Gujarati

Basic Concepts of ITF Questions in Gujarati

Class 12 Mathematics · Inverse Trigonometric Functions · Basic Concepts of ITF

181+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 49 of 181 questions in Gujarati

101
EasyMCQ
$\cot ^{-1}\left(\frac{-1}{\sqrt{3}}\right)$ નું મુખ્ય મૂલ્ય શોધો.
A
$\frac{2 \pi}{3}$
B
$\frac{\pi}{3}$
C
$\frac{-\pi}{3}$
D
$\frac{\pi}{6}$

Solution

(A) આપણે જાણીએ છીએ કે $\cot ^{-1} x$ ની મુખ્ય મૂલ્ય શાખાનો વિસ્તાર $(0, \pi)$ છે.
અહીં દલીલ $\frac{-1}{\sqrt{3}}$ ઋણ હોવાથી,આપણે ગુણધર્મ $\cot ^{-1}(-x) = \pi - \cot ^{-1}(x)$ નો ઉપયોગ કરીશું.
તેથી,$\cot ^{-1}\left(\frac{-1}{\sqrt{3}}\right) = \pi - \cot ^{-1}\left(\frac{1}{\sqrt{3}}\right)$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $\cot \left(\frac{\pi}{3}\right) = \frac{1}{\sqrt{3}}$,તેથી $\cot ^{-1}\left(\frac{1}{\sqrt{3}}\right) = \frac{\pi}{3}$.
આ કિંમત મૂકતા,આપણને $\pi - \frac{\pi}{3} = \frac{2 \pi}{3}$ મળે છે.
102
EasyMCQ
$\tan ^{-1}\left(\tan \frac{5 \pi}{6}\right)+\cos ^{-1}\left(\cos \frac{13 \pi}{6}\right) = $
A
$0$
B
$3 \pi$
C
$-\frac{\pi}{6}$
D
$\frac{\pi}{6}$

Solution

(A) આપણે જાણીએ છીએ કે $\tan^{-1} x$ ની મુખ્ય કિંમતની શાખા $(-\frac{\pi}{2}, \frac{\pi}{2})$ છે અને $\cos^{-1} x$ માટે $[0, \pi]$ છે.
પ્રથમ,$\tan^{-1}(\tan \frac{5\pi}{6})$ ની કિંમત શોધો:
$\tan^{-1}(\tan(\pi - \frac{\pi}{6})) = \tan^{-1}(-\tan \frac{\pi}{6}) = \tan^{-1}(\tan(-\frac{\pi}{6})) = -\frac{\pi}{6}$.
ત્યારબાદ,$\cos^{-1}(\cos \frac{13\pi}{6})$ ની કિંમત શોધો:
$\cos^{-1}(\cos(2\pi + \frac{\pi}{6})) = \cos^{-1}(\cos \frac{\pi}{6}) = \frac{\pi}{6}$.
આ પરિણામોનો સરવાળો કરતા:
$-\frac{\pi}{6} + \frac{\pi}{6} = 0$.
103
EasyMCQ
$\sin ^{-1}\left(\frac{-1}{2}\right)+\sin ^{-1}\left(\frac{-\sqrt{3}}{2}\right)$ નું મૂલ્ય શોધો.
A
$\frac{\pi}{3}$
B
$\frac{-\pi}{6}$
C
$\frac{-\pi}{3}$
D
$\frac{-\pi}{2}$

Solution

(D) આપણે જાણીએ છીએ કે $\sin ^{-1} x$ ની મુખ્ય કિંમતની શાખાનો વિસ્તાર $[-\frac{\pi}{2}, \frac{\pi}{2}]$ છે.
પ્રથમ,$\sin ^{-1}\left(\frac{-1}{2}\right)$ ની કિંમત મેળવો:
કારણ કે $\sin(\frac{-\pi}{6}) = \frac{-1}{2}$,તેથી $\sin ^{-1}\left(\frac{-1}{2}\right) = \frac{-\pi}{6}$ મળે.
ત્યારબાદ,$\sin ^{-1}\left(\frac{-\sqrt{3}}{2}\right)$ ની કિંમત મેળવો:
કારણ કે $\sin(\frac{-\pi}{3}) = \frac{-\sqrt{3}}{2}$,તેથી $\sin ^{-1}\left(\frac{-\sqrt{3}}{2}\right) = \frac{-\pi}{3}$ મળે.
આ કિંમતોનો સરવાળો કરતા:
$\frac{-\pi}{6} + (\frac{-\pi}{3}) = \frac{-\pi - 2\pi}{6} = \frac{-3\pi}{6} = \frac{-\pi}{2}$.
104
EasyMCQ
$\sin ^{-1}\left(\frac{1}{2}\right)+\cos ^{-1}\left(\frac{\sqrt{3}}{2}\right)+\cot ^{-1}\left(-\frac{1}{\sqrt{3}}\right)=$
A
$\frac{2 \pi}{3}$
B
$\pi$
C
$\frac{\pi}{6}$
D
$\frac{\pi}{3}$

Solution

(B) આપણે જાણીએ છીએ કે $\sin ^{-1}\left(\frac{1}{2}\right) = \frac{\pi}{6}$ (અથવા $30^{\circ}$).
આપણે જાણીએ છીએ કે $\cos ^{-1}\left(\frac{\sqrt{3}}{2}\right) = \frac{\pi}{6}$ (અથવા $30^{\circ}$).
આપણે જાણીએ છીએ કે $\cot ^{-1}\left(-\frac{1}{\sqrt{3}}\right) = \pi - \cot ^{-1}\left(\frac{1}{\sqrt{3}}\right) = \pi - \frac{\pi}{3} = \frac{2\pi}{3}$ (અથવા $120^{\circ}$).
આ કિંમતોનો સરવાળો કરતા:
$\frac{\pi}{6} + \frac{\pi}{6} + \frac{2\pi}{3} = \frac{2\pi}{6} + \frac{2\pi}{3} = \frac{\pi}{3} + \frac{2\pi}{3} = \frac{3\pi}{3} = \pi$.
105
EasyMCQ
$\sin ^{-1}\left(-\frac{1}{2}\right)$ નું મુખ્ય મૂલ્ય શોધો.
A
$\frac{\pi}{3}$
B
$\frac{\pi}{6}$
C
$-\frac{\pi}{3}$
D
$-\frac{\pi}{6}$

Solution

(D) ધારો કે $y = \sin ^{-1}\left(-\frac{1}{2}\right)$.
તેથી,$\sin y = -\frac{1}{2}$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $\sin ^{-1} x$ ના મુખ્ય મૂલ્યની શાખાનો વિસ્તાર $\left[-\frac{\pi}{2}, \frac{\pi}{2}\right]$ છે.
કારણ કે $\sin\left(\frac{\pi}{6}\right) = \frac{1}{2}$,તેથી $\sin\left(-\frac{\pi}{6}\right) = -\frac{1}{2}$ થાય.
આમ,મુખ્ય મૂલ્ય $-\frac{\pi}{6}$ છે.
106
EasyMCQ
$\sin ^{-1}\left(-\frac{1}{2}\right)+\cos ^{-1}\left(-\frac{\sqrt{3}}{2}\right)$ ની કિંમત શોધો.
A
$\cos ^{-1}\left(\frac{1}{2}\right)$
B
$\sin ^{-1}\left(-\frac{1}{2}\right)$
C
$\cos ^{-1}\left(-\frac{1}{2}\right)$
D
$\cos ^{-1}\left(-\frac{\sqrt{3}}{2}\right)$

Solution

(C) ધારો કે $\alpha = \sin ^{-1}\left(-\frac{1}{2}\right)$. $\sin ^{-1} x$ નો વિસ્તાર $\left[-\frac{\pi}{2}, \frac{\pi}{2}\right]$ હોવાથી,$\sin \alpha = -\frac{1}{2} = \sin\left(-\frac{\pi}{6}\right)$,તેથી $\alpha = -\frac{\pi}{6}$ મળે.
ધારો કે $\beta = \cos ^{-1}\left(-\frac{\sqrt{3}}{2}\right)$. $\cos ^{-1} x$ નો વિસ્તાર $[0, \pi]$ હોવાથી,$\cos \beta = -\frac{\sqrt{3}}{2} = -\cos\left(\frac{\pi}{6}\right) = \cos\left(\pi - \frac{\pi}{6}\right) = \cos\left(\frac{5\pi}{6}\right)$,તેથી $\beta = \frac{5\pi}{6}$ મળે.
આ કિંમતોનો સરવાળો કરતા,$\alpha + \beta = -\frac{\pi}{6} + \frac{5\pi}{6} = \frac{4\pi}{6} = \frac{2\pi}{3}$.
હવે,વિકલ્પો તપાસતા:
વિકલ્પ $C$ એ $\cos ^{-1}\left(-\frac{1}{2}\right) = \frac{2\pi}{3}$ છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
107
EasyMCQ
$\cos ^{-1}\left(\cot \left(\frac{\pi}{2}\right)\right)+\cos ^{-1}\left(\sin \left(\frac{2 \pi}{3}\right)\right)$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{2 \pi}{3}$
B
$\frac{\pi}{3}$
C
$\frac{\pi}{2}$
D
$\pi$

Solution

(A) આપણને પદાવલિ $\cos ^{-1}\left(\cot \left(\frac{\pi}{2}\right)\right)+\cos ^{-1}\left(\sin \left(\frac{2 \pi}{3}\right)\right)$ આપેલ છે.
સૌ પ્રથમ,અંદરના ત્રિકોણમિતીય વિધેયોની કિંમત શોધો:
$\cot \left(\frac{\pi}{2}\right) = 0$.
$\sin \left(\frac{2 \pi}{3}\right) = \sin \left(\pi - \frac{\pi}{3}\right) = \sin \left(\frac{\pi}{3}\right) = \frac{\sqrt{3}}{2}$.
હવે,આ કિંમતોને પદાવલિમાં મૂકતા:
$\cos ^{-1}(0) + \cos ^{-1}\left(\frac{\sqrt{3}}{2}\right)$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $\cos ^{-1}(0) = \frac{\pi}{2}$ અને $\cos ^{-1}\left(\frac{\sqrt{3}}{2}\right) = \frac{\pi}{6}$.
આ કિંમતોનો સરવાળો કરતા:
$\frac{\pi}{2} + \frac{\pi}{6} = \frac{3\pi + \pi}{6} = \frac{4\pi}{6} = \frac{2\pi}{3}$.
108
MediumMCQ
જો $2 \tan^{-1}(\cos x) = \tan^{-1}(2 \csc x)$ હોય,તો $\sin x + \cos x = $
A
$2 \sqrt{2}$
B
$\sqrt{2}$
C
$\frac{1}{\sqrt{2}}$
D
$\frac{1}{2}$

Solution

(B) આપેલ સમીકરણ: $2 \tan^{-1}(\cos x) = \tan^{-1}(2 \csc x)$.
સૂત્ર $2 \tan^{-1} \theta = \tan^{-1} \left( \frac{2 \theta}{1 - \theta^2} \right)$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\tan^{-1} \left( \frac{2 \cos x}{1 - \cos^2 x} \right) = \tan^{-1} (2 \csc x)$.
કારણ કે $1 - \cos^2 x = \sin^2 x$,તેથી સમીકરણ આ મુજબ બનશે:
$\frac{2 \cos x}{\sin^2 x} = \frac{2}{\sin x}$.
ધારો કે $\sin x \neq 0$,તો આપણે સાદું રૂપ આપી શકીએ:
$\frac{\cos x}{\sin x} = 1 \Rightarrow \cot x = 1$.
આમ,$x = \frac{\pi}{4}$.
હવે,$\sin x + \cos x$ ની કિંમત શોધો:
$\sin \frac{\pi}{4} + \cos \frac{\pi}{4} = \frac{1}{\sqrt{2}} + \frac{1}{\sqrt{2}} = \frac{2}{\sqrt{2}} = \sqrt{2}$.
109
EasyMCQ
$2 \sin ^{-1}\left(\frac{1}{2}\right)+\cot ^{-1}\left(\frac{1}{\sqrt{3}}\right)$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{\pi}{4}$
B
$\frac{\pi}{3}$
C
$\frac{\pi}{6}$
D
$\frac{2 \pi}{3}$

Solution

(D) આપણે જાણીએ છીએ કે $\sin ^{-1}\left(\frac{1}{2}\right) = \frac{\pi}{6}$ કારણ કે $\sin\left(\frac{\pi}{6}\right) = \frac{1}{2}$ થાય છે.
તે જ રીતે,$\cot ^{-1}\left(\frac{1}{\sqrt{3}}\right) = \frac{\pi}{3}$ કારણ કે $\cot\left(\frac{\pi}{3}\right) = \frac{1}{\sqrt{3}}$ થાય છે.
આ કિંમતોને પદાવલિમાં મૂકતા:
$2 \sin ^{-1}\left(\frac{1}{2}\right) + \cot ^{-1}\left(\frac{1}{\sqrt{3}}\right) = 2 \times \left(\frac{\pi}{6}\right) + \frac{\pi}{3}$.
$= \frac{\pi}{3} + \frac{\pi}{3} = \frac{2\pi}{3}$.
110
MediumMCQ
જો $\tan ^{-1}\left(\frac{1-x}{1+x}\right)=\frac{1}{2} \tan ^{-1} x$ હોય,તો $x$ ની કિંમત શોધો.
A
$1$
B
$\sqrt{3}$
C
$3$
D
$\frac{1}{\sqrt{3}}$

Solution

(D) આપેલ સમીકરણ: $\tan ^{-1}\left(\frac{1-x}{1+x}\right)=\frac{1}{2} \tan ^{-1} x$
ધારો કે $x = \tan \theta$,તેથી $\theta = \tan ^{-1} x$.
સમીકરણમાં $x = \tan \theta$ મૂકતા:
$\tan ^{-1}\left(\frac{1-\tan \theta}{1+\tan \theta}\right)=\frac{1}{2} \theta$
સૂત્ર $\tan(\frac{\pi}{4} - \theta) = \frac{1-\tan \theta}{1+\tan \theta}$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\tan ^{-1}\left(\tan \left(\frac{\pi}{4}-\theta\right)\right)=\frac{1}{2} \theta$
$\frac{\pi}{4}-\theta=\frac{1}{2} \theta$
$\frac{\pi}{4}=\frac{3 \theta}{2}$
$\theta=\frac{\pi}{6}$
કારણ કે $x = \tan \theta$,તેથી $x = \tan \frac{\pi}{6} = \frac{1}{\sqrt{3}}$.
111
MediumMCQ
જો $4 \sin ^{-1} x + 6 \cos ^{-1} x = 3 \pi$,જ્યાં $-1 \leq x \leq 1$,તો $x =$
A
$1/2$
B
$1/\sqrt{2}$
C
$-1/2$
D
$0$

Solution

(D) આપેલ સમીકરણ: $4 \sin ^{-1} x + 6 \cos ^{-1} x = 3 \pi$
આપણે જાણીએ છીએ કે: $\sin ^{-1} x + \cos ^{-1} x = \frac{\pi}{2}$
સમીકરણને આ રીતે લખતા: $4(\sin ^{-1} x + \cos ^{-1} x) + 2 \cos ^{-1} x = 3 \pi$
નિત્યસમનો ઉપયોગ કરતા: $4(\frac{\pi}{2}) + 2 \cos ^{-1} x = 3 \pi$
સાદુરૂપ આપતા: $2 \pi + 2 \cos ^{-1} x = 3 \pi$
બંને બાજુથી $2 \pi$ બાદ કરતા: $2 \cos ^{-1} x = \pi$
$2$ વડે ભાગતા: $\cos ^{-1} x = \frac{\pi}{2}$
બંને બાજુ કોસાઇન લેતા: $x = \cos(\frac{\pi}{2})$
તેથી: $x = 0$
112
EasyMCQ
જો $y = \tan^{-1} \left[ \sqrt{\frac{1 + \cos(x/2)}{1 - \cos(x/2)}} \right]$ હોય,તો $\frac{dy}{dx} = $
A
$\frac{-1}{3}$
B
$\frac{-1}{4}$
C
$\frac{1}{3}$
D
$\frac{1}{4}$

Solution

(B) આપેલ છે કે $y = \tan^{-1} \left[ \sqrt{\frac{1 + \cos(x/2)}{1 - \cos(x/2)}} \right]$.
ત્રિકોણમિતીય નિત્યસમ $1 + \cos \theta = 2 \cos^2(\theta/2)$ અને $1 - \cos \theta = 2 \sin^2(\theta/2)$ નો ઉપયોગ કરતા:
$y = \tan^{-1} \sqrt{\frac{2 \cos^2(x/4)}{2 \sin^2(x/4)}}$
$y = \tan^{-1} \sqrt{\cot^2(x/4)}$
$y = \tan^{-1} (\cot(x/4))$
કારણ કે $\cot \theta = \tan(\pi/2 - \theta)$,તેથી:
$y = \tan^{-1} \left[ \tan \left( \frac{\pi}{2} - \frac{x}{4} \right) \right]$
$y = \frac{\pi}{2} - \frac{x}{4}$
$x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$\frac{dy}{dx} = \frac{d}{dx} \left( \frac{\pi}{2} - \frac{x}{4} \right) = 0 - \frac{1}{4} = -\frac{1}{4}$.
113
EasyMCQ
$\cos ^{-1}\left(\cos \left(\frac{7 \pi}{6}\right)\right)$ નું મૂલ્ય શું છે?
A
$\frac{5 \pi}{6}$
B
$\frac{\pi}{3}$
C
$\frac{7 \pi}{6}$
D
$\frac{\pi}{6}$

Solution

(A) આપણે જાણીએ છીએ કે $\cos ^{-1} x$ ની મુખ્ય કિંમતની શાખાનો વિસ્તાર $[0, \pi]$ છે.
આપેલ પદ $\cos ^{-1}\left(\cos \left(\frac{7 \pi}{6}\right)\right)$ છે.
કારણ કે $\frac{7 \pi}{6} > \pi$,આપણે સીધું $\cos ^{-1}(\cos \theta) = \theta$ લખી શકતા નથી.
આપણે ગુણધર્મ $\cos(2 \pi - \theta) = \cos \theta$ નો ઉપયોગ કરીએ છીએ.
$\cos \left(\frac{7 \pi}{6}\right) = \cos \left(2 \pi - \frac{5 \pi}{6}\right) = \cos \left(\frac{5 \pi}{6}\right)$.
હવે,$\cos ^{-1}\left(\cos \left(\frac{5 \pi}{6}\right)\right) = \frac{5 \pi}{6}$,જે અંતરાલ $[0, \pi]$ માં આવે છે.
આમ,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.
114
EasyMCQ
$\cos ^{-1}\left(\cos \frac{8 \pi}{3}\right)$ નું મૂલ્ય શોધો.
A
$\frac{8 \pi}{3}$
B
$\frac{\pi}{3}$
C
$\frac{2 \pi}{3}$
D
$\frac{3 \pi}{2}$

Solution

(C) આપણે જાણીએ છીએ કે $\cos ^{-1} x$ ની મુખ્ય કિંમતની શાખા $[0, \pi]$ છે.
આપેલ પદ $\cos ^{-1}\left(\cos \frac{8 \pi}{3}\right)$ છે.
અહીં $\frac{8 \pi}{3} = 2 \pi + \frac{2 \pi}{3}$ હોવાથી,$\cos \frac{8 \pi}{3} = \cos \left(2 \pi + \frac{2 \pi}{3}\right) = \cos \frac{2 \pi}{3}$ થાય.
કારણ કે $\frac{2 \pi}{3} \in [0, \pi]$,તેથી $\cos ^{-1}\left(\cos \frac{2 \pi}{3}\right) = \frac{2 \pi}{3}$ મળે.
આમ,સાચો જવાબ $\frac{2 \pi}{3}$ છે.
115
MediumMCQ
જો $\sin \left(\cot ^{-1}(x+1)\right)=\cos \left(\tan ^{-1} x\right)$ હોય,તો ધન વર્ગમૂળને ધ્યાનમાં લેતા,$x$ ની કિંમત $\qquad$ છે.
A
$0$
B
$\frac{9}{4}$
C
$\frac{1}{2}$
D
$-\frac{1}{2}$

Solution

(D) આપેલ સમીકરણ: $\sin \left(\cot ^{-1}(x+1)\right)=\cos \left(\tan ^{-1} x\right)$
ધારો કે $\theta_1 = \cot ^{-1}(x+1)$. તેથી $\cot \theta_1 = x+1$. નિત્યસમ $\sin \theta = \frac{1}{\sqrt{1+\cot^2 \theta}}$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને મળે $\sin \theta_1 = \frac{1}{\sqrt{1+(x+1)^2}} = \frac{1}{\sqrt{1+x^2+2x+1}} = \frac{1}{\sqrt{x^2+2x+2}}$.
ધારો કે $\theta_2 = \tan ^{-1} x$. તેથી $\tan \theta_2 = x$. નિત્યસમ $\cos \theta = \frac{1}{\sqrt{1+\tan^2 \theta}}$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને મળે $\cos \theta_2 = \frac{1}{\sqrt{1+x^2}}$.
બંને પદોને સરખાવતા: $\frac{1}{\sqrt{x^2+2x+2}} = \frac{1}{\sqrt{1+x^2}}$.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા: $x^2+2x+2 = 1+x^2$.
બંને બાજુથી $x^2$ બાદ કરતા: $2x+2 = 1$.
$x$ માટે ઉકેલતા: $2x = -1$,જે આપે છે $x = -\frac{1}{2}$.
116
EasyMCQ
જો $\tan ^{-1}\left(\frac{1-x}{1+x}\right)=\frac{1}{2} \tan ^{-1} x$ હોય,તો $x$ ની કિંમત શોધો.
A
$1$
B
$\sqrt{3}$
C
$\frac{1}{\sqrt{3}}$
D
$\frac{1}{2 \sqrt{3}}$

Solution

(C) આપેલ સમીકરણ: $\tan ^{-1}\left(\frac{1-x}{1+x}\right)=\frac{1}{2} \tan ^{-1} x$
નિત્યસમ $\tan ^{-1} a - \tan ^{-1} b = \tan ^{-1}\left(\frac{a-b}{1+ab}\right)$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણે લખી શકીએ કે $\tan ^{-1}(1) - \tan ^{-1}(x) = \frac{1}{2} \tan ^{-1} x$
આનું સાદું રૂપ આપતા $\frac{\pi}{4} = \tan ^{-1} x + \frac{1}{2} \tan ^{-1} x$
$\frac{\pi}{4} = \frac{3}{2} \tan ^{-1} x$
$\tan ^{-1} x = \frac{\pi}{4} \times \frac{2}{3} = \frac{\pi}{6}$
તેથી,$x = \tan \left(\frac{\pi}{6}\right) = \frac{1}{\sqrt{3}}$
117
EasyMCQ
$\tan ^{-1}\left(\tan \frac{7 \pi}{6}\right)$ નું મૂલ્ય શોધો.
A
$\frac{-\pi}{6}$
B
$\frac{\pi}{6}$
C
$\frac{-\pi}{3}$
D
$\frac{\pi}{3}$

Solution

(B) આપણે જાણીએ છીએ કે $\tan ^{-1} x$ ની મુખ્ય કિંમતની શાખા $(-\frac{\pi}{2}, \frac{\pi}{2})$ છે.
કારણ કે $\frac{7 \pi}{6}$ આ અંતરાલમાં નથી,તેથી આપણે પદને સરળ બનાવીએ:
$\tan ^{-1}\left(\tan \frac{7 \pi}{6}\right) = \tan ^{-1}\left(\tan (\pi + \frac{\pi}{6})\right)$
નિત્યસમ $\tan (\pi + \theta) = \tan \theta$ નો ઉપયોગ કરતા:
$= \tan ^{-1}\left(\tan \frac{\pi}{6}\right)$
કારણ કે $\frac{\pi}{6} \in (-\frac{\pi}{2}, \frac{\pi}{2})$,તેથી પદનું મૂલ્ય:
$= \frac{\pi}{6}$
118
EasyMCQ
$\tan ^{-1}(-\sqrt{3})-\sin ^{-1}\left(\frac{1}{\sqrt{2}}\right)+\cos ^{-1}\left(\frac{-1}{2}\right)$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{-\pi}{4}$
B
$\frac{4 \pi}{3}$
C
$\frac{\pi}{12}$
D
$\frac{7 \pi}{12}$

Solution

(C) આપણે પ્રતિવિધેયોની મુખ્ય કિંમતો જાણીએ છીએ:
$\tan ^{-1}(-x) = -\tan ^{-1}(x)$
$\sin ^{-1}\left(\frac{1}{\sqrt{2}}\right) = \frac{\pi}{4}$
$\cos ^{-1}(-x) = \pi - \cos ^{-1}(x)$
આ કિંમતોને પદાવલિમાં મૂકતા:
$\tan ^{-1}(-\sqrt{3}) - \sin ^{-1}\left(\frac{1}{\sqrt{2}}\right) + \cos ^{-1}\left(-\frac{1}{2}\right)$
$= -\tan ^{-1}(\sqrt{3}) - \frac{\pi}{4} + \left(\pi - \cos ^{-1}\left(\frac{1}{2}\right)\right)$
$= -\frac{\pi}{3} - \frac{\pi}{4} + \pi - \frac{\pi}{3}$
$= \pi - \left(\frac{\pi}{3} + \frac{\pi}{3} + \frac{\pi}{4}\right)$
$= \pi - \left(\frac{4\pi + 4\pi + 3\pi}{12}\right)$
$= \pi - \frac{11\pi}{12} = \frac{\pi}{12}$
119
MediumMCQ
વિકલ વિધેયના મુખ્ય મૂલ્યોને ધ્યાનમાં લેતા,ગણ $A = \{x \geq 0 \mid \tan^{-1} x + \tan^{-1} 6x = \frac{\pi}{4}\}$
A
એ ખાલી ગણ છે.
B
એ એકાકી ગણ છે.
C
બે કરતા વધારે ઘટકો ધરાવે છે.
D
બે ઘટકો ધરાવે છે.

Solution

(B) આપેલ સમીકરણ: $\tan^{-1} x + \tan^{-1} 6x = \frac{\pi}{4}$
સૂત્ર $\tan^{-1}(u) + \tan^{-1}(v) = \tan^{-1}\left(\frac{u+v}{1-uv}\right)$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\tan^{-1}\left(\frac{x + 6x}{1 - (x)(6x)}\right) = \frac{\pi}{4}$
$\tan^{-1}\left(\frac{7x}{1 - 6x^2}\right) = \frac{\pi}{4}$
બંને બાજુ $\tan$ લેતા:
$\frac{7x}{1 - 6x^2} = \tan\left(\frac{\pi}{4}\right) = 1$
$7x = 1 - 6x^2$
$6x^2 + 7x - 1 = 0$
દ્વિઘાત સૂત્ર $x = \frac{-b \pm \sqrt{b^2 - 4ac}}{2a}$ નો ઉપયોગ કરતા:
$x = \frac{-7 \pm \sqrt{49 - 4(6)(-1)}}{12} = \frac{-7 \pm \sqrt{49 + 24}}{12} = \frac{-7 \pm \sqrt{73}}{12}$
શરત $x \geq 0$ હોવાથી,આપણે ઋણ ઉકેલને અવગણીશું:
$x = \frac{-7 + \sqrt{73}}{12}$
આમ,$x$ માટે માત્ર એક જ માન્ય કિંમત હોવાથી,ગણ $A$ એ એકાકી ગણ છે.
120
MediumMCQ
જો $2 \tan^{-1}(\cos x) = \tan^{-1}(2 \operatorname{cosec} x)$ હોય,તો $x$ ની કિંમત શોધો.
A
$-\frac{\pi}{4}$
B
$0$
C
$\frac{\pi}{8}$
D
$\frac{\pi}{4}$

Solution

(D) આપેલ સમીકરણ: $2 \tan^{-1}(\cos x) = \tan^{-1}(2 \operatorname{cosec} x)$.
સૂત્ર $2 \tan^{-1}(\theta) = \tan^{-1}\left(\frac{2\theta}{1-\theta^2}\right)$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\tan^{-1}\left(\frac{2 \cos x}{1 - \cos^2 x}\right) = \tan^{-1}\left(\frac{2}{\sin x}\right)$.
$1 - \cos^2 x = \sin^2 x$ હોવાથી,સમીકરણ આ મુજબ બનશે:
$\frac{2 \cos x}{\sin^2 x} = \frac{2}{\sin x}$.
જો $\sin x \neq 0$ હોય,તો આપણે સાદું રૂપ આપી શકીએ:
$\frac{\cos x}{\sin x} = 1$,જેનો અર્થ છે કે $\cot x = 1$.
આમ,$x = \frac{\pi}{4}$.
121
EasyMCQ
$\sin \left(2 \cos ^{-1} \left(-\frac{3}{5}\right)\right)$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{24}{25}$
B
$-\frac{24}{25}$
C
$\frac{8}{25}$
D
$-\frac{8}{25}$

Solution

(B) ધારો કે $\cos ^{-1}\left(-\frac{3}{5}\right) = x$.
તેથી,$\cos x = -\frac{3}{5}$.
$\cos ^{-1}$ નો વિસ્તાર $[0, \pi]$ હોવાથી અને $\cos x$ ઋણ હોવાથી,$x$ બીજા ચરણમાં છે.
તેથી,$\sin x = \sqrt{1 - \cos^2 x} = \sqrt{1 - \left(-\frac{3}{5}\right)^2} = \sqrt{1 - \frac{9}{25}} = \sqrt{\frac{16}{25}} = \frac{4}{5}$.
હવે,આપણે $\sin(2x)$ શોધવાનું છે.
દ્વિગુણિત ખૂણાના સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા,$\sin(2x) = 2 \sin x \cos x$.
કિંમતો મૂકતા: $\sin(2x) = 2 \times \left(\frac{4}{5}\right) \times \left(-\frac{3}{5}\right) = -\frac{24}{25}$.
122
EasyMCQ
$\cos ^{-1}\left(\tan \left(\frac{7 \pi}{4}\right)\right)$ નું મૂલ્ય શું છે?
A
$\frac{\pi}{4}$
B
$\frac{\pi}{2}$
C
$\pi$
D
$\frac{2 \pi}{3}$

Solution

(C) આપણે જાણીએ છીએ કે $\tan \left(\frac{7 \pi}{4}\right) = \tan \left(2 \pi - \frac{\pi}{4}\right) = -\tan \left(\frac{\pi}{4}\right) = -1$.
તેથી,$\cos ^{-1}\left(\tan \left(\frac{7 \pi}{4}\right)\right) = \cos ^{-1}(-1)$.
કારણ કે $\cos (\pi) = -1$,તેથી $\cos ^{-1}(-1) = \pi$.
123
EasyMCQ
$\frac{\tan ^{-1}(\sqrt{3})-\sec ^{-1}(-2)}{\operatorname{cosec}^{-1}(-\sqrt{2})+\cos ^{-1}\left(-\frac{1}{2}\right)}=$
A
$\frac{4}{5}$
B
$-\frac{4}{5}$
C
$\frac{3}{5}$
D
$0$

Solution

(B) આપણે પ્રતિ-ત્રિકોણમિતીય વિધેયોના મુખ્ય મૂલ્યો જાણીએ છીએ:
$\tan ^{-1}(\sqrt{3}) = \frac{\pi}{3}$
$\sec ^{-1}(-2) = \pi - \sec ^{-1}(2) = \pi - \frac{\pi}{3} = \frac{2\pi}{3}$
$\operatorname{cosec}^{-1}(-\sqrt{2}) = -\operatorname{cosec}^{-1}(\sqrt{2}) = -\frac{\pi}{4}$
$\cos ^{-1}\left(-\frac{1}{2}\right) = \pi - \cos ^{-1}\left(\frac{1}{2}\right) = \pi - \frac{\pi}{3} = \frac{2\pi}{3}$
આ મૂલ્યોને પદાવલિમાં મૂકતા:
$\frac{\frac{\pi}{3} - \frac{2\pi}{3}}{-\frac{\pi}{4} + \frac{2\pi}{3}} = \frac{-\frac{\pi}{3}}{\frac{-3\pi + 8\pi}{12}} = \frac{-\frac{\pi}{3}}{\frac{5\pi}{12}} = -\frac{\pi}{3} \times \frac{12}{5\pi} = -\frac{4}{5}$
124
EasyMCQ
$\sin ^{-1}\left(\sin \frac{23 \pi}{6}\right) = $ . . . . . . .
A
$\frac{\pi}{6}$
B
$-\frac{\pi}{6}$
C
$\frac{23 \pi}{6}$
D
$-\frac{5 \pi}{6}$

Solution

(B) આપણે જાણીએ છીએ કે $\sin ^{-1} x$ ની મુખ્ય કિંમતની શાખાનો વિસ્તાર $[-\frac{\pi}{2}, \frac{\pi}{2}]$ છે.
આપેલ પદ $\sin ^{-1}(\sin \frac{23 \pi}{6})$ છે.
સૌ પ્રથમ,ખૂણા $\frac{23 \pi}{6}$ ને સરળ બનાવો:
$\frac{23 \pi}{6} = \frac{24 \pi - \pi}{6} = 4 \pi - \frac{\pi}{6}$.
કારણ કે $\sin(4 \pi - \theta) = -\sin \theta$,તેથી:
$\sin(\frac{23 \pi}{6}) = \sin(4 \pi - \frac{\pi}{6}) = -\sin(\frac{\pi}{6}) = \sin(-\frac{\pi}{6})$.
હવે,$\sin ^{-1}(\sin(-\frac{\pi}{6})) = -\frac{\pi}{6}$,જે અંતરાલ $[-\frac{\pi}{2}, \frac{\pi}{2}]$ માં આવે છે.
આમ,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.
125
EasyMCQ
$\tan ^{-1}(-1)+\sec ^{-1}(-2)+\sin ^{-1} \frac{1}{\sqrt{2}}$ નું મૂલ્ય . . . . . . છે.
A
$-\frac{\pi}{3}$
B
$-\frac{\pi}{6}$
C
$\pi$
D
$\frac{2 \pi}{3}$

Solution

(D) આપણે પ્રતિ-ત્રિકોણમિતીય વિધેયોની મુખ્ય કિંમતની શાખાઓ જાણીએ છીએ:
$1$. $\tan ^{-1}(-x) = -\tan ^{-1}(x)$,તેથી $\tan ^{-1}(-1) = -\frac{\pi}{4}$.
$2$. $\sec ^{-1}(-x) = \pi - \sec ^{-1}(x)$,તેથી $\sec ^{-1}(-2) = \pi - \sec ^{-1}(2) = \pi - \frac{\pi}{3} = \frac{2\pi}{3}$.
$3$. $\sin ^{-1}(\frac{1}{\sqrt{2}}) = \frac{\pi}{4}$.
આ કિંમતોનો સરવાળો કરતા:
$-\frac{\pi}{4} + \frac{2\pi}{3} + \frac{\pi}{4} = \frac{2\pi}{3}$.
126
EasyMCQ
કિંમત શોધો: $\cos \left(\sec ^{-1} 2\right)+\tan \left(\cot ^{-1} \sqrt{3}\right)+\sin\left(\operatorname{cosec}^{-1} \frac{2}{\sqrt{3}}\right) = $ ?
A
$\frac{7-\sqrt{3}}{2 \sqrt{3}}$
B
$\frac{3+\sqrt{3}}{5 \sqrt{3}}$
C
$\frac{5+\sqrt{3}}{2 \sqrt{3}}$
D
$\frac{7+\sqrt{3}}{5 \sqrt{3}}$

Solution

(C) આપણે જાણીએ છીએ કે $\sec^{-1}(2) = \frac{\pi}{3}$ કારણ કે $\sec(\frac{\pi}{3}) = 2$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $\cot^{-1}(\sqrt{3}) = \frac{\pi}{6}$ કારણ કે $\cot(\frac{\pi}{6}) = \sqrt{3}$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $\operatorname{cosec}^{-1}(\frac{2}{\sqrt{3}}) = \frac{\pi}{3}$ કારણ કે $\operatorname{cosec}(\frac{\pi}{3}) = \frac{2}{\sqrt{3}}$.
આ કિંમતોને પદાવલિમાં મૂકતા:
$\cos(\frac{\pi}{3}) + \tan(\frac{\pi}{6}) + \sin(\frac{\pi}{3}) = \frac{1}{2} + \frac{1}{\sqrt{3}} + \frac{\sqrt{3}}{2}$.
પદોને જોડતા:
$\frac{1}{2} + \frac{\sqrt{3}}{2} + \frac{1}{\sqrt{3}} = \frac{1+\sqrt{3}}{2} + \frac{1}{\sqrt{3}} = \frac{\sqrt{3}(1+\sqrt{3}) + 2}{2\sqrt{3}} = \frac{\sqrt{3} + 3 + 2}{2\sqrt{3}} = \frac{5+\sqrt{3}}{2\sqrt{3}}$.
આમ,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
127
EasyMCQ
જો $2 \cos \left(2 \tan ^{-1} x\right)=1$ હોય,તો $x=$ . . . . . .
A
$1-\sqrt{3}$
B
$\frac{1}{\sqrt{3}}$
C
$1-\frac{1}{\sqrt{3}}$
D
$\sqrt{3}$

Solution

(B) આપેલ સમીકરણ $2 \cos \left(2 \tan ^{-1} x\right)=1$ છે.
$2$ વડે ભાગતા,આપણને $\cos \left(2 \tan ^{-1} x\right) = \frac{1}{2}$ મળે છે.
આપણે જાણીએ છીએ કે $\cos \theta = \frac{1}{2}$ ત્યારે થાય જ્યારે $\theta = \frac{\pi}{3}$ હોય.
તેથી,$2 \tan ^{-1} x = \frac{\pi}{3}$.
$2$ વડે ભાગતા,$\tan ^{-1} x = \frac{\pi}{6}$ મળે છે.
બંને બાજુ ટેન્જન્ટ લેતા,$x = \tan \left(\frac{\pi}{6}\right)$.
કારણ કે $\tan \left(\frac{\pi}{6}\right) = \frac{1}{\sqrt{3}}$,તેથી $x = \frac{1}{\sqrt{3}}$.
આમ,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.
128
EasyMCQ
$\cos ^{-1}\left(\cos \frac{13 \pi}{6}\right)+\tan ^{-1}\left(\tan \frac{7 \pi}{6}\right)=$ . . . . . . .
A
$0$
B
$\frac{\pi}{3}$
C
$\frac{\pi}{6}$
D
$\pi$

Solution

(B) આપણે જાણીએ છીએ કે $\cos ^{-1} x$ ની મુખ્ય કિંમતની શાખા $[0, \pi]$ છે અને $\tan ^{-1} x$ ની મુખ્ય કિંમતની શાખા $(-\frac{\pi}{2}, \frac{\pi}{2})$ છે.
પ્રથમ,$\cos ^{-1}\left(\cos \frac{13 \pi}{6}\right)$ ધ્યાનમાં લો.
કારણ કે $\frac{13 \pi}{6} = 2 \pi + \frac{\pi}{6}$,તેથી $\cos \frac{13 \pi}{6} = \cos \frac{\pi}{6}$ થાય.
આમ,$\cos ^{-1}\left(\cos \frac{13 \pi}{6}\right) = \cos ^{-1}\left(\cos \frac{\pi}{6}\right) = \frac{\pi}{6}$.
હવે,$\tan ^{-1}\left(\tan \frac{7 \pi}{6}\right)$ ધ્યાનમાં લો.
કારણ કે $\frac{7 \pi}{6} = \pi + \frac{\pi}{6}$,તેથી $\tan \frac{7 \pi}{6} = \tan \frac{\pi}{6}$ થાય.
આમ,$\tan ^{-1}\left(\tan \frac{7 \pi}{6}\right) = \tan ^{-1}\left(\tan \frac{\pi}{6}\right) = \frac{\pi}{6}$.
આ પરિણામોનો સરવાળો કરતા,આપણને $\frac{\pi}{6} + \frac{\pi}{6} = \frac{2 \pi}{6} = \frac{\pi}{3}$ મળે છે.
129
EasyMCQ
$\cot ^{-1}\left(\frac{1}{\sqrt{x^2-1}}\right), x>1$ નું સાદું સ્વરૂપ . . . . . . છે.
A
$-\operatorname{cosec}^{-1} x$
B
$-\sec ^{-1} x$
C
$\operatorname{cosec}^{-1} x$
D
$\sec ^{-1} x$

Solution

(D) ધારો કે $x = \sec \theta$. કારણ કે $x > 1$,તેથી $0 < \theta < \frac{\pi}{2}$ મળે.
હવે,$\sqrt{x^2-1} = \sqrt{\sec^2 \theta - 1} = \sqrt{\tan^2 \theta} = \tan \theta$.
આ કિંમત પદાવલિમાં મૂકતા,$\cot ^{-1}\left(\frac{1}{\tan \theta}\right) = \cot ^{-1}(\cot \theta)$ મળે.
$0 < \theta < \frac{\pi}{2}$ હોવાથી,$\cot ^{-1}(\cot \theta) = \theta$ થાય.
$\theta = \sec ^{-1} x$ પાછું મૂકતા,આપણને સાદું સ્વરૂપ $\sec ^{-1} x$ મળે છે.
130
EasyMCQ
$\sin (\tan^{-1} x)$,જ્યાં $|x| < 1$,તે કોના બરાબર છે?
A
$\frac{x}{\sqrt{1+x^2}}$
B
$\frac{1}{\sqrt{1-x^2}}$
C
$\frac{1}{\sqrt{1+x^2}}$
D
$\frac{x}{\sqrt{1-x^2}}$

Solution

(A) ધારો કે $\tan^{-1} x = \theta$.
તેથી,$\tan \theta = x = \frac{x}{1}$.
કાટકોણ ત્રિકોણમાં,સામેની બાજુ $x$ છે અને પાસેની બાજુ $1$ છે.
કર્ણ $\sqrt{(\text{સામેની બાજુ})^2 + (\text{પાસેની બાજુ})^2} = \sqrt{x^2 + 1^2} = \sqrt{1+x^2}$ થાય.
હવે,$\sin \theta = \frac{\text{સામેની બાજુ}}{\text{કર્ણ}} = \frac{x}{\sqrt{1+x^2}}$.
તેથી,$\sin (\tan^{-1} x) = \frac{x}{\sqrt{1+x^2}}$.
સાચો વિકલ્પ $A$ છે.
131
EasyMCQ
$\tan ^{-1}(-\sqrt{3})-\sec ^{-1}(-2)=$ . . . . . . .
A
$\frac{2 \pi}{3}$
B
$\pi$
C
$-\pi$
D
$-\frac{2 \pi}{3}$

Solution

(C) આપણે જાણીએ છીએ કે $\tan^{-1} x$ ની મુખ્ય કિંમતની શાખા $(-\frac{\pi}{2}, \frac{\pi}{2})$ છે અને $\sec^{-1} x$ માટે $[0, \pi] - \{\frac{\pi}{2}\}$ છે.
પ્રથમ,$\tan^{-1}(-\sqrt{3})$ ની કિંમત શોધો:
કારણ કે $\tan(\frac{\pi}{3}) = \sqrt{3}$,તેથી $\tan(-\frac{\pi}{3}) = -\sqrt{3}$ થાય.
આમ,$\tan^{-1}(-\sqrt{3}) = -\frac{\pi}{3}$.
ત્યારબાદ,$\sec^{-1}(-2)$ ની કિંમત શોધો:
કારણ કે $\sec(\frac{\pi}{3}) = 2$,તેથી $\sec(\pi - \frac{\pi}{3}) = \sec(\frac{2\pi}{3}) = -2$ થાય.
આમ,$\sec^{-1}(-2) = \frac{2\pi}{3}$.
છેલ્લે,પદાવલિની ગણતરી કરો:
$\tan^{-1}(-\sqrt{3}) - \sec^{-1}(-2) = -\frac{\pi}{3} - \frac{2\pi}{3} = -\frac{3\pi}{3} = -\pi$.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
132
EasyMCQ
$\cos \left(\tan^{-1} x\right) = . . . . . . . (|x| < 1)$.
A
$\frac{x}{\sqrt{1-x^2}}$
B
$\frac{1}{\sqrt{1-x^2}}$
C
$\frac{1}{\sqrt{1+x^2}}$
D
$\frac{x}{\sqrt{1+x^2}}$

Solution

(C) ધારો કે $\theta = \tan^{-1} x$.
તેથી,$\tan \theta = x = \frac{x}{1}$.
કાટકોણ ત્રિકોણમાં,સામેની બાજુ $x$ છે અને પાસેની બાજુ $1$ છે.
કર્ણ $\sqrt{x^2 + 1^2} = \sqrt{1+x^2}$ થશે.
તેથી,$\cos \theta = \frac{\text{પાસેની બાજુ}}{\text{કર્ણ}} = \frac{1}{\sqrt{1+x^2}}$.
આમ,$\cos(\tan^{-1} x) = \frac{1}{\sqrt{1+x^2}}$.
સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
133
EasyMCQ
$\tan ^{-1}\left(\tan \frac{31 \pi}{6}\right)=$ . . . . . . .
A
$\frac{\pi}{6}$
B
$\frac{5 \pi}{6}$
C
$\frac{31 \pi}{6}$
D
$-\frac{\pi}{6}$

Solution

(A) આપણે જાણીએ છીએ કે $\tan ^{-1} x$ ની મુખ્ય કિંમતની શાખાનો વિસ્તાર $(-\frac{\pi}{2}, \frac{\pi}{2})$ છે.
આપેલ પદ $\tan ^{-1}(\tan \frac{31 \pi}{6})$ છે.
પ્રથમ,ખૂણા $\frac{31 \pi}{6}$ ને સરળ બનાવો:
$\frac{31 \pi}{6} = \frac{30 \pi + \pi}{6} = 5 \pi + \frac{\pi}{6}$.
કારણ કે $\tan(n \pi + \theta) = \tan \theta$,તેથી $\tan(5 \pi + \frac{\pi}{6}) = \tan \frac{\pi}{6}$ થાય.
તેથી,$\tan ^{-1}(\tan \frac{31 \pi}{6}) = \tan ^{-1}(\tan \frac{\pi}{6})$.
કારણ કે $\frac{\pi}{6} \in (-\frac{\pi}{2}, \frac{\pi}{2})$,તેથી કિંમત $\frac{\pi}{6}$ મળે છે.
આમ,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.
134
EasyMCQ
$\sin ^{-1}\left(-\frac{1}{2}\right)+\cos ^{-1}\left(\frac{\sqrt{3}}{2}\right)=$ . . . . . . .
A
$\frac{\pi}{2}$
B
$\pi$
C
$\frac{5 \pi}{6}$
D
$0$

Solution

(D) આપણે જાણીએ છીએ કે $x \in [-1, 1]$ માટે $\sin ^{-1}(-x) = -\sin ^{-1}(x)$ થાય છે.
તેથી,$\sin ^{-1}\left(-\frac{1}{2}\right) = -\sin ^{-1}\left(\frac{1}{2}\right) = -\frac{\pi}{6}$.
આપણે એ પણ જાણીએ છીએ કે $\cos ^{-1}\left(\frac{\sqrt{3}}{2}\right) = \frac{\pi}{6}$ કારણ કે $\cos\left(\frac{\pi}{6}\right) = \frac{\sqrt{3}}{2}$ થાય છે.
આ કિંમતોનો સરવાળો કરતા,આપણને મળે છે: $-\frac{\pi}{6} + \frac{\pi}{6} = 0$.
આમ,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.
135
EasyMCQ
$\cos^{-1}[\cos(-680^{\circ})]$ નું મુખ્ય મૂલ્ય . . . . . . ની બરાબર છે.
A
$\frac{34\pi}{9}$
B
$\frac{-2\pi}{9}$
C
$\frac{2\pi}{9}$
D
$\frac{\pi}{9}$

Solution

(C) આપણે જાણીએ છીએ કે $\cos(-\theta) = \cos(\theta)$. તેથી,$\cos(-680^{\circ}) = \cos(680^{\circ})$.
આપણે $680^{\circ}$ ને $720^{\circ} - 40^{\circ}$ તરીકે લખી શકીએ,જે $4\pi - 40^{\circ}$ છે.
કારણ કે $\cos(2n\pi - \theta) = \cos(\theta)$,તેથી $\cos(680^{\circ}) = \cos(40^{\circ})$.
$\cos^{-1}(x)$ ની મુખ્ય મૂલ્ય શાખા $[0, \pi]$ છે.
આમ,$\cos^{-1}[\cos(40^{\circ})] = 40^{\circ}$.
$40^{\circ}$ ને રેડિયનમાં ફેરવતા: $40 \times \frac{\pi}{180} = \frac{4\pi}{18} = \frac{2\pi}{9}$.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
136
EasyMCQ
$\cot^{-1}\left(\frac{-1}{\sqrt{3}}\right)$ નું મુખ્ય મૂલ્ય . . . . . . ની બરાબર છે.
A
$\frac{4\pi}{3}$
B
$\frac{2\pi}{3}$
C
$\frac{\pi}{3}$
D
$\frac{-\pi}{3}$

Solution

(B) ધારો કે $y = \cot^{-1}\left(\frac{-1}{\sqrt{3}}\right)$.
તેથી $\cot y = \frac{-1}{\sqrt{3}}$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $\cot^{-1} x$ ની મુખ્ય મૂલ્ય શાખાનો વિસ્તાર $(0, \pi)$ છે.
કારણ કે $\cot\left(\frac{\pi}{3}\right) = \frac{1}{\sqrt{3}}$,તેથી $\cot\left(\pi - \frac{\pi}{3}\right) = -\cot\left(\frac{\pi}{3}\right) = \frac{-1}{\sqrt{3}}$.
આમ,$\cot\left(\frac{2\pi}{3}\right) = \frac{-1}{\sqrt{3}}$.
કારણ કે $\frac{2\pi}{3} \in (0, \pi)$,તેથી મુખ્ય મૂલ્ય $\frac{2\pi}{3}$ છે.
137
EasyMCQ
$\cos (\tan^{-1} x)$ નું મૂલ્ય . . . . . . બરાબર છે : (જ્યાં $|x| < 1$)
A
$\frac{1}{\sqrt{1+x^2}}$
B
$\frac{1}{\sqrt{1-x^2}}$
C
$\frac{x}{\sqrt{1-x^2}}$
D
$\frac{x}{\sqrt{1+x^2}}$

Solution

(A) ધારો કે $\theta = \tan^{-1} x$.
તેથી,$\tan \theta = x = \frac{x}{1}$.
આપણે જાણીએ છીએ કે કાટકોણ ત્રિકોણમાં,$\tan \theta = \frac{\text{સામેની બાજુ}}{\text{પાસેની બાજુ}}$.
અહીં,સામેની બાજુ $x$ છે અને પાસેની બાજુ $1$ છે.
પાયથાગોરસના પ્રમેયનો ઉપયોગ કરતા,કર્ણ $\sqrt{x^2 + 1^2} = \sqrt{1+x^2}$ થાય.
હવે,$\cos \theta = \frac{\text{પાસેની બાજુ}}{\text{કર્ણ}} = \frac{1}{\sqrt{1+x^2}}$.
તેથી,$\cos (\tan^{-1} x) = \frac{1}{\sqrt{1+x^2}}$.
આમ,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.
138
EasyMCQ
$\sin^{-1}\left(\sin \frac{7 \pi}{6}\right)$ ની કિંમત . . . . . . છે.
A
$\frac{7 \pi}{6}$
B
$\frac{-7 \pi}{6}$
C
$\frac{-\pi}{6}$
D
$\frac{\pi}{6}$

Solution

(C) આપણે જાણીએ છીએ કે $\sin^{-1} x$ ની મુખ્ય કિંમત શાખાનો વિસ્તાર $\left[-\frac{\pi}{2}, \frac{\pi}{2}\right]$ છે.
આપેલ પદ $\sin^{-1}\left(\sin \frac{7 \pi}{6}\right)$ છે.
કારણ કે $\frac{7 \pi}{6}$ એ અંતરાલ $\left[-\frac{\pi}{2}, \frac{\pi}{2}\right]$ માં નથી,તેથી આપણે પદનું સાદું રૂપ આપીશું.
$\sin \frac{7 \pi}{6} = \sin\left(\pi + \frac{\pi}{6}\right) = -\sin \frac{\pi}{6} = \sin\left(-\frac{\pi}{6}\right)$.
હવે,$\sin^{-1}\left(\sin \frac{7 \pi}{6}\right) = \sin^{-1}\left(\sin\left(-\frac{\pi}{6}\right)\right)$.
કારણ કે $-\frac{\pi}{6} \in \left[-\frac{\pi}{2}, \frac{\pi}{2}\right]$,તેથી કિંમત $-\frac{\pi}{6}$ થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
139
EasyMCQ
$\sin ^{-1}\left[\cos \left(\sin ^{-1} \frac{\sqrt{3}}{2}\right)\right]=$ . . . . . . .
A
$\frac{\pi}{3}$
B
$\frac{\pi}{6}$
C
$-\frac{\pi}{6}$
D
$-\frac{\pi}{3}$

Solution

(B) આપણે જાણીએ છીએ કે $\sin^{-1} \left(\frac{\sqrt{3}}{2}\right) = \frac{\pi}{3}$ કારણ કે $\sin \left(\frac{\pi}{3}\right) = \frac{\sqrt{3}}{2}$ થાય છે.
આ કિંમતને પદાવલિમાં મૂકતા,આપણને $\sin^{-1} \left[\cos \left(\frac{\pi}{3}\right)\right]$ મળે છે.
કારણ કે $\cos \left(\frac{\pi}{3}\right) = \frac{1}{2}$ છે,તેથી પદાવલિ $\sin^{-1} \left(\frac{1}{2}\right)$ બને છે.
આપણે જાણીએ છીએ કે $\sin \left(\frac{\pi}{6}\right) = \frac{1}{2}$ છે,તેથી $\sin^{-1} \left(\frac{1}{2}\right) = \frac{\pi}{6}$ થાય.
આમ,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.
140
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કયો આલેખ $f(x) = \tan^{-1} x, (x \in R)$ નો આલેખ છે?
A
Option A
B
Option B
C
Option C
D
Option D

Solution

(C) વિધેય $f(x) = \tan^{-1} x$ એ તમામ વાસ્તવિક સંખ્યાઓ $x \in R$ માટે વ્યાખ્યાયિત છે.
તેનો વિસ્તાર વિવૃત અંતરાલ $(-\frac{\pi}{2}, \frac{\pi}{2})$ છે.
આલેખ ઉગમબિંદુ $(0, 0)$ માંથી પસાર થાય છે કારણ કે $\tan^{-1}(0) = 0$ થાય છે.
જેમ $x \to \infty$,તેમ $f(x) \to \frac{\pi}{2}$ અને જેમ $x \to -\infty$,તેમ $f(x) \to -\frac{\pi}{2}$ થાય છે.
આલેખ સતત વધતું વિધેય છે અને $y = \frac{\pi}{2}$ તથા $y = -\frac{\pi}{2}$ પર સમક્ષિતિજ અનંતસ્પર્શકો ધરાવે છે.
આપેલા વિકલ્પો સાથે સરખામણી કરતા,વિકલ્પ $C$ માં આપેલો આલેખ $f(x) = \tan^{-1} x$ વિધેયને યોગ્ય રીતે દર્શાવે છે.
141
EasyMCQ
$\sin^{-1}\left(\sin \frac{5\pi}{3}\right)$ ની કિંમત . . . . . . બરાબર છે.
A
$-\frac{\pi}{3}$
B
$\frac{\pi}{3}$
C
$\frac{5\pi}{3}$
D
$\frac{2\pi}{3}$

Solution

(A) આપણે જાણીએ છીએ કે $\sin^{-1}(x)$ ની મુખ્ય કિંમતની શાખા $[-\frac{\pi}{2}, \frac{\pi}{2}]$ છે.
આપેલ પદ $\sin^{-1}\left(\sin \frac{5\pi}{3}\right)$ છે.
પ્રથમ,સાઈન વિધેયની અંદરના ખૂણાને સરળ બનાવો:
$\frac{5\pi}{3} = 2\pi - \frac{\pi}{3}$.
કારણ કે $\sin(2\pi - \theta) = -\sin(\theta)$,તેથી:
$\sin\left(\frac{5\pi}{3}\right) = \sin\left(2\pi - \frac{\pi}{3}\right) = -\sin\left(\frac{\pi}{3}\right) = \sin\left(-\frac{\pi}{3}\right)$.
હવે,આ કિંમતને પદમાં પાછી મૂકો:
$\sin^{-1}\left(\sin\left(-\frac{\pi}{3}\right)\right)$.
કારણ કે $-\frac{\pi}{3} \in [-\frac{\pi}{2}, \frac{\pi}{2}]$,તેથી કિંમત $-\frac{\pi}{3}$ થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.
142
EasyMCQ
જો $y = \sin^{-1}\left(\frac{2^{x+1}}{1+4^x}\right)$ અને $\frac{dy}{dx} = \frac{2^{x+1} \log 2}{f(x)}$ હોય,તો $f(0) = $ . . . . . .
A
$2$
B
$0$
C
$-2$
D
$2 \log 2$

Solution

(A) આપેલ છે કે $y = \sin^{-1}\left(\frac{2 \cdot 2^x}{1 + (2^x)^2}\right)$.
ધારો કે $2^x = \tan \theta$,તો $\theta = \tan^{-1}(2^x)$.
$y = \sin^{-1}\left(\frac{2 \tan \theta}{1 + \tan^2 \theta}\right) = \sin^{-1}(\sin 2\theta) = 2\theta = 2 \tan^{-1}(2^x)$.
$x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$\frac{dy}{dx} = 2 \cdot \frac{1}{1 + (2^x)^2} \cdot \frac{d}{dx}(2^x) = \frac{2}{1 + 4^x} \cdot 2^x \log 2 = \frac{2^{x+1} \log 2}{1 + 4^x}$.
આને $\frac{dy}{dx} = \frac{2^{x+1} \log 2}{f(x)}$ સાથે સરખાવતા,આપણને $f(x) = 1 + 4^x$ મળે છે.
તેથી,$f(0) = 1 + 4^0 = 1 + 1 = 2$.
143
EasyMCQ
$\cos \left[\cot ^{-1}(-\sqrt{3})+\frac{\pi}{6}\right]$ ની કિંમત શોધો.
A
$0$
B
$1$
C
$\frac{1}{\sqrt{2}}$
D
$-1$

Solution

(D) આપેલ પદાવલિ: $\cos \left[\cot ^{-1}(-\sqrt{3})+\frac{\pi}{6}\right]$
આપણે જાણીએ છીએ કે $\cot ^{-1}(-x) = \pi - \cot ^{-1}(x)$.
તેથી,$\cot ^{-1}(-\sqrt{3}) = \pi - \cot ^{-1}(\sqrt{3})$.
કારણ કે $\cot \left(\frac{\pi}{6}\right) = \sqrt{3}$,તેથી $\cot ^{-1}(\sqrt{3}) = \frac{\pi}{6}$ થાય.
આ કિંમત પદાવલિમાં મૂકતા:
$\cos \left[\pi - \frac{\pi}{6} + \frac{\pi}{6}\right]$
$= \cos [\pi]$
$= -1$.
144
MediumMCQ
$\sin^{-1}\left(\cos \frac{53\pi}{5}\right)$ નું મૂલ્ય શું છે?
A
$\frac{3\pi}{5}$
B
$-\frac{3\pi}{5}$
C
$\frac{\pi}{10}$
D
$-\frac{\pi}{10}$

Solution

(D) આપેલ પદ: $\sin^{-1}\left(\cos \frac{53\pi}{5}\right)$
આપણે $\frac{53\pi}{5}$ ને $10\pi + \frac{3\pi}{5}$ તરીકે લખી શકીએ છીએ.
તેથી,$\cos\left(10\pi + \frac{3\pi}{5}\right) = \cos\left(\frac{3\pi}{5}\right)$.
હવે,$\sin^{-1}\left(\cos \frac{3\pi}{5}\right) = \sin^{-1}\left(\sin\left(\frac{\pi}{2} - \frac{3\pi}{5}\right)\right)$
$= \sin^{-1}\left(\sin\left(\frac{5\pi - 6\pi}{10}\right)\right)$
$= \sin^{-1}\left(\sin\left(-\frac{\pi}{10}\right)\right)$
$= -\frac{\pi}{10}$.
145
EasyMCQ
$\sin \left[2 \cos ^{-1} \frac{\sqrt{5}}{3}\right]$ નું મૂલ્ય શોધો.
A
$\frac{\sqrt{5}}{3}$
B
$\frac{2 \sqrt{5}}{3}$
C
$\frac{4 \sqrt{5}}{9}$
D
$\frac{2 \sqrt{5}}{9}$

Solution

(C) ધારો કે $\theta = \cos ^{-1} \frac{\sqrt{5}}{3}$,તેથી $\cos \theta = \frac{\sqrt{5}}{3}$.
આપણે $\sin(2\theta)$ નું મૂલ્ય શોધવાનું છે.
નિત્યસમ $\sin(2\theta) = 2 \sin \theta \cos \theta$ નો ઉપયોગ કરતા.
અહીં $\cos \theta = \frac{\sqrt{5}}{3}$ હોવાથી,$\sin \theta = \sqrt{1 - \cos^2 \theta} = \sqrt{1 - \left(\frac{\sqrt{5}}{3}\right)^2} = \sqrt{1 - \frac{5}{9}} = \sqrt{\frac{4}{9}} = \frac{2}{3}$ મળે.
તેથી,$\sin(2\theta) = 2 \times \left(\frac{2}{3}\right) \times \left(\frac{\sqrt{5}}{3}\right) = \frac{4 \sqrt{5}}{9}$ થાય.
146
DifficultMCQ
$\sin \left(2 \sin ^{-1} 0.8\right)$ ની કિંમત કેટલી થાય?
A
$\sin 1.2^{\circ}$
B
$0.96$
C
$0.48$
D
$\sin 1.6^{\circ}$

Solution

(B) આપેલ છે કે,$\sin \left(2 \sin ^{-1} 0.8\right)$.
ધારો કે $\sin ^{-1} 0.8 = \theta$,જેનો અર્થ છે કે $\sin \theta = 0.8$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $\cos^2 \theta = 1 - \sin^2 \theta$,તેથી $\cos \theta = \sqrt{1 - (0.8)^2} = \sqrt{1 - 0.64} = \sqrt{0.36} = 0.6$.
ત્રિકોણમિતીય નિત્યસમ $\sin 2\theta = 2 \sin \theta \cos \theta$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\sin 2\theta = 2 \times 0.8 \times 0.6$.
$\sin 2\theta = 1.6 \times 0.6 = 0.96$.
આમ,તેની કિંમત $0.96$ છે.
147
EasyMCQ
જો $\frac{3x+1}{(x-1)(x+3)}=\frac{A}{x-1}+\frac{B}{x+3}$ હોય,તો $\sin^{-1} \frac{A}{B}$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{\pi}{2}$
B
$\frac{\pi}{3}$
C
$\frac{\pi}{6}$
D
$\frac{\pi}{4}$

Solution

(C) આપેલ છે,$\frac{3x+1}{(x-1)(x+3)}=\frac{A}{x-1}+\frac{B}{x+3}$
બંને બાજુ $(x-1)(x+3)$ વડે ગુણતા:
$3x+1 = A(x+3) + B(x-1)$
જમણી બાજુનું વિસ્તરણ કરતા:
$3x+1 = (A+B)x + (3A-B)$
$x$ ના સહગુણકો અને અચળ પદોની સરખામણી કરતા:
$A+B = 3$ $(i)$
$3A-B = 1$ (ii)
સમીકરણ $(i)$ અને (ii) નો સરવાળો કરતા:
$(A+B) + (3A-B) = 3+1$
$4A = 4 \Rightarrow A = 1$
સમીકરણ $(i)$ માં $A=1$ મૂકતા:
$1+B = 3 \Rightarrow B = 2$
હવે,$\sin^{-1} \frac{A}{B}$ ની કિંમત શોધો:
$\sin^{-1} \frac{1}{2} = \frac{\pi}{6}$
148
DifficultMCQ
જો $x < 1$ માટે $f(x) = \frac{\sqrt{\operatorname{Cos}^{-1} x}}{\sqrt{2(1-x)}}$ હોય,તો $\lim_{x \rightarrow 1^{-}} f(x) =$
A
$\sqrt{\frac{\pi}{2}}$
B
$\sqrt{\frac{2}{\pi}}$
C
$\sqrt{2 \pi}$
D
$\frac{1}{\sqrt{2}}$

Solution

(D) ધારો કે $L = \lim_{x \rightarrow 1^{-}} \frac{\sqrt{\operatorname{Cos}^{-1} x}}{\sqrt{2(1-x)}}$.
$t = \operatorname{Cos}^{-1} x$ લેતા,$x = \cos t$. જ્યારે $x \rightarrow 1^{-}$,ત્યારે $t \rightarrow 0^{+}$.
$1 - x = 1 - \cos t = 2 \sin^2(t/2)$ હોવાથી,પદાવલિ નીચે મુજબ બને છે:
$L = \lim_{t \rightarrow 0^{+}} \frac{\sqrt{t}}{\sqrt{2(2 \sin^2(t/2))}} = \lim_{t \rightarrow 0^{+}} \frac{\sqrt{t}}{2 \sin(t/2)}$.
નાના $\theta$ માટે $\sin \theta \approx \theta$ નો ઉપયોગ કરતા,$\sin(t/2) \approx t/2$.
$L = \lim_{t \rightarrow 0^{+}} \frac{\sqrt{t}}{2(t/2)} = \lim_{t \rightarrow 0^{+}} \frac{\sqrt{t}}{t} = \lim_{t \rightarrow 0^{+}} \frac{1}{\sqrt{t}} = \infty$.
149
EasyMCQ
ધારો કે $a, b$ અને $c$ એ ત્રિકોણની બાજુઓની લંબાઈ છે અને તેની સામેના ખૂણાઓ અનુક્રમે $A, B$ અને $C$ છે. જો $a=3, b=4$ અને $A=\sin^{-1}\left(\frac{3}{4}\right)$ હોય,તો ખૂણો $B$ કેટલો થાય ($^{\circ}$ માં)?
A
$30$
B
$45$
C
$90$
D
$60$

Solution

(C) આપેલ છે કે,$a=3, b=4$ અને $A=\sin^{-1}\left(\frac{3}{4}\right)$.
આપેલ માહિતી પરથી,$\sin A = \frac{3}{4}$.
સાઇનના નિયમનો ઉપયોગ કરતા,$\frac{a}{\sin A} = \frac{b}{\sin B}$.
કિંમતો મૂકતા,આપણને મળે છે $\frac{3}{3/4} = \frac{4}{\sin B}$.
$\Rightarrow 4 = \frac{4}{\sin B}$.
$\Rightarrow \sin B = 1$.
તેથી,$B = \sin^{-1}(1) = 90^{\circ}$.

Inverse Trigonometric Functions — Basic Concepts of ITF · Frequently Asked Questions

1Are these Inverse Trigonometric Functions questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Inverse Trigonometric Functions Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.