Gujarati

Fundamental definite integration Questions in Gujarati

Class 12 Mathematics · 7-2.Definite Integral · Fundamental definite integration

682+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 50 of 682 questions in Gujarati

201
AdvancedMCQ
$\int_{0}^{1} \left( \prod_{r=1}^{n} (x+r) \right) \left( \sum_{k=1}^{n} \frac{1}{x+k} \right) dx$ નું મૂલ્ય શું થાય?
A
$n$
B
$n!$
C
$(n+1)!$
D
$n \cdot n!$

Solution

(D) ધારો કે $f(x) = \prod_{r=1}^{n} (x+r)$.
તેથી $\ln(f(x)) = \sum_{k=1}^{n} \ln(x+k)$.
બંને બાજુ $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા,આપણને $\frac{f'(x)}{f(x)} = \sum_{k=1}^{n} \frac{1}{x+k}$ મળે છે.
આમ,$f'(x) = f(x) \sum_{k=1}^{n} \frac{1}{x+k}$.
સંકલન $\int_{0}^{1} f'(x) dx = [f(x)]_{0}^{1}$ બને છે.
$f(1) = \prod_{r=1}^{n} (1+r) = 2 \cdot 3 \cdot \dots \cdot (n+1) = (n+1)!$.
$f(0) = \prod_{r=1}^{n} (0+r) = 1 \cdot 2 \cdot \dots \cdot n = n!$.
તેથી,સંકલનનું મૂલ્ય $(n+1)! - n! = n!(n+1-1) = n \cdot n!$ થાય છે.
202
AdvancedMCQ
અસમતા $\sqrt{5x-6-x^2} + \left( \frac{\pi}{2} \int_{0}^{x} dz \right) > x \int_{0}^{\pi} \sin^2 x dx$ નો સાચો ઉકેલ ગણ કયો છે?
A
$R$
B
$(1, 6)$
C
$(-6, 1)$
D
$(2, 3)$

Solution

(D) પ્રથમ,સંકલનનું મૂલ્ય મેળવો:
$\int_{0}^{x} dz = [z]_{0}^{x} = x$
$\int_{0}^{\pi} \sin^2 x dx = \int_{0}^{\pi} \frac{1 - \cos 2x}{2} dx = \left[ \frac{x}{2} - \frac{\sin 2x}{4} \right]_{0}^{\pi} = \frac{\pi}{2} - 0 = \frac{\pi}{2}$
આ કિંમતોને અસમતામાં મૂકતા:
$\sqrt{5x - 6 - x^2} + \frac{\pi}{2} x > x \left( \frac{\pi}{2} \right)$
$\sqrt{5x - 6 - x^2} + \frac{\pi x}{2} > \frac{\pi x}{2}$
બંને બાજુથી $\frac{\pi x}{2}$ બાદ કરતા:
$\sqrt{5x - 6 - x^2} > 0$
વર્ગમૂળ વ્યાખ્યાયિત અને શૂન્ય કરતા મોટું હોવા માટે,અંદરની પદાવલી ધન હોવી જોઈએ:
$5x - 6 - x^2 > 0$
$-(x^2 - 5x + 6) > 0$
$x^2 - 5x + 6 < 0$
$(x - 2)(x - 3) < 0$
આમ,ઉકેલ ગણ $x \in (2, 3)$ છે.
203
AdvancedMCQ
$\int\limits_1^e {\left( {\frac{{{{\tan }^{ - 1}}x}}{x} + \frac{{\ln x}}{{1 + {x^2}}}} \right)} \,dx$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{1}{e}{\tan ^{ - 1}}e$
B
$\tan^{-1}e$
C
$e \tan^{-1}\left( \frac{1}{e} \right)$
D
$\tan^{-1}(\ln e)$

Solution

(B) ધારો કે $I = \int_1^e \left( \frac{\tan^{-1}x}{x} + \frac{\ln x}{1+x^2} \right) dx$.
આપણે આને બે સંકલનમાં વિભાજિત કરી શકીએ છીએ: $I = \int_1^e \frac{\tan^{-1}x}{x} dx + \int_1^e \frac{\ln x}{1+x^2} dx$.
પ્રથમ સંકલન $\int_1^e \tan^{-1}x \cdot \frac{1}{x} dx$ માટે ખંડશઃ સંકલનનો ઉપયોગ કરતા:
ધારો કે $u = \tan^{-1}x$ અને $dv = \frac{1}{x} dx$. તેથી $du = \frac{1}{1+x^2} dx$ અને $v = \ln x$.
સૂત્ર $\int u dv = uv - \int v du$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\int_1^e \frac{\tan^{-1}x}{x} dx = [\tan^{-1}x \cdot \ln x]_1^e - \int_1^e \frac{\ln x}{1+x^2} dx$.
આ કિંમત $I$ ના સમીકરણમાં મૂકતા:
$I = \left( [\tan^{-1}x \cdot \ln x]_1^e - \int_1^e \frac{\ln x}{1+x^2} dx \right) + \int_1^e \frac{\ln x}{1+x^2} dx$.
સંકલનના પદો ઉડી જશે:
$I = [\tan^{-1}x \cdot \ln x]_1^e$.
સીમાઓ મૂકતા:
$I = (\tan^{-1}e \cdot \ln e) - (\tan^{-1}1 \cdot \ln 1)$.
કારણ કે $\ln e = 1$ અને $\ln 1 = 0$:
$I = \tan^{-1}e \cdot 1 - 0 = \tan^{-1}e$.
204
AdvancedMCQ
$\int_{\frac{\pi}{4}}^{\frac{\pi}{4}} \log_e(\sin x + \cos x) \, dx$ ની કિંમત શોધો.
A
$-\frac{\pi}{4} \ln 2$
B
$\frac{\pi}{4} \ln 2$
C
$\frac{\pi}{8} \ln 2$
D
$0$

Solution

(D) આપેલ સંકલન $I = \int_{\frac{\pi}{4}}^{\frac{\pi}{4}} \log_e(\sin x + \cos x) \, dx$ છે.
નિશ્ચિત સંકલનના ગુણધર્મ મુજબ,કોઈપણ શાંત કિંમત $a$ માટે $\int_{a}^{a} f(x) \, dx = 0$ થાય છે.
અહીં સંકલનની નીચલી સીમા અને ઉપલી સીમા સમાન (એટલે કે $\frac{\pi}{4}$) હોવાથી,સંકલનનું મૂલ્ય $0$ થાય છે.
205
DifficultMCQ
નિશ્ચિત સંકલન $\int_{0}^{9} [\sqrt{x} + 2] \, dx$ ની કિંમત શોધો,જ્યાં $[\cdot]$ એ મહત્તમ પૂર્ણાંક વિધેય $(G.I.F.)$ દર્શાવે છે.
A
$31$
B
$23$
C
$22$
D
$27$

Solution

(A) આપણને સંકલન $I = \int_{0}^{9} [\sqrt{x} + 2] \, dx$ આપેલ છે.
મહત્તમ પૂર્ણાંક વિધેયના ગુણધર્મ $[x + n] = [x] + n$ નો ઉપયોગ કરતા,જ્યાં $n$ પૂર્ણાંક છે,આપણને $[\sqrt{x} + 2] = [\sqrt{x}] + 2$ મળે છે.
તેથી,$I = \int_{0}^{9} [\sqrt{x}] \, dx + \int_{0}^{9} 2 \, dx$.
બીજા ભાગનું મૂલ્ય: $\int_{0}^{9} 2 \, dx = 2[x]_{0}^{9} = 2(9 - 0) = 18$.
પ્રથમ ભાગ માટે,આપણે અંતરાલ $[0, 9]$ ને એવા બિંદુઓ પર વિભાજિત કરીએ છીએ જ્યાં $\sqrt{x}$ પૂર્ણાંક હોય:
$\int_{0}^{9} [\sqrt{x}] \, dx = \int_{0}^{1} [\sqrt{x}] \, dx + \int_{1}^{4} [\sqrt{x}] \, dx + \int_{4}^{9} [\sqrt{x}] \, dx$.
$[0, 1)$ માં,$[\sqrt{x}] = 0$.
$[1, 4)$ માં,$[\sqrt{x}] = 1$.
$[4, 9)$ માં,$[\sqrt{x}] = 2$.
તેથી,$\int_{0}^{9} [\sqrt{x}] \, dx = \int_{0}^{1} 0 \, dx + \int_{1}^{4} 1 \, dx + \int_{4}^{9} 2 \, dx$.
$= 0 + (4 - 1) + 2(9 - 4) = 3 + 2(5) = 3 + 10 = 13$.
અંતે,$I = 13 + 18 = 31$.
206
AdvancedMCQ
$\left[ \int_{0}^{2} \sqrt{x + \sqrt{x + \sqrt{x + \dots \infty}}} \, dx \right]$ ની કિંમત શોધો (જ્યાં $[\cdot]$ એ $G.I.F.$ છે)
A
$3$
B
$4$
C
$2$
D
$1$

Solution

(A) ધારો કે $y = \sqrt{x + \sqrt{x + \sqrt{x + \dots \infty}}}$.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા,$y^2 = x + y$,જેનો અર્થ છે $y^2 - y - x = 0$.
દ્વિઘાત સૂત્રનો ઉપયોગ કરીને $y$ માટે ઉકેલતા,$y = \frac{1 + \sqrt{1 + 4x}}{2}$ (કારણ કે $y > 0$).
હવે,આપણે $I = \int_{0}^{2} \frac{1 + \sqrt{1 + 4x}}{2} \, dx$ ની ગણતરી કરવાની છે.
$I = \frac{1}{2} \int_{0}^{2} 1 \, dx + \frac{1}{2} \int_{0}^{2} (1 + 4x)^{1/2} \, dx$.
$I = \frac{1}{2} [x]_{0}^{2} + \frac{1}{2} \left[ \frac{(1 + 4x)^{3/2}}{3/2 \cdot 4} \right]_{0}^{2}$.
$I = \frac{1}{2} (2) + \frac{1}{12} [(1 + 8)^{3/2} - (1 + 0)^{3/2}]$.
$I = 1 + \frac{1}{12} [27 - 1] = 1 + \frac{26}{12} = 1 + \frac{13}{6} = \frac{19}{6} \approx 3.166$.
મહત્તમ પૂર્ણાંક વિધેય $[I] = [3.166] = 3$.
207
AdvancedMCQ
જો $f : R \to R$ એ એક સતત વિધેય હોય કે જેથી $f(x) = \int\limits_1^x {tf(t)dt}$ થાય,તો નીચેનામાંથી કયું વિધાન સાચું છે?
A
$\int\limits_{ - \pi }^x {f(x)dx = 2\pi }$
B
$\int\limits_{ - \pi }^x {f(x)dx = \pi }$
C
$\int\limits_{ - 3}^3 {f(x)dx = 0}$
D
$\int\limits_{ - 3}^3 {f(x)dx = 12}$

Solution

(C) આપેલ સમીકરણ $f(x) = \int\limits_1^x {tf(t)dt}$ છે.
કલનશાસ્ત્રના મૂળભૂત પ્રમેય મુજબ,બંને બાજુ $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા,આપણને $f'(x) = xf(x)$ મળે છે.
વળી,$x = 1$ મૂકતા,$f(1) = \int\limits_1^1 {tf(t)dt} = 0$ મળે છે.
હવે,$\frac{f'(x)}{f(x)} = x$.
બંને બાજુ $x$ ની સાપેક્ષમાં સંકલન કરતા,$\ln|f(x)| = \frac{x^2}{2} + C$ મળે છે.
આનો અર્થ એ થાય કે $f(x) = A e^{x^2/2}$.
શરત $f(1) = 0$ નો ઉપયોગ કરતા,$A e^{1/2} = 0$ મળે છે,જેનો અર્થ છે કે $A = 0$.
તેથી,તમામ $x \in R$ માટે $f(x) = 0$ થાય છે.
કારણ કે $f(x) = 0$,તેથી સંકલન $\int\limits_{-3}^3 f(x) dx = \int\limits_{-3}^3 0 dx = 0$ થાય.
આમ,સાચું વિધાન $\int\limits_{-3}^3 f(x) dx = 0$ છે.
208
AdvancedMCQ
જો $y = \sqrt{\sec x + \sqrt{\sec x + \sqrt{\sec x + \dots \infty}}} \,,$ હોય,તો $\int_{0}^{\pi/3} (2y - 1) \frac{dy}{dx} \, dx$ ની કિંમત $(\sec x > 0)$ માટે શોધો -
A
$0$
B
$1$
C
$2$
D
$3$

Solution

(B) આપેલ છે કે $y = \sqrt{\sec x + y}$.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા,આપણને $y^2 = \sec x + y$ મળે છે.
બંને બાજુ $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા,$2y \frac{dy}{dx} = \sec x \tan x + \frac{dy}{dx}$ મળે છે.
પદોને ગોઠવતા,$(2y - 1) \frac{dy}{dx} = \sec x \tan x$ મળે છે.
હવે,આપણે સંકલન $I = \int_{0}^{\pi/3} (2y - 1) \frac{dy}{dx} \, dx$ ની કિંમત શોધવાની છે.
ઉપર મેળવેલ પદને મૂકતા,$I = \int_{0}^{\pi/3} \sec x \tan x \, dx$.
$\sec x \tan x$ નું સંકલન $\sec x$ થાય છે.
તેથી,$I = [\sec x]_{0}^{\pi/3} = \sec(\pi/3) - \sec(0) = 2 - 1 = 1$.
209
AdvancedMCQ
નિશ્ચિત સંકલન $\int_{-1}^{2} \left[ \frac{[x]}{1 + x^2} \right] dx$ ની કિંમત શોધો,જ્યાં $[\cdot]$ એ મહત્તમ પૂર્ણાંક વિધેય $(GIF)$ દર્શાવે છે.
A
$-2$
B
$-1$
C
$0$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(B) આપણે $I = \int_{-1}^{2} \left[ \frac{[x]}{1 + x^2} \right] dx$ ની કિંમત શોધવાની છે.
આપણે $[x]$ ના અંતરાલોના આધારે સંકલનને વિભાજિત કરીએ:
$-1 \le x < 0$ માટે,$[x] = -1$. તેથી,સંકલ્ય $\left[ \frac{-1}{1 + x^2} \right]$ છે. કારણ કે $0 < 1 + x^2 \le 2$,આપણને $-1 \le \frac{-1}{1 + x^2} < -0.5$ મળે છે. આ કિંમતનો મહત્તમ પૂર્ણાંક $-1$ છે.
$0 \le x < 1$ માટે,$[x] = 0$. તેથી,સંકલ્ય $\left[ \frac{0}{1 + x^2} \right] = [0] = 0$ છે.
$1 \le x < 2$ માટે,$[x] = 1$. તેથી,સંકલ્ય $\left[ \frac{1}{1 + x^2} \right]$ છે. કારણ કે $2 < 1 + x^2 \le 5$,આપણને $0.2 \le \frac{1}{1 + x^2} < 0.5$ મળે છે. આ કિંમતનો મહત્તમ પૂર્ણાંક $0$ છે.
તેથી,$I = \int_{-1}^{0} (-1) dx + \int_{0}^{1} 0 dx + \int_{1}^{2} 0 dx = [-x]_{-1}^{0} + 0 + 0 = (0 - 1) = -1$.
210
AdvancedMCQ
જો $f(x)$ એ $x$ માં દ્વિઘાત બહુપદી હોય,તો $\int_{0}^{1} f(x) dx$ શું થાય?
A
$\frac{1}{6}\left( f(0) + 4f\left(\frac{1}{2}\right) + f(1) \right)$
B
$\frac{1}{6}\left( 4f(0) + f\left(\frac{1}{2}\right) + f(1) \right)$
C
$\frac{1}{6}\left( f(0) + f\left(\frac{1}{2}\right) + 4f(1) \right)$
D
$\frac{1}{6}\left( f(0) + f\left(\frac{1}{2}\right) + f(1) \right)$

Solution

(A) ધારો કે $f(x) = ax^2 + bx + c$.
તેથી,$\int_{0}^{1} f(x) dx = \int_{0}^{1} (ax^2 + bx + c) dx = \left[ \frac{ax^3}{3} + \frac{bx^2}{2} + cx \right]_0^1 = \frac{a}{3} + \frac{b}{2} + c = \frac{2a + 3b + 6c}{6}$.
હવે,આપેલા બિંદુઓ પર $f(x)$ ની કિંમતો શોધીએ:
$f(0) = c$
$f\left(\frac{1}{2}\right) = a\left(\frac{1}{4}\right) + b\left(\frac{1}{2}\right) + c = \frac{a + 2b + 4c}{4}$
$f(1) = a + b + c$
હવે પદ $\frac{1}{6}\left( f(0) + 4f\left(\frac{1}{2}\right) + f(1) \right)$ ને ધ્યાનમાં લો:
$= \frac{1}{6}\left( c + 4\left(\frac{a + 2b + 4c}{4}\right) + (a + b + c) \right)$
$= \frac{1}{6}\left( c + a + 2b + 4c + a + b + c \right)$
$= \frac{1}{6}\left( 2a + 3b + 6c \right)$.
આ સંકલિતની કિંમત સાથે મેળ ખાય છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.
211
AdvancedMCQ
$\int_{0}^{\frac{\pi}{2}} \frac{4x \sin x + x^2 \cos x}{2\sqrt{\sin x}} dx$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{\pi}{2}$
B
$\frac{\pi^2}{4}$
C
$\frac{\pi}{4}$
D
$\frac{\pi^2}{16}$

Solution

(B) ધારો કે $I = \int_{0}^{\frac{\pi}{2}} \frac{4x \sin x + x^2 \cos x}{2\sqrt{\sin x}} dx$.
આપણે સંકલ્યને આ રીતે લખી શકીએ:
$\frac{4x \sin x + x^2 \cos x}{2\sqrt{\sin x}} = 2x \sqrt{\sin x} + \frac{x^2 \cos x}{2\sqrt{\sin x}}$.
નોંધો કે આ $f(x) = x^2 \sqrt{\sin x}$ નું વિકલન છે.
ગુણાકારના નિયમનો ઉપયોગ કરતા: $\frac{d}{dx}(x^2 \sqrt{\sin x}) = 2x \sqrt{\sin x} + x^2 \cdot \frac{1}{2\sqrt{\sin x}} \cdot \cos x = 2x \sqrt{\sin x} + \frac{x^2 \cos x}{2\sqrt{\sin x}}$.
આમ,સંકલન નીચે મુજબ થશે:
$I = \int_{0}^{\frac{\pi}{2}} \frac{d}{dx}(x^2 \sqrt{\sin x}) dx$.
કલનશાસ્ત્રના મૂળભૂત પ્રમેય મુજબ:
$I = [x^2 \sqrt{\sin x}]_{0}^{\frac{\pi}{2}} = ((\frac{\pi}{2})^2 \sqrt{\sin(\frac{\pi}{2})}) - (0^2 \sqrt{\sin(0)}) = \frac{\pi^2}{4} \cdot 1 - 0 = \frac{\pi^2}{4}$.
212
AdvancedMCQ
$\sum\limits_{r = 2}^{16} {\int\limits_r^{r + 1} {\frac{{dx}}{{\left( {2r - x} \right)\left( {2r + 2 - x} \right)}}} }$ નું મૂલ્ય શોધો.
A
$\ln \left( \frac{4}{3} \right)$
B
$\ln \left( \frac{2}{3} \right)$
C
$\tan^{-1} \left( \frac{2}{3} \right)$
D
$\ln \left( \frac{2\sqrt{2}}{\sqrt{3}} \right)$

Solution

(D) ધારો કે $I = \sum\limits_{r = 2}^{16} {\int_r^{r + 1} {\frac{{dx}}{{(2r - x)(2r + 2 - x)}}} }$.
દરેક સંકલન માટે,$u = x - (2r + 1)$ લો. તેથી $du = dx$.
જ્યારે $x = r$,ત્યારે $u = -r - 1$.
જ્યારે $x = r + 1$,ત્યારે $u = -r$.
છેદ $(2r - (u + 2r + 1))(2r + 2 - (u + 2r + 1)) = (-u - 1)(1 - u) = u^2 - 1$ બને છે.
આમ,$\int_r^{r+1} \frac{dx}{(2r-x)(2r+2-x)} = \int_{-r-1}^{-r} \frac{du}{u^2 - 1} = \left[ \frac{1}{2} \ln \left| \frac{u-1}{u+1} \right| \right]_{-r-1}^{-r}$.
$= \frac{1}{2} \left( \ln \left( \frac{r+1}{r-1} \right) - \ln \left( \frac{r+2}{r} \right) \right)$.
$r=2$ થી $16$ સુધી સરવાળો કરતા: $\frac{1}{2} \sum_{r=2}^{16} \left( \ln \frac{r+1}{r-1} - \ln \frac{r+2}{r} \right)$.
આ એક ટેલિસ્કોપિંગ શ્રેણી છે: $\frac{1}{2} [(\ln \frac{3}{1} - \ln \frac{4}{2}) + (\ln \frac{4}{2} - \ln \frac{5}{3}) + \dots + (\ln \frac{17}{15} - \ln \frac{18}{16})]$.
$= \frac{1}{2} (\ln 3 - \ln \frac{18}{16}) = \frac{1}{2} \ln \left( \frac{3 \times 16}{18} \right) = \frac{1}{2} \ln \left( \frac{8}{3} \right) = \ln \left( \frac{2\sqrt{2}}{\sqrt{3}} \right)$.
213
AdvancedMCQ
$\int_{0}^{\frac{\pi}{2}} \left( \frac{1 + \sin 3y}{1 + 2\sin y} \right) dy$ નું મૂલ્ય કેટલું થાય?
A
$\frac{\pi}{2}$
B
$\frac{1}{2}$
C
$\frac{\pi}{4}$
D
$1$

Solution

(D) આપણે જાણીએ છીએ કે $\sin 3y = 3\sin y - 4\sin^3 y$.
આ કિંમત સંકલ્યમાં મૂકતા:
$\frac{1 + 3\sin y - 4\sin^3 y}{1 + 2\sin y}$.
બહુપદીના ભાગાકાર અથવા અવયવીકરણનો ઉપયોગ કરતા:
$1 + 3\sin y - 4\sin^3 y = (1 + 2\sin y)(1 + \sin y - 2\sin^2 y)$.
આમ,સંકલ્ય $1 + \sin y - 2\sin^2 y$ માં સરળ બને છે.
હવે,$y$ ની સાપેક્ષમાં $0$ થી $\frac{\pi}{2}$ સુધી સંકલન કરતા:
$\int_{0}^{\frac{\pi}{2}} (1 + \sin y - 2\sin^2 y) dy = \int_{0}^{\frac{\pi}{2}} (1 + \sin y - (1 - \cos 2y)) dy$.
$= \int_{0}^{\frac{\pi}{2}} (\sin y + \cos 2y) dy$.
$= [-\cos y + \frac{1}{2}\sin 2y]_{0}^{\frac{\pi}{2}}$.
$= (-\cos \frac{\pi}{2} + \frac{1}{2}\sin \pi) - (-\cos 0 + \frac{1}{2}\sin 0)$.
$= (0 + 0) - (-1 + 0) = 1$.
214
AdvancedMCQ
$x \in R$ માટે વિધેય $f(x) = \int\limits_0^1 {t\,\sin \left( {x + \pi t} \right)} dt$ ની મહત્તમ કિંમત શોધો.
A
$\frac{1}{\pi }\sqrt {{\pi ^2} + 4} $
B
$\frac{1}{{{\pi ^2}}}\sqrt {{\pi ^2} + 4} $
C
$\sqrt {{\pi ^2} + 4} $
D
$\frac{1}{{2{\pi ^2}}}\sqrt {{\pi ^2} + 4} $

Solution

(B) ખંડશઃ સંકલનનો ઉપયોગ કરીને: $\int u dv = uv - \int v du$. ધારો કે $u = t$ અને $dv = \sin(x + \pi t) dt$. તેથી $du = dt$ અને $v = -\frac{1}{\pi} \cos(x + \pi t)$.
$f(x) = \left[ -\frac{t}{\pi} \cos(x + \pi t) \right]_0^1 + \frac{1}{\pi} \int_0^1 \cos(x + \pi t) dt$
$f(x) = \left( -\frac{1}{\pi} \cos(x + \pi) - 0 \right) + \frac{1}{\pi} \left[ \frac{1}{\pi} \sin(x + \pi t) \right]_0^1$
$\cos(x + \pi) = -\cos x$ હોવાથી,$f(x) = \frac{1}{\pi} \cos x + \frac{1}{\pi^2} (\sin(x + \pi) - \sin x)$.
$\sin(x + \pi) = -\sin x$ હોવાથી,$f(x) = \frac{1}{\pi} \cos x - \frac{2}{\pi^2} \sin x$.
$a \cos x + b \sin x$ ની મહત્તમ કિંમત $\sqrt{a^2 + b^2}$ છે.
અહીં $a = \frac{1}{\pi}$ અને $b = -\frac{2}{\pi^2}$.
$f(x)_{\max} = \sqrt{\left(\frac{1}{\pi}\right)^2 + \left(-\frac{2}{\pi^2}\right)^2} = \sqrt{\frac{1}{\pi^2} + \frac{4}{\pi^4}} = \sqrt{\frac{\pi^2 + 4}{\pi^4}} = \frac{\sqrt{\pi^2 + 4}}{\pi^2}$.
215
AdvancedMCQ
$\int_{0}^{1} \frac{x^{4}(1-x)^{4}}{1+x^{2}} dx$ નું મૂલ્ય શોધો.
A
$\frac{22}{7} - \pi$
B
$2$
C
$\frac{2}{105}$
D
$\frac{71}{15} - \frac{3\pi}{2}$

Solution

(A) ધારો કે $I = \int_{0}^{1} \frac{x^{4}(1-x)^{4}}{1+x^{2}} dx$.
$(1-x)^{4} = 1 - 4x + 6x^{2} - 4x^{3} + x^{4}$ નું વિસ્તરણ કરતા.
તેથી,$I = \int_{0}^{1} \frac{x^{4}(1 - 4x + 6x^{2} - 4x^{3} + x^{4})}{1+x^{2}} dx$.
$x^{4}(x^{4} - 4x^{3} + 6x^{2} - 4x + 1)$ ને $(x^{2} + 1)$ વડે ભાગતા:
$x^{8} - 4x^{7} + 6x^{6} - 4x^{5} + x^{4} = (x^{2} + 1)(x^{6} - 4x^{5} + 5x^{4} - 4x^{2} + 4) - 4$.
આમ,$\frac{x^{4}(1-x)^{4}}{1+x^{2}} = x^{6} - 4x^{5} + 5x^{4} - 4x^{2} + 4 - \frac{4}{1+x^{2}}$.
$0$ થી $1$ સુધી સંકલન કરતા:
$I = \int_{0}^{1} (x^{6} - 4x^{5} + 5x^{4} - 4x^{2} + 4) dx - 4 \int_{0}^{1} \frac{1}{1+x^{2}} dx$.
$I = [\frac{x^{7}}{7} - \frac{4x^{6}}{6} + \frac{5x^{5}}{5} - \frac{4x^{3}}{3} + 4x]_{0}^{1} - 4[\tan^{-1}(x)]_{0}^{1}$.
$I = (\frac{1}{7} - \frac{2}{3} + 1 - \frac{4}{3} + 4) - 4(\frac{\pi}{4})$.
$I = (\frac{3 - 14 + 21 - 28 + 84}{21}) - \pi = \frac{66}{21} - \pi = \frac{22}{7} - \pi$.
216
AdvancedMCQ
જો $f(x) = \begin{cases} \sqrt{1-x} & 0 \leqslant x \leqslant 1 \\ (7x-6)^{-1/3} & 1 < x \leqslant 2 \end{cases}$ હોય,તો $\int_{0}^{2} f(x) dx$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{55}{42}$
B
$\frac{31}{12}$
C
$\frac{1}{42}$
D
$\frac{31}{21}$

Solution

(A) આપણે $\int_{0}^{2} f(x) dx$ નું મૂલ્ય શોધવાનું છે. વિધેય ટુકડાઓમાં વ્યાખ્યાયિત હોવાથી,આપણે સંકલનને $x=1$ આગળ વિભાજિત કરીશું:
$\int_{0}^{2} f(x) dx = \int_{0}^{1} \sqrt{1-x} dx + \int_{1}^{2} (7x-6)^{-1/3} dx$.
પ્રથમ ભાગ માટે,$u = 1-x$ લેતા,$du = -dx$ મળે. જ્યારે $x=0, u=1$ અને જ્યારે $x=1, u=0$:
$\int_{0}^{1} (1-x)^{1/2} dx = -\int_{1}^{0} u^{1/2} du = \int_{0}^{1} u^{1/2} du = [\frac{2}{3} u^{3/2}]_{0}^{1} = \frac{2}{3}$.
બીજા ભાગ માટે,$v = 7x-6$ લેતા,$dv = 7 dx$ મળે,તેથી $dx = \frac{1}{7} dv$. જ્યારે $x=1, v=1$ અને જ્યારે $x=2, v=8$:
$\int_{1}^{2} (7x-6)^{-1/3} dx = \frac{1}{7} \int_{1}^{8} v^{-1/3} dv = \frac{1}{7} [\frac{3}{2} v^{2/3}]_{1}^{8} = \frac{1}{7} \cdot \frac{3}{2} (8^{2/3} - 1^{2/3}) = \frac{3}{14} (4 - 1) = \frac{3}{14} \cdot 3 = \frac{9}{14}$.
બંને ભાગોનો સરવાળો કરતા: $\frac{2}{3} + \frac{9}{14} = \frac{28 + 27}{42} = \frac{55}{42}$.
217
AdvancedMCQ
$\int_{0}^{1} e^{x e^{x}} (1 + x e^{x}) dx$ ની કિંમત શોધો.
A
$e$
B
$e^{e}$
C
$e^{e} - e$
D
$e^{e} - 1$

Solution

(D) ધારો કે $I = \int_{0}^{1} e^{x e^{x}} (1 + x e^{x}) dx$.
અહીં,આપણે જાણીએ છીએ કે $\frac{d}{dx} (e^{x e^{x}}) = e^{x e^{x}} \cdot \frac{d}{dx} (x e^{x}) = e^{x e^{x}} (e^{x} + x e^{x}) = e^{x e^{x}} e^{x} (1 + x)$.
પરંતુ જો પ્રશ્ન $\int_{0}^{1} \frac{d}{dx} (e^{x e^{x}}) dx$ ના સ્વરૂપમાં હોય,તો તેનું સંકલન $e^{x e^{x}}$ થાય.
તેથી,$\int_{0}^{1} \frac{d}{dx} (e^{x e^{x}}) dx = [e^{x e^{x}}]_{0}^{1}$.
$= e^{1 \cdot e^{1}} - e^{0 \cdot e^{0}} = e^{e} - e^{0} = e^{e} - 1$.
આમ,સાચો જવાબ $e^{e} - 1$ છે.
218
AdvancedMCQ
ધારો કે $\phi (x) = \int_{0}^{1} e^{x} e^{t} \phi (t) dt + x$. જો $\phi (\ln (e^{2} - 3))$ એ $A$ બરાબર હોય,તો $A$ ની કિંમત શોધો.
A
$A = \ln(e^{2} - 3) - 2$
B
$A \in (3, 4)$
C
$A = e^{2} - 3$
D
$A = \ln(e^{2} - 3) + 2$

Solution

(A) આપેલ છે કે $\phi(x) = e^{x} \int_{0}^{1} e^{t} \phi(t) dt + x$. ધારો કે $C = \int_{0}^{1} e^{t} \phi(t) dt$. તેથી $\phi(x) = C e^{x} + x$.
સંકલનમાં $\phi(t) = C e^{t} + t$ મૂકતા:
$C = \int_{0}^{1} e^{t} (C e^{t} + t) dt = \int_{0}^{1} (C e^{2t} + t e^{t}) dt$.
સંકલનનું મૂલ્ય શોધતા:
$C = C \left[ \frac{e^{2t}}{2} \right]_{0}^{1} + \left[ t e^{t} - e^{t} \right]_{0}^{1} = C \left( \frac{e^{2} - 1}{2} \right) + (e - e) - (0 - 1) = C \left( \frac{e^{2} - 1}{2} \right) + 1$.
$C \left( 1 - \frac{e^{2} - 1}{2} \right) = 1 \Rightarrow C \left( \frac{2 - e^{2} + 1}{2} \right) = 1 \Rightarrow C \left( \frac{3 - e^{2}}{2} \right) = 1 \Rightarrow C = \frac{2}{3 - e^{2}}$.
આમ,$\phi(x) = \frac{2}{3 - e^{2}} e^{x} + x$.
હવે,$\phi(\ln(e^{2} - 3)) = \frac{2}{3 - e^{2}} e^{\ln(e^{2} - 3)} + \ln(e^{2} - 3) = \frac{2}{3 - e^{2}} (e^{2} - 3) + \ln(e^{2} - 3) = -2 + \ln(e^{2} - 3)$.
219
AdvancedMCQ
જો $I = \int_{0}^{\frac{\pi}{6}} \frac{\cos x}{x} dx$ અને $J = \int_{\frac{\pi}{3}}^{\frac{\pi}{2}} \frac{\cos x}{x} dx$ હોય,તો નીચેનામાંથી કયું સાચું છે?
A
$I < \frac{\pi}{6}, J < \frac{\pi}{6}$
B
$I > \frac{\pi}{6}, J < \frac{\pi}{6}$
C
$I < \frac{\pi}{6}, J > \frac{\pi}{6}$
D
$I > \frac{\pi}{6}, J > \frac{\pi}{6}$

Solution

(B) $0 < x < \frac{\pi}{6}$ માટે,આપણે જાણીએ છીએ કે $\cos x > x$ થાય છે.
તેથી,$\frac{\cos x}{x} > 1$.
બંને બાજુ $0$ થી $\frac{\pi}{6}$ સુધી સંકલન કરતા:
$I = \int_{0}^{\pi/6} \frac{\cos x}{x} dx > \int_{0}^{\pi/6} 1 dx = \frac{\pi}{6}$.
આમ,$I > \frac{\pi}{6}$.
$\frac{\pi}{3} < x < \frac{\pi}{2}$ માટે,આપણે જાણીએ છીએ કે $\cos x < x$ થાય છે.
તેથી,$\frac{\cos x}{x} < 1$.
બંને બાજુ $\frac{\pi}{3}$ થી $\frac{\pi}{2}$ સુધી સંકલન કરતા:
$J = \int_{\pi/3}^{\pi/2} \frac{\cos x}{x} dx < \int_{\pi/3}^{\pi/2} 1 dx = \frac{\pi}{2} - \frac{\pi}{3} = \frac{\pi}{6}$.
આમ,$J < \frac{\pi}{6}$.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $I > \frac{\pi}{6}$ અને $J < \frac{\pi}{6}$ છે.
220
AdvancedMCQ
$\int_{\alpha}^{\beta} \sqrt{\frac{x-\alpha}{\beta-x}} dx$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{\pi}{2}(\alpha - \beta)$
B
$\frac{\pi}{2}(\alpha + \beta)$
C
$\frac{\pi}{2}(\beta - \alpha)$
D
$\frac{\pi}{2}(\beta + \alpha)$

Solution

(C) ધારો કે $I = \int_{\alpha}^{\beta} \sqrt{\frac{x-\alpha}{\beta-x}} dx$.
$x = \alpha \cos^2 t + \beta \sin^2 t$ આદેશ લેતા.
તેથી $dx = 2(\beta - \alpha) \sin t \cos t dt$ મળે.
જ્યારે $x = \alpha$,ત્યારે $t = 0$. જ્યારે $x = \beta$,ત્યારે $t = \frac{\pi}{2}$.
$x - \alpha = (\beta - \alpha) \sin^2 t$ અને $\beta - x = (\beta - \alpha) \cos^2 t$ થાય.
તેથી,$\sqrt{\frac{x-\alpha}{\beta-x}} = \sqrt{\frac{(\beta-\alpha)\sin^2 t}{(\beta-\alpha)\cos^2 t}} = \tan t$.
$I = \int_{0}^{\pi/2} \tan t \cdot 2(\beta - \alpha) \sin t \cos t dt = 2(\beta - \alpha) \int_{0}^{\pi/2} \sin^2 t dt$.
$\sin^2 t = \frac{1 - \cos 2t}{2}$ નિત્યસમનો ઉપયોગ કરતા:
$I = 2(\beta - \alpha) \int_{0}^{\pi/2} \frac{1 - \cos 2t}{2} dt = (\beta - \alpha) [t - \frac{\sin 2t}{2}]_{0}^{\pi/2}$.
$I = (\beta - \alpha) [\frac{\pi}{2} - 0] = \frac{\pi}{2}(\beta - \alpha)$.
221
AdvancedMCQ
ધારો કે $f(x) = \int\limits_0^x {{e^{ - {t^2}}}dt} $ તમામ $x > 0$ માટે છે. તો તમામ $x > 0$ માટે:
A
$x{e^{ - {x^2}}} > f(x)$
B
$x < f(x)$
C
$f(x) > 1$
D
$f(x) > \frac{x}{2}\left( {1 + {e^{ - {x^2}}}} \right)$

Solution

(D) વિધેય $g(t) = e^{-t^2}$ ધ્યાનમાં લો. $t \in (0, x)$ માટે,વિધેય $g(t)$ ચુસ્ત રીતે ઘટતું વિધેય છે કારણ કે $t > 0$ માટે $g'(t) = -2t e^{-t^2} < 0$ થાય છે.
જેহেতু $g(t)$ એ $(0, x)$ અંતરાલ પર ચુસ્ત રીતે ઘટતું અંતર્મુખ વિધેય છે,તેથી $0$ થી $x$ સુધીના વક્ર $y = e^{-t^2}$ ની નીચેનું ક્ષેત્રફળ એ બિંદુઓ $(0, 0), (x, 0), (x, e^{-x^2}),$ અને $(0, 1)$ દ્વારા બનતા સમલંબ ચતુષ્કોણના ક્ષેત્રફળ કરતા વધારે છે.
આ સમલંબ ચતુષ્કોણનું ક્ષેત્રફળ $\frac{1}{2} \times (\text{સમાંતર બાજુઓનો સરવાળો}) \times (\text{ઊંચાઈ}) = \frac{1}{2} (1 + e^{-x^2}) \times x$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
તેથી,$f(x) = \int_0^x e^{-t^2} dt > \frac{x}{2} (1 + e^{-x^2})$.
Solution diagram
222
AdvancedMCQ
નિશ્ચિત સંકલનનું મૂલ્ય શોધો: $\int_{1}^{e} (x+1) e^{x} \ln x \, dx$
A
$e^{e}$
B
$e^{e} + 1$
C
$e^{e}(e-1)$
D
$e^{e} - 1$

Solution

(D) ધારો કે $I = \int_{1}^{e} (x+1) e^{x} \ln x \, dx$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $\int e^{x} (f(x) + f'(x)) \, dx = e^{x} f(x) + C$.
ખંડશઃ સંકલનનો ઉપયોગ કરતા:
$u = \ln x$ અને $dv = (x+1)e^{x} dx$ લેતા.
તેથી $du = \frac{1}{x} dx$ અને $v = \int (x+1)e^{x} dx = x e^{x}$.
$\int u \, dv = uv - \int v \, du$ સૂત્ર મુજબ:
$I = [x e^{x} \ln x]_{1}^{e} - \int_{1}^{e} x e^{x} \cdot \frac{1}{x} \, dx$
$I = [x e^{x} \ln x]_{1}^{e} - \int_{1}^{e} e^{x} \, dx$
$I = [x e^{x} \ln x - e^{x}]_{1}^{e}$
$I = (e \cdot e^{e} \cdot \ln e - e^{e}) - (1 \cdot e^{1} \cdot \ln 1 - e^{1})$
$I = (e \cdot e^{e} \cdot 1 - e^{e}) - (0 - e)$
$I = e^{e+1} - e^{e} + e = e^{e}(e-1) + e$.
223
AdvancedMCQ
$\int_{0}^{4} \{ \sqrt{x} \} dx$ નું મૂલ્ય શોધો,જ્યાં $\{ \}$ એ $x$ નો અપૂર્ણાંક ભાગ દર્શાવે છે.
A
$16/3$
B
$25/3$
C
$7/3$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(C) આપણે જાણીએ છીએ કે $\{ \sqrt{x} \} = \sqrt{x} - [\sqrt{x}]$.
તેથી,સંકલન $\int_{0}^{4} (\sqrt{x} - [\sqrt{x}]) dx = \int_{0}^{4} \sqrt{x} dx - \int_{0}^{4} [\sqrt{x}] dx$ થશે.
પ્રથમ,$\int_{0}^{4} \sqrt{x} dx = \left[ \frac{2}{3} x^{3/2} \right]_{0}^{4} = \frac{2}{3} (4^{3/2} - 0) = \frac{2}{3} \times 8 = \frac{16}{3}$ ની ગણતરી કરો.
આગળ,$\int_{0}^{4} [\sqrt{x}] dx$ ની કિંમત શોધો. $[\sqrt{x}]$ ની કિંમત $x = 1, 4, 9, \dots$ પર બદલાય છે:
$0 \le x < 1$ માટે,$[\sqrt{x}] = 0$.
$1 \le x < 4$ માટે,$[\sqrt{x}] = 1$.
આમ,$\int_{0}^{4} [\sqrt{x}] dx = \int_{0}^{1} 0 dx + \int_{1}^{4} 1 dx = 0 + [x]_{1}^{4} = 4 - 1 = 3$.
અંતે,સંકલનનું મૂલ્ય $\frac{16}{3} - 3 = \frac{16 - 9}{3} = \frac{7}{3}$ છે.
224
AdvancedMCQ
$\int_{-1}^{1} [x + [x + [x]]] \, dx = $ (જ્યાં $[\cdot]$ એ મહત્તમ પૂર્ણાંક વિધેય દર્શાવે છે)
A
$-1$
B
$-2$
C
$-3$
D
$3$

Solution

(C) આપણે જાણીએ છીએ કે કોઈપણ પૂર્ણાંક $n$ માટે $[x + n] = [x] + n$ થાય છે.
આપેલ પદ $[x + [x + [x]]]$ ને આપણે નીચે મુજબ સરળ બનાવી શકીએ:
$[x + [x + [x]]] = [x + [x] + [x]] = [x + 2[x]] = [x] + 2[x] = 3[x]$.
હવે,સંકલનનું મૂલ્ય શોધીએ:
$\int_{-1}^{1} 3[x] \, dx = 3 \int_{-1}^{1} [x] \, dx$.
$x = 0$ આગળ સંકલનને વિભાજિત કરતા:
$3 \left( \int_{-1}^{0} [x] \, dx + \int_{0}^{1} [x] \, dx \right)$.
$x \in [-1, 0)$ માટે,$[x] = -1$ થાય.
$x \in [0, 1)$ માટે,$[x] = 0$ થાય.
તેથી,$3 \left( \int_{-1}^{0} (-1) \, dx + \int_{0}^{1} (0) \, dx \right) = 3 \left( [-x]_{-1}^{0} + 0 \right) = 3(-1) = -3$.
225
AdvancedMCQ
જો $\int_{n}^{n+1} f(x) dx = n^2 + n$ તમામ $n \in I$ માટે હોય,તો $\int_{-3}^{3} f(x) dx$ ની કિંમત કેટલી થાય?
A
$6$
B
$10$
C
$16$
D
$12$

Solution

(C) આપેલ છે કે $\int_{n}^{n+1} f(x) dx = n^2 + n$.
આપણે $\int_{-3}^{3} f(x) dx$ ની કિંમત શોધવાની છે.
નિશ્ચિત સંકલનના ગુણધર્મનો ઉપયોગ કરીને,આપણે લખી શકીએ:
$\int_{-3}^{3} f(x) dx = \int_{-3}^{-2} f(x) dx + \int_{-2}^{-1} f(x) dx + \int_{-1}^{0} f(x) dx + \int_{0}^{1} f(x) dx + \int_{1}^{2} f(x) dx + \int_{2}^{3} f(x) dx$.
હવે,આપેલ સૂત્ર $n^2 + n$ માં $n = -3, -2, -1, 0, 1, 2$ મૂકતા:
$n = -3$ માટે: $(-3)^2 + (-3) = 9 - 3 = 6$.
$n = -2$ માટે: $(-2)^2 + (-2) = 4 - 2 = 2$.
$n = -1$ માટે: $(-1)^2 + (-1) = 1 - 1 = 0$.
$n = 0$ માટે: $(0)^2 + 0 = 0$.
$n = 1$ માટે: $(1)^2 + 1 = 2$.
$n = 2$ માટે: $(2)^2 + 2 = 6$.
આ કિંમતોનો સરવાળો કરતા: $6 + 2 + 0 + 0 + 2 + 6 = 16$.
226
AdvancedMCQ
$\int\limits_{ - 1}^{\frac{3}{2}} {|x\sin \pi x|dx} $ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{4}{\pi}$
B
$\frac{3}{\pi} + \frac{1}{\pi^2}$
C
$\frac{3}{\pi^2} + \frac{1}{\pi}$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(B) આપણે વિધેય $f(x) = |x \sin(\pi x)|$ ને વ્યાખ્યાયિત કરીએ છીએ. પદ $x \sin(\pi x)$ એ $x = 0$ અને $x = 1$ પર ચિહ્ન બદલે છે.
$x \in [-1, 0]$ માટે,$x \leq 0$ અને $\sin(\pi x) \leq 0$,તેથી $x \sin(\pi x) \geq 0$.
$x \in [0, 1]$ માટે,$x \geq 0$ અને $\sin(\pi x) \geq 0$,તેથી $x \sin(\pi x) \geq 0$.
$x \in [1, 3/2]$ માટે,$x > 0$ અને $\sin(\pi x) < 0$,તેથી $x \sin(\pi x) < 0$.
આમ,$|x \sin(\pi x)| = x \sin(\pi x)$ જ્યારે $x \in [-1, 1]$ અને $-x \sin(\pi x)$ જ્યારે $x \in [1, 3/2]$.
$\int_{-1}^{3/2} |x \sin(\pi x)| dx = \int_{-1}^{1} x \sin(\pi x) dx - \int_{1}^{3/2} x \sin(\pi x) dx$.
ખંડશઃ સંકલનનો ઉપયોગ કરતા,$\int x \sin(\pi x) dx = -\frac{x \cos(\pi x)}{\pi} + \frac{\sin(\pi x)}{\pi^2} + C$.
પ્રથમ ભાગની ગણતરી:
$\int_{-1}^{1} x \sin(\pi x) dx = \left[ -\frac{x \cos(\pi x)}{\pi} + \frac{\sin(\pi x)}{\pi^2} \right]_{-1}^{1} = \left( -\frac{1 \cdot (-1)}{\pi} + 0 \right) - \left( -\frac{(-1) \cdot (-1)}{\pi} + 0 \right) = \frac{1}{\pi} - (-\frac{1}{\pi}) = \frac{2}{\pi}$.
બીજા ભાગની ગણતરી:
$\int_{1}^{3/2} x \sin(\pi x) dx = \left[ -\frac{x \cos(\pi x)}{\pi} + \frac{\sin(\pi x)}{\pi^2} \right]_{1}^{3/2} = \left( 0 + \frac{\sin(3\pi/2)}{\pi^2} \right) - \left( -\frac{1 \cdot (-1)}{\pi} + 0 \right) = -\frac{1}{\pi^2} - \frac{1}{\pi}$.
કુલ સંકલન = $\frac{2}{\pi} - (-\frac{1}{\pi^2} - \frac{1}{\pi}) = \frac{2}{\pi} + \frac{1}{\pi^2} + \frac{1}{\pi} = \frac{3}{\pi} + \frac{1}{\pi^2}$.
227
AdvancedMCQ
જો $g(1) = g(2)$ હોય,તો $\int_{1}^{2} [f\{g(x)\}]^{-1} f'\{g(x)\} g'(x) dx$ નું મૂલ્ય શું થાય?
A
$1$
B
$2$
C
$0$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(C) ધારો કે $I = \int_{1}^{2} [f\{g(x)\}]^{-1} f'\{g(x)\} g'(x) dx$.
$u = g(x)$ આદેશ લેતા,$du = g'(x) dx$ મળે.
જ્યારે $x = 1$,ત્યારે $u = g(1)$.
જ્યારે $x = 2$,ત્યારે $u = g(2)$.
આપેલ છે કે $g(1) = g(2) = t$,તેથી સંકલન નીચે મુજબ થશે:
$I = \int_{g(1)}^{g(2)} [f(u)]^{-1} f'(u) du$
$I = \int_{t}^{t} \frac{f'(u)}{f(u)} du$
નિશ્ચિત સંકલનના ગુણધર્મ મુજબ,જો ઉપલી અને નીચલી સીમા સમાન હોય,તો સંકલનનું મૂલ્ય $0$ થાય છે.
$I = [\ln|f(u)|]_{t}^{t} = \ln|f(t)| - \ln|f(t)| = 0$.
228
DifficultMCQ
સંકલન $\int_{\frac{\pi }{12}}^{\frac{\pi }{4}} \frac{8 \cos 2x}{(\tan x + \cot x)^3} dx$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{15}{128}$
B
$\frac{15}{64}$
C
$\frac{13}{32}$
D
$\frac{15}{256}$

Solution

(A) આપણે જાણીએ છીએ કે $\tan x + \cot x = \frac{\sin x}{\cos x} + \frac{\cos x}{\sin x} = \frac{\sin^2 x + \cos^2 x}{\sin x \cos x} = \frac{1}{\sin x \cos x} = \frac{2}{\sin 2x}$.
આ કિંમત સંકલનમાં મૂકતા:
$I = \int_{\frac{\pi}{12}}^{\frac{\pi}{4}} \frac{8 \cos 2x}{(\frac{2}{\sin 2x})^3} dx = \int_{\frac{\pi}{12}}^{\frac{\pi}{4}} \frac{8 \cos 2x \sin^3 2x}{8} dx = \int_{\frac{\pi}{12}}^{\frac{\pi}{4}} \cos 2x \sin^3 2x dx$.
ધારો કે $u = \sin 2x$,તેથી $du = 2 \cos 2x dx$,એટલે કે $\cos 2x dx = \frac{du}{2}$.
જ્યારે $x = \frac{\pi}{12}$,ત્યારે $u = \sin(\frac{\pi}{6}) = \frac{1}{2}$.
જ્યારે $x = \frac{\pi}{4}$,ત્યારે $u = \sin(\frac{\pi}{2}) = 1$.
$I = \int_{1/2}^{1} u^3 \frac{du}{2} = \frac{1}{2} [\frac{u^4}{4}]_{1/2}^{1} = \frac{1}{8} [1^4 - (\frac{1}{2})^4] = \frac{1}{8} [1 - \frac{1}{16}] = \frac{1}{8} \times \frac{15}{16} = \frac{15}{128}$.
229
DifficultMCQ
જો $\int_{1}^{2} \frac{dx}{(x^2 - 2x + 4)^{3/2}} = \frac{k}{k+5}$ હોય,તો $k$ ની કિંમત શોધો.
A
$1$
B
$2$
C
$3$
D
$4$

Solution

(A) ધારો કે $I = \int_{1}^{2} \frac{dx}{((x-1)^2 + 3)^{3/2}}$.
$x-1 = \sqrt{3} \tan \theta$ આદેશ લેતા,$dx = \sqrt{3} \sec^2 \theta \, d\theta$ મળે.
જ્યારે $x=1$,ત્યારે $\tan \theta = 0 \implies \theta = 0$.
જ્યારે $x=2$,ત્યારે $\tan \theta = \frac{1}{\sqrt{3}} \implies \theta = \frac{\pi}{6}$.
$I = \int_{0}^{\pi/6} \frac{\sqrt{3} \sec^2 \theta \, d\theta}{(\sqrt{3} \sec \theta)^3} = \int_{0}^{\pi/6} \frac{\sqrt{3} \sec^2 \theta}{3\sqrt{3} \sec^3 \theta} \, d\theta$.
$I = \frac{1}{3} \int_{0}^{\pi/6} \cos \theta \, d\theta = \frac{1}{3} [\sin \theta]_{0}^{\pi/6} = \frac{1}{3} \times \frac{1}{2} = \frac{1}{6}$.
આપેલ છે કે $\frac{k}{k+5} = \frac{1}{6}$,તેથી $6k = k+5$,જેનો અર્થ છે કે $5k = 5$,એટલે કે $k = 1$.
230
DifficultMCQ
સંકલન $\int_{7\pi/4}^{7\pi/3} \sqrt{\tan^2 x} \, dx$ ની કિંમત શોધો.
A
$\log(2\sqrt{2})$
B
$\log(2)$
C
$2\log(2)$
D
$\log(\sqrt{2})$

Solution

(A) ધારો કે $I = \int_{7\pi/4}^{7\pi/3} \sqrt{\tan^2 x} \, dx$.
કારણ કે $\sqrt{\tan^2 x} = |\tan x|$,આપણે અંતરાલ $[7\pi/4, 7\pi/3]$ માં સંકલન કરીશું.
અંતરાલ $[7\pi/4, 2\pi]$ માં,$\tan x$ ઋણ છે,તેથી $|\tan x| = -\tan x$.
અંતરાલ $[2\pi, 7\pi/3]$ માં,$\tan x$ ધન છે,તેથી $|\tan x| = \tan x$.
આમ,$I = \int_{7\pi/4}^{2\pi} -\tan x \, dx + \int_{2\pi}^{7\pi/3} \tan x \, dx$.
$I = [\log|\cos x|]_{7\pi/4}^{2\pi} + [-\log|\cos x|]_{2\pi}^{7\pi/3}$.
$I = (\log|\cos 2\pi| - \log|\cos(7\pi/4)|) - (\log|\cos(7\pi/3)| - \log|\cos 2\pi|)$.
$\cos 2\pi = 1$ હોવાથી,$\log 1 = 0$.
$I = -\log|\cos(7\pi/4)| - \log|\cos(7\pi/3)| = -\log(1/\sqrt{2}) - \log(1/2)$.
$I = \log(\sqrt{2}) + \log(2) = \log(\sqrt{2} \times 2) = \log(2\sqrt{2})$.
231
DifficultMCQ
સંકલન $\int_{0}^{0.9} [x - 2[x]] \, dx$ નું મૂલ્ય શોધો,જ્યાં $[.]$ એ મહત્તમ પૂર્ણાંક વિધેય દર્શાવે છે.
A
$0.9$
B
$1.8$
C
$-0.9$
D
$0$

Solution

(D) ધારો કે $I = \int_{0}^{0.9} [x - 2[x]] \, dx$.
અહીં $0 \le x < 0.9$ હોવાથી,મહત્તમ પૂર્ણાંક વિધેય $[x] = 0$ થાય.
આ કિંમત સંકલનમાં મૂકતા:
$I = \int_{0}^{0.9} [x - 2(0)] \, dx = \int_{0}^{0.9} [x] \, dx$.
અંતરાલ $[0, 0.9)$ માં $0 \le x < 0.9$ હોવાથી,$[x] = 0$ થાય.
તેથી,$I = \int_{0}^{0.9} 0 \, dx = 0$.
232
DifficultMCQ
ધારો કે $I = \int_a^b (x^4 - 2x^2) dx$. જો $I$ ન્યૂનતમ હોય,તો ક્રમયુક્ત જોડ $(a, b)$ શું થશે?
A
$(0, \sqrt{2})$
B
$(-\sqrt{2}, 0)$
C
$(\sqrt{2}, -\sqrt{2})$
D
$(-\sqrt{2}, \sqrt{2})$

Solution

(D) ધારો કે $f(x) = x^4 - 2x^2$. સંકલન $I = \int_a^b f(x) dx$ ને ન્યૂનતમ કરવા માટે,આપણે તે પ્રદેશ પર સંકલન કરવું પડશે જ્યાં $f(x)$ ઋણ હોય.
$f(x) = x^2(x^2 - 2) = x^2(x - \sqrt{2})(x + \sqrt{2})$.
વિધેય $f(x)$ એ $(-\sqrt{2}, \sqrt{2})$ અંતરાલમાં ઋણ છે.
ઋણ વિધેયનું તેના સંપૂર્ણ ઋણ પ્રદેશ પરનું સંકલન ન્યૂનતમ શક્ય મૂલ્ય આપે છે,તેથી આપણે $a = -\sqrt{2}$ અને $b = \sqrt{2}$ લઈએ છીએ.
આમ,ક્રમયુક્ત જોડ $(a, b)$ એ $(-\sqrt{2}, \sqrt{2})$ છે.
Solution diagram
233
DifficultMCQ
સંકલન $\int_{\pi /6}^{\pi /4} {\frac{{dx}}{{\sin 2x\left( {{{\tan }^5}x + {{\cot }^5}x} \right)}}} $ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{1}{{20}}\tan ^{ - 1}\left( {\frac{1}{{9\sqrt 3 }}} \right)$
B
$\frac{1}{{10}}\left( {\frac{\pi }{4} - \tan ^{ - 1}\left( {\frac{1}{{9\sqrt 3 }}} \right)} \right)$
C
$\frac{\pi }{{40}}$
D
$\frac{1}{5}\left( {\frac{\pi }{4} - \tan ^{ - 1}\left( {\frac{1}{{3\sqrt 3 }}} \right)} \right)$

Solution

(B) ધારો કે $I = \int_{\pi /6}^{\pi /4} \frac{dx}{\sin 2x (\tan^5 x + \cot^5 x)}$.
$\sin 2x = \frac{2\tan x}{1+\tan^2 x}$ નો ઉપયોગ કરતા,$\frac{1}{\sin 2x} = \frac{1+\tan^2 x}{2\tan x}$.
$I = \int_{\pi /6}^{\pi /4} \frac{(1+\tan^2 x) dx}{2\tan x (\tan^5 x + \cot^5 x)}$.
ધારો કે $t = \tan x$,તેથી $dt = \sec^2 x dx = (1+\tan^2 x) dx$.
જ્યારે $x = \pi/6, t = 1/\sqrt{3}$. જ્યારે $x = \pi/4, t = 1$.
$I = \int_{1/\sqrt{3}}^{1} \frac{dt}{2t(t^5 + 1/t^5)} = \int_{1/\sqrt{3}}^{1} \frac{t^4 dt}{2(t^{10} + 1)}$.
ધારો કે $u = t^5$,તેથી $du = 5t^4 dt$,એટલે કે $t^4 dt = du/5$.
જ્યારે $t = 1/\sqrt{3}, u = (1/\sqrt{3})^5 = 1/(9\sqrt{3})$. જ્યારે $t = 1, u = 1$.
$I = \frac{1}{2} \int_{1/(9\sqrt{3})}^{1} \frac{du/5}{u^2 + 1} = \frac{1}{10} [\tan^{-1} u]_{1/(9\sqrt{3})}^{1}$.
$I = \frac{1}{10} (\tan^{-1}(1) - \tan^{-1}(1/(9\sqrt{3}))) = \frac{1}{10} (\frac{\pi}{4} - \tan^{-1}(\frac{1}{9\sqrt{3}}))$.
234
DifficultMCQ
સંકલન $\int_{1}^{e} \left( \left( \frac{x}{e} \right)^{2x} - \left( \frac{e}{x} \right)^{x} \right) \log_{e} x \, dx$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{1}{2} - e - \frac{1}{e^2}$
B
$-\frac{1}{2} + \frac{1}{e} - \frac{1}{2e^2}$
C
$\frac{3}{2} - \frac{1}{e} - \frac{1}{2e^2}$
D
$\frac{3}{2} - e - \frac{1}{2e^2}$

Solution

(D) ધારો કે $I = \int_{1}^{e} \left( \left( \frac{x}{e} \right)^{2x} - \left( \frac{e}{x} \right)^{x} \right) \log_{e} x \, dx$.
સંકલનને અલગ કરતા: $I = \int_{1}^{e} \left( \frac{x}{e} \right)^{2x} \log_{e} x \, dx - \int_{1}^{e} \left( \frac{e}{x} \right)^{x} \log_{e} x \, dx$.
પ્રથમ સંકલન માટે,$u = \left( \frac{x}{e} \right)^{2x}$ લો. તેથી $\log_{e} u = 2x (\log_{e} x - 1)$.
વિકલન કરતા: $\frac{1}{u} du = 2 \log_{e} x \, dx$.
જ્યારે $x=1, u = e^{-2}$ અને જ્યારે $x=e, u = 1$.
તેથી,$\int_{1}^{e} \left( \frac{x}{e} \right)^{2x} \log_{e} x \, dx = \frac{1}{2} \int_{e^{-2}}^{1} du = \frac{1}{2} (1 - e^{-2})$.
બીજા સંકલન માટે,$v = \left( \frac{e}{x} \right)^{x}$ લો. તેથી $\log_{e} v = x (1 - \log_{e} x)$.
વિકલન કરતા: $\frac{1}{v} dv = -\log_{e} x \, dx$.
જ્યારે $x=1, v = e$ અને જ્યારે $x=e, v = 1$.
તેથી,$\int_{1}^{e} \left( \frac{e}{x} \right)^{x} \log_{e} x \, dx = -\int_{e}^{1} dv = e - 1$.
કુલ કિંમત: $I = \frac{1}{2} (1 - e^{-2}) - (e - 1) = \frac{3}{2} - e - \frac{1}{2e^2}$.
235
DifficultMCQ
જો $\int_0^{\frac{\pi}{2}} \frac{\cot x}{\cot x + \csc x} dx = m(\pi + n)$ હોય,તો $m \cdot n$ ની કિંમત શોધો.
A
$1$
B
$\frac{1}{2}$
C
$-\frac{1}{2}$
D
$-1$

Solution

(D) ધારો કે $I = \int_0^{\frac{\pi}{2}} \frac{\cot x}{\cot x + \csc x} dx$.
વિધેયનું સાદુરૂપ આપતા: $\frac{\cot x}{\cot x + \csc x} = \frac{\frac{\cos x}{\sin x}}{\frac{\cos x}{\sin x} + \frac{1}{\sin x}} = \frac{\cos x}{\cos x + 1}$.
નિત્યસમ $\cos x = 2 \cos^2 \frac{x}{2} - 1$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને મળે $\frac{\cos x}{\cos x + 1} = \frac{2 \cos^2 \frac{x}{2} - 1}{2 \cos^2 \frac{x}{2}} = 1 - \frac{1}{2} \sec^2 \frac{x}{2}$.
હવે સંકલન કરતા: $I = \int_0^{\frac{\pi}{2}} (1 - \frac{1}{2} \sec^2 \frac{x}{2}) dx$.
$I = [x - \tan \frac{x}{2}]_0^{\frac{\pi}{2}}$.
સીમાઓ મૂકતા: $I = (\frac{\pi}{2} - \tan \frac{\pi}{4}) - (0 - \tan 0) = \frac{\pi}{2} - 1$.
આને $I = \frac{1}{2}(\pi - 2) = \frac{1}{2}(\pi + (-2))$ તરીકે લખી શકાય.
$m(\pi + n)$ સાથે સરખાવતા,$m = \frac{1}{2}$ અને $n = -2$ મળે છે.
તેથી,$m \cdot n = \frac{1}{2} \times (-2) = -1$.
236
DifficultMCQ
$\alpha$ ની એક કિંમત શોધો જેથી $\int_{\alpha}^{\alpha+1} \frac{dx}{(x+\alpha)(x+\alpha+1)} = \log_{e}\left(\frac{9}{8}\right)$ થાય.
A
$-\frac{1}{2}$
B
$-2$
C
$\frac{1}{2}$
D
$2$

Solution

(B) આપેલ સંકલન $\int_{\alpha}^{\alpha+1} \frac{dx}{(x+\alpha)(x+\alpha+1)} = \log_{e}\left(\frac{9}{8}\right)$ છે.
આંશિક અપૂર્ણાંકનો ઉપયોગ કરતા,$\frac{1}{(x+\alpha)(x+\alpha+1)} = \frac{1}{x+\alpha} - \frac{1}{x+\alpha+1}$.
બંને પદોનું સંકલન કરતા:
$\int_{\alpha}^{\alpha+1} \left( \frac{1}{x+\alpha} - \frac{1}{x+\alpha+1} \right) dx = \left[ \log_{e}|x+\alpha| - \log_{e}|x+\alpha+1| \right]_{\alpha}^{\alpha+1} = \left[ \log_{e}\left| \frac{x+\alpha}{x+\alpha+1} \right| \right]_{\alpha}^{\alpha+1}$.
સીમાઓ મૂકતા:
$\log_{e}\left( \frac{2\alpha+1}{2\alpha+2} \right) - \log_{e}\left( \frac{2\alpha}{2\alpha+1} \right) = \log_{e}\left( \frac{(2\alpha+1)^2}{2\alpha(2\alpha+2)} \right) = \log_{e}\left( \frac{9}{8} \right)$.
તર્કને સરખાવતા:
$\frac{(2\alpha+1)^2}{4\alpha(\alpha+1)} = \frac{9}{8} \Rightarrow 8(4\alpha^2 + 4\alpha + 1) = 9(4\alpha^2 + 4\alpha)$.
$32\alpha^2 + 32\alpha + 8 = 36\alpha^2 + 36\alpha \Rightarrow 4\alpha^2 + 4\alpha - 8 = 0$.
$\alpha^2 + \alpha - 2 = 0 \Rightarrow (\alpha+2)(\alpha-1) = 0$.
આમ,$\alpha = 1$ અથવા $\alpha = -2$. વિકલ્પો સાથે સરખાવતા,સાચો જવાબ $-2$ છે.
237
EasyMCQ
$\int_{a}^{b} \frac{1}{x} dx$ નું નિશ્ચિત સંકલન શોધો.
A
$\log_{e} \left( \frac{b}{a} \right)$
B
$\log_{e} \left( \frac{a}{b} \right)$
C
$\log_{e} a$
D
$\log_{e} b$

Solution

(A) $\frac{1}{x}$ નું $x$ ની સાપેક્ષમાં સંકલન $\log_{e} |x|$ થાય છે.
નિશ્ચિત સંકલન $\int_{a}^{b} \frac{1}{x} dx$ માટે કલનશાસ્ત્રના મૂળભૂત પ્રમેયનો ઉપયોગ કરતા:
$= [\log_{e} |x|]_{a}^{b}$
$= \log_{e} |b| - \log_{e} |a|$
લઘુગણકના ગુણધર્મ $\log_{e} m - \log_{e} n = \log_{e} \left( \frac{m}{n} \right)$ નો ઉપયોગ કરતા:
$= \log_{e} \left( \frac{b}{a} \right)$.
238
DifficultMCQ
જો $\theta_{1}$ અને $\theta_{2}$ એ $(0, 2\pi) - \{\pi\}$ માં $\theta$ ની અનુક્રમે સૌથી નાની અને સૌથી મોટી કિંમતો હોય જે સમીકરણ $2 \cot^{2} \theta - \frac{5}{\sin \theta} + 4 = 0$ નું સમાધાન કરે છે,તો $\int_{\theta_{1}}^{\theta_{2}} \cos^{2} 3\theta \, d\theta$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{2\pi}{3}$
B
$\frac{\pi}{3} + \frac{1}{6}$
C
$\frac{\pi}{9}$
D
$\frac{\pi}{3}$

Solution

(D) આપેલ સમીકરણ: $2 \cot^{2} \theta - \frac{5}{\sin \theta} + 4 = 0$.
$\cot^{2} \theta = \frac{1 - \sin^{2} \theta}{\sin^{2} \theta}$ મૂકતા:
$2 \left( \frac{1 - \sin^{2} \theta}{\sin^{2} \theta} \right) - \frac{5}{\sin \theta} + 4 = 0$.
$\sin^{2} \theta$ વડે ગુણતા:
$2(1 - \sin^{2} \theta) - 5 \sin \theta + 4 \sin^{2} \theta = 0$.
$2 \sin^{2} \theta - 5 \sin \theta + 2 = 0$.
અવયવ પાડતા: $(2 \sin \theta - 1)(\sin \theta - 2) = 0$.
તેથી,$\sin \theta = \frac{1}{2}$ (કારણ કે $\sin \theta = 2$ શક્ય નથી).
અંતરાલ $(0, 2\pi) - \{\pi\}$ માં,$\theta = \frac{\pi}{6}$ અને $\theta = \frac{5\pi}{6}$ મળે છે.
અહીં,$\theta_{1} = \frac{\pi}{6}$ અને $\theta_{2} = \frac{5\pi}{6}$.
હવે સંકલન કરતા:
$I = \int_{\pi/6}^{5\pi/6} \frac{1 + \cos 6\theta}{2} \, d\theta = \frac{1}{2} \left[ \theta + \frac{\sin 6\theta}{6} \right]_{\pi/6}^{5\pi/6}$.
$I = \frac{1}{2} \left( \frac{5\pi}{6} - \frac{\pi}{6} \right) = \frac{\pi}{3}$.
239
DifficultMCQ
$\alpha$ ની કઈ કિંમત માટે $4 \alpha \int_{-1}^{2} e^{-\alpha |x|} dx = 5$ થાય?
A
$\log_{e}\left(\frac{3}{2}\right)$
B
$\log_{e}\left(\frac{4}{3}\right)$
C
$\log_{e} 2$
D
$\log_{e} \sqrt{2}$

Solution

(C) આપેલ સંકલન $I = \int_{-1}^{2} e^{-\alpha |x|} dx$ છે.
$|x| = -x$ જ્યારે $x < 0$ અને $|x| = x$ જ્યારે $x \ge 0$ હોવાથી,આપણે સંકલનને બે ભાગમાં વહેંચીએ:
$I = \int_{-1}^{0} e^{\alpha x} dx + \int_{0}^{2} e^{-\alpha x} dx$.
સંકલનનું મૂલ્ય મેળવતા:
$I = \left[ \frac{e^{\alpha x}}{\alpha} \right]_{-1}^{0} + \left[ \frac{e^{-\alpha x}}{-\alpha} \right]_{0}^{2} = \left( \frac{1}{\alpha} - \frac{e^{-\alpha}}{\alpha} \right) + \left( \frac{1}{\alpha} - \frac{e^{-2\alpha}}{\alpha} \right) = \frac{2 - e^{-\alpha} - e^{-2\alpha}}{\alpha}$.
હવે,આ કિંમતને $4\alpha I = 5$ માં મૂકતા:
$4\alpha \left( \frac{2 - e^{-\alpha} - e^{-2\alpha}}{\alpha} \right) = 5$.
$4(2 - e^{-\alpha} - e^{-2\alpha}) = 5 \Rightarrow 8 - 4e^{-\alpha} - 4e^{-2\alpha} = 5$.
$4e^{-2\alpha} + 4e^{-\alpha} - 3 = 0$.
ધારો કે $t = e^{-\alpha}$. તેથી $4t^2 + 4t - 3 = 0$.
દ્વિઘાત સમીકરણ ઉકેલતા: $t = \frac{-4 \pm \sqrt{16 - 4(4)(-3)}}{8} = \frac{-4 \pm 8}{8}$.
$t = e^{-\alpha} > 0$ હોવાથી,$t = \frac{4}{8} = \frac{1}{2}$ લેતા.
$e^{-\alpha} = \frac{1}{2} \Rightarrow e^{\alpha} = 2 \Rightarrow \alpha = \log_{e} 2$.
240
DifficultMCQ
જો $I=\int_{1}^{2} \frac{dx}{\sqrt{2x^{3}-9x^{2}+12x+4}},$ હોય,તો
A
$\frac{1}{9} < I^{2} < \frac{1}{8}$
B
$\frac{1}{3} < I^{2} < \frac{1}{2}$
C
$\frac{1}{9} < I < \frac{1}{8}$
D
$\frac{1}{3} < I < \frac{1}{2}$

Solution

(A) ધારો કે $f(x) = \frac{1}{\sqrt{2x^{3}-9x^{2}+12x+4}}$.
$I$ ની રેન્જ શોધવા માટે,આપણે અંતરાલ $[1, 2]$ પર $g(x) = 2x^{3}-9x^{2}+12x+4$ નું વર્તન તપાસીએ.
$g'(x) = 6x^{2}-18x+12 = 6(x-1)(x-2)$.
અહીં $x \in [1, 2]$ માટે $g'(x) \leq 0$ હોવાથી,$g(x)$ એ $[1, 2]$ પર ઘટતું વિધેય છે.
તેથી,$g(2) \leq g(x) \leq g(1)$.
$g(1) = 2-9+12+4 = 9$.
$g(2) = 16-36+24+4 = 8$.
આમ,$x \in [1, 2]$ માટે $8 \leq g(x) \leq 9$ થાય.
વર્ગમૂળ અને વ્યસ્ત લેતા,$\frac{1}{3} \leq \frac{1}{\sqrt{g(x)}} \leq \frac{1}{\sqrt{8}}$.
$1$ થી $2$ સુધી સંકલન કરતા: $\int_{1}^{2} \frac{1}{3} dx < I < \int_{1}^{2} \frac{1}{\sqrt{8}} dx$.
$\frac{1}{3}(2-1) < I < \frac{1}{\sqrt{8}}(2-1)$.
$\frac{1}{3} < I < \frac{1}{\sqrt{8}}$.
અસમતાનો વર્ગ કરતા: $\frac{1}{9} < I^{2} < \frac{1}{8}$.
241
DifficultMCQ
જો તમામ વાસ્તવિક ત્રિપુટીઓ $(a, b, c)$ માટે,$f(x) = a + bx + cx^2$ હોય,તો $\int_{0}^{1} f(x) dx$ ની કિંમત શું થાય?
A
$\frac{1}{2} \{f(1) + 3f(\frac{1}{2})\}$
B
$2 \{3f(1) + 2f(\frac{1}{2})\}$
C
$\frac{1}{6} \{f(0) + f(1) + 4f(\frac{1}{2})\}$
D
$\frac{1}{3} \{f(0) + f(\frac{1}{2})\}$

Solution

(C) આપેલ છે કે $f(x) = a + bx + cx^2$.
નિશ્ચિત સંકલન ગણતા:
$\int_{0}^{1} (a + bx + cx^2) dx = [ax + \frac{bx^2}{2} + \frac{cx^3}{3}]_{0}^{1} = a + \frac{b}{2} + \frac{c}{3}$.
પદને સાદું રૂપ આપતા:
$a + \frac{b}{2} + \frac{c}{3} = \frac{6a + 3b + 2c}{6}$.
હવે,વિકલ્પ $C$ માં આપેલા પદોની કિંમત મુકતા:
$f(0) = a$.
$f(1) = a + b + c$.
$f(\frac{1}{2}) = a + \frac{b}{2} + \frac{c}{4}$.
આ કિંમતોને $\frac{1}{6} \{f(0) + f(1) + 4f(\frac{1}{2})\}$ માં મુકતા:
$= \frac{1}{6} \{a + (a + b + c) + 4(a + \frac{b}{2} + \frac{c}{4})\}$
$= \frac{1}{6} \{a + a + b + c + 4a + 2b + c\}$
$= \frac{1}{6} \{6a + 3b + 2c\} = a + \frac{b}{2} + \frac{c}{3}$.
આમ,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
242
Medium
સરવાળાના લક્ષ તરીકે $\int_{0}^{2}(x^{2}+1) dx$ શોધો.

Solution

વ્યાખ્યા મુજબ,$\int_a^b f(x) dx = (b - a) \lim_{n \to \infty} \frac{1}{n} \sum_{r=0}^{n-1} f(a + rh)$,જ્યાં $h = \frac{b-a}{n}$ છે.
આ પ્રશ્નમાં,$a = 0$,$b = 2$,$f(x) = x^2 + 1$,અને $h = \frac{2-0}{n} = \frac{2}{n}$ છે.
તેથી,$\int_0^2 (x^2 + 1) dx = 2 \lim_{n \to \infty} \frac{1}{n} \sum_{r=0}^{n-1} f(\frac{2r}{n})$.
$= 2 \lim_{n \to \infty} \frac{1}{n} \sum_{r=0}^{n-1} [(\frac{2r}{n})^2 + 1] = 2 \lim_{n \to \infty} \frac{1}{n} [\sum_{r=0}^{n-1} \frac{4r^2}{n^2} + \sum_{r=0}^{n-1} 1]$.
$= 2 \lim_{n \to \infty} [\frac{4}{n^3} \sum_{r=0}^{n-1} r^2 + \frac{1}{n} \sum_{r=0}^{n-1} 1]$.
$\sum_{r=0}^{n-1} r^2 = \frac{(n-1)n(2n-1)}{6}$ અને $\sum_{r=0}^{n-1} 1 = n$ નો ઉપયોગ કરતા:
$= 2 \lim_{n \to \infty} [\frac{4}{n^3} \cdot \frac{(n-1)n(2n-1)}{6} + \frac{1}{n} \cdot n]$.
$= 2 \lim_{n \to \infty} [\frac{2}{3} \cdot \frac{(n-1)(2n-1)}{n^2} + 1] = 2 [\frac{2}{3} \cdot 2 + 1] = 2 [\frac{4}{3} + 1] = 2 [\frac{7}{3}] = \frac{14}{3}$.
243
Medium
નીચેના નિશ્ચિત સંકલનનું સરવાળાના લક્ષ તરીકે મૂલ્ય શોધો:
$\int_{0}^{5}(x+1) d x$

Solution

(D) ધારો કે $I = \int_{0}^{5}(x+1) d x$.
આપણે જાણીએ છીએ કે,$\int_a^b f (x)dx = (b - a) \lim_{n \to \infty} \frac{1}{n} \sum_{r=0}^{n-1} f(a + rh)$,જ્યાં $h = \frac{b-a}{n}$.
અહીં,$a=0, b=5$,અને $f(x)=(x+1)$.
$\Rightarrow h = \frac{5-0}{n} = \frac{5}{n}$.
$\therefore \int_0^5 (x + 1) dx = 5 \lim_{n \to \infty} \frac{1}{n} \sum_{r=0}^{n-1} f\left(r \cdot \frac{5}{n}\right)$.
$= 5 \lim_{n \to \infty} \frac{1}{n} \sum_{r=0}^{n-1} \left( \frac{5r}{n} + 1 \right)$.
$= 5 \lim_{n \to \infty} \frac{1}{n} \left[ \sum_{r=0}^{n-1} 1 + \frac{5}{n} \sum_{r=0}^{n-1} r \right]$.
$= 5 \lim_{n \to \infty} \frac{1}{n} \left[ n + \frac{5}{n} \cdot \frac{(n-1)n}{2} \right]$.
$= 5 \lim_{n \to \infty} \left[ 1 + \frac{5(n-1)}{2n} \right]$.
$= 5 \lim_{n \to \infty} \left[ 1 + \frac{5}{2} \left( 1 - \frac{1}{n} \right) \right]$.
$= 5 \left[ 1 + \frac{5}{2} \right] = 5 \left[ \frac{7}{2} \right] = \frac{35}{2}$.
244
Difficult
સરવાળાની મર્યાદા તરીકે નીચેના નિશ્ચિત સંકલનનું મૂલ્ય શોધો:
$\int_{1}^{4}(x^{2}-x) dx$

Solution

(N/A) ધારો કે $I = \int_{1}^{4}(x^{2}-x) dx$.
સંકલનના સરવાળાના ગુણધર્મનો ઉપયોગ કરતા:
$I = \int_{1}^{4} x^{2} dx - \int_{1}^{4} x dx = I_{1} - I_{2}$,જ્યાં $I_{1} = \int_{1}^{4} x^{2} dx$ અને $I_{2} = \int_{1}^{4} x dx$.
સરવાળાની મર્યાદા તરીકે નિશ્ચિત સંકલનની વ્યાખ્યા છે:
$\int_{a}^{b} f(x) dx = \lim_{n \to \infty} h \sum_{r=0}^{n-1} f(a + rh)$,જ્યાં $h = \frac{b-a}{n}$.
$I_{1} = \int_{1}^{4} x^{2} dx$ માટે:
$a = 1, b = 4, f(x) = x^{2}, h = \frac{4-1}{n} = \frac{3}{n}$.
$I_{1} = \lim_{n \to \infty} \frac{3}{n} \sum_{r=0}^{n-1} (1 + r \cdot \frac{3}{n})^{2} = \lim_{n \to \infty} \frac{3}{n} \sum_{r=0}^{n-1} (1 + \frac{6r}{n} + \frac{9r^{2}}{n^{2}})$.
$I_{1} = \lim_{n \to \infty} \frac{3}{n} [n + \frac{6}{n} \frac{(n-1)n}{2} + \frac{9}{n^{2}} \frac{(n-1)n(2n-1)}{6}] = 3 + 9 + \frac{27}{2} = 21$.
$I_{2} = \int_{1}^{4} x dx$ માટે:
$a = 1, b = 4, f(x) = x, h = \frac{3}{n}$.
$I_{2} = \lim_{n \to \infty} \frac{3}{n} \sum_{r=0}^{n-1} (1 + \frac{3r}{n}) = \lim_{n \to \infty} \frac{3}{n} [n + \frac{3}{n} \frac{(n-1)n}{2}] = 3 + \frac{9}{2} = \frac{15}{2}$.
આમ,$I = I_{1} - I_{2} = 21 - \frac{15}{2} = \frac{42-15}{2} = \frac{27}{2}$.
245
Medium
નીચેના સંકલિતનું મૂલ્ય શોધો: $\int_{2}^{3} x^{2} dx$

Solution

(N/A) ધારો કે $I = \int_{2}^{3} x^{2} dx$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $x^{2}$ નું પ્રતિવિકલિત $\int x^{2} dx = \frac{x^{3}}{3} = F(x)$ છે.
કલનશાસ્ત્રના દ્વિતીય મૂળભૂત પ્રમેય મુજબ,આપણને મળે છે:
$I = F(3) - F(2)$
$I = \frac{3^{3}}{3} - \frac{2^{3}}{3}$
$I = \frac{27}{3} - \frac{8}{3}$
$I = \frac{19}{3}$
246
MediumMCQ
નીચેના સંકલનનું મૂલ્ય શોધો: $\int_{1}^{2} \frac{x \, dx}{(x+1)(x+2)}$
A
$2 \log 3 - \log 2$
B
$\log \left( \frac{32}{27} \right)$
C
$\log \left( \frac{27}{32} \right)$
D
$\log 2 - 2 \log 3$

Solution

(B) ધારો કે $I = \int_{1}^{2} \frac{x \, dx}{(x+1)(x+2)}$.
આંશિક અપૂર્ણાંકની રીતનો ઉપયોગ કરતા:
$\frac{x}{(x+1)(x+2)} = \frac{A}{x+1} + \frac{B}{x+2}$
$x = A(x+2) + B(x+1)$
$x = -1$ લેતા,$A = -1$ મળે છે. $x = -2$ લેતા,$B = 2$ મળે છે.
તેથી,$\frac{x}{(x+1)(x+2)} = \frac{-1}{x+1} + \frac{2}{x+2}$.
અનિયત સંકલન:
$\int \left( \frac{-1}{x+1} + \frac{2}{x+2} \right) dx = -\log |x+1| + 2 \log |x+2| = F(x)$.
કલનશાસ્ત્રના મૂળભૂત પ્રમેયનો ઉપયોગ કરતા:
$I = F(2) - F(1)$
$I = [-\log(3) + 2 \log(4)] - [-\log(2) + 2 \log(3)]$
$I = -\log(3) + 2 \log(4) + \log(2) - 2 \log(3)$
$I = 2 \log(4) + \log(2) - 3 \log(3)$
$I = \log(16) + \log(2) - \log(27)$
$I = \log \left( \frac{16 \times 2}{27} \right) = \log \left( \frac{32}{27} \right)$.
247
EasyMCQ
નિશ્ચિત સંકલન $\int_{-1}^{1}(x+1) d x$ ની કિંમત શોધો.
A
$0$
B
$1$
C
$2$
D
$3$

Solution

(C) ધારો કે $I = \int_{-1}^{1} (x+1) d x$.
પ્રથમ,અનિશ્ચિત સંકલન શોધો:
$\int (x+1) d x = \frac{x^2}{2} + x = F(x)$.
કલનશાસ્ત્રના દ્વિતીય મૂળભૂત પ્રમેય મુજબ,આપણને મળે છે:
$I = F(1) - F(-1)$.
સીમાઓ મૂકતા:
$F(1) = \frac{1^2}{2} + 1 = \frac{1}{2} + 1 = \frac{3}{2}$.
$F(-1) = \frac{(-1)^2}{2} + (-1) = \frac{1}{2} - 1 = -\frac{1}{2}$.
તફાવતની ગણતરી કરતા:
$I = \frac{3}{2} - (-\frac{1}{2}) = \frac{3}{2} + \frac{1}{2} = \frac{4}{2} = 2$.
248
EasyMCQ
નિશ્ચિત સંકલન $\int_{2}^{3} \frac{1}{x} d x$ ની કિંમત શોધો.
A
$\log \frac{2}{3}$
B
$\log \frac{3}{2}$
C
$\log 6$
D
$\log 5$

Solution

(B) ધારો કે $I = \int_{2}^{3} \frac{1}{x} d x$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $\frac{1}{x}$ નું પ્રતિ-વિકલિત (antiderivative) $\log |x|$ છે.
કલનશાસ્ત્રના બીજા મૂળભૂત પ્રમેય મુજબ,$\int_{a}^{b} f(x) d x = F(b) - F(a)$,જ્યાં $F(x)$ એ $f(x)$ નું પ્રતિ-વિકલિત છે.
અહીં,$F(x) = \log |x|$.
તેથી,$I = F(3) - F(2) = \log |3| - \log |2|$.
લઘુગણકના ગુણધર્મ $\log a - \log b = \log \frac{a}{b}$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને $I = \log \frac{3}{2}$ મળે છે.
249
Medium
નિશ્ચિત સંકલન $\int_{1}^{2} (4x^{3} - 5x^{2} + 6x + 9) dx$ ની કિંમત શોધો.

Solution

(D) ધારો કે $I = \int_{1}^{2} (4x^{3} - 5x^{2} + 6x + 9) dx$.
પ્રથમ,અનિશ્ચિત સંકલન શોધો:
$\int (4x^{3} - 5x^{2} + 6x + 9) dx = 4(\frac{x^{4}}{4}) - 5(\frac{x^{3}}{3}) + 6(\frac{x^{2}}{2}) + 9x = x^{4} - \frac{5x^{3}}{3} + 3x^{2} + 9x = F(x)$.
કલનશાસ્ત્રના બીજા મૂળભૂત પ્રમેય મુજબ,$I = F(2) - F(1)$.
$F(2) = (2)^{4} - \frac{5(2)^{3}}{3} + 3(2)^{2} + 9(2) = 16 - \frac{40}{3} + 12 + 18 = 46 - \frac{40}{3} = \frac{138 - 40}{3} = \frac{98}{3}$.
$F(1) = (1)^{4} - \frac{5(1)^{3}}{3} + 3(1)^{2} + 9(1) = 1 - \frac{5}{3} + 3 + 9 = 13 - \frac{5}{3} = \frac{39 - 5}{3} = \frac{34}{3}$.
તેથી,$I = \frac{98}{3} - \frac{34}{3} = \frac{64}{3}$.
250
EasyMCQ
નિશ્ચિત સંકલન $\int_{0}^{\frac{\pi}{4}} \sin 2x \,dx$ ની કિંમત શોધો.
A
$1/2$
B
$1/4$
C
$1$
D
$0$

Solution

(A) ધારો કે $I = \int_{0}^{\frac{\pi}{4}} \sin 2x \,dx$.
$\sin 2x$ નું પ્રતિ-વિકલિત $\int \sin 2x \,dx = -\frac{\cos 2x}{2}$ છે.
કલનશાસ્ત્રના દ્વિતીય મૂળભૂત પ્રમેય મુજબ,આપણને મળે છે:
$I = \left[ -\frac{\cos 2x}{2} \right]_{0}^{\frac{\pi}{4}}$
$I = -\frac{1}{2} \left[ \cos 2\left(\frac{\pi}{4}\right) - \cos 2(0) \right]$
$I = -\frac{1}{2} \left[ \cos\left(\frac{\pi}{2}\right) - \cos(0) \right]$
કારણ કે $\cos(\frac{\pi}{2}) = 0$ અને $\cos(0) = 1$,તેથી:
$I = -\frac{1}{2} [0 - 1] = \frac{1}{2}$.

7-2.Definite Integral — Fundamental definite integration · Frequently Asked Questions

1Are these 7-2.Definite Integral questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a 7-2.Definite Integral Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.