Gujarati

Approximate Value Questions in Gujarati

Class 12 Mathematics · Applications of Derivatives · Approximate Value

131+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 45 of 131 questions in Gujarati

51
MediumMCQ
$\log _{10} 998$ નું આશરે મૂલ્ય કેટલું છે? (આપેલ છે કે $\log _{10} e=0.4343$ )
A
$3.0008686$
B
$1.9991314$
C
$2.0008686$
D
$2.9991314$

Solution

(D) ધારો કે $f(x) = \log_{10} x = \frac{\log_e x}{\log_e 10} = (\log_{10} e)(\log_e x) = 0.4343(\log_e x)$.
$x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા,આપણને $f'(x) = \frac{0.4343}{x}$ મળે છે.
ધારો કે $x = 998 = 1000 - 2 = a + h$.
અહીં,$a = 1000$ અને $h = -2$.
$f(a) = f(1000) = \log_{10}(1000) = 3 \log_{10} 10 = 3$.
વળી,$f'(a) = f'(1000) = \frac{0.4343}{1000} = 0.0004343$.
આશરે કિંમત શોધવાના સૂત્ર $f(a+h) \approx f(a) + hf'(a)$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\log_{10}(998) \approx 3 + (-2)(0.0004343) = 3 - 0.0008686 = 2.9991314$.
52
EasyMCQ
$\cot ^{-1}(1.001)$ નું આશરે મૂલ્ય કેટલું છે?
A
$\frac{\pi}{4}-0.0005$
B
$\frac{\pi}{4}+0.005$
C
$\frac{\pi}{4}+0.0005$
D
$\frac{\pi}{4}-0.005$

Solution

(A) ધારો કે $f(x) = \cot^{-1}(x)$. તેનું વિકલન $f'(x) = -\frac{1}{1+x^2}$ છે.
આપણે રેખીય અંદાજનું સૂત્ર વાપરીએ: $f(a+h) \approx f(a) + h \cdot f'(a)$.
અહીં,$a = 1$ અને $h = 0.001$ લો.
$f(a) = \cot^{-1}(1) = \frac{\pi}{4}$ ની ગણતરી કરો.
$f'(a) = -\frac{1}{1+1^2} = -\frac{1}{2}$ ની ગણતરી કરો.
આ કિંમતોને સૂત્રમાં મૂકતા:
$f(1.001) \approx \frac{\pi}{4} + (0.001) \cdot \left(-\frac{1}{2}\right)$.
$f(1.001) \approx \frac{\pi}{4} - 0.0005$.
53
EasyMCQ
$\log _{10} 99$ ની આશરે કિંમત કેટલી થાય? (આપેલ છે: $\log _{10} e = 0.4343$)
A
$1.9657$
B
$1.9857$
C
$1.9957$
D
$1.9757$

Solution

(C) ધારો કે $f(x) = \log _{10} x = \frac{\log _{e} x}{\log _{e} 10}$.
તેથી,$f'(x) = \frac{1}{x \log_{e} 10} = \frac{1}{x} \log_{10} e$.
ધારો કે $a = 100$ અને $h = -1$,જેથી $a + h = 99$ થાય.
આપણે જાણીએ છીએ કે આશરે કિંમત શોધવાનું સૂત્ર $f(a + h) \approx f(a) + h f'(a)$ છે.
અહીં,$f(a) = \log_{10} 100 = 2$.
$f'(a) = \frac{1}{100} \log_{10} e = \frac{0.4343}{100} = 0.004343$.
આ કિંમતો સૂત્રમાં મૂકતા:
$f(99) \approx 2 + (-1)(0.004343) = 2 - 0.004343 = 1.995657$.
દશાંશના ચાર અંક સુધી રાઉન્ડ ઓફ કરતા,આપણને $1.9957$ મળે છે.
54
EasyMCQ
વિધેય $f(x) = x^{3} + 5x^{2} - 7x + 10$ ની $x = 1.1$ આગળ આશરે કિંમત કેટલી થાય ($.6$ માં)?
A
$7$
B
$8$
C
$6$
D
$9$

Solution

(D) આપેલ વિધેય $f(x) = x^{3} + 5x^{2} - 7x + 10$ છે.
પ્રથમ,વિકલિત મેળવો $f'(x) = 3x^{2} + 10x - 7$.
ધારો કે $a = 1$ અને $h = 0.1$,તેથી $x = a + h = 1.1$.
$f(a) = f(1) = (1)^{3} + 5(1)^{2} - 7(1) + 10 = 1 + 5 - 7 + 10 = 9$ ગણો.
$f'(a) = f'(1) = 3(1)^{2} + 10(1) - 7 = 3 + 10 - 7 = 6$ ગણો.
રેખીય આસન્ન કિંમતનું સૂત્ર $f(a + h) \approx f(a) + h \cdot f'(a)$ નો ઉપયોગ કરતા:
$f(1.1) \approx 9 + (0.1)(6) = 9 + 0.6 = 9.6$.
55
EasyMCQ
$x = 1.99$ આગળ વિધેય $f(x) = x^{3} - 3x + 5$ નું આશરે મૂલ્ય કેટલું થાય?
A
$6.91$
B
$6.94$
C
$7.94$
D
$7.91$

Solution

(A) આપેલ વિધેય: $f(x) = x^{3} - 3x + 5$.
આપણે $x = 1.99$ આગળ આશરે મૂલ્ય શોધવાનું છે.
ધારો કે $x = a + h$,જ્યાં $a = 2$ અને $h = -0.01$.
રેખીય અંદાજ માટેનું સૂત્ર $f(a + h) \approx f(a) + h \cdot f'(a)$ છે.
પ્રથમ,$f(a) = f(2) = 2^{3} - 3(2) + 5 = 8 - 6 + 5 = 7$ શોધો.
ત્યારબાદ,વિકલિત $f'(x) = 3x^{2} - 3$ મેળવો.
$f'(a) = f'(2) = 3(2)^{2} - 3 = 3(4) - 3 = 12 - 3 = 9$ ગણો.
હવે,આ કિંમતોને અંદાજિત સૂત્રમાં મૂકો:
$f(1.99) \approx f(2) + (-0.01) \cdot f'(2) = 7 + (-0.01)(9) = 7 - 0.09 = 6.91$.
આમ,આશરે મૂલ્ય $6.91$ છે.
56
EasyMCQ
$x=3.02$ પર $f(x)=3x^{2}+5x+3$ ની આશરે કિંમત કેટલી થાય?
A
$45.46$
B
$45.56$
C
$44.76$
D
$44.46$

Solution

(A) આપેલ છે કે $f(x)=3x^{2}+5x+3$.
આપણે $x=3.02$ પર આશરે કિંમત શોધવાની છે.
ધારો કે $x = a + h$,જ્યાં $a=3$ અને $h=0.02$.
રેખીય અંદાજ માટેનું સૂત્ર $f(a+h) \approx f(a) + h \cdot f^{\prime}(a)$ છે.
પ્રથમ,$f(a) = f(3) = 3(3)^{2} + 5(3) + 3 = 27 + 15 + 3 = 45$ શોધો.
ત્યારબાદ,વિકલન $f^{\prime}(x) = 6x + 5$ મેળવો.
પછી,$f^{\prime}(a) = f^{\prime}(3) = 6(3) + 5 = 18 + 5 = 23$.
હવે,આ કિંમતોને સૂત્રમાં મૂકો:
$f(3.02) \approx 45 + (0.02)(23) = 45 + 0.46 = 45.46$.
57
MediumMCQ
$(66)^{\frac{1}{3}}$ ની આશરે કિંમત કેટલી થાય?
A
$4.0416$
B
$4.0447$
C
$4.0433$
D
$4.0481$

Solution

(A) ધારો કે $f(x) = x^{\frac{1}{3}}$. આપણે $f(66)$ ની આશરે કિંમત શોધવી છે.
ધારો કે $x = 64$ અને $\Delta x = 2$,જેથી $x + \Delta x = 66$ થાય.
રેખીય અંદાજ માટેનું સૂત્ર $f(x + \Delta x) \approx f(x) + f'(x) \Delta x$ છે.
અહીં,$f(x) = x^{\frac{1}{3}}$,તેથી $f'(x) = \frac{1}{3} x^{-\frac{2}{3}} = \frac{1}{3 x^{\frac{2}{3}}}$.
$x = 64$ માટે,$f(64) = (64)^{\frac{1}{3}} = 4$.
અને $f'(64) = \frac{1}{3(64)^{\frac{2}{3}}} = \frac{1}{3(4^2)} = \frac{1}{3(16)} = \frac{1}{48}$.
હવે,$f(66) \approx f(64) + f'(64) \Delta x$.
$f(66) \approx 4 + \left(\frac{1}{48}\right)(2) = 4 + \frac{1}{24}$.
કારણ કે $\frac{1}{24} \approx 0.04166...$,તેથી $f(66) \approx 4 + 0.04166... = 4.04166...$.
ચાર દશાંશ સ્થળ સુધી રાઉન્ડિંગ કરતા,આપણને $4.0417$ મળે છે,જે $4.0416$ ની સૌથી નજીક છે.
58
MediumMCQ
વિકલનનો ઉપયોગ કરીને,$x = 2.99$ આગળ $f(x) = x^2 - 2x + 1$ નું આશરે મૂલ્ય .... છે.
A
$3.96$
B
$9.96$
C
$4.98$
D
$5.98$

Solution

(A) આપેલ વિધેય $f(x) = x^2 - 2x + 1$ છે.
આપણે $x = 2.99$ આગળ આશરે મૂલ્ય શોધવાનું છે.
ધારો કે $x = 3$ અને $\Delta x = -0.01$,જેથી $x + \Delta x = 2.99$ થાય.
વિકલન કરતા,$f'(x) = 2x - 2$ મળે.
રેખીય આસન્ન કિંમત માટેનું સૂત્ર: $f(x + \Delta x) \approx f(x) + \Delta x \cdot f'(x)$.
$x = 3$ માટે,$f(3) = 3^2 - 2(3) + 1 = 9 - 6 + 1 = 4$.
$x = 3$ માટે,$f'(3) = 2(3) - 2 = 6 - 2 = 4$.
આ કિંમતો સૂત્રમાં મૂકતા:
$f(2.99) \approx f(3) + (-0.01) \cdot f'(3)$.
$f(2.99) \approx 4 + (-0.01)(4)$.
$f(2.99) \approx 4 - 0.04 = 3.96$.
59
MediumMCQ
$x=1.1$ પર $f(x)=x^3+5x^2-7x+9$ નું આશરે મૂલ્ય કેટલું થાય?
A
$8.6$
B
$8.5$
C
$8.4$
D
$8.3$

Solution

(A) રેખીય અંદાજ સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા: $f(x+h) \approx f(x) + h f'(x)$.
અહીં,$x=1$ અને $h=0.1$ લો.
પ્રથમ,$f(1) = (1)^3 + 5(1)^2 - 7(1) + 9 = 1 + 5 - 7 + 9 = 8$ ગણો.
ત્યારબાદ,વિકલન $f'(x) = 3x^2 + 10x - 7$ શોધો.
$f'(1) = 3(1)^2 + 10(1) - 7 = 3 + 10 - 7 = 6$ ગણો.
હવે,આ કિંમતોને સૂત્રમાં મૂકો:
$f(1.1) \approx f(1) + 0.1 \times f'(1)$
$f(1.1) \approx 8 + 0.1 \times 6$
$f(1.1) \approx 8 + 0.6 = 8.6$.
60
EasyMCQ
$\sqrt[3]{28}$ નું આશરે મૂલ્ય કેટલું છે?
A
$3.0037$
B
$3.037$
C
$3.0086$
D
$3.37$

Solution

(B) ધારો કે $f(x) = x^{1/3}$. આપણે $f(28)$ નું મૂલ્ય શોધવાનું છે.
ધારો કે $x = 27$ અને $\Delta x = 1$,જેથી $x + \Delta x = 28$ થાય.
આપણે જાણીએ છીએ કે $f(x) = x^{1/3}$,તેથી $f'(x) = \frac{1}{3}x^{-2/3} = \frac{1}{3x^{2/3}}$.
આશરે કિંમત શોધવાનું સૂત્ર $f(x + \Delta x) \approx f(x) + f'(x) \Delta x$ છે.
અહીં,$f(27) = (27)^{1/3} = 3$.
$f'(27) = \frac{1}{3(27)^{2/3}} = \frac{1}{3(9)} = \frac{1}{27}$.
તેથી,$f(28) \approx 3 + \frac{1}{27} \times 1$.
$f(28) \approx 3 + 0.037037... \approx 3.037$.
61
DifficultMCQ
$\log _{10} 1002$ ની અંદાજિત કિંમત શું છે? (આપેલ છે: $\log _{10} e = 0.4343$)
A
$3.0117$
B
$3.0009$
C
$2.9999$
D
$3.1119$

Solution

(B) અમે રેખીય અંદાજ સૂત્રનો ઉપયોગ કરીએ છીએ: $f(a+h) \approx f(a) + h f'(a)$.
ધારો કે $f(x) = \log_{10} x$.
તો $f'(x) = \frac{1}{x \ln 10} = \frac{\log_{10} e}{x}$.
આપેલ છે કે $a = 1000$ અને $h = 2$,તેથી:
$f(1002) \approx f(1000) + 2 f'(1000)$.
$f(1000) = \log_{10} 1000 = 3$.
$f'(1000) = \frac{\log_{10} e}{1000} = \frac{0.4343}{1000} = 0.0004343$.
તેથી,$\log_{10} 1002 \approx 3 + 2(0.0004343)$.
$\log_{10} 1002 \approx 3 + 0.0008686 = 3.0008686$.
ચાર દશાંશ સ્થળ સુધી રાઉન્ડિંગ કરતા,આપણને $3.0009$ મળે છે.
62
EasyMCQ
$\sin(60^{\circ} 0^{\prime} 10^{\prime \prime})$ નું આશરે મૂલ્ય કેટલું થાય? (આપેલ છે કે $\sqrt{3}=1.732, 1^{\circ}=0.0175^{c}$):
A
$0.08660243$
B
$0.0008660243$
C
$0.8660243$
D
$0.008660243$

Solution

(C) ધારો કે $f(x) = \sin x$.
તેથી $f^{\prime}(x) = \cos x$.
અહીં,$a = 60^{\circ}$ અને $h = 10^{\prime \prime}$.
$1^{\circ} = 3600^{\prime \prime}$ હોવાથી,$h = \frac{10}{3600}^{\circ} = \frac{1}{360}^{\circ}$.
$h$ ને રેડિયનમાં ફેરવતા: $h = \frac{1}{360} \times 0.0175^{c} \approx 0.0000486^{c}$.
હવે,$f(a) = \sin(60^{\circ}) = \frac{\sqrt{3}}{2} = \frac{1.732}{2} = 0.866$.
અને $f^{\prime}(a) = \cos(60^{\circ}) = 0.5$.
રેખીય અંદાજ સૂત્ર $f(a+h) \approx f(a) + h f^{\prime}(a)$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\sin(60^{\circ} 0^{\prime} 10^{\prime \prime}) \approx 0.866 + (0.0000486 \times 0.5)$.
$\approx 0.866 + 0.0000243 = 0.8660243$.
63
MediumMCQ
$\sqrt{24.99}$ ની કિંમત શોધો.
A
$4.899$
B
$4.897$
C
$4.999$
D
$5.001$

Solution

(C) $\sqrt{24.99}$ ની આશરે કિંમત શોધવા માટે,આપણે વિકલન (differentials) નો ઉપયોગ કરીશું.
ધારો કે $f(x) = \sqrt{x}$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $24.99 = 25 - 0.01$. અહીં,$x = 25$ અને $\Delta x = -0.01$ છે.
આશરે કિંમત શોધવાનું સૂત્ર $f(x + \Delta x) \approx f(x) + f'(x) \Delta x$ છે.
પ્રથમ,$f'(x) = \frac{d}{dx}(\sqrt{x}) = \frac{1}{2\sqrt{x}}$ શોધો.
$x = 25$ માટે,$f(25) = \sqrt{25} = 5$ અને $f'(25) = \frac{1}{2\sqrt{25}} = \frac{1}{2 \times 5} = \frac{1}{10} = 0.1$ થાય.
હવે,આ કિંમતોને સૂત્રમાં મૂકતા:
$f(24.99) \approx f(25) + f'(25) \times \Delta x$
$f(24.99) \approx 5 + (0.1) \times (-0.01)$
$f(24.99) \approx 5 - 0.001$
$f(24.99) \approx 4.999$.
64
MediumMCQ
$x$ મીટર બાજુવાળા સમઘનનું ઘનફળ $V$ માં,બાજુમાં $3\%$ નો વધારો કરવાથી થતો આશરે ફેરફાર કેટલો છે ($x^{3} \text{ m}^{3}$ માં)?
A
$0.09$
B
$0.03$
C
$0.06$
D
$0.04$

Solution

(A) ધારો કે સમઘનની બાજુ $x$ મીટર છે.
સમઘનનું ઘનફળ $V = x^{3}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા,આપણને $\frac{dV}{dx} = 3x^{2}$ મળે છે,જેનો અર્થ છે કે $dV = 3x^{2} dx$.
આપેલ છે કે બાજુમાં $3\%$ નો વધારો થાય છે,તેથી $\frac{dx}{x} \times 100 = 3$,જેનો અર્થ છે કે $\frac{dx}{x} = 0.03$,અથવા $dx = 0.03x$.
$dV$ ના સૂત્રમાં $dx$ ની કિંમત મૂકતા:
$dV = 3x^{2} (0.03x) = 0.09x^{3} \text{ m}^{3}$.
આમ,ઘનફળમાં થતો આશરે ફેરફાર $0.09x^{3} \text{ m}^{3}$ છે.
65
EasyMCQ
જો એક ચોરસનું ક્ષેત્રફળ $575$ ચોરસ એકમ હોય,તો તેની બાજુનું આશરે માપ કેટલું થાય?
A
$23.9792$
B
$23.7992$
C
$23.8687$
D
$23.9792$

Solution

(A) ચોરસનું ક્ષેત્રફળ શોધવાનું સૂત્ર: $\text{Area} = \text{side}^2$ છે.
આપેલ છે કે $\text{Area} = 575$.
તેથી,$\text{side} = \sqrt{575}$.
વર્ગમૂળની ગણતરી કરતા: $\sqrt{575} \approx 23.9791576$.
ચાર દશાંશ સ્થળ સુધી રાઉન્ડ ઓફ કરતા,આપણને $23.9792$ મળે છે.
આમ,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.
66
MediumMCQ
$1^{\prime} = 0.0175$ રેડિયન ધ્યાનમાં લેતા,$\cot 45^{\circ} 2^{\prime}$ ની આશરે કિંમત કેટલી થાય?
A
$1.07$
B
$0.965$
C
$1.035$
D
$0.93$

Solution

(D) ધારો કે $f(x) = \cot x$.
આપેલ છે કે $1^{\prime} = 0.0175$ રેડિયન,તેથી $2^{\prime} = 0.035$ રેડિયન.
વિકલન $f^{\prime}(x) = -\operatorname{cosec}^2 x$ છે.
રેખીય અંદાજ સૂત્ર $f(a+h) \approx f(a) + h f^{\prime}(a)$ નો ઉપયોગ કરતા:
$f(45^{\circ} + 2^{\prime}) \approx \cot(45^{\circ}) + (0.035) \times (-\operatorname{cosec}^2(45^{\circ}))$.
કારણ કે $\cot(45^{\circ}) = 1$ અને $\operatorname{cosec}(45^{\circ}) = \sqrt{2}$,તેથી $\operatorname{cosec}^2(45^{\circ}) = 2$.
$f(45^{\circ} + 2^{\prime}) \approx 1 - 0.035 \times 2 = 1 - 0.07 = 0.93$.
67
DifficultMCQ
જો $1^{\circ} = \alpha$ રેડિયન હોય,તો $\cos(60^{\circ} 1^{\prime})$ ની આશરે કિંમત શું થાય?
A
$\frac{1}{2} + \frac{\alpha \sqrt{3}}{120}$
B
$\frac{1}{2} - \frac{\alpha}{120}$
C
$\frac{1}{2} - \frac{\alpha \sqrt{3}}{120}$
D
$\frac{1}{2} + \frac{\alpha}{120}$

Solution

(C) આપણે જાણીએ છીએ કે $1^{\circ} = \alpha$ રેડિયન,તેથી $1^{\prime} = \frac{\alpha}{60}$ રેડિયન.
વિકલન અંદાજ (differential approximation) નો ઉપયોગ કરતા,$\cos(x + \Delta x) \approx \cos(x) - \sin(x) \Delta x$.
અહીં,$x = 60^{\circ}$ અને $\Delta x = 1^{\prime} = \frac{\alpha}{60}$.
તેથી,$\cos(60^{\circ} 1^{\prime}) \approx \cos(60^{\circ}) - \sin(60^{\circ}) \times \frac{\alpha}{60}$.
કિંમતો મૂકતા,$\cos(60^{\circ}) = \frac{1}{2}$ અને $\sin(60^{\circ}) = \frac{\sqrt{3}}{2}$,આપણને મળે છે:
$\cos(60^{\circ} 1^{\prime}) \approx \frac{1}{2} - \frac{\sqrt{3}}{2} \times \frac{\alpha}{60} = \frac{1}{2} - \frac{\alpha \sqrt{3}}{120}$.
68
EasyMCQ
$\cos 31^{\circ}$ નું આશરે મૂલ્ય શોધો ($1^{\circ} = 0.0174 \text{ rad}$ લો)
A
$0.7521$
B
$0.866$
C
$0.7146$
D
$0.8573$

Solution

(D) ધારો કે $y = f(x) = \cos(x)$. આપણે $\cos(31^{\circ})$ નું મૂલ્ય શોધવું છે.
ધારો કે $x = 30^{\circ} = \frac{\pi}{6} \text{ rad}$ અને $\Delta x = 1^{\circ} = 0.0174 \text{ rad}$.
તેથી $f(x) = \cos(30^{\circ}) = \frac{\sqrt{3}}{2} \approx 0.8660$.
વિકલન કરતા $f'(x) = -\sin(x)$ મળે.
$x = 30^{\circ}$ આગળ,$f'(30^{\circ}) = -\sin(30^{\circ}) = -0.5$.
વિકલિતના આશરે મૂલ્યના સૂત્ર $\Delta y \approx f'(x) \cdot \Delta x$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\Delta y \approx (-0.5) \times 0.0174 = -0.0087$.
તેથી,$\cos(31^{\circ}) = f(x + \Delta x) \approx f(x) + \Delta y$.
$\cos(31^{\circ}) \approx 0.8660 - 0.0087 = 0.8573$.
69
MediumMCQ
એક લંબવૃત્તીય નક્કર શંકુની ત્રિજ્યા અને ઊંચાઈ દરેક $7 \text{ ft}$ માપવામાં આવે છે. જો તેને માપવામાં દરેક ફૂટ દીઠ $0.002 \text{ ft}$ ની ભૂલ હોય,તો શંકુના કુલ પૃષ્ઠફળમાં થતી ભૂલ ($\text{sq. ft}$ માં) કેટલી હશે?
A
$(0.088)(\sqrt{2}+1)$
B
$(0.616)(\sqrt{2}+1)$
C
$(0.616)(\sqrt{2})$
D
$(0.088)(\sqrt{2})$

Solution

(B) લંબવૃત્તીય શંકુનું કુલ પૃષ્ઠફળ $S = \pi r^2 + \pi r l$ છે,જ્યાં $l = \sqrt{r^2 + h^2}$.
આપેલ છે કે $r = 7$,$h = 7$,તેથી $l = \sqrt{7^2 + 7^2} = 7\sqrt{2}$.
માપનમાં ભૂલ $\Delta r = \Delta h = 0.002 \times 7 = 0.014$ છે.
$S = \pi r^2 + \pi r \sqrt{r^2 + h^2}$.
વિકલન લેતા $dS = \frac{\partial S}{\partial r} dr + \frac{\partial S}{\partial h} dh$.
$\frac{\partial S}{\partial r} = 2\pi r + \pi \sqrt{r^2 + h^2} + \pi r \frac{r}{\sqrt{r^2 + h^2}} = 2\pi r + \pi l + \frac{\pi r^2}{l}$.
$\frac{\partial S}{\partial h} = \pi r \frac{h}{\sqrt{r^2 + h^2}} = \frac{\pi r h}{l}$.
$r=7, h=7, l=7\sqrt{2}$ અને $dr=dh=0.014$ મૂકતા:
$\frac{\partial S}{\partial r} = 14\pi + 7\sqrt{2}\pi + 3.5\sqrt{2}\pi = 14\pi + 10.5\sqrt{2}\pi$.
$\frac{\partial S}{\partial h} = 3.5\sqrt{2}\pi$.
$dS = (14\pi + 10.5\sqrt{2}\pi)(0.014) + (3.5\sqrt{2}\pi)(0.014) = 14\pi(1+\sqrt{2})(0.014) = 0.196\pi(1+\sqrt{2})$.
$\pi \approx 3.14$ લેતા,$0.196 \times 3.14 \approx 0.616$.
આમ,ભૂલ $(0.616)(\sqrt{2}+1)$ છે.
70
EasyMCQ
જો $y = (1 + \alpha + \alpha^2 + \ldots) e^{nx}$ હોય,જ્યાં $\alpha$ અને $n$ અચળાંકો છે,તો $y$ માં સાપેક્ષ ત્રુટિ કેટલી થાય?
A
$x$ માં ત્રુટિ
B
$x$ માં પ્રતિશત ત્રુટિ
C
$n \times (x \text{ માં ત્રુટિ})$
D
$n \times (x \text{ માં સાપેક્ષ ત્રુટિ})$

Solution

(C) આપેલ છે કે,$y = (1 + \alpha + \alpha^2 + \ldots) e^{nx}$.
ધારો કે $K = (1 + \alpha + \alpha^2 + \ldots)$,જે એક અચળાંક છે.
તેથી,$y = K e^{nx}$.
બંને બાજુ $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$\frac{dy}{dx} = K \cdot n e^{nx} = n \cdot (K e^{nx}) = ny$.
વિકલનના ખ્યાલનો ઉપયોગ કરતા,$\Delta y \approx \frac{dy}{dx} \Delta x$.
તેથી,$\Delta y = ny \Delta x$.
બંને બાજુ $y$ વડે ભાગતા,આપણને $y$ માં સાપેક્ષ ત્રુટિ મળે છે:
$\frac{\Delta y}{y} = n \Delta x$.
આમ,$y$ માં સાપેક્ષ ત્રુટિ $n \times (x \text{ માં ત્રુટિ})$ છે.
71
EasyMCQ
જો વર્તુળની ત્રિજ્યામાં પ્રતિશત ભૂલ $3\%$ હોય,તો તેના ક્ષેત્રફળમાં પ્રતિશત ભૂલ કેટલી હશે?
A
$6$
B
$\frac{3}{2}$
C
$2$
D
$4$

Solution

(A) ધારો કે $r$ એ ત્રિજ્યા છે અને $A$ એ વર્તુળનું ક્ષેત્રફળ છે.
આપેલ છે કે ત્રિજ્યામાં પ્રતિશત ભૂલ $\frac{dr}{r} \times 100 = 3\%$ છે,તેથી $\frac{dr}{r} = 0.03$.
વર્તુળનું ક્ષેત્રફળ $A = \pi r^2$ છે.
$r$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા,આપણને $dA = 2\pi r dr$ મળે છે.
ક્ષેત્રફળમાં સાપેક્ષ ભૂલ $\frac{dA}{A} = \frac{2\pi r dr}{\pi r^2} = 2 \frac{dr}{r}$ છે.
$\frac{dr}{r}$ ની કિંમત મૂકતા,આપણને $\frac{dA}{A} = 2 \times 0.03 = 0.06$ મળે છે.
તેથી,ક્ષેત્રફળમાં પ્રતિશત ભૂલ $\frac{dA}{A} \times 100 = 0.06 \times 100 = 6\%$ છે.
72
EasyMCQ
એક લંબવૃત્તીય શંકુનો અર્ધ-શીર્ષકોણ $45^{\circ}$ છે. જો શંકુના પાયાની ત્રિજ્યા $14 \text{ cm}$ માપવામાં આવે અને તેમાં $\left(\frac{\sqrt{2}-1}{11}\right) \text{ cm}$ ની ત્રુટિ હોય,તો તેના કુલ પૃષ્ઠફળના માપનમાં આશરે ત્રુટિ ($\text{sq. cm}$ માં) કેટલી થાય?
A
$14$
B
$8$
C
$5$
D
$3$

Solution

(B) અહીં અર્ધ-શીર્ષકોણ $\alpha = 45^{\circ}$ અને પાયાની ત્રિજ્યા $r = 14 \text{ cm}$ આપેલ છે.
ત્રાંસી ઊંચાઈ $l = \frac{r}{\sin 45^{\circ}} = r\sqrt{2}$ થાય.
શંકુનું કુલ પૃષ્ઠફળ $A = \pi r(r + l)$ છે.
$l = r\sqrt{2}$ મૂકતા,$A = \pi r(r + r\sqrt{2}) = \pi r^2(1 + \sqrt{2})$ મળે.
$A$ માં આશરે ત્રુટિ શોધવા માટે,$A$ નું $r$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$\frac{dA}{dr} = 2\pi r(1 + \sqrt{2})$.
આશરે ત્રુટિ $dA = \frac{dA}{dr} \cdot dr$,જ્યાં $dr = \frac{\sqrt{2}-1}{11} \text{ cm}$ છે.
$dA = 2\pi r(1 + \sqrt{2}) \cdot \left(\frac{\sqrt{2}-1}{11}\right)$.
$r = 14$ મૂકતા:
$dA = 2\pi(14)(1 + \sqrt{2}) \cdot \left(\frac{\sqrt{2}-1}{11}\right)$.
$(1 + \sqrt{2})(\sqrt{2} - 1) = 1$ હોવાથી,
$dA = 2\pi(14) \cdot \frac{1}{11} = \frac{28\pi}{11}$.
જો $\pi \approx \frac{22}{7}$ લઈએ,તો $dA = 28 \times \frac{22}{7} \times \frac{1}{11} = 4 \times 2 = 8 \text{ sq. cm}$.
Solution diagram
73
EasyMCQ
આપેલ $f(x) = x^3 - 4x$ માટે,જો $x$ ની કિંમત $2$ થી બદલાઈને $1.99$ થાય,તો $f(x)$ ના મૂલ્યમાં થતો આશરે ફેરફાર કેટલો હશે?
A
$0.08$
B
$-0.08$
C
$0.8$
D
$-0.8$

Solution

(B) ધારો કે $y = f(x) = x^3 - 4x$.
અહીં આપણને $x = 2$ અને $x$ માં થતો ફેરફાર $\Delta x = 1.99 - 2 = -0.01$ આપેલ છે.
$y$ માં થતો આશરે ફેરફાર $\Delta y$ એ $\Delta y \approx \frac{dy}{dx} \Delta x$ દ્વારા મળે છે.
પ્રથમ,$f(x)$ નું $x$ ની સાપેક્ષ વિકલન કરતા: $\frac{dy}{dx} = \frac{d}{dx}(x^3 - 4x) = 3x^2 - 4$.
હવે,$x = 2$ આગળ વિકલિતનું મૂલ્ય શોધતા: $\left. \frac{dy}{dx} \right|_{x=2} = 3(2)^2 - 4 = 3(4) - 4 = 12 - 4 = 8$.
અંતે,આશરે ફેરફાર $\Delta y$ ની ગણતરી કરતા: $\Delta y \approx 8 \times (-0.01) = -0.08$.
74
EasyMCQ
જો ગોળાની ત્રિજ્યા $9 \ cm$ માપવામાં આવે અને તેમાં $0.03 \ cm$ ની ભૂલ હોય, તો તેની સપાટીના ક્ષેત્રફળની ગણતરીમાં થતી આશરે ભૂલ શોધો। ($\pi \ cm^2$ માં)
A
$2.16$
B
$21.6$
C
$216$
D
$0.216$

Solution

(A) ધારો કે $r$ એ ગોળાની ત્રિજ્યા છે અને $\Delta r$ એ ત્રિજ્યા માપવામાં થતી ભૂલ છે。
આપેલ છે કે, $r = 9 \ cm$ અને $\Delta r = 0.03 \ cm$.
ગોળાની સપાટીનું ક્ષેત્રફળ $S = 4 \pi r^2$ દ્વારા આપવામાં આવે છે。
સપાટીના ક્ષેત્રફળમાં આશરે ભૂલ શોધવા માટે, આપણે $S$ નું $r$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરીએ છીએ:
$\frac{dS}{dr} = 8 \pi r$.
વિકલન અંદાજનો ઉપયોગ કરતા, $\Delta S \approx \frac{dS}{dr} \times \Delta r$.
કિંમતો મૂકતા:
$\Delta S = 8 \pi \times 9 \times 0.03$.
$\Delta S = 72 \pi \times 0.03 = 2.16 \pi \ cm^2$.
આમ, સપાટીના ક્ષેત્રફળની ગણતરીમાં થતી આશરે ભૂલ $2.16 \pi \ cm^2$ છે।
75
EasyMCQ
$l$ લંબાઈના સાદા લોલકનો આવર્તકાળ $T$ એ $T=2 \pi \sqrt{\frac{l}{g}}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $g$ એ ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે પ્રવેગ દર્શાવે છે. જો લોલકની લંબાઈમાં $1 \%$ નો વધારો કરવામાં આવે,તો તેના આવર્તકાળમાં આશરે કેટલો ફેરફાર થશે ($\%$ માં)?
A
$0.5$
B
$2$
C
$1$
D
$4$

Solution

(A) આપેલ છે,$T=2 \pi \sqrt{\frac{l}{g}}$.
બંને બાજુ પ્રાકૃતિક લઘુગણક લેતા,આપણને મળે $\ln T = \ln(2 \pi) + \frac{1}{2} \ln l - \frac{1}{2} \ln g$.
$l$ ની સાપેક્ષમાં બંને બાજુ વિકલન કરતા,આપણને મળે $\frac{1}{T} \frac{dT}{dl} = \frac{1}{2l}$.
આમ,સાપેક્ષ ફેરફાર $\frac{dT}{T} = \frac{1}{2} \frac{dl}{l}$ છે.
આપેલ છે કે લંબાઈમાં $1 \%$ નો વધારો થાય છે,તેથી $\frac{dl}{l} \times 100 = 1 \%$ છે.
તેથી,આવર્તકાળમાં ટકાવારી ફેરફાર $\frac{dT}{T} \times 100 = \frac{1}{2} \times \left( \frac{dl}{l} \times 100 \right) = \frac{1}{2} \times 1 \% = 0.5 \%$ છે.
આમ,આવર્તકાળમાં આશરે ફેરફાર $0.5 \%$ છે.
76
MediumMCQ
જો $y=5x^2+6x+6$,$x=2$ અને $\Delta x=0.001$ હોય,તો $\Delta y$ અને $dy$ ના મૂલ્યો અનુક્રમે શું થાય?
A
$0.026$ અને $0.026005$
B
$0.026005$ અને $0.026$
C
$0.026005$ અને $0.26$
D
$0.0026$ અને $0.026$

Solution

(B) આપેલ છે કે $y = f(x) = 5x^2 + 6x + 6$,$x = 2$ અને $\Delta x = 0.001$.
પ્રથમ,વિકલન $dy$ શોધો:
$\frac{dy}{dx} = 10x + 6$
$dy = \left(\frac{dy}{dx}\right) \Delta x = (10x + 6) \Delta x$
$x = 2$ અને $\Delta x = 0.001$ મુકતા:
$dy = (10(2) + 6)(0.001) = (26)(0.001) = 0.026$.
હવે,વૃદ્ધિ $\Delta y$ શોધો:
$\Delta y = f(x + \Delta x) - f(x)$
$\Delta y = [5(x + \Delta x)^2 + 6(x + \Delta x) + 6] - [5x^2 + 6x + 6]$
$\Delta y = 5(x^2 + 2x\Delta x + (\Delta x)^2) + 6x + 6\Delta x + 6 - 5x^2 - 6x - 6$
$\Delta y = 10x\Delta x + 5(\Delta x)^2 + 6\Delta x$
$x = 2$ અને $\Delta x = 0.001$ મુકતા:
$\Delta y = 10(2)(0.001) + 5(0.001)^2 + 6(0.001)$
$\Delta y = 0.020 + 0.000005 + 0.006 = 0.026005$.
આમ,$\Delta y = 0.026005$ અને $dy = 0.026$.
77
MediumMCQ
જો ગોળાની ત્રિજ્યા $7 \text{ m}$ માપવામાં આવે અને તેમાં $0.02 \text{ m}$ ની ભૂલ હોય, તો તેના ઘનફળની ગણતરીમાં આશરે ભૂલ કેટલી થાય ($\pi \text{ m}^3$ માં)?
A
$1.83$
B
$2.25$
C
$4.39$
D
$3.92$

Solution

(D) આપેલ છે કે, ત્રિજ્યા $(r) = 7 \text{ m}$ અને ત્રિજ્યામાં ભૂલ $(dr) = 0.02 \text{ m}$ છે.
ગોળાનું ઘનફળ $V = \frac{4}{3} \pi r^3$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$r$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા, આપણને $\frac{dV}{dr} = 4 \pi r^2$ મળે છે.
ઘનફળમાં આશરે ભૂલ $(dV)$ એ $dV = \frac{dV}{dr} \times dr$ દ્વારા મળે છે.
કિંમતો મૂકતા, $dV = 4 \pi (7)^2 \times 0.02$.
$dV = 4 \pi (49) \times 0.02$.
$dV = 196 \pi \times 0.02 = 3.92 \pi \text{ m}^3$.
આમ, ઘનફળની ગણતરીમાં આશરે ભૂલ $3.92 \pi \text{ m}^3$ છે. તેથી, વિકલ્પ $(D)$ સાચો છે.
78
MediumMCQ
એક શહેરની વસ્તી $3 \%$ ના વાર્ષિક દરે વધે છે. $5 \text{ yr}$ માં કેટલા ટકા વધારો થવાની અપેક્ષા છે ($\%$ માં)?
A
$12.9$
B
$13.9$
C
$14.9$
D
$15.9$

Solution

(D) ધારો કે શરૂઆતની વસ્તી $P_0$ છે. $3 \%$ ના વાર્ષિક વૃદ્ધિ દરે $5 \text{ yr}$ પછીની વસ્તી $P = P_0(1 + \frac{3}{100})^5$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
ટકાવારી વધારો નીચે મુજબ ગણવામાં આવે છે:
$\frac{P - P_0}{P_0} \times 100 = [ (1 + 0.03)^5 - 1 ] \times 100$
$= [ (1.03)^5 - 1 ] \times 100$
$(1.03)^5 \approx 1.15927$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને મળે છે:
$\approx [1.15927 - 1] \times 100 = 15.927 \% \approx 15.9 \%$.
તેથી,વિકલ્પ $D$ સાચો છે.
79
MediumMCQ
$\sqrt{199}$ ની અંદાજિત કિંમત $4$ દશાંશ સ્થળ સુધી કેટલી થાય?
A
$14.1608$
B
$14.0168$
C
$14.1086$
D
$14.1071$

Solution

(D) ધારો કે વિધેય $f(x) = \sqrt{x}$ છે.
આપણે $x = 196$ અને $\Delta x = 3$ લઈએ છીએ કારણ કે $196$ એ $199$ ની સૌથી નજીકની પૂર્ણ વર્ગ સંખ્યા છે.
વિકલનના સૂત્ર $\Delta y \approx \frac{dy}{dx} \times \Delta x$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\frac{dy}{dx} = \frac{1}{2\sqrt{x}}$.
$x = 196$ આગળ,$\frac{dy}{dx} = \frac{1}{2\sqrt{196}} = \frac{1}{2 \times 14} = \frac{1}{28}$.
હવે,$\Delta y \approx \frac{1}{28} \times 3 = \frac{3}{28} \approx 0.10714$.
તેથી,$\sqrt{199} = \sqrt{196} + \Delta y \approx 14 + 0.1071 = 14.1071$.
80
MediumMCQ
$\sqrt[3]{26}$ ની કિંમત ત્રણ દશાંશ સ્થળ સુધી સુધારીને કેટલી થાય?
A
$2.998$
B
$2.844$
C
$2.962$
D
$2.823$

Solution

(C) ધારો કે $y = f(x) = x^{1/3}$.
આપણે $x = 27$ પસંદ કરીએ છીએ જેથી $x + \Delta x = 26$ થાય.
તેથી $\Delta x = 26 - 27 = -1$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $y + \Delta y \approx f(x + \Delta x) = (x + \Delta x)^{1/3}$.
વિકલન $\Delta y$ એ $\Delta y \approx \frac{dy}{dx} \Delta x$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
કારણ કે $y = x^{1/3}$,આપણી પાસે $\frac{dy}{dx} = \frac{1}{3} x^{-2/3} = \frac{1}{3x^{2/3}}$ છે.
$x = 27$ પર,$\frac{dy}{dx} = \frac{1}{3(27)^{2/3}} = \frac{1}{3(9)} = \frac{1}{27}$ થાય.
આમ,$\Delta y \approx \frac{1}{27} \times (-1) = -\frac{1}{27} \approx -0.037037$.
તેથી,$\sqrt[3]{26} = y + \Delta y = 27^{1/3} - 0.037037 = 3 - 0.037037 = 2.962963$.
ત્રણ દશાંશ સ્થળ સુધી રાઉન્ડિંગ કરતા,આપણને $2.963$ મળે છે. જોકે,આપેલા વિકલ્પોના આધારે,$2.962$ સૌથી નજીકની કિંમત છે.
તેથી,વિકલ્પ $C$ સાચો છે.
81
EasyMCQ
$L$ લંબાઈના સાદા લોલકનો દોલન સમય $T$ એ $T=2 \pi \sqrt{\frac{L}{g}}$ દ્વારા નક્કી થાય છે,જ્યાં $g$ અચળ છે. દરરોજ $2$ મિનિટના સમયના નુકસાનની ભૂલ સુધારવા માટે લંબાઈમાં કેટલા ટકા ફેરફાર કરવો જોઈએ?
A
$-\frac{5}{18}$
B
$-\frac{2}{9}$
C
$\frac{1}{6}$
D
$\frac{1}{9}$

Solution

(A) સાદા લોલકનો આવર્તકાળ $T = 2 \pi \sqrt{\frac{L}{g}}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
બંને બાજુ પ્રાકૃતિક લઘુગણક લેતા,આપણને મળે છે $\ln T = \ln(2 \pi) + \frac{1}{2} \ln L - \frac{1}{2} \ln g$.
બંને બાજુ વિકલન કરતા,આપણને મળે છે $\frac{dT}{T} = \frac{1}{2} \frac{dL}{L}$.
અહીં,ઘડિયાળ દરરોજ $2$ મિનિટ ગુમાવે છે,તેથી $\Delta T = -2$ મિનિટ.
એક દિવસમાં કુલ સમય $24 \times 60 = 1440$ મિનિટ છે.
આમ,સમયમાં અપૂર્ણાંક ફેરફાર $\frac{\Delta T}{T} = \frac{-2}{1440} = -\frac{1}{720}$ છે.
$\frac{\Delta L}{L} = 2 \frac{\Delta T}{T}$ સંબંધનો ઉપયોગ કરતા,આપણને મળે છે $\frac{\Delta L}{L} = 2 \times \left( -\frac{1}{720} \right) = -\frac{1}{360}$.
આને ટકાવારીમાં દર્શાવવા માટે,આપણે $100$ વડે ગુણીએ છીએ:
$\frac{\Delta L}{L} \% = -\frac{1}{360} \times 100 = -\frac{10}{36} = -\frac{5}{18} \%$.
તેથી,લંબાઈમાં $-\frac{5}{18} \%$ જેટલો ફેરફાર કરવો જોઈએ.
82
MediumMCQ
$\sqrt[4]{18}$ નું આશરે મૂલ્ય શું છે?
A
$2.0512$
B
$2.0425$
C
$2.0625$
D
$2.0834$

Solution

(C) ધારો કે $y = f(x) = x^{1/4}$. આપણે $x = 16$ અને $\Delta x = 2$ લઈએ છીએ કારણ કે $16$ એ $18$ ની સૌથી નજીકની પૂર્ણ ચતુર્થ ઘાત છે.
વિકલનના સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા,$\Delta y \approx \left(\frac{dy}{dx}\right) \Delta x$.
પ્રથમ,વિકલિત શોધો: $\frac{dy}{dx} = \frac{1}{4} x^{-3/4} = \frac{1}{4x^{3/4}}$.
$x = 16$ આગળ,$\frac{dy}{dx} = \frac{1}{4(16^{3/4})} = \frac{1}{4(8)} = \frac{1}{32}$.
હવે,$\Delta y$ ની ગણતરી કરો: $\Delta y \approx \left(\frac{1}{32}\right) \times 2 = \frac{1}{16} = 0.0625$.
આમ,આશરે મૂલ્ય $y + \Delta y = f(16) + 0.0625 = 2 + 0.0625 = 2.0625$ થાય છે.
83
DifficultMCQ
જો ગોળાના વ્યાસના માપનમાં $\pm 0.04 \text{ cm}$ ની ભૂલ હોય,તો જ્યારે ત્રિજ્યા $10 \text{ cm}$ હોય ત્યારે તેના ઘનફળમાં આશરે પ્રતિશત ભૂલ કેટલી થાય?
A
$\pm 1.2$
B
$\pm 0.06$
C
$\pm 0.006$
D
$\pm 0.6$

Solution

(D) આપેલ છે કે,વ્યાસમાં ભૂલ $\Delta D = \pm 0.04 \text{ cm}$.
ત્રિજ્યા $r = \frac{D}{2}$ હોવાથી,ત્રિજ્યામાં ભૂલ $\Delta r = \frac{\Delta D}{2} = \pm \frac{0.04}{2} = \pm 0.02 \text{ cm}$ થાય.
ગોળાનું ઘનફળ $V = \frac{4}{3} \pi r^3$ છે.
$r$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા,$\frac{dV}{dr} = 4 \pi r^2$ મળે.
ઘનફળમાં આશરે ભૂલ $\Delta V \approx \frac{dV}{dr} \Delta r = 4 \pi r^2 \Delta r$ થાય.
ઘનફળમાં પ્રતિશત ભૂલ $\frac{\Delta V}{V} \times 100$ દ્વારા મળે છે.
કિંમતો મૂકતા,$\frac{\Delta V}{V} \times 100 = \frac{4 \pi r^2 \Delta r}{\frac{4}{3} \pi r^3} \times 100 = \frac{3 \Delta r}{r} \times 100$.
અહીં $r = 10 \text{ cm}$ અને $\Delta r = \pm 0.02 \text{ cm}$ હોવાથી,પ્રતિશત ભૂલ $\frac{3 \times (\pm 0.02)}{10} \times 100 = \frac{\pm 0.06}{10} \times 100 = \pm 0.6 \%$ થાય.
84
DifficultMCQ
એક વર્તુળનો પરિઘ $56 \text{ cm}$ માપવામાં આવે છે જેમાં $0.02 \text{ cm}$ ની ત્રુટિ છે. તેના ક્ષેત્રફળમાં થતી ટકાવારી ત્રુટિ કેટલી છે?
A
$1/7$
B
$1/28$
C
$1/14$
D
$1/56$

Solution

(C) આપેલ વર્તુળનો પરિઘ $S = 2 \pi r = 56 \text{ cm}$ છે.
આથી,ત્રિજ્યા $r = \frac{56}{2 \pi} = \frac{28}{\pi} \text{ cm}$ થાય.
પરિઘમાં ત્રુટિ $\delta S = 2 \pi \delta r = 0.02 \text{ cm}$ આપેલ છે.
તેથી,$\delta r = \frac{0.02}{2 \pi} \text{ cm}$ મળે.
વર્તુળનું ક્ષેત્રફળ $A = \pi r^2$ છે.
ક્ષેત્રફળમાં સાપેક્ષ ત્રુટિ $\frac{\delta A}{A} = 2 \frac{\delta r}{r}$ દ્વારા મળે છે.
કિંમતો મૂકતા:
$\frac{\delta A}{A} = 2 \times \frac{\frac{0.02}{2 \pi}}{\frac{28}{\pi}} = 2 \times \frac{0.02}{2 \pi} \times \frac{\pi}{28} = \frac{0.02}{28} = \frac{2}{2800} = \frac{1}{1400}$.
ટકાવારી ત્રુટિ $\frac{\delta A}{A} \times 100 = \frac{1}{1400} \times 100 = \frac{1}{14} \%$.
તેથી,ક્ષેત્રફળમાં થતી ટકાવારી ત્રુટિ $1/14 \%$ છે.
85
EasyMCQ
એક શંકુનો અર્ધ-શીર્ષકોણ $45^{\circ}$ છે. જો શંકુની ઊંચાઈ $20.025 \ cm$ હોય,તો તેની પાર્શ્વ સપાટીનું ક્ષેત્રફળ (ચોરસ $cm$ માં) આશરે કેટલું થાય?
A
$401 \sqrt{2} \pi$
B
$400 \sqrt{2} \pi$
C
$402 \sqrt{2} \pi$
D
$405 \sqrt{2} \pi$

Solution

(A) $\triangle AOB$ માં,અર્ધ-શીર્ષકોણ $\theta = 45^{\circ}$ છે.
$\tan 45^{\circ} = \frac{r}{h} \implies 1 = \frac{r}{h} \implies r = h$.
ત્રાંસી ઊંચાઈના સૂત્ર $l = \sqrt{r^2 + h^2}$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને $l = \sqrt{h^2 + h^2} = \sqrt{2h^2} = h\sqrt{2}$ મળે છે.
પાર્શ્વ સપાટીનું ક્ષેત્રફળ $S = \pi r l$.
$r = h$ અને $l = h\sqrt{2}$ મૂકતા,આપણને $S = \pi (h)(h\sqrt{2}) = \sqrt{2} \pi h^2$ મળે છે.
આપેલ છે કે $h = 20.025 \ cm$,તેથી $h^2 = (20.025)^2 = 401.000625 \approx 401$.
આમ,$S \approx \sqrt{2} \pi (401) = 401 \sqrt{2} \pi \ cm^2$.
તેથી,વિકલ્પ $A$ સાચો છે.
Solution diagram
86
EasyMCQ
જો ચોરસની બાજુમાં $6 \%$ નો વધારો થાય,તો તેના ક્ષેત્રફળમાં આશરે કેટલા ટકા વધારો થાય ($\%$ માં)?
A
$36$
B
$12$
C
$3$
D
$4$

Solution

(B) ધારો કે ચોરસની બાજુ $x$ છે.
આપેલ છે કે બાજુમાં થતો ટકાવારી ફેરફાર $6 \%$ છે,તેથી $\frac{dx}{x} \times 100 = 6 \%$.
ચોરસનું ક્ષેત્રફળ $A = x^2$ છે.
$x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા,આપણને $\frac{dA}{dx} = 2x$ મળે છે,જેનો અર્થ છે કે $dA = 2x \, dx$.
બંને બાજુ $A = x^2$ વડે ભાગતા,આપણને $\frac{dA}{A} = \frac{2x \, dx}{x^2} = 2 \frac{dx}{x}$ મળે છે.
ક્ષેત્રફળમાં થતો ટકાવારી ફેરફાર શોધવા માટે,$100$ વડે ગુણો:
$\frac{dA}{A} \times 100 = 2 \times \left( \frac{dx}{x} \times 100 \right)$.
આપેલ કિંમત મૂકતા,આપણને $\text{ક્ષેત્રફળમાં થતો ટકાવારી ફેરફાર} = 2 \times 6 \% = 12 \%$ મળે છે.
આમ,ક્ષેત્રફળમાં આશરે $12 \%$ નો વધારો થાય છે.
તેથી,વિકલ્પ $B$ સાચો છે.
87
EasyMCQ
$\sqrt{6560}$ ની આશરે કિંમત કેટલી થાય?
A
$80.9939$
B
$80.9838$
C
$78.9939$
D
$78.9838$

Solution

(A) $\sqrt{6560}$ ની આશરે કિંમત શોધવા માટે,આપણે રેખીય અંદાજ સૂત્રનો ઉપયોગ કરી શકીએ: $\sqrt{x + \Delta x} \approx \sqrt{x} + \frac{\Delta x}{2\sqrt{x}}$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $81^2 = 6561$.
ધારો કે $x = 6561$ અને $\Delta x = -1$.
તેથી,$\sqrt{6560} = \sqrt{6561 - 1} \approx \sqrt{6561} - \frac{1}{2\sqrt{6561}}$.
$\sqrt{6560} \approx 81 - \frac{1}{2 \times 81} = 81 - \frac{1}{162}$.
$\frac{1}{162} \approx 0.0061728$.
તેથી,$\sqrt{6560} \approx 81 - 0.0061728 = 80.9938272$.
ચાર દશાંશ સ્થળ સુધી રાઉન્ડિંગ કરતા,આપણને $80.9938$ મળે છે. આપેલા વિકલ્પો સાથે સરખાવતા,$80.9939$ એ સૌથી નજીકનો અંદાજ છે.
88
MediumMCQ
જો $1^{\circ} = 0.0175 \text{ રેડિયન}$ હોય,તો $\sec 58^{\circ}$ ની આશરે કિંમત શું થાય?
A
$1.9899$
B
$1.8788$
C
$1.8511$
D
$1.9677$

Solution

(B) આપણે $\sec 58^{\circ}$ ની કિંમત શોધવાની છે.
$\sec 58^{\circ} = \frac{1}{\cos 58^{\circ}}$ હોવાથી,આપણે પહેલા $\cos 58^{\circ}$ ની ગણતરી કરીએ.
$\cos(60^{\circ} - 2^{\circ}) = \cos 60^{\circ} \cos 2^{\circ} + \sin 60^{\circ} \sin 2^{\circ}$ નો ઉપયોગ કરતા.
આપેલ છે કે $1^{\circ} = 0.0175 \text{ રેડિયન}$,તેથી $2^{\circ} = 2 \times 0.0175 = 0.035 \text{ રેડિયન}$.
નાના ખૂણાના અંદાજ મુજબ,$\cos 2^{\circ} \approx 1 - \frac{(0.035)^2}{2} = 0.9993875$ અને $\sin 2^{\circ} \approx 0.035$.
આ કિંમતો મૂકતા: $\cos 58^{\circ} \approx (0.5 \times 0.9993875) + (0.866 \times 0.035) = 0.53000375$.
તેથી $\sec 58^{\circ} = \frac{1}{0.53000375} \approx 1.8867$.
આપેલા વિકલ્પો સાથે સરખાવતા,સૌથી નજીકની કિંમત $1.8788$ છે.
89
MediumMCQ
$\triangle ABC$ નો ખૂણો $A$ માપન દ્વારા $67 \frac{1}{2}^{\circ}$ માલૂમ પડે છે અને $\triangle ABC$ નું ક્ષેત્રફળ $b, c, A$ ના માપન પરથી ગણવામાં આવે છે. $A$ માપવામાં $9 \text{ min}$ ની ભૂલ થાય છે,તો ત્રિકોણના ક્ષેત્રફળમાં પ્રતિશત ભૂલ કેટલી હશે?
A
$\frac{\pi}{6}(2-\sqrt{3})$
B
$\frac{\pi}{6}(2+\sqrt{3})$
C
$\frac{\pi}{12}(\sqrt{2}+1)$
D
$\frac{\pi}{12}(\sqrt{2}-1)$

Solution

(D) ધારો કે $\theta = A = 67 \frac{1}{2}^{\circ} = \frac{3\pi}{8} \text{ રેડિયન}$.
માપનમાં ભૂલ $d\theta = 9 \text{ min} = \frac{\pi}{1200} \text{ રેડિયન}$.
ત્રિકોણનું ક્ષેત્રફળ $S = \frac{1}{2}bc \sin \theta$.
વિકલન કરતા,$\frac{dS}{d\theta} = \frac{1}{2}bc \cos \theta$.
તેથી,ક્ષેત્રફળમાં સાપેક્ષ ભૂલ $\frac{dS}{S} = \cot \theta d\theta$.
કિંમતો મૂકતા,$\frac{dS}{S} = \cot \left( \frac{3\pi}{8} \right) \times \frac{\pi}{1200} = (\sqrt{2}-1) \frac{\pi}{1200}$.
પ્રતિશત ભૂલ = $(\sqrt{2}-1) \frac{\pi}{1200} \times 100 = \frac{\pi}{12}(\sqrt{2}-1)$.
Solution diagram
90
MediumMCQ
$9 \text{ units}$ ઊંચાઈ ધરાવતા શંકુની ત્રિજ્યા $2 \text{ units}$ થી બદલાઈને $2.12 \text{ units}$ થાય છે. શંકુના ઘનફળમાં થતો ચોક્કસ ફેરફાર અને આશરે ફેરફાર અનુક્રમે છે:
A
$(1.4437) \pi, (1.44) \pi$
B
$(1.4832) \pi, (1.479) \pi$
C
$(1.4842) \pi, (1.48) \pi$
D
$(1.4832) \pi, (1.44) \pi$

Solution

(D) શંકુનું ઘનફળ $V = \frac{1}{3} \pi r^2 h$ દ્વારા આપવામાં આવે છે. $h = 9$ આપેલ હોવાથી,$V = \frac{1}{3} \pi r^2 (9) = 3 \pi r^2$ થાય.
ઘનફળમાં ચોક્કસ ફેરફાર: $\Delta V = V(2.12) - V(2) = 3 \pi (2.12)^2 - 3 \pi (2)^2 = 3 \pi (4.4944 - 4) = 3 \pi (0.4944) = 1.4832 \pi$.
ઘનફળમાં આશરે ફેરફાર: $dV = \frac{dV}{dr} \Delta r$.
$V = 3 \pi r^2$ હોવાથી,$\frac{dV}{dr} = 6 \pi r$ થાય.
$r = 2$ અને $\Delta r = 2.12 - 2 = 0.12$ માટે,$dV = 6 \pi (2) (0.12) = 12 \pi (0.12) = 1.44 \pi$.
આમ,ચોક્કસ ફેરફાર $1.4832 \pi$ અને આશરે ફેરફાર $1.44 \pi$ છે.
91
MediumMCQ
$1 \text{ foot}$ લંબાઈના માપદંડમાં $0.03 \text{ cm}$ ની સંભવિત ભૂલ છે,જેના દ્વારા બંધ નળાકારની ઊંચાઈ અને ગોળાનો વ્યાસ દરેક $3.5 \text{ feet}$ માપવામાં આવે છે. જો નળાકાર અને ગોળા બંનેની ત્રિજ્યા સમાન હોય,તો નળાકાર અને ગોળાના કુલ પૃષ્ઠફળમાં આશરે ભૂલ (ચોરસ ફૂટમાં) કેટલી હશે?
A
$0.385$
B
$0.0962$
C
$0.77$
D
$0.1925$

Solution

(D) આપેલ છે: માપનમાં ભૂલ $\Delta x = 0.03 \text{ cm}$. $1 \text{ foot} = 30.48 \text{ cm}$ હોવાથી,ફૂટમાં ભૂલ $\Delta x = \frac{0.03}{30.48} \text{ feet} \approx 0.001 \text{ feet}$.
નળાકારની ઊંચાઈ $h = 3.5 \text{ feet}$,ગોળાનો વ્યાસ $d = 3.5 \text{ feet}$,તેથી ત્રિજ્યા $r = 1.75 \text{ feet}$.
બંનેની ત્રિજ્યા સમાન હોવાથી,$r = 1.75 \text{ feet}$ લો.
નળાકારનું પૃષ્ઠફળ $S_1 = 2\pi r^2 + 2\pi rh = 18.375\pi$.
ગોળાનું પૃષ્ઠફળ $S_2 = 4\pi r^2 = 12.25\pi$.
કુલ પૃષ્ઠફળ $S = S_1 + S_2 = 30.625\pi$.
આશરે ભૂલ $\Delta S = \frac{dS}{dr} \Delta r$.
$S = 6\pi r^2 + 2\pi rh$ હોવાથી,$\frac{dS}{dr} = 12\pi r + 2\pi h = 28\pi$.
$\Delta S = 28\pi \times 0.001 = 0.028\pi \approx 0.1925 \text{ sq feet}$ (ગણતરી મુજબ).
92
MediumMCQ
એક લંબવૃત્તીય શંકુના પાયાનો વ્યાસ $14 \ cm$ માપવામાં $0.02 \ cm$ ની સંભવિત ભૂલ છે. જો શંકુનો અર્ધ-શીર્ષકોણ $45^{\circ}$ હોય,તો તેના ઘનફળમાં આશરે ભૂલ (ઘન $cm$ માં) કેટલી થાય?
A
$1.078$
B
$3.08$
C
$1.54$
D
$6.16$

Solution

(C) ધારો કે વ્યાસ $D = 14 \ cm$ છે,તેથી ત્રિજ્યા $r = 7 \ cm$ થાય. વ્યાસમાં ભૂલ $\Delta D = 0.02 \ cm$ છે,તેથી ત્રિજ્યામાં ભૂલ $\Delta r = \frac{\Delta D}{2} = 0.01 \ cm$ થાય.
અર્ધ-શીર્ષકોણ $\alpha = 45^{\circ}$ આપેલ હોવાથી,શંકુની ઊંચાઈ $h = \frac{r}{\tan(\alpha)} = \frac{r}{\tan(45^{\circ})} = r$ થાય.
શંકુનું ઘનફળ $V = \frac{1}{3} \pi r^2 h = \frac{1}{3} \pi r^3$ છે.
$r$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા,$\frac{dV}{dr} = \pi r^2$ મળે.
ઘનફળમાં આશરે ભૂલ $\Delta V \approx \frac{dV}{dr} \times \Delta r$ થાય.
કિંમતો મૂકતા,$\Delta V \approx \pi \times (7)^2 \times 0.01 = 49 \pi \times 0.01 = 0.49 \pi$.
$\pi \approx \frac{22}{7}$ લેતા,$\Delta V \approx 0.49 \times \frac{22}{7} = 0.07 \times 22 = 1.54 \ cm^3$ મળે.
93
DifficultMCQ
જો વર્તુળની ત્રિજ્યામાં પ્રતિશત ભૂલ $3\%$ હોય,તો તેના ક્ષેત્રફળમાં પ્રતિશત ભૂલ કેટલી થાય ($\%$ માં)?
A
$6$
B
$1.5$
C
$2$
D
$4$

Solution

(A) ધારો કે $r$ એ ત્રિજ્યા છે અને $A$ એ વર્તુળનું ક્ષેત્રફળ છે.
વર્તુળનું ક્ષેત્રફળ $A = \pi r^2$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
બંને બાજુ પ્રાકૃતિક લઘુગણક લેતા,આપણને $\ln A = \ln \pi + 2 \ln r$ મળે છે.
બંને બાજુ $r$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા,આપણને $\frac{dA}{A} = 2 \frac{dr}{r}$ મળે છે.
ત્રિજ્યામાં પ્રતિશત ભૂલ $\frac{dr}{r} \times 100 = 3\%$ તરીકે આપવામાં આવી છે.
ક્ષેત્રફળમાં પ્રતિશત ભૂલ $\frac{dA}{A} \times 100 = 2 \times (\frac{dr}{r} \times 100)$ છે.
આપેલી કિંમત મૂકતા,આપણને $\frac{dA}{A} \times 100 = 2 \times 3\% = 6\%$ મળે છે.
આમ,ક્ષેત્રફળમાં પ્રતિશત ભૂલ $6\%$ છે.
94
EasyMCQ
એક ગોળાની ત્રિજ્યા $7 \text{ cm}$ છે. જો તેની સપાટીના ક્ષેત્રફળને માપવામાં $0.08 \text{ cm}^2$ ની ભૂલ થાય,તો તેના ઘનફળમાં મળતી આશરે ભૂલ ($\text{cm}^3$ માં) કેટલી હશે?
A
$0.28$
B
$0.32$
C
$0.96$
D
$0.098$

Solution

(A) આપેલ ત્રિજ્યા $r = 7 \text{ cm}$ અને સપાટીના ક્ષેત્રફળમાં ભૂલ $dA = 0.08 \text{ cm}^2$ છે.
ગોળાની સપાટીનું ક્ષેત્રફળ $A = 4 \pi r^2$ છે.
$r$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા,$\frac{dA}{dr} = 8 \pi r$ મળે.
તેથી,$dA = 8 \pi r \cdot dr$.
કિંમતો મૂકતા,$0.08 = 8 \pi (7) \cdot dr$.
$dr = \frac{0.08}{56 \pi} = \frac{0.01}{7 \pi} \text{ cm}$.
ગોળાનું ઘનફળ $V = \frac{4}{3} \pi r^3$ છે.
$r$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા,$\frac{dV}{dr} = 4 \pi r^2$ મળે.
ઘનફળમાં આશરે ભૂલ $dV = \frac{dV}{dr} \cdot dr$ છે.
$dV = (4 \pi r^2) \cdot \left( \frac{0.01}{7 \pi} \right)$.
$r = 7$ મૂકતા,$dV = 4 \pi (7^2) \cdot \frac{0.01}{7 \pi} = 4 \times 7 \times 0.01 = 0.28 \text{ cm}^3$.
95
EasyMCQ
વિકલિતોના ઉપયોગ દ્વારા $\sqrt[3]{730}$ ની આશરે કિંમત મેળવો.
A
$9.0041$
B
$9.01$
C
$9.006$
D
$9.05$

Solution

(A) ધારો કે $f(x) = x^{1/3}$. આપણે $f(730)$ ની આશરે કિંમત શોધવી છે.
આપણે જાણીએ છીએ કે $729 = 9^3$,તેથી $x = 729$ અને $\Delta x = 1$ લો.
વિકલિતના સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા,$f(x + \Delta x) \approx f(x) + f'(x) \Delta x$.
અહીં,$f'(x) = \frac{1}{3} x^{-2/3} = \frac{1}{3x^{2/3}}$.
$x = 729$ માટે,$f(729) = (729)^{1/3} = 9$.
$f'(729) = \frac{1}{3(729)^{2/3}} = \frac{1}{3(9^2)} = \frac{1}{3 \times 81} = \frac{1}{243}$.
તેથી,$f(730) \approx 9 + \frac{1}{243} \times 1$.
$f(730) \approx 9 + 0.004115... \approx 9.0041$.

Applications of Derivatives — Approximate Value · Frequently Asked Questions

1Are these Applications of Derivatives questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Applications of Derivatives Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.