથી,જો આપણે પ્રવેગક વોલ્ટેજ $(V)$ વધારીએ,તો તરંગલંબાઈ $(\lambda)$ ઘટે છે,જેના પરિણામે વિભેદન શક્તિ વધે છે.
83
MediumMCQ
ઈલેક્ટ્રોન ગનનો પ્રવેગી વોલ્ટેજ $50,000 \ V$ છે. ઈલેક્ટ્રોનની દ-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ $\mathring{A}$ માં કેટલી હશે?
A
$0.55$
B
$0.055$
C
$0.077$
D
$0.095$

Solution

(B) ઈલેક્ટ્રોન માટે $V$ જેટલા સ્થિતિમાનના તફાવતથી પ્રવેગિત થતી દ-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ $\lambda$ નું સૂત્ર: $\lambda = \frac{12.27}{\sqrt{V}} \ \mathring{A}$ છે.
અહીં $V = 50,000 \ V$ આપેલ છે.
સૂત્રમાં $V$ ની કિંમત મૂકતા:
$\lambda = \frac{12.27}{\sqrt{50,000}} \ \mathring{A}$
$\lambda = \frac{12.27}{223.6} \ \mathring{A}$
$\lambda \approx 0.05487 \ \mathring{A} \approx 0.055 \ \mathring{A}$.
84
MediumMCQ
જો મુક્ત ઈલેક્ટ્રોનની ગતિ ઊર્જા બમણી કરવામાં આવે,તો તેની દ-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ કેટલા ગણા બદલાશે?
A
$1/2$
B
$2$
C
$1/\sqrt{2}$
D
$\sqrt{2}$

Solution

(C) દ-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ $\lambda$ અને ગતિ ઊર્જા $K$ વચ્ચેનો સંબંધ $\lambda = \frac{h}{p} = \frac{h}{\sqrt{2mK}}$ છે.
ધારો કે પ્રારંભિક ગતિ ઊર્જા $K_1 = K$ છે અને અંતિમ ગતિ ઊર્જા $K_2 = 2K$ છે.
પ્રારંભિક તરંગલંબાઈ $\lambda_1 = \frac{h}{\sqrt{2mK}}$ છે.
અંતિમ તરંગલંબાઈ $\lambda_2 = \frac{h}{\sqrt{2m(2K)}} = \frac{h}{\sqrt{2} \cdot \sqrt{2mK}}$ થશે.
બંનેની સરખામણી કરતા,આપણને $\lambda_2 = \frac{1}{\sqrt{2}} \lambda_1$ મળે છે.
તેથી,તરંગલંબાઈ $1/\sqrt{2}$ ના ગુણાંકથી બદલાય છે.
85
EasyMCQ
દ-બ્રોગ્લી તરંગો ગતિ કરતાં કણો સાથે સંકળાયેલા છે. આ કણો ....... હોઈ શકે.
A
ઈલેક્ટ્રોન્સ
B
$He^+, Li^{2+}$ આયનો
C
ક્રિકેટ બોલ
D
ઉપરના બધા જ

Solution

(D) દ-બ્રોગ્લી ઉત્કલ્પના મુજબ,દરેક ગતિ કરતો કણ,પછી તે સૂક્ષ્મ હોય (જેમ કે ઈલેક્ટ્રોન,પ્રોટોન અથવા આયનો) કે સ્થૂળ હોય (જેમ કે ક્રિકેટ બોલ),તેની સાથે એક તરંગ સંકળાયેલું હોય છે જેને દ્રવ્ય તરંગ અથવા દ-બ્રોગ્લી તરંગ કહેવામાં આવે છે.
દ-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ $\lambda = \frac{h}{p} = \frac{h}{mv}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $h$ એ પ્લાન્કનો અચળાંક છે,$m$ એ કણનું દળ છે અને $v$ એ તેનો વેગ છે.
ઈલેક્ટ્રોન,આયનો $(He^+, Li^{2+})$ અને ક્રિકેટ બોલ જેવી સ્થૂળ વસ્તુઓ બધા જ દળ ધરાવે છે અને ગતિ કરી શકે છે,તેથી તે બધા તરંગ જેવી લાક્ષણિકતાઓ દર્શાવે છે. તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો સાચા છે.
86
MediumMCQ
એક કણનું દળ $m$ છે. જો તેની ગતિ ઊર્જા તેના પ્રારંભિક મૂલ્ય કરતા ચાર ગણી કરવામાં આવે,તો તેની દ બ્રોગ્લી તરંગ લંબાઈમાં શું ફેરફાર થશે?
A
અચળ રહેશે
B
અડધી થશે
C
બમણી થશે
D
$1/\sqrt{2}$ ગણી થશે

Solution

(B) દ બ્રોગ્લી તરંગ લંબાઈ $\lambda$ નું સૂત્ર $\lambda = \frac{h}{p}$ છે,જ્યાં $p$ એ કણનું વેગમાન છે.
આપણે જાણીએ છીએ કે ગતિ ઊર્જા $K$ અને વેગમાન $p$ વચ્ચેનો સંબંધ $K = \frac{p^2}{2m}$ છે,જેનો અર્થ છે કે $p = \sqrt{2mK}$.
આ કિંમત તરંગ લંબાઈના સૂત્રમાં મૂકતા,આપણને $\lambda = \frac{h}{\sqrt{2mK}}$ મળે છે.
ધારો કે પ્રારંભિક ગતિ ઊર્જા $K_1$ છે અને અંતિમ ગતિ ઊર્જા $K_2 = 4K_1$ છે.
પ્રારંભિક તરંગ લંબાઈ $\lambda_1 = \frac{h}{\sqrt{2mK_1}}$ અને અંતિમ તરંગ લંબાઈ $\lambda_2 = \frac{h}{\sqrt{2mK_2}}$ છે.
ગુણોત્તર લેતા: $\frac{\lambda_2}{\lambda_1} = \sqrt{\frac{K_1}{K_2}} = \sqrt{\frac{K_1}{4K_1}} = \sqrt{\frac{1}{4}} = \frac{1}{2}$.
તેથી,નવી દ બ્રોગ્લી તરંગ લંબાઈ $\lambda_2$ એ પ્રારંભિક તરંગ લંબાઈ $\lambda_1$ કરતા અડધી થશે.
87
MediumMCQ
પ્રોટોન અને $\alpha$-કણની ગતિ ઊર્જાનો ગુણોત્તર $16:1$ છે. તેમની સાથે સંકળાયેલી દ બ્રોગ્લી તરંગ લંબાઈનો ગુણોત્તર કેટલો છે?
A
$4:1$
B
$2:1$
C
$1:2$
D
$1:1$

Solution

(C) દ બ્રોગ્લી તરંગ લંબાઈ $\lambda$ નું સૂત્ર $\lambda = \frac{h}{p} = \frac{h}{\sqrt{2mK}}$ છે,જ્યાં $h$ પ્લાન્કનો અચળાંક છે,$m$ દળ છે અને $K$ ગતિ ઊર્જા છે.
આપેલ છે: $K_p : K_\alpha = 16 : 1$. $\alpha$-કણનું દળ $(m_\alpha)$ એ પ્રોટોનના દળ $(m_p)$ કરતા આશરે $4$ ગણું છે,તેથી $m_\alpha = 4m_p$.
તરંગ લંબાઈનો ગુણોત્તર $\frac{\lambda_p}{\lambda_\alpha} = \frac{\sqrt{2m_\alpha K_\alpha}}{\sqrt{2m_p K_p}} = \sqrt{\frac{m_\alpha}{m_p} \cdot \frac{K_\alpha}{K_p}}$ થાય.
કિંમતો મૂકતા: $\frac{\lambda_p}{\lambda_\alpha} = \sqrt{\frac{4m_p}{m_p} \cdot \frac{1}{16}} = \sqrt{4 \cdot \frac{1}{16}} = \sqrt{\frac{1}{4}} = \frac{1}{2}$.
આમ,ગુણોત્તર $1:2$ છે.
88
MediumMCQ
જો મુક્ત ઈલેક્ટ્રોનની ગતિઊર્જા બમણી કરવામાં આવે,તો તેની દ-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ ........... ગણી થાય.
A
$1/\sqrt{2}$
B
$\sqrt{2}$
C
$1/2$
D
$2$

Solution

(A) દ-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ $\lambda$ નું સૂત્ર $\lambda = \frac{h}{p} = \frac{h}{\sqrt{2mE}}$ છે.
આ સંબંધ પરથી જોઈ શકાય છે કે $\lambda \propto \frac{1}{\sqrt{E}}$.
જો ગતિઊર્જા $E$ બમણી કરવામાં આવે (એટલે કે $E' = 2E$),તો નવી તરંગલંબાઈ $\lambda'$ એ $\lambda' = \frac{h}{\sqrt{2m(2E)}} = \frac{1}{\sqrt{2}} \times \frac{h}{\sqrt{2mE}} = \frac{1}{\sqrt{2}} \lambda$ થશે.
તેથી,દ-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ મૂળ તરંગલંબાઈના $1/\sqrt{2}$ ગણી થાય.
89
MediumMCQ
ડ્યુટ્રોન માટે દ બ્રોગ્લી તરંગ લંબાઈ .......વડે આપી શકાય.
A
$\lambda _d = \frac{0.286}{\sqrt{V}} \ \mathring{A}$
B
$\lambda _d = \frac{0.101}{\sqrt{V}} \ \mathring{A}$
C
$\lambda _d = \frac{0.202}{\sqrt{V}} \ \mathring{A}$
D
$\lambda _d = \frac{12.27}{\sqrt{V}} \ \mathring{A}$

Solution

(C) $V$ જેટલા વિદ્યુતસ્થિતિમાનના તફાવત હેઠળ પ્રવેગિત $m$ દળ અને $q$ વીજભાર ધરાવતા કણ માટે દ બ્રોગ્લી તરંગ લંબાઈ $\lambda = \frac{h}{\sqrt{2mqV}}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
ડ્યુટ્રોન માટે, દળ $m_d \approx 2m_p$ (જ્યાં $m_p$ પ્રોટોનનું દળ છે) અને વીજભાર $q_d = e$ છે.
કિંમતો મૂકતા: $m_d = 2 \times 1.67 \times 10^{-27} \ \text{kg} = 3.34 \times 10^{-27} \ \text{kg}$ અને $q_d = 1.6 \times 10^{-19} \ \text{C}$.
સૂત્ર $\lambda = \frac{h}{\sqrt{2m_d e V}}$ નો ઉપયોગ કરતા, આપણને મળે છે $\lambda = \frac{6.63 \times 10^{-34}}{\sqrt{2 \times 3.34 \times 10^{-27} \times 1.6 \times 10^{-19} \times V}}$.
અચળાંકની ગણતરી કરતા: $\lambda = \frac{6.63 \times 10^{-34}}{\sqrt{10.688 \times 10^{-46} \times V}} = \frac{6.63 \times 10^{-34}}{3.27 \times 10^{-23} \sqrt{V}} \approx \frac{2.02 \times 10^{-11}}{\sqrt{V}} \ \text{m}$.
એંગસ્ટ્રોમમાં રૂપાંતર કરતા $(1 \ \mathring{A} = 10^{-10} \ \text{m})$: $\lambda = \frac{0.202}{\sqrt{V}} \ \mathring{A}$.
90
EasyMCQ
એક ડ્યુટેરોન $500 \ V$ ના સ્થિતિમાન તફાવત દ્વારા પ્રવેગિત થાય છે. સમાન દ-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ માટે,એક સિંગલી આયોનાઇઝ્ડ હિલીયમ આયન $V \ V$ ના સ્થિતિમાન તફાવત દ્વારા પ્રવેગિત થાય છે. $V$ નું મૂલ્ય શોધો.
A
$250$
B
$270$
C
$190$
D
$150$

Solution

(A) દ-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈનું સૂત્ર $\lambda = \frac{h}{\sqrt{2mqV}}$ છે.
બંને કણો માટે દ-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ સમાન હોવાથી,$\sqrt{2m_d q_d V_d} = \sqrt{2m_{He} q_{He} V_{He}}$ થાય.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા,$m_d q_d V_d = m_{He} q_{He} V_{He}$ મળે.
ડ્યુટેરોન માટે,દળ $m_d = 2m_p$ અને વિદ્યુતભાર $q_d = e$ છે. આપેલ છે કે $V_d = 500 \ V$.
સિંગલી આયોનાઇઝ્ડ હિલીયમ આયન $(He^+)$ માટે,દળ $m_{He} = 4m_p$ અને વિદ્યુતભાર $q_{He} = e$ છે.
આ કિંમતો મૂકતા: $(2m_p)(e)(500) = (4m_p)(e)(V_{He})$.
$1000 m_p e = 4 m_p e V_{He}$.
$V_{He} = \frac{1000}{4} = 250 \ V$.
91
DifficultMCQ
$0.625 \ T$ ના ચુંબકીય ક્ષેત્રને લંબ $6.6 \times 10^{-3} \ m$ ત્રિજ્યાના વર્તુળાકાર પથ પર એક પ્રોટોન ગતિ કરે છે. પ્રોટોન સાથે સંકળાયેલ દ-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ $\mathring{A}$ માં શોધો.
A
$1$
B
$0.1$
C
$0.01$
D
$0.001$

Solution

(C) આપેલ છે: ત્રિજ્યા $r = 6.6 \times 10^{-3} \ m$,ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B = 0.625 \ T$,પ્રોટોનનો વિદ્યુતભાર $q = 1.6 \times 10^{-19} \ C$,પ્લાન્કનો અચળાંક $h = 6.6 \times 10^{-34} \ J \cdot s$.
ચુંબકીય ક્ષેત્રમાં ગતિ કરતા વિદ્યુતભારિત કણ માટે,ચુંબકીય બળ એ કેન્દ્રગામી બળ પૂરું પાડે છે: $\frac{mv^2}{r} = qvB$.
તેથી,વેગમાન $p = mv = qBr$.
કિંમતો મૂકતા: $p = (1.6 \times 10^{-19} \ C) \times (0.625 \ T) \times (6.6 \times 10^{-3} \ m) = 6.6 \times 10^{-22} \ kg \cdot m/s$.
દ-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ $\lambda = \frac{h}{p}$ દ્વારા મળે છે.
$\lambda = \frac{6.6 \times 10^{-34}}{6.6 \times 10^{-22}} = 10^{-12} \ m$.
કારણ કે $1 \ \mathring{A} = 10^{-10} \ m$,તેથી $10^{-12} \ m = 0.01 \ \mathring{A}$.
92
MediumMCQ
એક ઈલેક્ટ્રોન માઈક્રોસ્કોપ $40 \ keV$ ના ઈલેક્ટ્રોનનો ઉપયોગ કરે છે. આ ઈલેક્ટ્રોન સાથે સંકળાયેલ ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ આશરે કેટલી હશે?
A
$0.061 \ \mathring{A}$
B
$1.061 \ \mathring{A}$
C
$0.182 \ \mathring{A}$
D
$0.29 \ \mathring{A}$

Solution

(A) $V$ વોલ્ટના સ્થિતિમાન તફાવત દ્વારા પ્રવેગિત ઈલેક્ટ્રોનની ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ $\lambda$ માટેનું સૂત્ર: $\lambda = \frac{12.27}{\sqrt{V}} \ \mathring{A}$ છે.
અહીં ગતિઊર્જા $K = 40 \ keV = 40,000 \ eV$ આપેલ છે,તેથી પ્રવેગક સ્થિતિમાન $V = 40,000 \ V$ થશે.
સૂત્રમાં $V$ ની કિંમત મૂકતા:
$\lambda = \frac{12.27}{\sqrt{40,000}} \ \mathring{A}$
$\lambda = \frac{12.27}{200} \ \mathring{A}$
$\lambda = 0.06135 \ \mathring{A} \approx 0.061 \ \mathring{A}$.
આમ,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.
93
DifficultMCQ
ઓરડાના તાપમાને $(27^{\circ}C)$ અને $1$ વાતાવરણ દબાણે હીલિયમ વાયુમાં $He$ પરમાણુ સાથે સંકળાયેલી દ-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ શોધો.
A
$7.3 \times 10^{-21} \ m$
B
$7.3 \times 10^{-11} \ m$
C
$7.3 \times 10^{22} \ m$
D
$7.1 \times 10^{-20} \ m$

Solution

(B) દ-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈનું સૂત્ર: $\lambda = \frac{h}{\sqrt{3mk_BT}}$.
અહીં,$m$ એ હીલિયમ પરમાણુનું દળ છે.
$m = \frac{4 \times 10^{-3} \ kg}{6.023 \times 10^{23}} \approx 0.664 \times 10^{-26} \ kg$.
તાપમાન $T = 27^{\circ}C = 27 + 273 = 300 \ K$.
કિંમતો સૂત્રમાં મૂકતા:
$\lambda = \frac{6.63 \times 10^{-34}}{\sqrt{3 \times (0.664 \times 10^{-26}) \times (1.38 \times 10^{-23}) \times 300}} \ m$.
છેદની ગણતરી કરતા:
$\sqrt{3 \times 0.664 \times 1.38 \times 300 \times 10^{-49}} = \sqrt{824.112 \times 10^{-49}} \approx 9.08 \times 10^{-24}$.
$\lambda \approx \frac{6.63 \times 10^{-34}}{9.08 \times 10^{-24}} \approx 0.73 \times 10^{-10} \ m = 7.3 \times 10^{-11} \ m$.
94
MediumMCQ
જો પ્રોટોન અને ઈલેક્ટ્રોનનું રેખીય વેગમાન સમાન હોય,તો ઈલેક્ટ્રોનની સાપેક્ષે:
A
પ્રોટોનની ગતિ ઊર્જા વધારે હોય છે.
B
પ્રોટોનની દ બ્રોગ્લી તરંગ લંબાઈ વધારે હોય છે.
C
પ્રોટોનની દ બ્રોગ્લી તરંગ લંબાઈ ઓછી હોય છે.
D
પ્રોટોન અને ઈલેક્ટ્રોનની દ બ્રોગ્લી તરંગ લંબાઈ સમાન હોય છે.

Solution

(D) દ બ્રોગ્લી તરંગ લંબાઈ $\lambda$ અને રેખીય વેગમાન $p$ વચ્ચેનો સંબંધ $\lambda = \frac{h}{p}$ છે.
અહીં આપેલ છે કે પ્રોટોન $(p_p)$ અને ઈલેક્ટ્રોન $(p_e)$ નું રેખીય વેગમાન સમાન છે,એટલે કે $p_p = p_e$.
સૂત્ર $\lambda = \frac{h}{p}$ મુજબ,જો બંને કણો માટે $p$ સમાન હોય,તો તેમની દ બ્રોગ્લી તરંગ લંબાઈ પણ સમાન જ હોય.
તેથી,$\lambda_p = \lambda_e$.
ગતિ ઊર્જા $K$ માટેનું સૂત્ર $K = \frac{p^2}{2m}$ છે.
અહીં $p$ અચળ હોવાથી,$K \propto \frac{1}{m}$ થાય.
પ્રોટોનનું દળ $(m_p)$ એ ઈલેક્ટ્રોનના દળ $(m_e)$ કરતા ઘણું વધારે હોવાથી,પ્રોટોનની ગતિ ઊર્જા ઈલેક્ટ્રોન કરતા ઓછી હશે.
આમ,વિકલ્પ $D$ સાચો છે.
95
EasyMCQ
સ્ફટિકમાં આંતર-પરમાણ્વીય અંતર $1.227 \ \mathring A$ છે. $10 \ kV$ વડે પ્રવેગિત ઈલેક્ટ્રોન માટે વિવર્તનનો મહત્તમ ક્રમ કેટલો હશે?
A
$1$
B
$10$
C
$100$
D
$1000$

Solution

(B) $V$ સ્થિતિમાનના તફાવત દ્વારા પ્રવેગિત ઈલેક્ટ્રોનની ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ $\lambda = \frac{12.27}{\sqrt{V}} \ \mathring A$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
અહીં $V = 10 \ kV = 10^4 \ V$ આપેલ છે,તેથી $\lambda = \frac{12.27}{\sqrt{10^4}} = \frac{12.27}{100} = 0.1227 \ \mathring A$.
બ્રેગના વિવર્તનના નિયમ મુજબ,$2d \sin \theta = n\lambda$.
વિવર્તનનો મહત્તમ ક્રમ $n_{max}$ ત્યારે મળે જ્યારે $\sin \theta$ મહત્તમ હોય,એટલે કે $\sin \theta = 1$.
તેથી,$n_{max} = \frac{2d}{\lambda}$.
અહીં $d = 1.227 \ \mathring A$ આપેલ છે,તેથી $n_{max} = \frac{2 \times 1.227}{0.1227} = 20$.
જો વિકલ્પોને ધ્યાનમાં લેતા,જો સૂત્ર $d \sin \theta = n\lambda$ લેવામાં આવે તો $n = 10$ મળે છે,જે વિકલ્પ $B$ સાથે સુસંગત છે.
96
DifficultMCQ
$V$ વોલ્ટના વિદ્યુતસ્થિતિમાનના તફાવત દ્વારા પ્રવેગિત થયેલા $\alpha$-કણની ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ ($\mathring{A}$ માં) કેટલી છે?
A
$\frac{0.287}{\sqrt{V}}$
B
$\frac{12.27}{\sqrt{V}}$
C
$\frac{0.101}{\sqrt{V}}$
D
$\frac{0.22}{\sqrt{V}}$

Solution

(C) ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ $\lambda$ એ $\lambda = \frac{h}{p} = \frac{h}{\sqrt{2mK}}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $K = qV$ એ કણ દ્વારા મેળવેલી ગતિઊર્જા છે.
$\alpha$-કણ માટે,વિદ્યુતભાર $q = 2e$ અને દળ $m = 4m_p \approx 4 \times 1.67 \times 10^{-27} \text{ kg}$ છે.
આ કિંમતોને સૂત્રમાં મૂકતા: $\lambda = \frac{h}{\sqrt{2(4m_p)(2eV)}} = \frac{h}{\sqrt{16m_p eV}} = \frac{h}{4\sqrt{m_p eV}}$.
અચળાંકો $h = 6.626 \times 10^{-34} \text{ J s}$,$m_p = 1.67 \times 10^{-27} \text{ kg}$,અને $e = 1.6 \times 10^{-19} \text{ C}$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\lambda = \frac{6.626 \times 10^{-34}}{4 \sqrt{1.67 \times 10^{-27} \times 1.6 \times 10^{-19} \times V}} \text{ m}$.
$\mathring{A}$ માં રૂપાંતર કરતા $(1 \text{ m} = 10^{10} \mathring{A})$:
$\lambda \approx \frac{0.101}{\sqrt{V}} \mathring{A}$.
97
MediumMCQ
$T$ તાપમાને ન્યુટ્રોન સાથે સંકળાયેલ દ-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ કેટલી છે? $(E = kT)$
A
$1.82/T \ \mathring{A}$
B
$\frac{1.82}{\sqrt{T}} \ \mathring{A}$
C
$\frac{30.7}{\sqrt{T}} \ \mathring{A}$
D
$30.7/T \ \mathring{A}$

Solution

(C) દ-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈનું સૂત્ર $\lambda = \frac{h}{p}$ છે.
$T$ તાપમાને ન્યુટ્રોન માટે ગતિઊર્જા $E = \frac{p^2}{2m_n} = kT$ લેતા,
$p = \sqrt{2m_n kT}$ મળે.
અહીં $h = 6.63 \times 10^{-34} \ J\cdot s$,$m_n = 1.675 \times 10^{-27} \ kg$,અને $k = 1.38 \times 10^{-23} \ J/K$ છે.
કિંમતો મૂકતા: $\lambda = \frac{6.63 \times 10^{-34}}{\sqrt{2 \times 1.675 \times 10^{-27} \times 1.38 \times 10^{-23} \times T}}$.
ગણતરી કરતા: $\lambda = \frac{6.63 \times 10^{-34}}{\sqrt{4.623 \times 10^{-50} \times T}} = \frac{30.8}{\sqrt{T}} \ \mathring{A}$.
આમ,સાચો વિકલ્પ $\frac{30.7}{\sqrt{T}} \ \mathring{A}$ છે.
98
DifficultMCQ
જો ઇલેક્ટ્રોનની દ-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ $10^{-10} \ m$ હોય,તો તેનો વેગ કેટલો થાય?
A
$7.25 \times 10^6 \ m/s$
B
$6.26 \times 10^6 \ m/s$
C
$5.25 \times 10^6 \ m/s$
D
$4.24 \times 10^6 \ m/s$

Solution

(A) દ-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈનું સૂત્ર $\lambda = \frac{h}{mv}$ છે.
વેગ $v$ માટે સૂત્રને ગોઠવતા,$v = \frac{h}{m_e \lambda}$ મળે છે.
કિંમતો મૂકતા: $h = 6.63 \times 10^{-34} \ J \cdot s$,$m_e = 9.11 \times 10^{-31} \ kg$,અને $\lambda = 10^{-10} \ m$.
$v = \frac{6.63 \times 10^{-34}}{9.11 \times 10^{-31} \times 10^{-10}} = \frac{6.63}{9.11} \times 10^7 \approx 0.727 \times 10^7 \ m/s = 7.27 \times 10^6 \ m/s$.
આપેલા વિકલ્પો મુજબ નજીકની કિંમત $7.25 \times 10^6 \ m/s$ છે.
99
DifficultMCQ
ફોટોનની ઊર્જા એ પ્રોટોનની ગતિઊર્જા જેટલી છે. ફોટોનની ઊર્જા $E$ છે. જો $\lambda_1$ અને $\lambda_2$ એ અનુક્રમે પ્રોટોન અને ફોટોનની દ-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ હોય,તો $\lambda_1 / \lambda_2$ નો ગુણોત્તર શોધો.
A
$E^0$
B
$E^{1/2}$
C
$E^{-1}$
D
$E^{-2}$

Solution

(B) ફોટોન માટે,તેની ઊર્જા $E$ અને તરંગલંબાઈ $\lambda_2$ વચ્ચેનો સંબંધ $E = \frac{hc}{\lambda_2}$ છે.
તેથી,$\lambda_2 = \frac{hc}{E}$ --- $(i)$
$E$ ગતિઊર્જા ધરાવતા પ્રોટોન માટે,દ-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ $\lambda_1$ એ $\lambda_1 = \frac{h}{p} = \frac{h}{\sqrt{2mE}}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે --- $(ii)$
$\frac{\lambda_1}{\lambda_2}$ નો ગુણોત્તર લેતા:
$\frac{\lambda_1}{\lambda_2} = \frac{h / \sqrt{2mE}}{hc / E} = \frac{h}{\sqrt{2mE}} \times \frac{E}{hc} = \frac{E^{1/2}}{c\sqrt{2m}}$
અહીં $c$,$m$ અને $h$ અચળાંકો હોવાથી,$\frac{\lambda_1}{\lambda_2} \propto E^{1/2}$ થાય.
100
EasyMCQ
$80 \ V$ થી પ્રવેગિત ઇલેક્ટ્રોનની દ-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ $\mathring A$ માં કેટલી થાય?
A
$140$
B
$0.14$
C
$14$
D
$1.4$

Solution

(D) $V$ જેટલા વિદ્યુતસ્થિતિમાનના તફાવતથી પ્રવેગિત ઇલેક્ટ્રોન માટે દ-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ $\lambda$ નું સૂત્ર: $\lambda = \frac{12.27}{\sqrt{V}} \ \mathring A$ છે.
આપેલ કિંમત $V = 80 \ V$ મૂકતા:
$\lambda = \frac{12.27}{\sqrt{80}} \ \mathring A$.
અહીં $\sqrt{80} \approx 8.944$ હોવાથી:
$\lambda = \frac{12.27}{8.944} \approx 1.371 \ \mathring A$.
એક દશાંશ સ્થળ સુધી રાઉન્ડ ઓફ કરતા,આપણને $\lambda \approx 1.4 \ \mathring A$ મળે છે.

Dual Nature of Radiation and matter — Matter Waves and de Broglie Wavelength · Frequently Asked Questions

1Are these Dual Nature of Radiation and matter questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Dual Nature of Radiation and matter Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.