Gujarati

X-Rays Questions in Gujarati

Class 12 Physics · Atoms · X-Rays

316+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 50 of 316 questions in Gujarati

151
MediumMCQ
સ્ફટિકના બંધારણીય વિશ્લેષણ માટે ક્ષ-કિરણોનો ઉપયોગ થાય છે કારણ કે:
A
ક્ષ-કિરણોની તરંગલંબાઈ આંતર-પરમાણ્વીય અંતરના ક્રમની હોય છે.
B
ક્ષ-કિરણો વધુ ભેદનશક્તિ ધરાવે છે.
C
ક્ષ-કિરણોની તરંગલંબાઈ ન્યુક્લિયસની ત્રિજ્યાના ક્રમની હોય છે.
D
ક્ષ-કિરણો સુસંબદ્ધ વિકિરણ છે.

Solution

(A) સ્ફટિકમાં વિવર્તનની ઘટના થવા માટે, આપાત વિકિરણની તરંગલંબાઈ સ્ફટિક લેટિસમાં રહેલા પરમાણુઓ વચ્ચેના અંતર જેટલી હોવી જોઈએ。
સ્ફટિકમાં આંતર-પરમાણ્વીય અંતર સામાન્ય રીતે $1 \text{ થી } 10 \text{ Å}$ $(10^{-10} \text{ m})$ ની રેન્જમાં હોય છે。
ક્ષ-કિરણોની તરંગલંબાઈ $0.01 \text{ થી } 10 \text{ Å}$ ની રેન્જમાં હોય છે, જે આંતર-પરમાણ્વીય અંતર સાથે મેળ ખાય છે。
તેથી, વિવર્તન ભાત દ્વારા સ્ફટિકના બંધારણનો અભ્યાસ કરવા માટે ક્ષ-કિરણો આદર્શ છે。
152
EasyMCQ
ક્ષ-કિરણોની તરંગલંબાઈ ...... $ \mathring A $ ના ક્રમની હોય છે.
A
$10,000$
B
$1000$
C
$1$
D
$10^{-4}$

Solution

(C) ક્ષ-કિરણો એ ખૂબ જ ટૂંકી તરંગલંબાઈ ધરાવતા વિદ્યુતચુંબકીય તરંગો છે. ક્ષ-કિરણોની સામાન્ય તરંગલંબાઈનો વિસ્તાર આશરે $0.01 \, \mathring A$ થી $10 \, \mathring A$ જેટલો હોય છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$1 \, \mathring A$ એ ક્ષ-કિરણો માટે સૌથી યોગ્ય ક્રમ છે.
153
EasyMCQ
કુલીજ ટ્યૂબ દ્વારા ઉત્પન્ન થતા ક્ષ-કિરણો . . . . . ધરાવે છે.
A
એકવર્ણી
B
મહત્તમ તરંગલંબાઈથી ઓછી બધી જ તરંગલંબાઈઓ
C
ન્યૂનતમ તરંગલંબાઈથી વધારે બધી જ તરંગલંબાઈઓ
D
મહત્તમ અને ન્યૂનતમ તરંગલંબાઈ વચ્ચેની બધી જ તરંગલંબાઈઓ

Solution

(C) કુલીજ ટ્યૂબમાં,ક્ષ-કિરણોનો વર્ણપટ તરંગલંબાઈનો સતત ગાળો ધરાવે છે.
જ્યારે ઊંચી ઝડપ ધરાવતા ઇલેક્ટ્રોન લક્ષ્ય (target) સાથે અથડાય છે,ત્યારે તેઓનું મંદન થાય છે,જેના પરિણામે બ્રેમસ્ટ્રાલુંગ (bremsstrahlung) વિકિરણ ઉત્સર્જિત થાય છે.
આ વિકિરણ એક ચોક્કસ ન્યૂનતમ તરંગલંબાઈ,જેને $\lambda_{min} = \frac{hc}{eV}$ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે,તેનાથી શરૂ કરીને તેનાથી મોટી તમામ તરંગલંબાઈઓ ધરાવે છે.
તેથી,ઉત્પન્ન થતા ક્ષ-કિરણોમાં ન્યૂનતમ તરંગલંબાઈ કરતા વધારે બધી જ તરંગલંબાઈઓનો સમાવેશ થાય છે.
154
EasyMCQ
સખત (Hard) ક્ષ-કિરણો માટે નીચેનામાંથી શું સાચું છે?
A
તરંગલંબાઈ વધારે હોય છે.
B
તીવ્રતા વધારે હોય છે.
C
આવૃત્તિ વધારે હોય છે.
D
ફોટોન ઊર્જા ઓછી હોય છે.

Solution

(C) સખત (Hard) ક્ષ-કિરણો એ નરમ (Soft) ક્ષ-કિરણોની તુલનામાં ઉચ્ચ ઊર્જા અને ઉચ્ચ આવૃત્તિ ધરાવે છે.
ફોટોનની ઊર્જા $E = h\nu$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $h$ એ પ્લાન્કનો અચળાંક છે અને $\nu$ એ આવૃત્તિ છે,તેથી ઉચ્ચ ઊર્જાનો અર્થ ઉચ્ચ આવૃત્તિ થાય છે.
વળી,$\lambda = c/\nu$ હોવાથી,ઉચ્ચ આવૃત્તિનો અર્થ ટૂંકી તરંગલંબાઈ થાય છે.
તેથી,સખત ક્ષ-કિરણો ઉચ્ચ આવૃત્તિ,ઉચ્ચ ઊર્જા અને ટૂંકી તરંગલંબાઈ ધરાવે છે.
155
EasyMCQ
કુલીજ ટ્યૂબમાંથી મળતાં સખત ક્ષ-કિરણો (Hard $X$-rays) .........ને લીધે મળે છે.
A
ફિલામેન્ટમાં વિદ્યુત પ્રવાહ
B
ટ્યૂબમાં હવાના દબાણ
C
ટાર્ગેટની પ્રકૃતિ
D
કેથોડ અને ટાર્ગેટ વચ્ચેના સ્થિતિમાનનો તફાવત

Solution

(D) ક્ષ-કિરણોની સખતાઈ (તેમની ભેદન શક્તિ) આપાત ઇલેક્ટ્રોનની ઉર્જા દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે. ઇલેક્ટ્રોનની ગતિ ઉર્જા $K.E. = eV$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $V$ એ કેથોડ અને ટાર્ગેટ વચ્ચેનો સ્થિતિમાનનો તફાવત છે. તેથી,સ્થિતિમાનનો તફાવત વધારવાથી ઇલેક્ટ્રોનની ઉર્જા વધે છે,જેના પરિણામે ટૂંકી તરંગલંબાઇ ધરાવતા સખત ક્ષ-કિરણો ઉત્પન્ન થાય છે.
156
MediumMCQ
ક્ષ-કિરણોના વર્ણપટની લાક્ષણિક રેખાની આવૃત્તિના વર્ગમૂળ અને ટાર્ગેટના પરમાણ્વીય ક્રમાંક વચ્ચેનો આલેખ કેવો હશે?
A
Option A
B
Option B
C
Option C
D
Option D

Solution

(B) મોઝલેના નિયમ મુજબ,લાક્ષણિક ક્ષ-કિરણ રેખાની આવૃત્તિ $\nu$ અને ટાર્ગેટ દ્રવ્યના પરમાણ્વીય ક્રમાંક $Z$ વચ્ચેનો સંબંધ નીચે મુજબ છે:
$\sqrt{\nu} = a(Z - b)$
જ્યાં $a$ અને $b$ એ ચોક્કસ વર્ણપટ રેખા (જેમ કે $K_{\alpha}$,$L_{\alpha}$) પર આધારિત અચળાંકો છે.
આ સમીકરણ $y = mx + c$ પ્રકારની સીધી રેખા દર્શાવે છે,જ્યાં $y = \sqrt{\nu}$,$x = Z$,$m = a$ (ઢાળ),અને $c = -ab$ (y-અંતઃખંડ).
અહીં $b > 0$ હોવાથી,y-અંતઃખંડ $-ab$ ઋણ મળે છે.
તેથી,$\sqrt{\nu}$ વિરુદ્ધ $Z$ નો આલેખ એક એવી સીધી રેખા છે જે ઉગમબિંદુમાંથી પસાર થતી નથી અને તેનો y-અંતઃખંડ ઋણ છે.
આપેલા વિકલ્પો જોતા,આલેખ $A$ ધન y-અંતઃખંડવાળી રેખા છે,આલેખ $B$ ઋણ y-અંતઃખંડવાળી રેખા છે,આલેખ $C$ ઉગમબિંદુમાંથી પસાર થતી રેખા છે,અને આલેખ $D$ વક્ર છે.
આમ,આલેખ $B$ સાચો જવાબ છે.
157
EasyMCQ
$X$-ray ટ્યુબમાં પાવર ઇનપુટ શેના દ્વારા વધારી શકાય છે?
A
એનોડ અને કેથોડ વચ્ચેનો વિદ્યુતસ્થિતિમાનનો તફાવત વધારીને.
B
એનોડ અને કેથોડ વચ્ચેનો વિદ્યુતસ્થિતિમાનનો તફાવત ઘટાડીને.
C
ફિલામેન્ટ પ્રવાહ વધારીને.
D
ફિલામેન્ટ પ્રવાહ ઘટાડીને.

Solution

(C) $X$-ray ટ્યુબમાં પાવર ઇનપુટ $P$ એ પ્રવેગક વોલ્ટેજ $V$ અને બીમ પ્રવાહ $I$ (જે ફિલામેન્ટ પ્રવાહ દ્વારા નક્કી થાય છે) ના ગુણાકાર જેટલું હોય છે,એટલે કે $P = V \times I$.
ફિલામેન્ટ પ્રવાહ વધારવાથી ફિલામેન્ટનું તાપમાન વધે છે,જેના પરિણામે કેથોડમાંથી ઇલેક્ટ્રોનનું થર્મોનિક ઉત્સર્જન વધુ થાય છે. ઉત્સર્જિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યામાં આ વધારો બીમ પ્રવાહ $I$ માં વધારો કરે છે.
આમ,$P = V \times I$ હોવાથી,બીમ પ્રવાહ $I$ માં વધારો થવાથી $X$-ray ટ્યુબમાં પાવર ઇનપુટ $P$ માં સીધો વધારો થાય છે.
158
EasyMCQ
જો $K$-કવચમાં ઈલેક્ટ્રોનની ઊર્જા $40000 \,eV$ હોય અને કુલીજ ટ્યૂબમાં $60000 \,eV$ નો સ્થિતિમાન લાગુ પાડવામાં આવે,તો નીચેના પૈકી કયા ક્ષ-કિરણો મળશે?
A
સળંગ ક્ષ-કિરણો
B
$K$-શ્રેણીના ક્ષ-કિરણો
C
સળંગ અને $K$-શ્રેણીના લાક્ષણિક ક્ષ-કિરણો બંને
D
એકપણ નહિ

Solution

(C) કુલીજ ટ્યૂબમાં,જ્યારે ઈલેક્ટ્રોન ટાર્ગેટ સાથે અથડાય છે ત્યારે તેમના વેગમાં ઘટાડો થવાને કારણે સળંગ ક્ષ-કિરણો ઉત્પન્ન થાય છે,જે કોઈપણ પ્રવેગક સ્થિતિમાન માટે શક્ય છે.
લાક્ષણિક $K$-શ્રેણીના ક્ષ-કિરણો ઉત્પન્ન થવા માટે,આપાત ઈલેક્ટ્રોન પાસે $K$-કવચમાંથી ઈલેક્ટ્રોનને બહાર કાઢવા માટે પૂરતી ઊર્જા હોવી જરૂરી છે.
$K$-કવચમાંથી ઈલેક્ટ્રોનને દૂર કરવા માટે જરૂરી ઊર્જા $40000 \,eV$ છે.
અહીં લાગુ પાડવામાં આવેલ પ્રવેગક સ્થિતિમાન $60000 \,eV$ છે,જે $K$-કવચની બંધન ઊર્જા કરતા વધારે છે $(60000 \,eV > 40000 \,eV)$,તેથી આપાત ઈલેક્ટ્રોન પાસે $K$-કવચનું આયનીકરણ કરવા માટે પૂરતી ઊર્જા છે.
આથી,સળંગ ક્ષ-કિરણો (Bremsstrahlung ને કારણે) અને લાક્ષણિક $K$-શ્રેણીના ક્ષ-કિરણો બંને મળશે.
159
EasyMCQ
ક્ષ-કિરણ ટ્યુબના બે છેડા વચ્ચે લાગુ પાડવામાં આવતા વોલ્ટેજનો ક્રમ ...... $V$ છે.
A
$1000$
B
$100$
C
$10$
D
$10^6$

Solution

(A) ક્ષ-કિરણ ટ્યુબમાં,કેથોડ અને એનોડ (ટાર્ગેટ) વચ્ચે લાગુ પાડવામાં આવતો વિદ્યુતસ્થિતિમાનનો તફાવત સામાન્ય રીતે કિલોવોલ્ટ $(kV)$ ના ક્રમમાં હોય છે.
તેથી,વોલ્ટેજનો ક્રમ $10^3 \, V$ અથવા $1000 \, V$ છે.
160
MediumMCQ
જો $Z = 64$ ધરાવતા તત્વની $K_\alpha$ રેખાની આવૃત્તિ $\nu_\alpha$ હોય અને $Z = 80$ ધરાવતા તત્વની $K_\alpha$ રેખાની આવૃત્તિ $\nu'_\alpha$ હોય,તો તેમની આવૃત્તિઓનો ગુણોત્તર કેટલો થાય?
A
$16/25$
B
$2/5$
C
$4/5$
D
$25/16$

Solution

(A) મોઝલેના નિયમ મુજબ,લાક્ષણિક $X$-કિરણોની આવૃત્તિ $\nu = a(Z - b)^2$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $K_\alpha$ રેખાઓ માટે $b = 1$ છે.
તેથી,$\nu \propto (Z - 1)^2$.
$Z_1 = 64$ માટે,$\nu_\alpha \propto (64 - 1)^2 = 63^2$.
$Z_2 = 80$ માટે,$\nu'_\alpha \propto (80 - 1)^2 = 79^2$.
તેમનો ગુણોત્તર $\frac{\nu_\alpha}{\nu'_\alpha} = \frac{(63)^2}{(79)^2} = \frac{3969}{6241}$ થાય.
નોંધ: જો પ્રશ્નમાં સરળ સંબંધ $\nu \propto Z^2$ (સ્ક્રીનિંગ અચળાંક $b=1$ ને અવગણીને) લેવામાં આવે,તો $\frac{\nu_\alpha}{\nu'_\alpha} = \frac{64^2}{80^2} = (\frac{64}{80})^2 = (\frac{4}{5})^2 = \frac{16}{25}$ થાય.
161
MediumMCQ
કુલીજ ટ્યૂબમાં કેથોડ અને એનોડ વચ્ચેનો સ્થિતિમાનનો તફાવત $120 \, kV$ છે. ઉત્સર્જાતા ક્ષ-કિરણોની મહત્તમ ઊર્જા કેટલી હશે?
A
$1.2 \times 10^5 \, eV$
B
$10^{10} \, eV$
C
$10^{15} \, eV$
D
$10^{20} \, eV$

Solution

(A) કુલીજ ટ્યૂબમાં ઉત્પન્ન થતા ક્ષ-કિરણ ફોટોનની મહત્તમ ઊર્જા,સ્થિતિમાન તફાવત $V$ દ્વારા પ્રવેગિત ઇલેક્ટ્રોન દ્વારા મેળવેલી ગતિ ઊર્જા જેટલી હોય છે.
આપેલ છે,સ્થિતિમાન તફાવત $V = 120 \, kV = 120 \times 10^3 \, V$.
મહત્તમ ઊર્જા $E_{max}$ નીચેના સંબંધ દ્વારા મળે છે:
$E_{max} = eV$
કિંમતો મૂકતા:
$E_{max} = e \times (120 \times 10^3 \, V) = 120 \times 10^3 \, eV$
$E_{max} = 1.2 \times 10^5 \, eV$.
162
MediumMCQ
જો ક્ષ-કિરણની ન્યૂનતમ તરંગલંબાઈ $2 \mathring{A}$ હોય,તો એનોડ અને કેથોડ વચ્ચેનો સ્થિતિમાનનો તફાવત ...... $kV$ છે.
A
$62$
B
$6.2$
C
$24.8$
D
$2.48$

Solution

(B) ક્ષ-કિરણોની ન્યૂનતમ તરંગલંબાઈ ડ્યુએન-હન્ટના નિયમ દ્વારા આપવામાં આવે છે: $\lambda_{\min} = \frac{hc}{eV}$.
કિંમતો મૂકતા $h = 6.63 \times 10^{-34} \ J \cdot s$,$c = 3 \times 10^8 \ m/s$,અને $e = 1.6 \times 10^{-19} \ C$,આપણને મળે છે $\lambda_{\min} \approx \frac{12400 \ \mathring{A} \cdot V}{V}$.
અહીં $\lambda_{\min} = 2 \ \mathring{A}$ આપેલ છે.
તેથી,$V = \frac{12400}{\lambda_{\min} (\text{in } \mathring{A})} \ V$.
$V = \frac{12400}{2} \ V = 6200 \ V$.
કિલોવોલ્ટમાં ફેરવતા,$V = 6.2 \ kV$.
163
MediumMCQ
ટંગસ્ટનમાં $K$-કવચના ઈલેક્ટ્રોનની ઊર્જા $20 \, keV$ અને $L$-કવચના ઈલેક્ટ્રોનની ઊર્જા $2 \, keV$ છે. જ્યારે ઈલેક્ટ્રોન $L$-કવચમાંથી $K$-કવચમાં સંક્રમણ કરે,ત્યારે ઉત્સર્જાતા $X$-રે ફોટોનની તરંગલંબાઈ કેટલી હશે?
A
$0.3443 \, \mathring{A}$
B
$0.6887 \, \mathring{A}$
C
$1.3982 \, \mathring{A}$
D
$2.78 \, \mathring{A}$

Solution

(B) ઉત્સર્જિત ફોટોનની ઊર્જા $(E)$ એ બે કવચો વચ્ચેના ઊર્જાના તફાવત જેટલી હોય છે: $E = E_K - E_L$.
અહીં $E_K = 20 \, keV$ અને $E_L = 2 \, keV$ આપેલ છે,તેથી ઊર્જાનો તફાવત $\Delta E = 20 \, keV - 2 \, keV = 18 \, keV = 18000 \, eV$ થાય.
તરંગલંબાઈ $\lambda$ શોધવા માટેનું સૂત્ર $\lambda = \frac{hc}{E}$ છે.
$\lambda \approx \frac{12400 \, eV \cdot \mathring{A}}{E \text{ (in } eV)}$ સંબંધનો ઉપયોગ કરતા:
$\lambda = \frac{12400}{18000} \, \mathring{A} = 0.6888 \, \mathring{A}$.
આમ,નજીકના વિકલ્પ મુજબ તરંગલંબાઈ $0.6887 \, \mathring{A}$ મળે છે.
164
MediumMCQ
$57$ પરમાણ્વીય ક્રમાંક ધરાવતા તત્વ માટે $K_{\alpha}$ રેખાની તરંગલંબાઈ $\lambda$ છે. $29$ પરમાણ્વીય ક્રમાંક ધરાવતા તત્વ માટે $K_{\alpha}$ રેખાની તરંગલંબાઈ કેટલી હશે?
A
$\lambda$
B
$13\lambda$
C
$2\lambda$
D
$4\lambda$

Solution

(D) $K_{\alpha}$ ઉત્સર્જન માટે મોઝલેના નિયમ મુજબ,આવૃત્તિ $\nu \propto (Z - 1)^2$ છે.
તરંગલંબાઈ $\lambda = c/\nu$ હોવાથી,$\frac{1}{\lambda} \propto (Z - 1)^2$,જેનો અર્થ છે કે $\lambda \propto \frac{1}{(Z - 1)^2}$.
અહીં $Z_1 = 57$ માટે $\lambda_1 = \lambda$ આપેલ છે અને $Z_2 = 29$ માટે $\lambda_2$ શોધવાની છે.
ગુણોત્તર લેતા: $\frac{\lambda_2}{\lambda_1} = \frac{(Z_1 - 1)^2}{(Z_2 - 1)^2}$.
કિંમતો મૂકતા: $\frac{\lambda_2}{\lambda} = \frac{(57 - 1)^2}{(29 - 1)^2} = \frac{56^2}{28^2}$.
$\frac{\lambda_2}{\lambda} = (\frac{56}{28})^2 = 2^2 = 4$.
તેથી,$\lambda_2 = 4\lambda$.
165
MediumMCQ
ટંગસ્ટન માટે $K_\alpha$ ક્ષ-કિરણ ઉત્સર્જન રેખા $\lambda = 0.021 \ nm$ પર મળે છે. આ પરમાણુમાં $K$ અને $L$ સ્તર વચ્ચેનો ઊર્જા તફાવત $keV$ માં કેટલો હશે?
A
$39$
B
$59$
C
$72$
D
$85$

Solution

(B) $K_\alpha$ ફોટોનની ઊર્જા $K$ અને $L$ કક્ષા વચ્ચેના ઊર્જા તફાવત જેટલી હોય છે: $\Delta E = E_K - E_L = \frac{hc}{\lambda}$.
અહીં $h = 6.63 \times 10^{-34} \ J \cdot s$,$c = 3 \times 10^8 \ m/s$,અને $\lambda = 0.021 \times 10^{-9} \ m$ છે.
$\Delta E = \frac{(6.63 \times 10^{-34} \ J \cdot s) \times (3 \times 10^8 \ m/s)}{0.021 \times 10^{-9} \ m}$.
$\Delta E \approx 9.47 \times 10^{-15} \ J$.
આ ઊર્જાને $keV$ માં ફેરવવા માટે,તેને ઇલેક્ટ્રોનના વીજભાર $(1.6 \times 10^{-19} \ C)$ વડે ભાગીને ત્યારબાદ $1000$ વડે ભાગતા:
$\Delta E_{keV} = \frac{9.47 \times 10^{-15}}{1.6 \times 10^{-19} \times 1000} \approx 59.2 \ keV$.
નજીકના પૂર્ણાંકમાં લેતા,ઊર્જા તફાવત $59 \ keV$ મળે છે.
166
EasyMCQ
$L$ કવચની ઊર્જા $7200$ એકમ છે અને $K$ કવચની ઊર્જા $1800$ એકમ છે. તેથી $K_\alpha$ રેખાની ઊર્જા ...... એકમ બરાબર છે.
A
$5400$
B
$9000$
C
$6900$
D
$7200$

Solution

(A) $K_\alpha$ એક્સ-રે રેખા ત્યારે ઉત્પન્ન થાય છે જ્યારે ઇલેક્ટ્રોન $L$ કવચ (ઉચ્ચ ઊર્જા અવસ્થા) માંથી $K$ કવચ (નિમ્ન ઊર્જા અવસ્થા) માં સંક્રમણ કરે છે.
ઉત્સર્જિત ફોટોનની ઊર્જા બે કવચ વચ્ચેના ઊર્જાના તફાવત દ્વારા આપવામાં આવે છે:
$\Delta E_{K_\alpha} = E_L - E_K$
આપેલ છે:
$E_L = 7200$ એકમ
$E_K = 1800$ એકમ
કિંમતો મૂકતા:
$\Delta E_{K_\alpha} = 7200 - 1800 = 5400$ એકમ.
167
MediumMCQ
જો નરમ ક્ષ-કિરણો (soft $X$-rays) માટે એલ્યુમિનિયમનો એટેન્યુએશન અચળાંક $1.73 \, cm^{-1}$ હોય,તો $1.156 \, cm$ જાડાઈની એલ્યુમિનિયમ શીટમાંથી કેટલા ટકા ક્ષ-કિરણો પસાર થશે?
A
$13.5$
B
$6.8$
C
$20.4$
D
$27$

Solution

(A) પદાર્થમાંથી પસાર થયા પછી ક્ષ-કિરણોની તીવ્રતાનું સૂત્ર $I = I_0 e^{-\mu x}$ છે,જ્યાં $I_0$ એ પ્રારંભિક તીવ્રતા છે,$\mu$ એ એટેન્યુએશન અચળાંક છે અને $x$ એ પદાર્થની જાડાઈ છે.
આપેલ છે: $\mu = 1.73 \, cm^{-1}$ અને $x = 1.156 \, cm$.
પસાર થયેલી તીવ્રતા અને પ્રારંભિક તીવ્રતાનો ગુણોત્તર $\frac{I}{I_0} = e^{-\mu x}$ છે.
કિંમતો મૂકતા: $\frac{I}{I_0} = e^{-(1.73 \times 1.156)} = e^{-2}$.
$e \approx 2.718$ હોવાથી,$e^2 \approx 7.389$.
તેથી,$\frac{I}{I_0} = \frac{1}{7.389} \approx 0.1353$.
આને ટકાવારીમાં દર્શાવવા માટે,$100$ વડે ગુણતા: $0.1353 \times 100 = 13.53\%$.
આમ,આશરે $13.5\%$ ક્ષ-કિરણો શીટમાંથી પસાર થશે.
168
MediumMCQ
જો સ્ફટિકનો લેટાઈસ અચળાંક $3 \times 10^{-8} \, cm$ હોય અને ક્ષ-કિરણોના પ્રથમ ક્રમના વિવર્તન માટે પૃષ્ઠસર્પી કોણ (glancing angle) $30^{\circ}$ હોય,તો $\lambda$ નું મૂલ્ય ..... $\times 10^{-8} \, cm$ થશે.
A
$6$
B
$3$
C
$1.5$
D
$1$

Solution

(B) આપેલ છે: લેટાઈસ અચળાંક $d = 3 \times 10^{-8} \, cm$,પૃષ્ઠસર્પી કોણ $\theta = 30^{\circ}$ અને વિવર્તનનો ક્રમ $n = 1$.
બ્રેગના નિયમ મુજબ: $2d \sin \theta = n\lambda$.
કિંમતો મૂકતા: $\lambda = \frac{2 \times (3 \times 10^{-8} \, cm) \times \sin(30^{\circ})}{1}$.
અહીં $\sin(30^{\circ}) = 0.5$ હોવાથી,$\lambda = 2 \times 3 \times 10^{-8} \times 0.5 = 3 \times 10^{-8} \, cm$.
આમ,$\lambda$ નું મૂલ્ય $3 \times 10^{-8} \, cm$ મળે છે.
169
EasyMCQ
જ્યારે $0.3 \, mm$ જાડાઈની એલ્યુમિનિયમ ફોઈલમાંથી કુલીજ ટ્યુબના $X$-કિરણો પસાર થાય છે,ત્યારે $50\%$ $X$-કિરણોનું સંક્રમણ થાય છે. જો ટાર્ગેટ અને કેથોડ વચ્ચેનો સ્થિતિમાનનો તફાવત વધારવામાં આવે,તો સમાન ફોઈલમાંથી પસાર થતા $X$-કિરણોનો અંશ ....... હશે.
A
$50\%$
B
$> 50\%$
C
$< 50\%$
D
$0\%$

Solution

(B) પદાર્થમાંથી પસાર થતા $X$-કિરણોની તીવ્રતા $I = I_0 e^{-\mu x}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $\mu$ એ રેખીય શોષણ ગુણાંક છે અને $x$ એ પદાર્થની જાડાઈ છે.
શોષણ ગુણાંક $\mu$ એ $X$-કિરણોની તરંગલંબાઇ $\lambda$ પર આધાર રાખે છે. ખાસ કરીને,$\mu \propto \lambda^3$.
જ્યારે ટાર્ગેટ અને કેથોડ વચ્ચેનો સ્થિતિમાનનો તફાવત $V$ વધારવામાં આવે છે,ત્યારે ઇલેક્ટ્રોનની ઉર્જા વધે છે,જેના પરિણામે ટૂંકી તરંગલંબાઇ (વધારે આવૃત્તિ) ધરાવતા $X$-કિરણો ઉત્સર્જિત થાય છે.
જેમ $V$ વધે છે તેમ $\lambda$ ઘટે છે,તેથી શોષણ ગુણાંક $\mu$ પણ ઘટે છે $(\mu \propto \lambda^3)$.
જેમ $\mu$ ઘટે છે,તેમ સંક્રમણ $I/I_0 = e^{-\mu x}$ વધે છે.
તેથી,સમાન ફોઈલમાંથી પસાર થતા $X$-કિરણોનો અંશ $50\%$ કરતા વધારે હશે.
170
MediumMCQ
જ્યારે ક્ષ-કિરણ ટ્યૂબ $50 \, kV$ ના ટ્યૂબ વોલ્ટેજ પર કાર્ય કરે છે,ત્યારે એનોડનો પ્રવાહ $20 \, mA$ છે. જો ક્ષ-કિરણોના ઉત્પાદનની કાર્યક્ષમતા $1 \%$ હોય,તો પ્રતિ સેકન્ડ ઉત્પન્ન થતી ઉષ્મા કેલરીમાં કેટલી હશે?
A
$249$
B
$236$
C
$1000$
D
$990$

Solution

(B) ક્ષ-કિરણ ટ્યૂબમાં દાખલ થતો કુલ પાવર $P = V \times I = 50 \times 10^3 \, V \times 20 \times 10^{-3} \, A = 1000 \, W$ (અથવા $J/s$) છે.
કાર્યક્ષમતા $\eta = 1 \%$ હોવાથી,ક્ષ-કિરણોમાં રૂપાંતરિત થતો પાવર $P_{X} = 0.01 \times 1000 = 10 \, J/s$ છે.
બાકીનો પાવર ઉષ્મા સ્વરૂપે વ્યય થાય છે: $P_{heat} = P - P_{X} = 1000 - 10 = 990 \, J/s$.
આને કેલરી પ્રતિ સેકન્ડમાં ફેરવવા માટે,આપણે $1 \, cal \approx 4.2 \, J$ ના રૂપાંતરણ ગુણાંકનો ઉપયોગ કરીએ છીએ.
પ્રતિ સેકન્ડ ઉત્પન્ન થતી ઉષ્મા $= \frac{990}{4.2} \approx 235.7 \, cal/s \approx 236 \, cal/s$.
171
EasyMCQ
જો ક્ષ-કિરણ ($X$-ray) ટ્યૂબનો કાર્યરત વોલ્ટેજ $50 \, kV$ હોય,તો ક્ષ-કિરણોનો વેગ . . . . .
A
$4 \times 10^4 \, m/s$
B
$3 \times 10^8 \, m/s$
C
$10^8 \, m/s$
D
$3 \, m/s$

Solution

(B) ક્ષ-કિરણો એ વિદ્યુતચુંબકીય તરંગો છે.
બધા જ વિદ્યુતચુંબકીય તરંગો શૂન્યાવકાશમાં પ્રકાશના વેગથી ગતિ કરે છે.
શૂન્યાવકાશમાં પ્રકાશનો વેગ $c = 3 \times 10^8 \, m/s$ છે.
ક્ષ-કિરણો વિદ્યુતચુંબકીય વિકિરણ હોવાથી,તેમનો વેગ ક્ષ-કિરણ ટ્યૂબના કાર્યરત વોલ્ટેજ પર આધાર રાખતો નથી.
તેથી,ક્ષ-કિરણોનો વેગ $3 \times 10^8 \, m/s$ છે.
172
EasyMCQ
હાડકાની તિરાડના અભ્યાસ માટે ક્ષ-કિરણોની ન્યૂનતમ તરંગલંબાઈ $10^{-11} \ m$ હોવી જોઈએ. ક્ષ-કિરણ યંત્રમાં ઈલેક્ટ્રોન માટે પ્રવેગિત વોલ્ટેજ ....... હશે.
A
$< 124.2 \ kV$
B
$> 124.2 \ kV$
C
$60 \ kV$ અને $70 \ kV$ ની વચ્ચે
D
$= 100 \ kV$

Solution

(B) પ્રવેગિત વોલ્ટેજ $V$ દ્વારા ઉત્પન્ન થતા ક્ષ-કિરણોની ન્યૂનતમ તરંગલંબાઈ $\lambda_{min}$ માટેનું સૂત્ર: $\lambda_{min} = \frac{hc}{eV} = \frac{12400 \ \text{eV} \cdot \mathring{A}}{eV} \approx \frac{12400}{V(\text{volts})} \times 10^{-10} \ m$ છે.
આપેલ છે કે $\lambda_{min} = 10^{-11} \ m = 10^{-10} \ \mathring{A}$.
કિંમતો મૂકતા: $10^{-11} = \frac{12400 \times 10^{-10}}{V}$.
$V = \frac{12400 \times 10^{-10}}{10^{-11}} = 124000 \ V = 124 \ kV$.
પ્રશ્નમાં જણાવ્યા મુજબ ન્યૂનતમ તરંગલંબાઈ $10^{-11} \ m$ હોવી જોઈએ,તેથી ઈલેક્ટ્રોનની ઉર્જા ઓછામાં ઓછી $124 \ kV$ હોવી જોઈએ. તેથી,આ તરંગલંબાઈ અથવા તેનાથી ટૂંકી તરંગલંબાઈના ક્ષ-કિરણો ઉત્પન્ન કરવા માટે પ્રવેગિત વોલ્ટેજ $124.2 \ kV$ કે તેથી વધુ હોવો જોઈએ.
173
MediumMCQ
જ્યારે એક ક્ષ-કિરણ ($X$-ray) ટ્યૂબ $60 \ kV$ પર કાર્ય કરે છે,ત્યારે ટ્યૂબનો વિદ્યુત પ્રવાહ $50 \ mA$ છે. ધારો કે ઈલેક્ટ્રોનની કુલ ઊર્જા ઉષ્મામાં રૂપાંતરિત થાય છે,તો એનોડ પર ઉત્પન્ન થતી ઉષ્માનો દર $cal/s$ માં કેટલો હશે?
A
$100$
B
$300$
C
$500$
D
$714$

Solution

(D) ઉષ્મા ઉત્પન્ન થવાનો દર (પાવર) $P = VI$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
અહીં $V = 60 \ kV = 60 \times 10^3 \ V$ અને $I = 50 \ mA = 50 \times 10^{-3} \ A$ છે.
$P = (60 \times 10^3) \times (50 \times 10^{-3}) = 3000 \ J/s$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $1 \ calorie = 4.2 \ J$,તેથી $cal/s$ માં ઉષ્માનો દર $\frac{3000}{4.2} \ cal/s$ થશે.
$P \approx 714.3 \ cal/s$.
આમ,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.
174
EasyMCQ
$1 \mathring A$ તરંગલંબાઈ ધરાવતા ક્ષ-કિરણ ($X$-ray) ફોટોન અને $5000 \mathring A$ તરંગલંબાઈ ધરાવતા દ્રશ્ય પ્રકાશના ફોટોનની ઊર્જાનો ગુણોત્તર શોધો.
A
$1:5000$
B
$5000:1$
C
$1:5000$
D
$5000:1$

Solution

(B) ફોટોનની ઊર્જા $E$ નું સૂત્ર $E = \frac{hc}{\lambda}$ છે.
અહીં $h$ (પ્લાન્કનો અચળાંક) અને $c$ (પ્રકાશની ઝડપ) અચળ હોવાથી,ઊર્જા એ તરંગલંબાઈના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોય છે: $E \propto \frac{1}{\lambda}$.
ધારો કે $E_1$ એ $1 \mathring A$ તરંગલંબાઈ ધરાવતા ક્ષ-કિરણ ફોટોનની ઊર્જા છે અને $E_2$ એ $5000 \mathring A$ તરંગલંબાઈ ધરાવતા દ્રશ્ય પ્રકાશના ફોટોનની ઊર્જા છે.
ઊર્જાનો ગુણોત્તર $\frac{E_1}{E_2} = \frac{\lambda_2}{\lambda_1}$ થશે.
આપેલ કિંમતો મૂકતા: $\frac{E_1}{E_2} = \frac{5000 \mathring A}{1 \mathring A} = 5000$.
તેથી,માંગેલ ગુણોત્તર $5000:1$ છે.
175
DifficultMCQ
જો $43$ પરમાણ્વીય ક્રમાંક ધરાવતા તત્વની $K_\alpha$ રેખાની તરંગલંબાઈ $\lambda$ હોય,તો $29$ પરમાણ્વીય ક્રમાંક ધરાવતા તત્વની $K_\alpha$ રેખાની તરંગલંબાઈ કેટલી હશે?
A
$(43/29) \lambda$
B
$(42/28) \lambda$
C
$(9/4) \lambda$
D
$(4/9) \lambda$

Solution

(C) મોઝલેના નિયમ મુજબ,$K_\alpha$ રેખાની આવૃત્તિ $\nu$ એ $\nu = c/\lambda = R(Z-1)^2(1/1^2 - 1/2^2)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આથી,$1/\lambda \propto (Z-1)^2$.
ધારો કે $Z_1 = 43$ માટે તરંગલંબાઈ $\lambda_1 = \lambda$ છે અને $Z_2 = 29$ માટે તરંગલંબાઈ $\lambda_2$ છે.
તેથી,$\lambda_2 / \lambda_1 = (Z_1 - 1)^2 / (Z_2 - 1)^2$.
કિંમતો મૂકતા: $\lambda_2 / \lambda = (43 - 1)^2 / (29 - 1)^2$.
$\lambda_2 / \lambda = (42)^2 / (28)^2 = (42/28)^2$.
અપૂર્ણાંક $42/28$ નું સાદું રૂપ આપતા $3/2$ મળે છે.
તેથી,$\lambda_2 / \lambda = (3/2)^2 = 9/4$.
આમ,$\lambda_2 = (9/4) \lambda$.
176
EasyMCQ
એક ઈલેક્ટ્રોન પુંજને $V$ સ્થિતિમાનના તફાવત વડે પ્રવેગિત કરવામાં આવે છે અને તે ધાતુના ટાર્ગેટ પર અથડાઈને ક્ષ-કિરણો ($X$-rays) ઉત્પન્ન કરે છે. નીચે આપેલા $V$ ના કયા મૂલ્ય ($kV$ માં) માટે ક્ષ-કિરણોની તરંગલંબાઈ સૌથી ટૂંકી હશે?
A
$10$
B
$20$
C
$30$
D
$40$

Solution

(D) ઈલેક્ટ્રોનની ઉર્જા $E = eV$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $e$ એ ઈલેક્ટ્રોનનો વીજભાર છે અને $V$ એ પ્રવેગિત સ્થિતિમાનનો તફાવત છે.
આ ઉર્જા ઉત્સર્જિત ક્ષ-કિરણ ફોટોનની ઉર્જામાં રૂપાંતરિત થાય છે,$E = \frac{hc}{\lambda}$.
બંનેને સરખાવતા,આપણને $eV = \frac{hc}{\lambda}$ મળે છે,જેનો અર્થ છે કે $\lambda = \frac{hc}{eV}$.
અહીં $h, c$ અને $e$ અચળાંકો હોવાથી,લઘુતમ તરંગલંબાઈ $\lambda_{min}$ એ પ્રવેગિત સ્થિતિમાન $V$ ના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોય છે $(\lambda_{min} \propto \frac{1}{V})$.
તેથી,સૌથી ટૂંકી તરંગલંબાઈ મેળવવા માટે,આપેલા વિકલ્પોમાંથી સ્થિતિમાનનો તફાવત $V$ મહત્તમ હોવો જોઈએ.
આપેલા વિકલ્પો $10 \ kV, 20 \ kV, 30 \ kV$ અને $40 \ kV$ ની સરખામણી કરતા,મહત્તમ મૂલ્ય $40 \ kV$ છે.
177
EasyMCQ
જો $40 \ keV$ ઉર્જા ધરાવતા ઈલેક્ટ્રોન દ્વારા ટાર્ગેટ પર સંઘાત કરીને ક્ષ-કિરણો ઉત્પન્ન કરવામાં આવે,તો ઉત્પન્ન થતા ક્ષ-કિરણોની લઘુત્તમ તરંગલંબાઈ ($\mathring{A}$ માં) કેટલી હશે?
A
$300$
B
$10$
C
$4$
D
$0.31$

Solution

(D) આપાત ઈલેક્ટ્રોનની ઉર્જા $E = 40 \ keV = 40 \times 10^3 \ eV$ છે.
ક્ષ-કિરણો માટે,લઘુત્તમ તરંગલંબાઈ $\lambda_{\min}$ એ ઉત્સર્જિત ફોટોનની મહત્તમ ઉર્જાને અનુરૂપ છે,જે આપાત ઈલેક્ટ્રોનની ગતિ ઉર્જા જેટલી હોય છે.
સંબંધ $E = \frac{hc}{\lambda_{\min}}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$hc \approx 12400 \ eV \cdot \mathring{A}$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને મળે છે $\lambda_{\min} = \frac{12400 \ eV \cdot \mathring{A}}{40 \times 10^3 \ eV}$.
$\lambda_{\min} = \frac{12400}{40000} \ \mathring{A} = 0.31 \ \mathring{A}$.
178
MediumMCQ
આંતર-પરમાણ્વીય લેટાઈસ સમતલો વચ્ચેનું અંતર $10\ \mathring A$ છે. આ સ્ફટિક વડે વિવર્તન પામતા ક્ષ-કિરણોની મહત્તમ તરંગલંબાઈ ......$\mathring A$ હશે.
A
$10$
B
$20$
C
$30$
D
$40$

Solution

(B) આપેલ છે કે લેટાઈસ સમતલો વચ્ચેનું અંતર $d = 10\ \mathring A$ છે.
બ્રેગના નિયમ મુજબ,$2d \sin \theta = n \lambda$.
મહત્તમ તરંગલંબાઈ $\lambda_{\max}$ શોધવા માટે,આપણે વિવર્તનનો ક્રમ $n = 1$ અને $\sin \theta$ ની મહત્તમ કિંમત $1$ લઈએ છીએ.
આ કિંમતો મૂકતા: $\lambda_{\max} = \frac{2d \sin \theta}{n} = \frac{2 \times 10\ \mathring A \times 1}{1} = 20\ \mathring A$.
179
DifficultMCQ
જ્યારે $0.5 \, Å$ તરંગલંબાઈના ક્ષ-કિરણો $10 \, mm$ જાડાઈની $Al$ ની શીટમાંથી પસાર થાય છે, ત્યારે તેની તીવ્રતા ઘટીને તેના પ્રારંભિક મૂલ્યના છઠ્ઠા ભાગની થાય છે. એલ્યુમિનિયમ માટે શોષણ ગુણાંક ............. $mm^{-1}$ છે.
A
$1.520$
B
$0.589$
C
$1.229$
D
$0.179$

Solution

(D) પદાર્થમાંથી પસાર થતા ક્ષ-કિરણોની તીવ્રતાનું સૂત્ર $I = I_0 e^{-\mu x}$ છે, જ્યાં $I$ એ અંતિમ તીવ્રતા છે, $I_0$ એ પ્રારંભિક તીવ્રતા છે, $\mu$ એ શોષણ ગુણાંક છે અને $x$ એ પદાર્થની જાડાઈ છે。
આપેલ છે કે $I = \frac{I_0}{6}$ અને $x = 10 \, mm$.
આ કિંમતો મૂકતા: $\frac{I_0}{6} = I_0 e^{-\mu (10)}$.
બંને બાજુ પ્રાકૃતિક લઘુગણક (natural logarithm) લેતા: $\ln(6) = \mu \times 10$.
$\mu = \frac{\ln(6)}{10} = \frac{1.7917}{10} = 0.17917 \, mm^{-1}$.
ત્રણ દશાંશ સ્થળ સુધી રાઉન્ડ ઓફ કરતા, આપણને $\mu = 0.179 \, mm^{-1}$ મળે છે。
180
EasyMCQ
$40 \, kV$ પર કાર્ય કરતી $X$-ray ટ્યૂબ માટે નીચેનામાંથી કઈ તરંગલંબાઈ શક્ય નથી?
A
$0.25$
B
$0.5$
C
$0.52$
D
$0.34$

Solution

(A) $X$-ray ટ્યૂબ દ્વારા ઉત્પન્ન થતી ન્યૂનતમ તરંગલંબાઈ (કટ-ઓફ તરંગલંબાઈ) નું સૂત્ર: $\lambda_{min} = \frac{12400}{V(volts)} \, \mathring{A}$ છે.
અહીં આપેલ સ્થિતિમાન તફાવત $V = 40 \, kV = 40,000 \, V$ છે.
કિંમતો મૂકતા: $\lambda_{min} = \frac{12400}{40000} \, \mathring{A} = 0.31 \, \mathring{A}$.
ન્યૂનતમ તરંગલંબાઈ $\lambda_{min}$ કરતા ઓછી તરંગલંબાઈ શક્ય નથી.
અહીં $0.25 \, \mathring{A} < 0.31 \, \mathring{A}$ હોવાથી, $0.25 \, \mathring{A}$ તરંગલંબાઈ શક્ય નથી.
181
MediumMCQ
જો મોલિબડેનમ (પરમાણ્વિય આંક $Z = 42$) ની $K_\alpha$ રેખાની તરંગલંબાઈ $0.7078\, \mathring A$ હોય,તો ઝિંક (પરમાણ્વિય આંક $Z = 30$) ની $K_\alpha$ રેખાની તરંગલંબાઈ ....... છે.
A
$0.3541\, \mathring A$
B
$1.414\, \mathring A$
C
$0.9425\, \mathring A$
D
$1.2547\, \mathring A$

Solution

(B) મોઝલેના નિયમ મુજબ,$K_\alpha$ રેખાની આવૃત્તિ $\nu = cR(Z-1)^2(\frac{1}{1^2} - \frac{1}{2^2}) = \frac{3}{4}cR(Z-1)^2$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$\lambda = \frac{c}{\nu}$ હોવાથી,$\frac{1}{\lambda} \propto (Z-1)^2$,જેનો અર્થ છે કે $\lambda \propto \frac{1}{(Z-1)^2}$.
તેથી,$\frac{\lambda_{Zn}}{\lambda_{Mo}} = \frac{(Z_{Mo}-1)^2}{(Z_{Zn}-1)^2} = \left(\frac{42-1}{30-1}\right)^2 = \left(\frac{41}{29}\right)^2$.
$\lambda_{Zn} = \lambda_{Mo} \times \left(\frac{41}{29}\right)^2 = 0.7078 \times \left(\frac{1681}{841}\right) \approx 0.7078 \times 1.9988 \approx 1.414\, \mathring A$.
182
EasyMCQ
એક તત્વની $K_\alpha$ ક્ષ-કિરણ રેખાની ઊર્જા $8578$ એકમ છે અને $L$ સ્તરની ઊર્જા $-2859$ એકમ છે. તો $K$ સ્તરની ઊર્જા ....... એકમ છે.
A
$-5719$
B
$5719$
C
$11437$
D
$-11437$

Solution

(D) ઇલેક્ટ્રોનિક સંક્રમણ દરમિયાન ઉત્સર્જિત લાક્ષણિક ક્ષ-કિરણ ફોટોનની ઊર્જા બે સ્તરો વચ્ચેના ઊર્જા તફાવત દ્વારા આપવામાં આવે છે: $E_{K_\alpha} = E_L - E_K$ .
અહીં $E_{K_\alpha} = 8578$ એકમ અને $E_L = -2859$ એકમ આપેલ છે.
આ કિંમતોને સમીકરણમાં મૂકતા: $8578 = -2859 - E_K$ .
$E_K$ માટે સમીકરણને ગોઠવતા: $E_K = -2859 - 8578$ .
તેથી,$E_K = -11437$ એકમ.
183
DifficultMCQ
બે તત્વોની $K_\alpha$ રેખાઓની તરંગલંબાઈ અનુક્રમે $250 \, pm$ અને $179 \, pm$ છે. આવર્ત કોષ્ટકમાં આ બે તત્વોની વચ્ચે રહેલા તત્વોની સંખ્યા કેટલી હશે?
A
શૂન્ય
B
$3$
C
$2$
D
$1$

Solution

(B) મોઝલેના નિયમ મુજબ $K_\alpha$ રેખાઓ માટે: $\frac{1}{\lambda} = R(Z - 1)^2 \left( \frac{1}{1^2} - \frac{1}{2^2} \right) = \frac{3R(Z - 1)^2}{4}$.
અહીં $R \approx 1.097 \times 10^7 \, m^{-1}$ હોવાથી, $\frac{1}{R} \approx 912 \, \mathring{A} = 91200 \, pm$ થાય.
પ્રથમ તત્વ $(Z_1)$ માટે: $(Z_1 - 1)^2 = \frac{4}{3R \lambda_1} = \frac{4 \times 91200}{3 \times 250} = \frac{364800}{750} \approx 486.4$. તેથી, $Z_1 - 1 \approx 22.05 \Rightarrow Z_1 \approx 23$.
બીજા તત્વ $(Z_2)$ માટે: $(Z_2 - 1)^2 = \frac{4}{3R \lambda_2} = \frac{4 \times 91200}{3 \times 179} = \frac{364800}{537} \approx 679.3$. તેથી, $Z_2 - 1 \approx 26.06 \Rightarrow Z_2 \approx 27$.
$Z_1 = 23$ અને $Z_2 = 27$ ની વચ્ચે આવતા તત્વો $24, 25, 26$ છે. આમ, તત્વોની સંખ્યા $3$ છે.
184
MediumMCQ
જ્યારે $0.5 \, \mathring{A}$ તરંગલંબાઈ ધરાવતા $X$-કિરણો $3.5 \, mm$ જાડાઈ ધરાવતી ધાતુની વરખમાંથી પસાર થાય છે,ત્યારે તેની તીવ્રતા તેના પ્રારંભિક મૂલ્યના ચોથા ભાગની થઈ જાય છે. ધાતુનો શોષણ ગુણાંક ..... $mm^{-1}$ હશે.
A
$0.2$
B
$0.4$
C
$0.6$
D
$0.8$

Solution

(B) પદાર્થમાંથી પસાર થતા $X$-કિરણોની તીવ્રતાનું સૂત્ર: $I = I_0 e^{-\mu x}$ છે,જ્યાં $I$ એ અંતિમ તીવ્રતા છે,$I_0$ એ પ્રારંભિક તીવ્રતા છે,$\mu$ એ શોષણ ગુણાંક છે અને $x$ એ પદાર્થની જાડાઈ છે.
અહીં તીવ્રતા પ્રારંભિક મૂલ્યના ચોથા ભાગની થાય છે,તેથી: $\frac{I}{I_0} = \frac{1}{4}$.
સૂત્રમાં કિંમતો મૂકતા: $\frac{1}{4} = e^{-\mu (3.5 \, mm)}$.
બંને બાજુ પ્રાકૃતિક લઘુગણક લેતા: $\ln(1/4) = -\mu (3.5 \, mm) \Rightarrow -\ln(4) = -\mu (3.5 \, mm)$.
તેથી,$\mu = \frac{\ln(4)}{3.5 \, mm} = \frac{2 \ln(2)}{3.5 \, mm}$.
$\ln(2) \approx 0.693$ લેતા: $\mu \approx \frac{2 \times 0.693}{3.5 \, mm} = \frac{1.386}{3.5 \, mm} \approx 0.396 \, mm^{-1}$.
આમ,નજીકનું મૂલ્ય $\mu \approx 0.4 \, mm^{-1}$ મળે છે.
185
DifficultMCQ
એક્સ-રે ટ્યૂબ દ્વારા ઉત્પન્ન થતા $K_{\alpha}$ એક્સ-રેની તરંગલંબાઈ $0.76 \ \mathring{A}$ છે. એનોડ પદાર્થનો પરમાણુ ક્રમાંક ...... છે.
A
$20$
B
$60$
C
$41$
D
$80$

Solution

(C) $K_{\alpha}$ એક્સ-રે માટે મોઝલેના નિયમ મુજબ:
$\frac{1}{\lambda} = R(Z - 1)^2 \left( \frac{1}{n_1^2} - \frac{1}{n_2^2} \right)$
$K_{\alpha}$ સંક્રમણ માટે,$n_1 = 1$ અને $n_2 = 2$ છે.
તેથી,$\frac{1}{\lambda} = R(Z - 1)^2 \left( 1 - \frac{1}{4} \right) = R(Z - 1)^2 \left( \frac{3}{4} \right)$.
આપેલ છે કે $\lambda = 0.76 \ \mathring{A} = 0.76 \times 10^{-10} \ m$ અને રિડબર્ગ અચળાંક $R \approx 1.097 \times 10^7 \ m^{-1}$.
$(Z - 1)^2 = \frac{4}{3 \lambda R} = \frac{4}{3 \times 0.76 \times 10^{-10} \times 1.097 \times 10^7}$.
$(Z - 1)^2 \approx \frac{4}{2.501} \times 10^3 \approx 1600$.
$Z - 1 = \sqrt{1600} = 40$.
$Z = 41$.
186
MediumMCQ
આપેલ તત્વ માટે $K_\alpha$ ક્ષ-કિરણ રેખાની તરંગલંબાઈ $0.32 \, \mathring{A}$ છે. સમાન તત્વ દ્વારા ઉત્સર્જાતી $K_\beta$ રેખાની તરંગલંબાઈ ... $\mathring{A}$ હશે.
A
$0.27$
B
$0.32$
C
$0.39$
D
$0.2$

Solution

(A) ક્ષ-કિરણ સંક્રમણો માટે મોઝલેના નિયમ અને રિડબર્ગ સૂત્ર મુજબ,આવૃત્તિ $\nu = c/\lambda = R(Z-b)^2 (1/n_1^2 - 1/n_2^2)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$K_\alpha$ સંક્રમણ માટે,$n_1 = 1$ અને $n_2 = 2$ છે. તેથી,$1/\lambda_{K_\alpha} \propto (1/1^2 - 1/2^2) = 3/4$.
$K_\beta$ સંક્રમણ માટે,$n_1 = 1$ અને $n_2 = 3$ છે. તેથી,$1/\lambda_{K_\beta} \propto (1/1^2 - 1/3^2) = 8/9$.
ગુણોત્તર લેતા: $\lambda_{K_\beta} / \lambda_{K_\alpha} = (3/4) / (8/9) = (3/4) \times (9/8) = 27/32$.
અહીં $\lambda_{K_\alpha} = 0.32 \, \mathring{A}$ આપેલ છે,તેથી $\lambda_{K_\beta} = (27/32) \times 0.32 \, \mathring{A} = 0.27 \, \mathring{A}$.
187
MediumMCQ
હાઈડ્રોજન વર્ણપટમાં લાયમન શ્રેણીની સીમાની તરંગલંબાઈ $911 \ \mathring{A}$ છે. તે તત્વનો પરમાણુ ક્રમાંક શોધો જે $0.7 \ \mathring{A}$ ની લઘુત્તમ તરંગલંબાઈ ધરાવતા લાક્ષણિક ક્ષ-કિરણો ($X$-rays) ઉત્સર્જિત કરે છે.
A
$30$
B
$33$
C
$35$
D
$37$

Solution

(D) લાયમન શ્રેણીની સીમા હાઈડ્રોજન $(Z=1)$ માટે $n = \infty$ થી $n = 1$ ના સંક્રાંતિને અનુરૂપ છે.
$\frac{1}{\lambda_{\infty}} = R(1)^2 \left( \frac{1}{1^2} - \frac{1}{\infty^2} \right) = R \implies R = \frac{1}{911 \ \mathring{A}}$.
લાક્ષણિક $K$-શ્રેણીના ક્ષ-કિરણો માટે,લઘુત્તમ તરંગલંબાઈ $n = \infty$ થી $n = 1$ ના સંક્રાંતિને અનુરૂપ છે (મોઝલેનો નિયમ):
$\frac{1}{\lambda_{min}} = R(Z - 1)^2 \left( \frac{1}{1^2} - \frac{1}{\infty^2} \right) = R(Z - 1)^2$.
કિંમતો મૂકતા:
$\frac{1}{0.7 \ \mathring{A}} = \frac{1}{911 \ \mathring{A}} (Z - 1)^2$.
$(Z - 1)^2 = \frac{911}{0.7} \approx 1301.4$.
$Z - 1 \approx 36.07$.
તેથી,$Z \approx 37$.
188
DifficultMCQ
જ્યારે પ્રથમ ટાર્ગેટનો પરમાણુ ક્રમાંક $Z_1 = 64$ અને બીજા ટાર્ગેટનો પરમાણુ ક્રમાંક $Z_2 = 80$ હોય,ત્યારે $K_{\alpha,1}$ અને $K_{\alpha,2}$ વિકિરણોની તરંગલંબાઈનો આશરે ગુણોત્તર ....... છે.
A
$\frac{1}{4}$
B
$\frac{1}{16}$
C
$\frac{2}{\sqrt{5}}$
D
$\frac{25}{16}$

Solution

(D) મોઝલેના નિયમ મુજબ,લાક્ષણિક એક્સ-રેની આવૃત્તિ $\nu = a(Z - b)^2$ દ્વારા આપવામાં આવે છે. $K_{\alpha}$ રેખાઓ માટે,$b = 1$ હોવાથી,$\nu \propto (Z - 1)^2$ થાય.
તરંગલંબાઈ $\lambda = \frac{c}{\nu}$ હોવાથી,$\lambda \propto \frac{1}{(Z - 1)^2}$ મળે.
અહીં $Z_1 = 64$ અને $Z_2 = 80$ આપેલ છે,તેથી તરંગલંબાઈનો ગુણોત્તર $\frac{\lambda_1}{\lambda_2} = \frac{(Z_2 - 1)^2}{(Z_1 - 1)^2}$ થશે.
કિંમતો મૂકતા: $\frac{\lambda_1}{\lambda_2} = \frac{(80 - 1)^2}{(64 - 1)^2} = \frac{79^2}{63^2} \approx \left(\frac{80}{64}\right)^2 = \left(\frac{5}{4}\right)^2 = \frac{25}{16}$.
આમ,ગુણોત્તર $\frac{25}{16}$ છે.
189
MediumMCQ
એક ક્ષ-કિરણ ટ્યુબ $50 \ kV$ પર કાર્ય કરે છે. તે ઊર્જાના $1\%$ ભાગને ક્ષ-કિરણોમાં રૂપાંતરિત કરે છે. જો ઉત્પન્ન થતી ઉષ્માનો દર $495 \ W$ હોય, તો ટાર્ગેટ સાથે પ્રતિ સેકન્ડે અથડાતા ઈલેક્ટ્રોનની સંખ્યા શોધો:
A
$6.25 \times 10^{16}$
B
$4.15 \times 10^{16}$
C
$3.2 \times 10^{16}$
D
$1.2 \times 10^{18}$

Solution

(A) ક્ષ-કિરણ ટ્યુબમાં દાખલ થતો કુલ પાવર $P_{in} = VI$ છે, જ્યાં $V = 50 \ kV = 50 \times 10^3 \ V$ અને $I$ એ વિદ્યુતપ્રવાહ છે。
ઊર્જાનો $1\%$ ભાગ ક્ષ-કિરણોમાં રૂપાંતરિત થતો હોવાથી, બાકીનો $99\%$ ભાગ ઉષ્મામાં રૂપાંતરિત થાય છે。
આપેલ છે કે ઉત્પન્ન થતી ઉષ્મા $495 \ W$ છે, તેથી:
$P_{heat} = 0.99 \times P_{in} = 0.99 \times V \times I$
$495 = 0.99 \times (50 \times 10^3) \times I$
$I = \frac{495}{0.99 \times 50 \times 10^3} = \frac{495}{49500} = 0.01 \ A = 10 \ mA$.
ટાર્ગેટ સાથે પ્રતિ સેકન્ડે અથડાતા ઈલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $n = \frac{I}{e}$ દ્વારા મળે છે, જ્યાં $e = 1.6 \times 10^{-19} \ C$.
$n = \frac{0.01}{1.6 \times 10^{-19}} = \frac{10^{-2}}{1.6 \times 10^{-19}} = 0.625 \times 10^{17} = 6.25 \times 10^{16}$ ઈલેક્ટ્રોન પ્રતિ સેકન્ડ.
190
DifficultMCQ
એક ક્ષ-કિરણ ટ્યૂબ $50 \, kV$ અને $20 \, mA$ પર કાર્ય કરે છે. ટાર્ગેટ પદાર્થનું દળ $1.0 \, kg$ અને વિશિષ્ટ ઉષ્માધારિતા $495 \, J \cdot kg^{-1} \cdot ^\circ C^{-1}$ છે. લાગુ પાડેલ વિદ્યુત પાવરનો $1\%$ ભાગ ક્ષ-કિરણોમાં રૂપાંતરિત થાય છે અને બાકીની ઊર્જા ટાર્ગેટને ગરમ કરવામાં વપરાય છે. તો:
$(1)$ યોગ્ય ટાર્ગેટ પદાર્થનું ગલનબિંદુ ઊંચું હોવું જોઈએ.
$(2)$ યોગ્ય ટાર્ગેટ પદાર્થની ઉષ્મીય વાહકતા ઓછી હોવી જોઈએ.
$(3)$ ટાર્ગેટના તાપમાનમાં વધારાનો દર $2 \, ^\circ C/s$ છે.
$(4)$ ઉત્સર્જાતા ક્ષ-કિરણોની ન્યૂનતમ તરંગલંબાઈ $0.25 \, \mathring{A}$ છે.
A
$1, 3, 4$
B
$1, 2, 3$
C
$2, 3, 4$
D
આપેલ પૈકી એક પણ નહીં

Solution

(A) ન્યૂનતમ તરંગલંબાઈ $\lambda_{\text{min}} = \frac{hc}{eV} = \frac{12400}{50 \times 10^3} \, \mathring{A} = 0.248 \, \mathring{A} \approx 0.25 \, \mathring{A}$ મળે છે. તેથી,વિધાન $(4)$ સાચું છે.
ટાર્ગેટ પદાર્થ માટે ઊંચું ગલનબિંદુ જરૂરી છે જેથી તે ગરમીમાં પીગળી ન જાય,તેથી વિધાન $(1)$ સાચું છે. ગરમીને અસરકારક રીતે દૂર કરવા માટે ઉચ્ચ ઉષ્મીય વાહકતા જરૂરી છે,તેથી વિધાન $(2)$ ખોટું છે.
આપેલ પાવર $P = VI = (50 \times 10^3 \, V) \times (20 \times 10^{-3} \, A) = 1000 \, W$ છે.
ક્ષ-કિરણોમાં રૂપાંતરિત પાવર $1000 \, W$ ના $1\% = 10 \, W$ છે.
ગરમીમાં રૂપાંતરિત પાવર $P_H = 1000 \, W$ ના $99\% = 990 \, W$ છે.
$P_H = ms \frac{\Delta \theta}{\Delta t}$ સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા,જ્યાં $m = 1.0 \, kg$ અને $s = 495 \, J \cdot kg^{-1} \cdot ^\circ C^{-1}$:
$990 = 1.0 \times 495 \times \frac{\Delta \theta}{\Delta t}$
$\frac{\Delta \theta}{\Delta t} = \frac{990}{495} = 2 \, ^\circ C/s$. તેથી,વિધાન $(3)$ સાચું છે.
આમ,વિધાન $(1), (3)$ અને $(4)$ સાચા છે.
191
DifficultMCQ
એક્સ-રે ટ્યૂબમાં,જ્યારે પ્રવેગિત વોલ્ટેજ $10 \ kV$ થી વધારીને $20 \ kV$ કરવામાં આવે છે,ત્યારે $K_\alpha$ રેખાની તરંગલંબાઈ અને સતત વર્ણપટની લઘુત્તમ તરંગલંબાઈ વચ્ચેનો તફાવત $3$ ગણો વધે છે. ટાર્ગેટ તત્વનો પરમાણુ ક્રમાંક કેટલો હશે?
A
$29$
B
$27$
C
$25$
D
$23$

Solution

(A) ધારો કે $K_\alpha$ રેખાની પ્રારંભિક તરંગલંબાઈ $\lambda_{K_\alpha}$ છે અને પ્રારંભિક લઘુત્તમ તરંગલંબાઈ $\lambda_{\min} = \frac{12400}{10000} \ \mathring{A} = 1.24 \ \mathring{A}$ છે.
વોલ્ટેજ $20 \ kV$ સુધી વધાર્યા પછી,નવી લઘુત્તમ તરંગલંબાઈ $\lambda_{\min}' = \frac{12400}{20000} \ \mathring{A} = 0.62 \ \mathring{A}$ થાય છે.
પ્રશ્ન મુજબ,તફાવત $(\lambda_{K_\alpha} - \lambda_{\min}')$ એ $(\lambda_{K_\alpha} - \lambda_{\min})$ કરતા $3$ ગણો છે.
તેથી,$\lambda_{K_\alpha} - \lambda_{\min}' = 3(\lambda_{K_\alpha} - \lambda_{\min})$.
સાદુરૂપ આપતા,$2\lambda_{K_\alpha} = 3\lambda_{\min} - \lambda_{\min}'$.
મોઝલેના નિયમ મુજબ,$\lambda_{K_\alpha} = \frac{4}{3R(Z-1)^2}$,જ્યાં $\frac{1}{R} \approx 912 \ \mathring{A}$.
કિંમતો મૂકતા: $2 \left[ \frac{4 \times 912}{3(Z-1)^2} \right] = 3(1.24) - 0.62 = 3.72 - 0.62 = 3.10 \ \mathring{A}$.
$\frac{8 \times 304}{(Z-1)^2} = 3.10 \implies (Z-1)^2 = \frac{2432}{3.10} \approx 784.5$.
વર્ગમૂળ લેતા,$Z-1 \approx 28$,તેથી $Z = 29$.
192
MediumMCQ
$Pt^{78}$ ના ક્ષ-કિરણ વર્ણપટની $L_\alpha$ રેખાની તરંગલંબાઈ $1.32 \, \mathring A$ છે. અન્ય અજ્ઞાત તત્વના ક્ષ-કિરણ વર્ણપટમાં $L_\alpha$ રેખાની તરંગલંબાઈ $4.17 \, \mathring A$ છે. જો $L_\alpha$ રેખા માટે સ્ક્રીનિંગ અચળાંક $7.4$ હોય,તો અજ્ઞાત તત્વનો પરમાણુ ક્રમાંક કેટલો હશે?
A
$78$
B
$47$
C
$40$
D
$35$

Solution

(B) $L_\alpha$ રેખાની તરંગલંબાઈ મોઝલેના નિયમ મુજબ મળે છે: $\frac{1}{\lambda} = R(Z-b)^2 \left( \frac{1}{2^2} - \frac{1}{3^2} \right)$.
બે તત્વો માટે ગુણોત્તર લેતા:
$\frac{\lambda_2}{\lambda_1} = \left( \frac{Z_1 - b}{Z_2 - b} \right)^2$.
અહીં $\lambda_1 = 1.32 \, \mathring A$,$Z_1 = 78$,$\lambda_2 = 4.17 \, \mathring A$,$b = 7.4$ આપેલ છે.
$\frac{4.17}{1.32} = \left( \frac{78 - 7.4}{Z_2 - 7.4} \right)^2$.
$3.159 \approx \left( \frac{70.6}{Z_2 - 7.4} \right)^2$.
વર્ગમૂળ લેતા: $1.777 \approx \frac{70.6}{Z_2 - 7.4}$.
$Z_2 - 7.4 \approx \frac{70.6}{1.777} \approx 39.73$.
$Z_2 \approx 39.73 + 7.4 = 47.13$.
નજીકના પૂર્ણાંકમાં લેતા,પરમાણુ ક્રમાંક $47$ મળે છે.
193
DifficultMCQ
જો $Mo (Z=42)$ ના $K_\alpha$ વિકિરણની તરંગલંબાઈ $0.71 \;\mathring A$ હોય,તો $Cu (Z=29)$ ના અનુરૂપ $K_\alpha$ વિકિરણની તરંગલંબાઈ ($\mathring A$ માં) ગણો. ($.52$ માં)
A
$0$
B
$1$
C
$2$
D
$3$

Solution

(B) મોઝલેના નિયમ મુજબ,લાક્ષણિક $X$-કિરણોની આવૃત્તિ $\nu = a(Z-b)^2$ દ્વારા આપવામાં આવે છે. કારણ કે $\nu = c/\lambda$,તેથી $K_\alpha$ વિકિરણ માટે $\lambda \propto 1/(Z-1)^2$ થાય.
$Mo (Z_1 = 42)$ માટે આપેલ છે,$\lambda_1 = 0.71 \;\mathring A$.
$Cu (Z_2 = 29)$ માટે,આપણે $\lambda_2$ શોધવાની જરૂર છે.
ગુણોત્તરનો ઉપયોગ કરતા: $\frac{\lambda_2}{\lambda_1} = \frac{(Z_1 - 1)^2}{(Z_2 - 1)^2}$.
કિંમતો મૂકતા: $\lambda_2 = 0.71 \times \frac{(42 - 1)^2}{(29 - 1)^2}$.
$\lambda_2 = 0.71 \times \frac{41^2}{28^2} = 0.71 \times \frac{1681}{784}$.
$\lambda_2 \approx 0.71 \times 2.144 = 1.522 \;\mathring A$.
આમ,તરંગલંબાઈ $1.52 \;\mathring A$ છે.
194
MediumMCQ
$K_\alpha$ ક્ષ-કિરણોની તરંગલંબાઈ શોધો.
A
$\frac{1216}{(Z - 1)^2} \ \mathring{A}$
B
$\frac{896}{(Z - 1)^2} \ \mathring{A}$
C
$\frac{1216}{(Z + 1)} \ \mathring{A}$
D
$\frac{912}{(Z - 1)^2} \ \mathring{A}$

Solution

(A) $K_\alpha$ ક્ષ-કિરણો માટે મોઝલેના નિયમ મુજબ,સંક્રમણ $n_2 = 2$ થી $n_1 = 1$ માં થાય છે.
રિડબર્ગના સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા: $\frac{1}{\lambda_{K\alpha}} = R(Z - 1)^2 \left[ \frac{1}{n_1^2} - \frac{1}{n_2^2} \right]$.
કિંમતો મૂકતા: $\frac{1}{\lambda_{K\alpha}} = R(Z - 1)^2 \left[ \frac{1}{1^2} - \frac{1}{2^2} \right] = R(Z - 1)^2 \left[ 1 - \frac{1}{4} \right] = \frac{3R(Z - 1)^2}{4}$.
આમ,$\lambda_{K\alpha} = \frac{4}{3R(Z - 1)^2}$.
આપેલ છે કે $\frac{1}{R} \approx 912 \ \mathring{A}$,આ કિંમત સમીકરણમાં મૂકતા:
$\lambda_{K\alpha} = \frac{4}{3} \times \frac{912}{(Z - 1)^2} = \frac{1216}{(Z - 1)^2} \ \mathring{A}$.
195
MediumMCQ
$5 \times 10^{-3} \ m$ જાડાઈની સોનાની ફિલ્મમાંથી પસાર થયા પછી,ક્ષ-કિરણ પુંજની તીવ્રતા તેની પ્રારંભિક તીવ્રતાના $36.8\%$ જેટલી ઘટે છે. તો તેનો શોષણ ગુણાંક ....... $m^{-1}$ છે.
A
$50$
B
$100$
C
$150$
D
$200$

Solution

(D) પદાર્થમાંથી પસાર થયા પછી ક્ષ-કિરણોની તીવ્રતા $I = I_0 e^{-\mu x}$ સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $I$ એ અંતિમ તીવ્રતા છે,$I_0$ એ પ્રારંભિક તીવ્રતા છે,$\mu$ એ શોષણ ગુણાંક છે અને $x$ એ પદાર્થની જાડાઈ છે.
આપેલ છે કે તીવ્રતા તેની પ્રારંભિક કિંમતના $36.8\%$ જેટલી ઘટે છે,તેથી $\frac{I}{I_0} = 36.8\% = 0.368$ થાય.
આપણે જાણીએ છીએ કે $e^{-1} \approx 0.368$,તેથી આપણે $e^{-\mu x} = e^{-1}$ લખી શકીએ.
ઘાતાંકની સરખામણી કરતા,આપણને $\mu x = 1$ મળે છે.
અહીં $x = 5 \times 10^{-3} \ m$ આપેલ છે,તેથી $\mu = \frac{1}{x} = \frac{1}{5 \times 10^{-3} \ m}$ થાય.
$\mu = \frac{1000}{5} \ m^{-1} = 200 \ m^{-1}$.
196
MediumMCQ
એક ઇલેક્ટ્રોન પુંજ $50 \,kV$ ના પ્રવેગક સ્થિતિમાન સાથે ટાર્ગેટ પર અથડાય છે. નીચેનામાંથી કઈ ક્ષ-કિરણોની આવૃત્તિ મેળવી શકાતી નથી?
A
$4 \times 10^{18} \,Hz$
B
$6 \times 10^{18} \,Hz$
C
$12 \times 10^{18} \,Hz$
D
$14 \times 10^{18} \,Hz$

Solution

(D) ઉત્પન્ન થતી ક્ષ-કિરણોની મહત્તમ આવૃત્તિ $(f_{max})$ સંબંધ $hf_{max} = eV$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $V$ એ પ્રવેગક સ્થિતિમાન છે.
$f_{max} = \frac{eV}{h} = \frac{1.6 \times 10^{-19} \,C \times 50 \times 10^3 \,V}{6.63 \times 10^{-34} \,J \cdot s}$
$f_{max} \approx 1.206 \times 10^{19} \,Hz = 12.06 \times 10^{18} \,Hz$.
આમ,મહત્તમ શક્ય આવૃત્તિ આશરે $12.06 \times 10^{18} \,Hz$ છે,તેથી આનાથી વધારે આવૃત્તિ મેળવી શકાતી નથી.
તેથી,$14 \times 10^{18} \,Hz$ આવૃત્તિ શક્ય નથી.
197
EasyMCQ
ક્ષ-કિરણોનું વિવર્તન થતું નથી કારણ કે તેમની .....
A
મોટી તરંગલંબાઈ
B
વધારે ઉર્જા
C
નાની તરંગલંબાઈ
D
એકપણ નહિ

Solution

(C) તરંગોનું વિવર્તન ત્યારે થાય છે જ્યારે અવરોધ અથવા છિદ્રનું કદ તરંગની તરંગલંબાઈ સાથે સરખાવી શકાય તેવું હોય.
$X$-કિરણોની તરંગલંબાઈ ખૂબ જ નાની હોય છે (સામાન્ય રીતે $0.01 \ nm$ થી $10 \ nm$ ની રેન્જમાં).
તેમની તરંગલંબાઈ અત્યંત નાની હોવાને કારણે,સામાન્ય વસ્તુઓ અથવા છિદ્રો દ્વારા તેમનું સરળતાથી વિવર્તન થઈ શકતું નથી.
જો કે,સ્ફટિક લેટીસ દ્વારા તેમનું વિવર્તન થઈ શકે છે જ્યાં આંતર-પરમાણુ અંતર $X$-કિરણની તરંગલંબાઈ સાથે સરખાવી શકાય તેવું હોય છે.
સામાન્ય વસ્તુઓના સંદર્ભમાં,તેમની નાની તરંગલંબાઈને કારણે તેમનું વિવર્તન થતું નથી.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
198
MediumMCQ
ક્ષ-કિરણોની $K\alpha$ લાક્ષણિકતા શું દર્શાવે છે?
A
$n = 2 \to n = 1$
B
$n = 3 \to n = 2$
C
$n = 3 \to n = 1$
D
$n = 4 \to n = 2$

Solution

(A) ક્ષ-કિરણોના ઉત્સર્જનના સંદર્ભમાં,$K$-શ્રેણી એ $n = 1$ કક્ષા ($K$-શેલ) માં થતા ઇલેક્ટ્રોનિક સંક્રમણોને અનુરૂપ છે.
$K\alpha$ રેખા ખાસ કરીને નજીકની ઉચ્ચ ઉર્જા સ્તર,જે $L$-શેલ $(n = 2)$ છે,ત્યાંથી $K$-શેલ $(n = 1)$ માં થતા સંક્રમણને દર્શાવે છે.
તેથી,આ સંક્રમણ $n = 2 \to n = 1$ છે.
199
EasyMCQ
$X$-કિરણોનું ઉત્સર્જન ત્યારે થાય છે જ્યારે ...
A
ઇલેક્ટ્રોનને ઊંચા વિદ્યુતસ્થિતિમાનના તફાવત દ્વારા પ્રવેગિત કરવામાં આવે.
B
ઇલેક્ટ્રોન ઉત્સર્જનનો સ્ત્રોત એક સમાન ઊર્જા ધરાવતો ઇલેક્ટ્રોન બીમ ઉત્પન્ન કરે.
C
આપાત ઇલેક્ટ્રોન અંદરની કક્ષાના ઇલેક્ટ્રોનને બહાર કાઢે અને બહારની કક્ષાનો ઇલેક્ટ્રોન તે ખાલી જગ્યા પૂરે.
D
અથડામણના પરિણામ સ્વરૂપે ટાર્ગેટ પરમાણુમાંથી વેલેન્સ ઇલેક્ટ્રોન દૂર થાય.

Solution

(C) $X$-કિરણો એ ઉચ્ચ આવૃત્તિ ધરાવતા વિદ્યુતચુંબકીય વિકિરણો છે,જે ત્યારે ઉત્પન્ન થાય છે જ્યારે ઉચ્ચ ઊર્જા ધરાવતા ઇલેક્ટ્રોન ઊંચા પરમાણુ ક્રમાંક ધરાવતી ધાતુની સપાટી (ટાર્ગેટ) સાથે અથડાય છે.
ચોક્કસ રીતે કહીએ તો,લાક્ષણિક $X$-કિરણો ત્યારે ઉત્પન્ન થાય છે જ્યારે આપાત ઉચ્ચ ઊર્જા ધરાવતો ઇલેક્ટ્રોન ટાર્ગેટ પરમાણુની અંદરની કક્ષામાંથી (જેમ કે $K$-કક્ષા) ઇલેક્ટ્રોનને બહાર કાઢે છે.
આનાથી અંદરની કક્ષામાં ખાલી જગ્યા (vacancy) સર્જાય છે,જેના કારણે પરમાણુ અસ્થિર બને છે.
સ્થિરતા પ્રાપ્ત કરવા માટે,બહારની ઉચ્ચ ઊર્જા ધરાવતી કક્ષામાંથી એક ઇલેક્ટ્રોન આ ખાલી જગ્યા પૂરવા માટે નીચેની કક્ષામાં આવે છે.
આ બે કક્ષાઓ વચ્ચેના ઊર્જાના તફાવતને ઉચ્ચ ઊર્જા ધરાવતા ફોટોન તરીકે મુક્ત કરવામાં આવે છે,જેને $X$-કિરણ ફોટોન કહેવાય છે.
200
EasyMCQ
કોપરમાં $K\alpha$ લાઇનની તરંગલંબાઈ $1.54 \ \mathring{A}$ છે. કોપરમાં $K$ ઇલેક્ટ્રોનની આયનીકરણ ઊર્જા જુલમાં કેટલી હશે?
A
$11.2 \times 10^{-27}$
B
$12.9 \times 10^{-16}$
C
$1.7 \times 10^{-15}$
D
$10 \times 10^{-16}$

Solution

(B) $K$-શેલના ઇલેક્ટ્રોનને દૂર કરવા માટે જરૂરી આયનીકરણ ઊર્જા $E$ એ $K$-એજ તરંગલંબાઈને અનુરૂપ ફોટોનની ઊર્જા દ્વારા આપવામાં આવે છે. સંબંધ $E = \frac{hc}{\lambda}$ નો ઉપયોગ કરતા:
આપેલ છે: $h = 6.63 \times 10^{-34} \ J \cdot s$,$c = 3 \times 10^8 \ m/s$,અને $\lambda = 1.54 \ \mathring{A} = 1.54 \times 10^{-10} \ m$.
$E = \frac{(6.63 \times 10^{-34}) \times (3 \times 10^8)}{1.54 \times 10^{-10}}$
$E = \frac{19.89 \times 10^{-26}}{1.54 \times 10^{-10}}$
$E \approx 12.91 \times 10^{-16} \ J$.

Atoms — X-Rays · Frequently Asked Questions

1Are these Atoms questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Atoms Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.