Gujarati

Integration by Parts Questions in Gujarati

Class 12 Mathematics · 7-1.Indefinite Integral · Integration by Parts

195+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 41 of 195 questions in Gujarati

151
DifficultMCQ
$\int(\log x)^2 x^3 d x=\frac{x^4}{32} f(x)+C \Rightarrow f(x)=$
A
$8(\log x)^2-4 \log x+1$
B
$8 \log x-4 x^4+x^3$
C
$8(\log x)^2+4 x-x^2$
D
$4(\log x)^2-4 x^2+x+1$

Solution

(A) ધારો કે $I = \int (\log x)^2 x^3 dx$.
ખંડશઃ સંકલન (Integration by parts) નો ઉપયોગ કરતા,$\int u v dx = u \int v dx - \int (u' \int v dx) dx$.
ધારો કે $u = (\log x)^2$ અને $v = x^3$. તેથી $u' = \frac{2 \log x}{x}$ અને $\int v dx = \frac{x^4}{4}$.
$I = (\log x)^2 \frac{x^4}{4} - \int \frac{2 \log x}{x} \cdot \frac{x^4}{4} dx$
$I = \frac{x^4}{4} (\log x)^2 - \frac{1}{2} \int x^3 \log x dx$.
હવે,$\int x^3 \log x dx$ ની કિંમત શોધવા ફરીથી ખંડશઃ સંકલનનો ઉપયોગ કરતા,જ્યાં $u = \log x$ અને $v = x^3$.
$\int x^3 \log x dx = (\log x) \frac{x^4}{4} - \int \frac{1}{x} \cdot \frac{x^4}{4} dx$
$= \frac{x^4 \log x}{4} - \frac{1}{4} \int x^3 dx = \frac{x^4 \log x}{4} - \frac{x^4}{16}$.
આ કિંમતને $I$ ના સમીકરણમાં મૂકતા:
$I = \frac{x^4}{4} (\log x)^2 - \frac{1}{2} \left( \frac{x^4 \log x}{4} - \frac{x^4}{16} \right) + C$
$I = \frac{x^4}{4} (\log x)^2 - \frac{x^4 \log x}{8} + \frac{x^4}{32} + C$
$\frac{x^4}{32}$ સામાન્ય લેતા:
$I = \frac{x^4}{32} \left( 8(\log x)^2 - 4 \log x + 1 \right) + C$.
આને $\frac{x^4}{32} f(x) + C$ સાથે સરખાવતા,આપણને $f(x) = 8(\log x)^2 - 4 \log x + 1$ મળે છે.
152
EasyMCQ
જો $\cos(\log x)$ નું આદિ વિધેય (primitive) $f(x)\{\cos(g(x)) + \sin(h(x))\}$ હોય,તો નીચેનામાંથી કયું સત્ય છે?
A
$h^{\prime}(x) = \frac{-1}{x}$
B
$f^{\prime}(x) = \frac{1}{2}$
C
$g^{\prime}(x) = \log(x)$
D
$h(x) = \frac{x}{2}$

Solution

(B) આદિ વિધેય એટલે અનિયત સંકલન. ધારો કે $I = \int \cos(\log x) dx$.
ખંડશઃ સંકલનનો ઉપયોગ કરતા,$u = \cos(\log x)$ અને $dv = dx$ લો. તેથી $du = -\sin(\log x) \cdot \frac{1}{x} dx$ અને $v = x$ મળે.
$I = x \cos(\log x) - \int x \cdot (-\sin(\log x)) \cdot \frac{1}{x} dx = x \cos(\log x) + \int \sin(\log x) dx$.
હવે,$\int \sin(\log x) dx$ નું ખંડશઃ સંકલન કરતા: $u = \sin(\log x)$,$dv = dx$.
$I = x \cos(\log x) + [x \sin(\log x) - \int x \cdot \cos(\log x) \cdot \frac{1}{x} dx]$.
$I = x \cos(\log x) + x \sin(\log x) - I$.
$2I = x [\cos(\log x) + \sin(\log x)] + C$.
$I = \frac{x}{2} [\cos(\log x) + \sin(\log x)] + C$.
આને $f(x)\{\cos(g(x)) + \sin(h(x))\}$ સાથે સરખાવતા,આપણને $f(x) = \frac{x}{2}$,$g(x) = \log x$,અને $h(x) = \log x$ મળે છે.
આમ,$f^{\prime}(x) = \frac{d}{dx}(\frac{x}{2}) = \frac{1}{2}$.
તેથી,વિકલ્પ $B$ સાચો છે.
153
MediumMCQ
જો $I(x) = \int x^2(\log x)^2 dx$ અને $I(1) = 0$ હોય,તો $I(x)$ શું થાય?
A
$\frac{x^3}{18}[8(\log x)^2 - 3 \log x] + \frac{7}{18}$
B
$\frac{x^3}{27}[9(\log x)^2 + 6 \log x] - \frac{2}{27}$
C
$\frac{x^3}{27}[9(\log x)^2 - 6 \log x + 2] - \frac{2}{27}$
D
$\frac{x^3}{27}[9(\log x)^2 - 6 \log x - 2] + \frac{2}{27}$

Solution

(C) આપણને સંકલન $I(x) = \int x^2(\log x)^2 dx$ આપેલ છે. ખંડશઃ સંકલનનો ઉપયોગ કરતા,જ્યાં $u = (\log x)^2$ અને $dv = x^2 dx$ લેતા,આપણને $du = \frac{2 \log x}{x} dx$ અને $v = \frac{x^3}{3}$ મળે છે.
$I(x) = \frac{x^3}{3}(\log x)^2 - \int \frac{x^3}{3} \cdot \frac{2 \log x}{x} dx$
$I(x) = \frac{x^3}{3}(\log x)^2 - \frac{2}{3} \int x^2 \log x dx$
$\int x^2 \log x dx$ માટે ફરીથી ખંડશઃ સંકલનનો ઉપયોગ કરતા,$u = \log x$ અને $dv = x^2 dx$ લેતા:
$\int x^2 \log x dx = \frac{x^3}{3} \log x - \int \frac{x^3}{3} \cdot \frac{1}{x} dx = \frac{x^3}{3} \log x - \frac{x^3}{9} + C_1$
આ કિંમતને $I(x)$ ના સમીકરણમાં મૂકતા:
$I(x) = \frac{x^3}{3}(\log x)^2 - \frac{2}{3} [\frac{x^3}{3} \log x - \frac{x^3}{9}] + C$
$I(x) = \frac{x^3}{3}(\log x)^2 - \frac{2x^3}{9} \log x + \frac{2x^3}{27} + C$
$I(x) = \frac{x^3}{27} [9(\log x)^2 - 6 \log x + 2] + C$
$I(1) = 0$ આપેલ હોવાથી,$x = 1$ મૂકતા:
$I(1) = \frac{1}{27} [9(0)^2 - 6(0) + 2] + C = 0$
$\frac{2}{27} + C = 0 \Rightarrow C = -\frac{2}{27}$
તેથી,$I(x) = \frac{x^3}{27} [9(\log x)^2 - 6 \log x + 2] - \frac{2}{27}$.
154
DifficultMCQ
જો $\int x^3 e^{2 x} d x = \frac{e^{2 x}}{8} f(x) + c$ હોય,તો $f(x) = 1$ ના તમામ સંકર બીજનો સરવાળો શોધો.
A
$\frac{1}{2}$
B
$3$
C
$1$
D
$2$

Solution

(A) આપેલ છે,$\int x^3 e^{2 x} d x = \frac{e^{2 x}}{8} f(x) + c$.
ખંડશઃ સંકલનનો વારંવાર ઉપયોગ કરતા:
$\int x^3 e^{2 x} d x = x^3 \frac{e^{2 x}}{2} - \int 3x^2 \frac{e^{2 x}}{2} d x$
$= \frac{x^3 e^{2 x}}{2} - \frac{3}{2} \left( x^2 \frac{e^{2 x}}{2} - \int 2x \frac{e^{2 x}}{2} d x \right)$
$= \frac{x^3 e^{2 x}}{2} - \frac{3x^2 e^{2 x}}{4} + \frac{3}{2} \int x e^{2 x} d x$
$= \frac{x^3 e^{2 x}}{2} - \frac{3x^2 e^{2 x}}{4} + \frac{3}{2} \left( x \frac{e^{2 x}}{2} - \int \frac{e^{2 x}}{2} d x \right)$
$= \frac{x^3 e^{2 x}}{2} - \frac{3x^2 e^{2 x}}{4} + \frac{3x e^{2 x}}{4} - \frac{3}{4} \frac{e^{2 x}}{2} + c$
$= \frac{e^{2 x}}{8} (4x^3 - 6x^2 + 6x - 3) + c$.
આપેલ સ્વરૂપ સાથે સરખાવતા,$f(x) = 4x^3 - 6x^2 + 6x - 3$.
$f(x) = 1$ માટે,$4x^3 - 6x^2 + 6x - 4 = 0$,જેનું સાદું રૂપ $2x^3 - 3x^2 + 3x - 2 = 0$ થાય છે.
અવયવ પાડતા,$2(x^3 - 1) - 3x(x - 1) = 0 \Rightarrow (x - 1)(2(x^2 + x + 1) - 3x) = 0$.
$(x - 1)(2x^2 - x + 2) = 0$.
બીજ $x = 1$ (વાસ્તવિક) અને $2x^2 - x + 2 = 0$ (સંકર) છે.
સંકર બીજનો સરવાળો $-\frac{b}{a} = -(\frac{-1}{2}) = \frac{1}{2}$ થાય છે.
155
MediumMCQ
$\int (\log x)^3 x^5 dx = $
A
$x^6 \left[ \frac{(\log x)^3}{6} - \frac{(\log x)^2}{12} + \frac{\log x}{36} - \frac{1}{216} \right] + c$
B
$x^6 \left[ \frac{(\log x)^3}{6} - \frac{(\log x)^2}{12} + \frac{\log x}{72} - \frac{1}{216} \right] + c$
C
$x^6 \left[ \frac{(\log x)^3}{6} + \frac{(\log x)^2}{12} - \frac{\log x}{36} + \frac{1}{216} \right] + c$
D
$x^6 \left[ \frac{(\log x)^3}{6} - \frac{(\log x)^2}{6} + \frac{\log x}{36} - \frac{1}{216} \right] + c$

Solution

(A) ધારો કે $I = \int (\log x)^3 x^5 dx$. ખંડશઃ સંકલનનો ઉપયોગ કરતા $\int u v dx = u \int v dx - \int (u' \int v dx) dx$,જ્યાં $u = (\log x)^3$ અને $v = x^5$.
$I = (\log x)^3 \frac{x^6}{6} - \int 3(\log x)^2 \frac{1}{x} \frac{x^6}{6} dx = \frac{x^6}{6}(\log x)^3 - \frac{1}{2} \int x^5 (\log x)^2 dx$.
$\int x^5 (\log x)^2 dx$ માટે ફરીથી ખંડશઃ સંકલન કરતા:
$I = \frac{x^6}{6}(\log x)^3 - \frac{1}{2} \left[ (\log x)^2 \frac{x^6}{6} - \int 2(\log x) \frac{1}{x} \frac{x^6}{6} dx \right] = \frac{x^6}{6}(\log x)^3 - \frac{x^6}{12}(\log x)^2 + \frac{1}{6} \int x^5 \log x dx$.
$\int x^5 \log x dx$ માટે ફરીથી ખંડશઃ સંકલન કરતા:
$I = \frac{x^6}{6}(\log x)^3 - \frac{x^6}{12}(\log x)^2 + \frac{1}{6} \left[ \log x \frac{x^6}{6} - \int \frac{1}{x} \frac{x^6}{6} dx \right] = \frac{x^6}{6}(\log x)^3 - \frac{x^6}{12}(\log x)^2 + \frac{x^6}{36} \log x - \frac{1}{36} \int x^5 dx$.
$I = \frac{x^6}{6}(\log x)^3 - \frac{x^6}{12}(\log x)^2 + \frac{x^6}{36} \log x - \frac{1}{36} \frac{x^6}{6} + c = x^6 \left[ \frac{(\log x)^3}{6} - \frac{(\log x)^2}{12} + \frac{\log x}{36} - \frac{1}{216} \right] + c$.
156
MediumMCQ
$\int x^5 e^{-2 x} d x=$
A
$e^{-2 x}\left[\frac{x^5}{2}-\frac{5 x^4}{2^2}+\frac{20 x^3}{2^3}-\frac{60 x^2}{2^4}+\frac{120 x}{2^5}-\frac{120}{2^6}\right]+c$
B
$-e^{-2 x}\left[\frac{x^5}{2}+\frac{5 x^4}{4}+\frac{5 x^3}{2}+\frac{15 x^2}{4}+\frac{15 x}{4}+\frac{15}{8}\right]+c$
C
$-e^{-2 x}\left[\frac{x^5}{2}+\frac{5 x^4}{4}+\frac{5 x^3}{2}+\frac{15 x^2}{4}+\frac{15 x}{4}+\frac{15}{8}\right]+c$
D
$e^{-2 x}\left[\frac{x^5}{2}+\frac{5 x^4}{4}+\frac{5 x^3}{2}+\frac{15 x^2}{4}+\frac{15 x}{4}+\frac{15}{8}\right]+c$

Solution

(B) $\int x^5 e^{-2 x} d x$ ની ગણતરી કરવા માટે,આપણે ઇન્ટિગ્રેશન બાય પાર્ટ્સના સૂત્રનો ઉપયોગ કરીએ છીએ અથવા ટેબ્યુલર પદ્ધતિ (બર્નુલીનું સૂત્ર) વાપરીએ છીએ: $\int u v' dx = u v - u' v_1 + u'' v_2 - u''' v_3 + \dots$
અહીં,$u = x^5$ અને $v' = e^{-2 x}$ છે.
$u = x^5, u' = 5x^4, u'' = 20x^3, u''' = 60x^2, u^{(4)} = 120x, u^{(5)} = 120, u^{(6)} = 0$.
$v = e^{-2 x}, v_1 = \frac{e^{-2 x}}{-2}, v_2 = \frac{e^{-2 x}}{4}, v_3 = \frac{e^{-2 x}}{-8}, v_4 = \frac{e^{-2 x}}{16}, v_5 = \frac{e^{-2 x}}{-32}, v_6 = \frac{e^{-2 x}}{64}$.
સૂત્ર લાગુ પાડતા:
$\int x^5 e^{-2 x} d x = x^5 \left(\frac{e^{-2 x}}{-2}\right) - 5x^4 \left(\frac{e^{-2 x}}{4}\right) + 20x^3 \left(\frac{e^{-2 x}}{-8}\right) - 60x^2 \left(\frac{e^{-2 x}}{16}\right) + 120x \left(\frac{e^{-2 x}}{-32}\right) - 120 \left(\frac{e^{-2 x}}{64}\right) + c$
$= -e^{-2 x} \left[ \frac{x^5}{2} + \frac{5x^4}{4} + \frac{20x^3}{8} + \frac{60x^2}{16} + \frac{120x}{32} + \frac{120}{64} \right] + c$
$= -e^{-2 x} \left[ \frac{x^5}{2} + \frac{5x^4}{4} + \frac{5x^3}{2} + \frac{15x^2}{4} + \frac{15x}{4} + \frac{15}{8} \right] + c$.
157
MediumMCQ
$\int x^2 \sin x \cos x \, dx =$
A
$-\frac{x^2 \cos 2x}{4} + \frac{x \sin 2x}{4} + \frac{\cos 2x}{8} + c$
B
$\frac{(1-2x)^2}{2} \cos 2x + x \sin 2x + c$
C
$\frac{1-2x^2}{8} \cos 2x + \frac{x}{4} \sin 2x + c$
D
$\frac{(1-2x^2)^2}{4} \cos 2x + \frac{x}{2} \sin 2x + c$

Solution

(C) આપણે જાણીએ છીએ કે $\sin x \cos x = \frac{1}{2} \sin 2x$.
આ કિંમત સંકલનમાં મૂકતા:
$I = \int x^2 \left(\frac{1}{2} \sin 2x\right) dx = \frac{1}{2} \int x^2 \sin 2x \, dx$.
ખંડશઃ સંકલન (Integration by parts) $\int u \, dv = uv - \int v \, du$ નો ઉપયોગ કરતા,$u = x^2$ અને $dv = \sin 2x \, dx$ લો.
તેથી $du = 2x \, dx$ અને $v = -\frac{\cos 2x}{2}$.
$I = \frac{1}{2} \left[ -\frac{x^2 \cos 2x}{2} - \int \left(-\frac{\cos 2x}{2}\right) (2x) \, dx \right]$
$I = -\frac{x^2 \cos 2x}{4} + \frac{1}{2} \int x \cos 2x \, dx$.
ફરીથી $\int x \cos 2x \, dx$ માટે ખંડશઃ સંકલન વાપરતા:
$u = x$ અને $dv = \cos 2x \, dx$ લો. તેથી $du = dx$ અને $v = \frac{\sin 2x}{2}$.
$\int x \cos 2x \, dx = \frac{x \sin 2x}{2} - \int \frac{\sin 2x}{2} \, dx = \frac{x \sin 2x}{2} + \frac{\cos 2x}{4}$.
આ કિંમત પાછી મૂકતા:
$I = -\frac{x^2 \cos 2x}{4} + \frac{1}{2} \left( \frac{x \sin 2x}{2} + \frac{\cos 2x}{4} \right) + c$
$I = -\frac{x^2 \cos 2x}{4} + \frac{x \sin 2x}{4} + \frac{\cos 2x}{8} + c$.
વિકલ્પો સાથે સરખાવતા,આ પદને $\frac{1-2x^2}{8} \cos 2x + \frac{x}{4} \sin 2x + c$ તરીકે લખી શકાય છે.
158
MediumMCQ
જો $\int x^3 e^{5 x} d x = \frac{e^{5 x}}{5^4}[f(x)] + C$ હોય,તો $f(x)$ ની કિંમત શોધો.
A
$125 x^3 - 75 x^2 + 30 x - 6$
B
$5 x^3 - 5^2 x^2 + 5^3 x - 6$
C
$5^2 x^3 - 15 x^2 + 30 x - 6$
D
$5^3 x^3 - 75 x^2 + 30 x - 6$

Solution

(A) ખંડશઃ સંકલન (Integration by parts) ના સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા: $\int u v dx = u \int v dx - \int (u' \int v dx) dx$.
ધારો કે $u = x^3$ અને $v = e^{5x}$.
$\int x^3 e^{5x} dx = x^3 \frac{e^{5x}}{5} - \int 3x^2 \frac{e^{5x}}{5} dx = \frac{x^3 e^{5x}}{5} - \frac{3}{5} \int x^2 e^{5x} dx$.
હવે,$\int x^2 e^{5x} dx = x^2 \frac{e^{5x}}{5} - \int 2x \frac{e^{5x}}{5} dx = \frac{x^2 e^{5x}}{5} - \frac{2}{5} \int x e^{5x} dx$.
અને $\int x e^{5x} dx = x \frac{e^{5x}}{5} - \int 1 \frac{e^{5x}}{5} dx = \frac{x e^{5x}}{5} - \frac{e^{5x}}{25}$.
આ કિંમતો પાછી મૂકતા:
$\int x^3 e^{5x} dx = \frac{x^3 e^{5x}}{5} - \frac{3}{5} [\frac{x^2 e^{5x}}{5} - \frac{2}{5} (\frac{x e^{5x}}{5} - \frac{e^{5x}}{25})] + C$.
$= \frac{x^3 e^{5x}}{5} - \frac{3 x^2 e^{5x}}{25} + \frac{6 x e^{5x}}{125} - \frac{6 e^{5x}}{625} + C$.
$= \frac{e^{5x}}{625} [125 x^3 - 75 x^2 + 30 x - 6] + C$.
અહીં $5^4 = 625$ હોવાથી,$f(x) = 125 x^3 - 75 x^2 + 30 x - 6$ મળે છે.
159
MediumMCQ
જો $\int \log \left(a^2+x^2\right) d x=h(x)+C$ હોય,તો $h(x)$ બરાબર શું થાય?
A
$x \log \left(a^2+x^2\right)+2 \tan ^{-1}\left(\frac{x}{a}\right)$
B
$x^2 \log \left(a^2+x^2\right)+x+a \tan ^{-1}\left(\frac{x}{a}\right)$
C
$x \log \left(a^2+x^2\right)-2 x+2 a \tan ^{-1}\left(\frac{x}{a}\right)$
D
$x^2 \log \left(a^2+x^2\right)+2 x-a^2 \tan ^{-1}\left(\frac{x}{a}\right)$

Solution

(C) ધારો કે $I = \int \log \left(a^2+x^2\right) d x$.
ખંડશઃ સંકલનની રીતનો ઉપયોગ કરતા,$\int u v dx = u \int v dx - \int (u' \int v dx) dx$.
ધારો કે $u = \log(a^2+x^2)$ અને $v = 1$.
તેથી $u' = \frac{2x}{a^2+x^2}$ અને $\int v dx = x$.
$I = x \log(a^2+x^2) - \int \frac{2x^2}{a^2+x^2} dx + C$.
$I = x \log(a^2+x^2) - 2 \int \frac{x^2+a^2-a^2}{a^2+x^2} dx + C$.
$I = x \log(a^2+x^2) - 2 \int (1 - \frac{a^2}{a^2+x^2}) dx + C$.
$I = x \log(a^2+x^2) - 2x + 2a^2 \int \frac{1}{a^2+x^2} dx + C$.
કારણ કે $\int \frac{1}{a^2+x^2} dx = \frac{1}{a} \tan^{-1}(\frac{x}{a})$,તેથી આપણને મળે છે:
$I = x \log(a^2+x^2) - 2x + 2a^2 (\frac{1}{a} \tan^{-1}(\frac{x}{a})) + C$.
$I = x \log(a^2+x^2) - 2x + 2a \tan^{-1}(\frac{x}{a}) + C$.
$h(x)+C$ સાથે સરખાવતા,$h(x) = x \log(a^2+x^2) - 2x + 2a \tan^{-1}(\frac{x}{a})$ મળે છે.
160
DifficultMCQ
$\int (x+1)^2 e^x \, dx$ ની કિંમત શોધો.
A
$x e^x + C$
B
$x^2 e^x + C$
C
$(x+1) e^x + C$
D
$(x^2+1) e^x + C$

Solution

(D) અહીં આપણે ખંડશઃ સંકલન (Integration by parts) ની રીતનો ઉપયોગ કરીશું: $\int u \, dv = uv - \int v \, du$.
ધારો કે $u = (x+1)^2$ અને $dv = e^x \, dx$.
તેથી $du = 2(x+1) \, dx$ અને $v = e^x$ મળે.
$\int (x+1)^2 e^x \, dx = (x+1)^2 e^x - \int 2(x+1) e^x \, dx$.
હવે,$\int (x+1) e^x \, dx$ માટે ફરીથી ખંડશઃ સંકલનનો ઉપયોગ કરતા:
ધારો કે $u = (x+1)$ અને $dv = e^x \, dx$.
તેથી $du = dx$ અને $v = e^x$ મળે.
$\int (x+1) e^x \, dx = (x+1) e^x - \int e^x \, dx = (x+1) e^x - e^x = x e^x$.
આ કિંમતને મૂળ સમીકરણમાં મૂકતા:
$\int (x+1)^2 e^x \, dx = (x+1)^2 e^x - 2(x e^x) + C$
$= (x^2 + 2x + 1) e^x - 2x e^x + C$
$= (x^2 + 1) e^x + C$.
161
MediumMCQ
જો $I_n = \int (\log x)^n \, dx$ હોય,તો $I_n + n I_{n-1} =$ શું થાય?
A
$x(\log x)^n$
B
$x(\log x)^{n-1}$
C
$n(\log x)^n$
D
$(\log x)^n$

Solution

(A) આપેલ છે કે $I_n = \int (\log x)^n \, dx$.
ખંડશઃ સંકલનનો ઉપયોગ કરતા,ધારો કે $u = (\log x)^n$ અને $dv = dx$.
તેથી $du = n(\log x)^{n-1} \cdot \frac{1}{x} \, dx$ અને $v = x$ મળે.
સૂત્ર $\int u \, dv = uv - \int v \, du$ લાગુ પાડતા:
$I_n = x(\log x)^n - \int x \cdot n(\log x)^{n-1} \cdot \frac{1}{x} \, dx$
$I_n = x(\log x)^n - n \int (\log x)^{n-1} \, dx$
કારણ કે $I_{n-1} = \int (\log x)^{n-1} \, dx$,તેથી:
$I_n = x(\log x)^n - n I_{n-1}$
પદોને ગોઠવતા,આપણને મળે છે:
$I_n + n I_{n-1} = x(\log x)^n$.
162
MediumMCQ
જો $\int \sin ^{-1}\left(\frac{2 x}{1+x^2}\right) d x=f(x)-\log \left(1+x^2\right)$ હોય,તો $f(x)$ ની કિંમત શોધો.
A
$2 x \tan ^{-1} x$
B
$-2 x \tan ^{-1} x$
C
$x \tan ^{-1} x$
D
$-x \tan ^{-1} x$

Solution

(A) ધારો કે $I = \int \sin ^{-1}\left(\frac{2 x}{1+x^2}\right) d x$.
$x = \tan \theta$ આદેશ લેતા,$d x = \sec ^2 \theta d \theta$ મળે.
$\sin ^{-1}\left(\frac{2 \tan \theta}{1+\tan ^2 \theta}\right) = \sin ^{-1}(\sin 2 \theta) = 2 \theta$ હોવાથી:
$I = \int 2 \theta \sec ^2 \theta d \theta$.
ખંડશઃ સંકલન (Integration by parts) નો ઉપયોગ કરતા,$u = \theta$ અને $dv = \sec ^2 \theta d \theta$ લેતા:
$I = 2 [\theta \tan \theta - \int \tan \theta d \theta]$.
$I = 2 [\theta \tan \theta + \log |\cos \theta|] + C$.
અહીં $\tan \theta = x$ હોવાથી,$\theta = \tan ^{-1} x$ અને $\cos \theta = \frac{1}{\sqrt{1+x^2}}$ થાય.
$I = 2 [x \tan ^{-1} x + \log |\frac{1}{\sqrt{1+x^2}}|] + C$.
$I = 2 x \tan ^{-1} x + 2 \log (1+x^2)^{-1/2} + C$.
$I = 2 x \tan ^{-1} x - \log (1+x^2) + C$.
આને $f(x) - \log (1+x^2)$ સાથે સરખાવતા,$f(x) = 2 x \tan ^{-1} x$ મળે છે.
163
EasyMCQ
$\int (\log x)^3 dx = $
A
$(\log x)^3 - 3(\log x)^2 + 6 \log x - 6 + c$
B
$x [(\log x)^3 - 3(\log x)^2 + 6 \log x - 6] + c$
C
$(x \log x)^3 - 3(x \log x)^2 + 6 x(\log x) - 6 + c$
D
$\frac{1}{x} [(\log x)^3 - 3(\log x)^2 + 6 \log x - 6] + c$

Solution

(B) ધારો કે $I = \int (\log x)^3 dx$.
$\log x = t$ આદેશ લેતા,$x = e^t$ અને $dx = e^t dt$ મળે.
તેથી,$I = \int t^3 e^t dt$.
ખંડશઃ સંકલનના સૂત્ર $\int e^t f(t) dt = e^t [f(t) - f'(t) + f''(t) - f'''(t) + \dots]$ નો ઉપયોગ કરતા,જ્યાં $f(t) = t^3$:
$f'(t) = 3t^2$,$f''(t) = 6t$,અને $f'''(t) = 6$.
તેથી,$I = e^t [t^3 - 3t^2 + 6t - 6] + C$.
$t = \log x$ અને $e^t = x$ પાછા મૂકતા:
$I = x [(\log x)^3 - 3(\log x)^2 + 6 \log x - 6] + C$.
164
DifficultMCQ
$\int \tan ^{-1}\left(\sqrt{\frac{1-x}{1+x}}\right) d x$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{1}{2}\left(x \cos ^{-1} x-\sqrt{1-x^2}\right)+c$
B
$\frac{1}{2}\left(x \cos ^{-1} x+\sqrt{1-x^2}\right)+c$
C
$\frac{1}{2}\left(x \sin ^{-1} x-\sqrt{1-x^2}\right)+c$
D
$\frac{1}{2}\left(x \sin ^{-1} x+\sqrt{1-x^2}\right)+c$

Solution

(A) ધારો કે $I = \int \tan ^{-1} \sqrt{\frac{1-x}{1+x}} d x$.
$x = \cos 2\theta$ આદેશ લેતા,$dx = -2\sin 2\theta d\theta$ મળે.
તેથી $\sqrt{\frac{1-x}{1+x}} = \sqrt{\frac{1-\cos 2\theta}{1+\cos 2\theta}} = \sqrt{\frac{2\sin^2 \theta}{2\cos^2 \theta}} = \tan \theta$.
આમ,$I = \int \theta (-2\sin 2\theta) d\theta = -2 \int \theta \sin 2\theta d\theta$.
ખંડશઃ સંકલનનો ઉપયોગ કરતા: $I = -2 \left[ \theta \left(-\frac{\cos 2\theta}{2}\right) - \int 1 \cdot \left(-\frac{\cos 2\theta}{2}\right) d\theta \right] = \theta \cos 2\theta - \int \cos 2\theta d\theta = \theta \cos 2\theta - \frac{\sin 2\theta}{2} + c$.
અહીં $x = \cos 2\theta$ હોવાથી,$\theta = \frac{1}{2} \cos^{-1} x$ અને $\sin 2\theta = \sqrt{1-x^2}$ થાય.
કિંમતો મૂકતા: $I = \frac{1}{2} \cos^{-1} x \cdot x - \frac{1}{2} \sqrt{1-x^2} + c = \frac{1}{2} (x \cos^{-1} x - \sqrt{1-x^2}) + c$.
165
MediumMCQ
$\int \frac{x^2 \operatorname{Tan}^{-1} x}{(1+x^2)^2} dx =$
A
$\frac{(\operatorname{Tan}^{-1} x)^2}{4} - \frac{x \operatorname{Tan}^{-1} x}{2(1+x^2)} + \frac{1-x^2}{4(1+x^2)} + c$
B
$\frac{(\operatorname{Tan}^{-1} x)^2}{4} - \frac{4x \operatorname{Tan}^{-1} x + 1 - x^2}{8(1+x^2)} + c$
C
$\frac{(\operatorname{Tan}^{-1} x)^2}{4} - \frac{x \operatorname{Tan}^{-1} x}{(1+x^2)} - \frac{1-x^2}{4(1+x^2)} + c$
D
$\frac{(\tan x)^2}{4} + \frac{4x \operatorname{Tan}^{-1} x - 1 + x^2}{4(1+x^2)} + c$

Solution

(A) ધારો કે $I = \int \frac{x^2 \operatorname{Tan}^{-1} x}{(1+x^2)^2} dx$.
ખંડશઃ સંકલનનો ઉપયોગ કરતા,$u = \operatorname{Tan}^{-1} x$ અને $dv = \frac{x^2}{(1+x^2)^2} dx$ લો.
તેથી $du = \frac{1}{1+x^2} dx$.
$v$ શોધવા માટે,$\int \frac{x^2}{(1+x^2)^2} dx = \int \frac{x^2+1-1}{(1+x^2)^2} dx = \int \frac{1}{1+x^2} dx - \int \frac{1}{(1+x^2)^2} dx$.
$x = \tan \theta$ આદેશ લેતા,$dx = \sec^2 \theta d\theta$,આપણને મળે $\int \frac{1}{(1+x^2)^2} dx = \int \frac{\sec^2 \theta}{\sec^4 \theta} d\theta = \int \cos^2 \theta d\theta = \frac{1}{2} \int (1 + \cos 2\theta) d\theta = \frac{1}{2} (\theta + \frac{\sin 2\theta}{2}) = \frac{1}{2} \operatorname{Tan}^{-1} x + \frac{x}{2(1+x^2)}$.
આમ,$v = \operatorname{Tan}^{-1} x - (\frac{1}{2} \operatorname{Tan}^{-1} x + \frac{x}{2(1+x^2)}) = \frac{1}{2} \operatorname{Tan}^{-1} x - \frac{x}{2(1+x^2)}$.
હવે,$I = uv - \int v du = \operatorname{Tan}^{-1} x (\frac{1}{2} \operatorname{Tan}^{-1} x - \frac{x}{2(1+x^2)}) - \int (\frac{1}{2} \operatorname{Tan}^{-1} x - \frac{x}{2(1+x^2)}) \frac{1}{1+x^2} dx$.
$I = \frac{(\operatorname{Tan}^{-1} x)^2}{2} - \frac{x \operatorname{Tan}^{-1} x}{2(1+x^2)} - \frac{1}{2} \int \frac{\operatorname{Tan}^{-1} x}{1+x^2} dx + \frac{1}{2} \int \frac{x}{(1+x^2)^2} dx$.
$I = \frac{(\operatorname{Tan}^{-1} x)^2}{2} - \frac{x \operatorname{Tan}^{-1} x}{2(1+x^2)} - \frac{(\operatorname{Tan}^{-1} x)^2}{4} - \frac{1}{4(1+x^2)} + c$.
$I = \frac{(\operatorname{Tan}^{-1} x)^2}{4} - \frac{x \operatorname{Tan}^{-1} x}{2(1+x^2)} - \frac{1}{4(1+x^2)} + c$.
166
MediumMCQ
$\int \frac{\log x}{(1+x)^3} d x=$
A
$\frac{1}{2}\left[\frac{1}{1+x}+\frac{\log x}{(1+x)^2}-\log \left(\frac{x}{1+x}\right)\right]+c$
B
$\frac{1}{2}\left[\frac{1}{1+x}-\frac{\log x}{(1+x)^2}-\log \left(\frac{x}{1+x}\right)\right]+c$
C
$\frac{1}{2}\left[\frac{1}{1+x}+\frac{\log x}{(1+x)^2}-\log \left(1+x\right)\right]+c$
D
$\frac{1}{2}\left[\frac{1}{1+x}-\frac{\log x}{(1+x)^2}+\log \left(\frac{x}{1+x}\right)\right]+c$

Solution

(D) ધારો કે $I = \int \frac{\log x}{(1+x)^3} dx$.
ખંડશઃ સંકલનનો ઉપયોગ કરતા,$u = \log x$ અને $dv = (1+x)^{-3} dx$ લો.
તેથી $du = \frac{1}{x} dx$ અને $v = \int (1+x)^{-3} dx = -\frac{1}{2(1+x)^2}$.
સૂત્ર $\int u dv = uv - \int v du$ નો ઉપયોગ કરતા:
$I = -\frac{\log x}{2(1+x)^2} + \frac{1}{2} \int \frac{1}{x(1+x)^2} dx$.
$\frac{1}{x(1+x)^2}$ માટે આંશિક અપૂર્ણાંકની રીત વાપરતા:
$\frac{1}{x(1+x)^2} = \frac{1}{x} - \frac{1}{1+x} - \frac{1}{(1+x)^2}$.
તેથી સંકલન કરતા: $\log|x| - \log|1+x| + \frac{1}{1+x} = \log\left|\frac{x}{1+x}\right| + \frac{1}{1+x}$.
કિંમત મૂકતા: $I = \frac{1}{2} \left[ \frac{1}{1+x} - \frac{\log x}{(1+x)^2} + \log\left|\frac{x}{1+x}\right| \right] + c$.
167
MediumMCQ
જો $\int x^3 \sin 3x \, dx = \frac{1}{27}[f(x) \cos 3x + g(x) \sin 3x] + c$ હોય,તો $f(1) + g(1) =$
A
$14$
B
$6$
C
$4$
D
$12$

Solution

(C) આપણે ખંડશઃ સંકલન (integration by parts) નો ઉપયોગ કરીએ: $\int u \, dv = uv - \int v \, du$.
ધારો કે $I = \int x^3 \sin 3x \, dx$.
ખંડશઃ સંકલન માટે ટેબ્યુલર પદ્ધતિનો ઉપયોગ કરતા:
$u = x^3$,$dv = \sin 3x \, dx$
$u' = 3x^2$,$v = -\frac{1}{3} \cos 3x$
$u'' = 6x$,$v_1 = -\frac{1}{9} \sin 3x$
$u''' = 6$,$v_2 = \frac{1}{27} \cos 3x$
$u'''' = 0$,$v_3 = \frac{1}{81} \sin 3x$
$I = (x^3)(-\frac{1}{3} \cos 3x) - (3x^2)(-\frac{1}{9} \sin 3x) + (6x)(\frac{1}{27} \cos 3x) - (6)(\frac{1}{81} \sin 3x) + c$
$I = -\frac{x^3}{3} \cos 3x + \frac{x^2}{3} \sin 3x + \frac{2x}{9} \cos 3x - \frac{2}{27} \sin 3x + c$
$\frac{1}{27}[f(x) \cos 3x + g(x) \sin 3x]$ સ્વરૂપ મેળવવા માટે $\frac{27}{27}$ વડે ગુણતા:
$I = \frac{1}{27}[-9x^3 \cos 3x + 9x^2 \sin 3x + 6x \cos 3x - 2 \sin 3x] + c$
$I = \frac{1}{27}[(-9x^3 + 6x) \cos 3x + (9x^2 - 2) \sin 3x] + c$
આમ,$f(x) = -9x^3 + 6x$ અને $g(x) = 9x^2 - 2$.
$f(1) = -9(1)^3 + 6(1) = -9 + 6 = -3$.
$g(1) = 9(1)^2 - 2 = 9 - 2 = 7$.
$f(1) + g(1) = -3 + 7 = 4$.
168
DifficultMCQ
જો $\int \frac{x^2(x \sec^2 x+\tan x)}{(x \tan x+1)^2} dx = \frac{-x^2}{x \tan x+1} + f(x) + c$ હોય,તો $f(x) =$
A
$2 \log |x \sin x + \cos x| + c$
B
$2 \log |x \cos x + \sin x| + c$
C
$\log |x \sin x + \cos x| + c$
D
$\log |x \cos x + \sin x| + c$

Solution

(A) ધારો કે $I = \int \frac{x^2(x \sec^2 x + \tan x)}{(x \tan x + 1)^2} dx$.
ખંડશઃ સંકલનનો ઉપયોગ કરતા,$u = x^2$ અને $dv = \frac{x \sec^2 x + \tan x}{(x \tan x + 1)^2} dx$ લો.
પ્રથમ,$v = \int \frac{x \sec^2 x + \tan x}{(x \tan x + 1)^2} dx$ શોધો.
ધારો કે $t = x \tan x + 1$,તો $dt = (x \sec^2 x + \tan x) dx$.
તેથી,$v = \int \frac{1}{t^2} dt = -\frac{1}{t} = -\frac{1}{x \tan x + 1}$.
હવે,ખંડશઃ સંકલનનું સૂત્ર $\int u dv = uv - \int v du$ લાગુ કરતા:
$I = x^2 \left( -\frac{1}{x \tan x + 1} \right) - \int \left( -\frac{1}{x \tan x + 1} \right) (2x) dx$.
$I = -\frac{x^2}{x \tan x + 1} + \int \frac{2x}{x \tan x + 1} dx$.
$I = -\frac{x^2}{x \tan x + 1} + \int \frac{2x \cos x}{x \sin x + \cos x} dx$.
આપેલ પદ સાથે સરખાવતા,$f(x) = \int \frac{2x \cos x}{x \sin x + \cos x} dx$.
ધારો કે $u = x \sin x + \cos x$,તો $du = (x \cos x + \sin x - \sin x) dx = x \cos x dx$.
આમ,$f(x) = \int \frac{2}{u} du = 2 \log |u| + c = 2 \log |x \sin x + \cos x| + c$.
169
DifficultMCQ
જો $\int(\log x)^3 x^5 d x=\frac{x^6}{A}\left[B(\log x)^3+C(\log x)^2+D(\log x)-1\right]+k$ અને $A, B, C, D$ પૂર્ણાંક સંખ્યાઓ હોય,તો $A-(B+C+D)=$
A
$172$
B
$184$
C
$192$
D
$216$

Solution

(C) અમે ખંડશઃ સંકલન (integration by parts) નો ઉપયોગ કરીએ છીએ: $\int u v dx = u \int v dx - \int (u' \int v dx) dx$. ધારો કે $u = (\log x)^3$ અને $v = x^5$.
$\int (\log x)^3 x^5 dx = (\log x)^3 \frac{x^6}{6} - \int 3(\log x)^2 \frac{1}{x} \frac{x^6}{6} dx = \frac{x^6}{6}(\log x)^3 - \frac{1}{2} \int x^5 (\log x)^2 dx$.
ફરીથી ખંડશઃ સંકલન લાગુ કરતા:
$= \frac{x^6}{6}(\log x)^3 - \frac{1}{2} [(\log x)^2 \frac{x^6}{6} - \int 2(\log x) \frac{1}{x} \frac{x^6}{6} dx] = \frac{x^6}{6}(\log x)^3 - \frac{x^6}{12}(\log x)^2 + \frac{1}{6} \int x^5 \log x dx$.
હજુ એકવાર ખંડશઃ સંકલન લાગુ કરતા:
$= \frac{x^6}{6}(\log x)^3 - \frac{x^6}{12}(\log x)^2 + \frac{1}{6} [(\log x) \frac{x^6}{6} - \int \frac{1}{x} \frac{x^6}{6} dx] = \frac{x^6}{6}(\log x)^3 - \frac{x^6}{12}(\log x)^2 + \frac{x^6}{36}\log x - \frac{1}{36} \int x^5 dx$.
$= \frac{x^6}{6}(\log x)^3 - \frac{x^6}{12}(\log x)^2 + \frac{x^6}{36}\log x - \frac{x^6}{216} + k$.
$\frac{x^6}{216}$ સામાન્ય લેતા:
$= \frac{x^6}{216} [36(\log x)^3 - 18(\log x)^2 + 6(\log x) - 1] + k$.
આપેલા સ્વરૂપ સાથે સરખાવતા,$A = 216, B = 36, C = -18, D = 6$.
તેથી,$A - (B + C + D) = 216 - (36 - 18 + 6) = 216 - 24 = 192$.
170
DifficultMCQ
જો $I_n = \int x^n \sin x \, dx$ અને $I_6 - 360 I_2 = f(x) \cos x + g(x) \sin x$ હોય,તો $f(1) + g(1) =$
A
$-85$
B
$0$
C
$-53$
D
$75$

Solution

(A) ખંડશઃ સંકલનનો ઉપયોગ કરતા,$I_n = \int x^n \sin x \, dx = -x^n \cos x + n \int x^{n-1} \cos x \, dx = -x^n \cos x + n(x^{n-1} \sin x - (n-1) \int x^{n-2} \sin x \, dx)$.
તેથી,$I_n = -x^n \cos x + n x^{n-1} \sin x - n(n-1) I_{n-2}$.
આના પરથી પુનરાવર્તિત સંબંધ મળે છે: $I_n + n(n-1) I_{n-2} = -x^n \cos x + n x^{n-1} \sin x$.
$n=6$ માટે: $I_6 + 30 I_4 = -x^6 \cos x + 6 x^5 \sin x$.
$n=4$ માટે: $I_4 + 12 I_2 = -x^4 \cos x + 4 x^3 \sin x$.
બીજા સમીકરણને $-30$ વડે ગુણતા: $-30 I_4 - 360 I_2 = 30 x^4 \cos x - 120 x^3 \sin x$.
બંને સમીકરણોનો સરવાળો કરતા: $I_6 - 360 I_2 = (30 x^4 - x^6) \cos x + (6 x^5 - 120 x^3) \sin x$.
$f(x) \cos x + g(x) \sin x$ સાથે સરખાવતા,આપણને $f(x) = 30 x^4 - x^6$ અને $g(x) = 6 x^5 - 120 x^3$ મળે છે.
તેથી $f(1) = 30(1)^4 - (1)^6 = 29$ અને $g(1) = 6(1)^5 - 120(1)^3 = -114$.
આમ,$f(1) + g(1) = 29 - 114 = -85$.
171
MediumMCQ
$\int \frac{\tan ^{-1} x}{x^3} d x=$
A
$\frac{-\left(x^2+1\right)}{2 x} \tan ^{-1} x-\frac{1}{2 x}+C$
B
$\frac{-\left(x^2+1\right)}{2 x^2+1} \tan ^{-1} x-\frac{1}{2 x^2}+C$
C
$\frac{-1}{2 x}-\left(\frac{1}{2}+\frac{1}{2 x^2}\right) \tan ^{-1} x+C$
D
$\frac{1}{2 x}+\frac{1}{2 x^2} \tan ^{-1} x+C$

Solution

(C) ધારો કે $I = \int \frac{\tan ^{-1} x}{x^3} d x$.
ખંડશઃ સંકલનનો ઉપયોગ કરતા,$u = \tan ^{-1} x$ અને $dv = x^{-3} dx$ લો.
તેથી $du = \frac{1}{1+x^2} dx$ અને $v = \frac{x^{-2}}{-2} = -\frac{1}{2x^2}$ મળે.
$I = u v - \int v du = \tan ^{-1} x \left(-\frac{1}{2x^2}\right) - \int \left(-\frac{1}{2x^2}\right) \frac{1}{1+x^2} dx$.
$I = -\frac{\tan ^{-1} x}{2x^2} + \frac{1}{2} \int \frac{1}{x^2(1+x^2)} dx$.
આંશિક અપૂર્ણાંકની રીતનો ઉપયોગ કરતા,$\frac{1}{x^2(1+x^2)} = \frac{1}{x^2} - \frac{1}{1+x^2}$.
$I = -\frac{\tan ^{-1} x}{2x^2} + \frac{1}{2} \int \left(\frac{1}{x^2} - \frac{1}{1+x^2}\right) dx$.
$I = -\frac{\tan ^{-1} x}{2x^2} + \frac{1}{2} \left(-\frac{1}{x} - \tan ^{-1} x\right) + C$.
$I = -\frac{1}{2x} - \left(\frac{1}{2x^2} + \frac{1}{2}\right) \tan ^{-1} x + C$.
172
MediumMCQ
જો $\int x^3(\log x)^2 d x = x^4[A(\log x)^2 + B(\log x) + C] + K$ હોય,તો $A + B + C$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{7}{24}$
B
$\frac{4}{25}$
C
$\frac{3}{14}$
D
$\frac{5}{32}$

Solution

(D) અમે ખંડશઃ સંકલનની રીતનો ઉપયોગ કરીએ છીએ: $\int u v dx = u \int v dx - \int (u' \int v dx) dx$. ધારો કે $u = (\log x)^2$ અને $v = x^3$.
તેથી $u' = 2 \log x \cdot \frac{1}{x}$ અને $\int v dx = \frac{x^4}{4}$.
$\int x^3(\log x)^2 dx = \frac{x^4}{4}(\log x)^2 - \int (2 \log x \cdot \frac{1}{x} \cdot \frac{x^4}{4}) dx = \frac{x^4}{4}(\log x)^2 - \frac{1}{2} \int x^3 \log x dx$.
હવે,$\int x^3 \log x dx$ નું ફરીથી ખંડશઃ સંકલન કરતા:
$\int x^3 \log x dx = \log x \cdot \frac{x^4}{4} - \int \frac{1}{x} \cdot \frac{x^4}{4} dx = \frac{x^4}{4} \log x - \frac{1}{4} \int x^3 dx = \frac{x^4}{4} \log x - \frac{x^4}{16}$.
આ કિંમત પાછી મૂકતા:
$\int x^3(\log x)^2 dx = \frac{x^4}{4}(\log x)^2 - \frac{1}{2} [\frac{x^4}{4} \log x - \frac{x^4}{16}] + K = x^4 [\frac{1}{4}(\log x)^2 - \frac{1}{8} \log x + \frac{1}{32}] + K$.
$x^4[A(\log x)^2 + B(\log x) + C]$ સાથે સરખાવતા,આપણને $A = \frac{1}{4}$,$B = -\frac{1}{8}$,અને $C = \frac{1}{32}$ મળે છે.
તેથી,$A + B + C = \frac{1}{4} - \frac{1}{8} + \frac{1}{32} = \frac{8 - 4 + 1}{32} = \frac{5}{32}$.
173
MediumMCQ
જો $\int \frac{x^2(x \sec^2 x+\tan x)}{(x \tan x+1)^2} dx = A \log(|x \sin x+\cos x|) + B \frac{f(x)}{(x \tan x+1)} + C$ હોય,તો $f(A+B) =$
A
$1$
B
$0$
C
$-1$
D
$2$

Solution

(A) ધારો કે $I = \int x^2 \cdot \frac{x \sec^2 x+\tan x}{(x \tan x+1)^2} dx$.
ખંડશઃ સંકલનનો ઉપયોગ કરતા,$u = x^2$ અને $dv = \frac{x \sec^2 x+\tan x}{(x \tan x+1)^2} dx$ લો.
તેથી $du = 2x dx$ અને $v = \int \frac{d(x \tan x)}{(x \tan x+1)^2} = -\frac{1}{x \tan x+1}$.
તેથી,$I = x^2 \left(-\frac{1}{x \tan x+1}\right) - \int 2x \left(-\frac{1}{x \tan x+1}\right) dx$.
$I = -\frac{x^2}{x \tan x+1} + 2 \int \frac{x}{x \tan x+1} dx$.
અંશ અને છેદને $\cos x$ વડે ગુણતા:
$I = -\frac{x^2}{x \tan x+1} + 2 \int \frac{x \cos x}{x \sin x + \cos x} dx$.
ધારો કે $t = x \sin x + \cos x$,તો $dt = (x \cos x + \sin x - \sin x) dx = x \cos x dx$.
$I = -\frac{x^2}{x \tan x+1} + 2 \int \frac{dt}{t} = -\frac{x^2}{x \tan x+1} + 2 \log|x \sin x + \cos x| + C$.
આપેલ સ્વરૂપ સાથે સરખાવતા,$A = 2$,$B = -1$,અને $f(x) = x^2$.
આમ,$f(A+B) = f(2-1) = f(1) = (1)^2 = 1$.
174
EasyMCQ
$I_{m, n} = \int x^m (\log x)^n \, dx =$
A
$\frac{x^{m+1}}{m+1} (\log x)^n - \frac{n}{m+1} I_{m, n-1}$
B
$\frac{x^m}{m} (\log x)^n - \frac{n-1}{m+1} I_{m+1, n-1}$
C
$\frac{x^{m+1}}{m} \frac{(\log x)^{n+1}}{n+1} - \frac{n}{m+1} I_{m, n-1}$
D
$x^m \frac{(\log x)^{n+1}}{n+1} - \frac{n}{m+1} I_{m, n-1}$

Solution

(A) આપેલ છે,$I_{m, n} = \int x^m (\log x)^n \, dx$.
ખંડશઃ સંકલન (Integration by parts) નો ઉપયોગ કરતા,ધારો કે $u = (\log x)^n$ અને $dv = x^m \, dx$.
તેથી $du = n(\log x)^{n-1} \cdot \frac{1}{x} \, dx$ અને $v = \frac{x^{m+1}}{m+1}$ મળે.
સૂત્ર $\int u \, dv = uv - \int v \, du$ નો ઉપયોગ કરતા:
$I_{m, n} = (\log x)^n \cdot \frac{x^{m+1}}{m+1} - \int \frac{x^{m+1}}{m+1} \cdot n(\log x)^{n-1} \cdot \frac{1}{x} \, dx$.
$I_{m, n} = \frac{x^{m+1}}{m+1} (\log x)^n - \frac{n}{m+1} \int x^m (\log x)^{n-1} \, dx$.
કારણ કે $I_{m, n-1} = \int x^m (\log x)^{n-1} \, dx$,તેથી આપણને મળે:
$I_{m, n} = \frac{x^{m+1}}{m+1} (\log x)^n - \frac{n}{m+1} I_{m, n-1}$.
175
EasyMCQ
$\int (\log x)^2 dx =$
A
$x \log x - 2x \log x + c$
B
$x \log x + 2x \log x + c$
C
$x(\log x)^2 - 2x(\log x - 1) + c$
D
$x(\log x)^2 + 2x(\log x - 1) + c$

Solution

(C) સંકલન $I = \int (\log x)^2 dx$ મેળવવા માટે,આપણે ખંડશઃ સંકલનની રીતનો ઉપયોગ કરીશું: $\int u dv = uv - \int v du$.
ધારો કે $u = (\log x)^2$ અને $dv = dx$.
તેથી $du = 2 \log x \cdot \frac{1}{x} dx$ અને $v = x$ મળે.
સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા:
$I = x(\log x)^2 - \int x \cdot \frac{2 \log x}{x} dx + c$
$I = x(\log x)^2 - 2 \int \log x dx + c$
હવે,$\int \log x dx$ નું ફરીથી ખંડશઃ સંકલન કરતા (ધારો કે $u = \log x, dv = dx$):
$\int \log x dx = x \log x - \int x \cdot \frac{1}{x} dx = x \log x - x$.
આ કિંમત $I$ ના સમીકરણમાં મૂકતા:
$I = x(\log x)^2 - 2(x \log x - x) + c$
$I = x(\log x)^2 - 2x \log x + 2x + c$
$I = x(\log x)^2 - 2x(\log x - 1) + c$.
176
DifficultMCQ
જો $\int x(1+x) \log(1+x^2) dx = F(x) \log(1+x^2) - \frac{2}{3} \tan^{-1} x - \frac{2x^3}{9} - \frac{x^2}{2} + \frac{2x}{3} + c$ હોય,તો $F(x) =$
A
$\frac{x^2}{2} + \frac{x^3}{3}$
B
$\frac{x^2}{2} + \frac{x^3}{3} - \frac{1}{3}$
C
$\frac{x^2}{2} + \frac{x^3}{3} + \frac{1}{2}$
D
$\frac{x^2}{2} + \frac{x^3}{3} - \frac{2}{3}$

Solution

(C) ધારો કે $I = \int (x+x^2) \log(1+x^2) dx$. ખંડશઃ સંકલનનો ઉપયોગ કરતા,$\log(1+x^2)$ ને પ્રથમ વિધેય લેતા:
$I = \log(1+x^2) \int (x+x^2) dx - \int \left( \frac{d}{dx} \log(1+x^2) \int (x+x^2) dx \right) dx$
$I = \log(1+x^2) \left( \frac{x^2}{2} + \frac{x^3}{3} \right) - \int \frac{2x}{1+x^2} \left( \frac{x^2}{2} + \frac{x^3}{3} \right) dx$
$I = \log(1+x^2) \left( \frac{x^2}{2} + \frac{x^3}{3} \right) - \int \left( \frac{x^3}{1+x^2} + \frac{2x^4}{3(1+x^2)} \right) dx$
સંકલનનું મૂલ્ય શોધતા:
$\int \frac{x^3}{1+x^2} dx = \int \frac{x(x^2+1-1)}{1+x^2} dx = \int x dx - \int \frac{x}{1+x^2} dx = \frac{x^2}{2} - \frac{1}{2} \log(1+x^2)$
$\int \frac{2x^4}{3(1+x^2)} dx = \frac{2}{3} \int \frac{x^4-1+1}{1+x^2} dx = \frac{2}{3} \int (x^2-1) dx + \frac{2}{3} \int \frac{1}{1+x^2} dx = \frac{2x^3}{9} - \frac{2x}{3} + \frac{2}{3} \tan^{-1} x$
કિંમતો મૂકતા:
$I = \log(1+x^2) \left( \frac{x^2}{2} + \frac{x^3}{3} \right) - \left( \frac{x^2}{2} - \frac{1}{2} \log(1+x^2) + \frac{2x^3}{9} - \frac{2x}{3} + \frac{2}{3} \tan^{-1} x \right) + c$
$I = \log(1+x^2) \left( \frac{x^2}{2} + \frac{x^3}{3} + \frac{1}{2} \right) - \frac{2}{3} \tan^{-1} x - \frac{2x^3}{9} - \frac{x^2}{2} + \frac{2x}{3} + c$
આપેલ સમીકરણ સાથે સરખાવતા,$F(x) = \frac{x^2}{2} + \frac{x^3}{3} + \frac{1}{2}$ મળે છે.
177
MediumMCQ
$I \subset R-\{-1,1\}$ પર,$\int \tan ^{-1}\left(\frac{2 x}{1-x^2}\right) d x=$
A
$2 x \tan ^{-1}\left(\frac{2 x}{1-x^2}\right)+\log \left(1+x^2\right)+c$
B
$x \tan ^{-1}\left(\frac{2 x}{1-x^2}\right)-\log \left(1-x^2\right)+c$
C
$x \tan ^{-1}\left(\frac{2 x}{1-x^2}\right)-\log \left(1+x^2\right)+c$
D
$x^2 \tan ^{-1}\left(\frac{x}{1-x^2}\right)+\log \left(1-x^2\right)+c$

Solution

(C) ધારો કે $I_1 = \int \tan ^{-1}\left(\frac{2 x}{1-x^2}\right) d x$.
$|x| < 1$ માટે,આપણે જાણીએ છીએ કે $\tan ^{-1}\left(\frac{2 x}{1-x^2}\right) = 2 \tan ^{-1} x$.
તેથી,$I_1 = \int 2 \tan ^{-1} x d x = 2 \int \tan ^{-1} x d x$.
ખંડશઃ સંકલનનો ઉપયોગ કરતા,$u = \tan ^{-1} x$ અને $dv = dx$ લો. તો $du = \frac{1}{1+x^2} dx$ અને $v = x$ થાય.
$I_1 = 2 \left( x \tan ^{-1} x - \int \frac{x}{1+x^2} dx \right)$.
$I_1 = 2 x \tan ^{-1} x - \int \frac{2x}{1+x^2} dx$.
$I_1 = 2 x \tan ^{-1} x - \log(1+x^2) + C$.
કારણ કે $2 \tan ^{-1} x = \tan ^{-1}\left(\frac{2 x}{1-x^2}\right)$,આપણે કિંમત પાછી મૂકતા:
$I_1 = x \tan ^{-1}\left(\frac{2 x}{1-x^2}\right) - \log(1+x^2) + C$.
178
EasyMCQ
$\int (\log x)^3 x^4 \, dx$
A
$\frac{x^5}{625} [125 p^3 - 75 p^2 + 30 p - 6] + c$ (જ્યાં,$p = \log x$)
B
$\frac{x^5}{625} [125 p^3 - 25 p^2 + 30 p - 5] + c$ (જ્યાં,$p = \log x$)
C
$\frac{x^5}{625} [125 p^3 - 60 p^2 - 25 p + 5] + c$ (જ્યાં,$p = \log x$)
D
$\frac{x^5}{125} [625 p^3 - 75 p^2 + 30 p + 6] + c$ (જ્યાં,$p = \log x$)

Solution

(A) ધારો કે $I = \int (\log x)^3 x^4 \, dx$. ખંડશઃ સંકલનનો ઉપયોગ કરતા,$\int u \, dv = uv - \int v \, du$. $u = (\log x)^3$ અને $dv = x^4 \, dx$ લેતા,$du = 3(\log x)^2 \cdot \frac{1}{x} \, dx$ અને $v = \frac{x^5}{5}$ મળે.
$I = \frac{x^5}{5}(\log x)^3 - \int \frac{x^5}{5} \cdot 3(\log x)^2 \cdot \frac{1}{x} \, dx = \frac{x^5}{5}(\log x)^3 - \frac{3}{5} \int x^4 (\log x)^2 \, dx$.
ફરીથી ખંડશઃ સંકલનનો ઉપયોગ કરતા:
$I = \frac{x^5}{5}(\log x)^3 - \frac{3}{5} [\frac{x^5}{5}(\log x)^2 - \int \frac{x^5}{5} \cdot 2(\log x) \cdot \frac{1}{x} \, dx] = \frac{x^5}{5}(\log x)^3 - \frac{3}{25} x^5(\log x)^2 + \frac{6}{25} \int x^4 \log x \, dx$.
છેલ્લે,$\int x^4 \log x \, dx$ માટે ખંડશઃ સંકલન કરતા:
$I = \frac{x^5}{5}(\log x)^3 - \frac{3}{25} x^5(\log x)^2 + \frac{6}{25} [\frac{x^5}{5} \log x - \int \frac{x^5}{5} \cdot \frac{1}{x} \, dx] = \frac{x^5}{5}(\log x)^3 - \frac{3}{25} x^5(\log x)^2 + \frac{6}{125} x^5 \log x - \frac{6}{625} x^5 + c$.
$\frac{x^5}{625}$ સામાન્ય લેતા:
$I = \frac{x^5}{625} [125(\log x)^3 - 75(\log x)^2 + 30(\log x) - 6] + c$.
$p = \log x$ મૂકતા,જવાબ $\frac{x^5}{625} [125 p^3 - 75 p^2 + 30 p - 6] + c$ મળે છે.
179
EasyMCQ
$\int x^4 e^{2 x} d x=$
A
$\frac{e^{2 x}}{4}\left(2 x^4-4 x^3+6 x^2-6 x+3\right)+C$
B
$\frac{e^{2 x}}{2}\left(2 x^4-4 x^3+6 x^2-6 x+3\right)+C$
C
$\frac{e^{2 x}}{8}\left(2 x^4+4 x^3+6 x^2+6 x+3\right)+C$
D
$-\frac{e^{2 x}}{4}\left(2 x^4+4 x^3+6 x^2+6 x+3\right)+C$

Solution

(A) ધારો કે $I = \int x^4 e^{2 x} d x$.
ખંડશઃ સંકલન (Integration by parts) નો ઉપયોગ કરતા,$\int u v d x = u \int v d x - \int (u' \int v d x) d x$.
$u = x^4$ અને $v = e^{2 x}$ લેતા:
$I = x^4 \frac{e^{2 x}}{2} - \int 4 x^3 \frac{e^{2 x}}{2} d x = \frac{x^4 e^{2 x}}{2} - 2 \int x^3 e^{2 x} d x$.
ફરીથી ખંડશઃ સંકલનનો ઉપયોગ કરતા:
$\int x^3 e^{2 x} d x = x^3 \frac{e^{2 x}}{2} - \int 3 x^2 \frac{e^{2 x}}{2} d x = \frac{x^3 e^{2 x}}{2} - \frac{3}{2} \int x^2 e^{2 x} d x$.
આ પ્રક્રિયા ચાલુ રાખતા:
$\int x^2 e^{2 x} d x = \frac{x^2 e^{2 x}}{2} - \int x e^{2 x} d x = \frac{x^2 e^{2 x}}{2} - (\frac{x e^{2 x}}{2} - \frac{e^{2 x}}{4})$.
$I$ ના પદમાં કિંમત મૂકતા:
$I = \frac{x^4 e^{2 x}}{2} - 2 [\frac{x^3 e^{2 x}}{2} - \frac{3}{2} (\frac{x^2 e^{2 x}}{2} - \frac{x e^{2 x}}{2} + \frac{e^{2 x}}{4})] + C$.
$I = \frac{x^4 e^{2 x}}{2} - x^3 e^{2 x} + \frac{3}{2} x^2 e^{2 x} - \frac{3}{2} x e^{2 x} + \frac{3}{4} e^{2 x} + C$.
$I = \frac{e^{2 x}}{4} (2 x^4 - 4 x^3 + 6 x^2 - 6 x + 3) + C$.
180
EasyMCQ
$\int \frac{x^3}{\sqrt{1+x^2}} dx$ ની કિંમત શોધો.
A
$\sqrt{1+x^2}-\frac{x}{3}(1+x^2)^{3/2}+C$
B
$x\sqrt{1+x^2}+\frac{2}{3}(1+x^2)^{3/2}+C$
C
$x^2\sqrt{1+x^2}-\frac{2}{3}(1+x^2)^{3/2}+C$
D
$x^2\sqrt{1+x^2}-\frac{1}{3}(1+x^2)^{1/2}+C$

Solution

(C) ધારો કે $I = \int \frac{x^3}{\sqrt{1+x^2}} dx$.
આપણે સંકલનને $I = \int x^2 \cdot \frac{x}{\sqrt{1+x^2}} dx$ તરીકે લખી શકીએ છીએ.
ખંડશઃ સંકલનનો ઉપયોગ કરતા,$u = x^2$ અને $dv = \frac{x}{\sqrt{1+x^2}} dx$ લો.
તેથી $du = 2x dx$ અને $v = \int (1+x^2)^{-1/2} x dx = \sqrt{1+x^2}$ મળે.
સૂત્ર $\int u dv = uv - \int v du$ નો ઉપયોગ કરતા:
$I = x^2 \sqrt{1+x^2} - \int 2x \sqrt{1+x^2} dx$.
બાકી રહેલા સંકલન માટે,$t = 1+x^2$ લેતા,$dt = 2x dx$ મળે.
$I = x^2 \sqrt{1+x^2} - \int t^{1/2} dt = x^2 \sqrt{1+x^2} - \frac{t^{3/2}}{3/2} + C$.
$I = x^2 \sqrt{1+x^2} - \frac{2}{3}(1+x^2)^{3/2} + C$.
181
MediumMCQ
જો $n \geq 1$ માટે $I_n = \int x^n \cdot e^{cx} \, dx$ હોય,તો $c \cdot I_n + n \cdot I_{n-1}$ ની કિંમત શોધો.
A
$x^n e^{cx}$
B
$x^n$
C
$e^{cx}$
D
$x^n + e^{cx}$

Solution

(A) આપેલ છે કે,$I_n = \int x^n \cdot e^{cx} \, dx$.
ખંડશઃ સંકલનની રીતનો ઉપયોગ કરતા,જ્યાં $\int u \, dv = uv - \int v \, du$:
ધારો કે $u = x^n$ અને $dv = e^{cx} \, dx$.
તેથી $du = n x^{n-1} \, dx$ અને $v = \frac{e^{cx}}{c}$ મળે.
આ કિંમતો સૂત્રમાં મૂકતા:
$I_n = x^n \cdot \frac{e^{cx}}{c} - \int \frac{e^{cx}}{c} \cdot n x^{n-1} \, dx$.
$I_n = \frac{x^n e^{cx}}{c} - \frac{n}{c} \int x^{n-1} e^{cx} \, dx$.
કારણ કે $I_{n-1} = \int x^{n-1} e^{cx} \, dx$,તેથી:
$I_n = \frac{x^n e^{cx}}{c} - \frac{n}{c} I_{n-1}$.
બંને બાજુ $c$ વડે ગુણતા:
$c I_n = x^n e^{cx} - n I_{n-1}$.
પદોને ગોઠવતા:
$c I_n + n I_{n-1} = x^n e^{cx}$.
182
MediumMCQ
$\int e^{-3 x}\left(x^2+\sin 4 x\right) d x=$
A
$-e^{-3 x}\left(\frac{x^2}{3}+\frac{2 x}{9}+\frac{2}{27}+\frac{3}{25} \sin 4 x+\frac{4}{25} \cos 4 x\right)+C$
B
$-e^{-3 x}\left(\frac{x^2}{3}-\frac{2 x}{9}+\frac{2}{27}+\frac{3}{25} \sin 4 x+\frac{4}{25} \cos 4 x\right)+C$
C
$-e^{-3 x}\left(\frac{x^2}{3}+\frac{2 x}{9}+\frac{2}{27}+\frac{3}{25} \sin 4 x-\frac{4}{25} \cos 4 x\right)+C$
D
$-e^{-3 x}\left(\frac{x^2}{3}-\frac{2 x}{9}+\frac{2}{27}+\frac{3}{25} \sin 4 x-\frac{4}{25} \cos 4 x\right)+C$

Solution

(A) આપણે $I = \int e^{-3x}(x^2 + \sin 4x) dx = \int x^2 e^{-3x} dx + \int e^{-3x} \sin 4x dx$ નું મૂલ્ય શોધવાનું છે.
પ્રથમ ભાગ માટે,$u = x^2$ અને $dv = e^{-3x} dx$ લઈને ખંડશઃ સંકલન (integration by parts) $\int u dv = uv - \int v du$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\int x^2 e^{-3x} dx = x^2 \left(\frac{e^{-3x}}{-3}\right) - \int 2x \left(\frac{e^{-3x}}{-3}\right) dx = -\frac{x^2}{3} e^{-3x} + \frac{2}{3} \int x e^{-3x} dx$.
ફરીથી ખંડશઃ સંકલનનો ઉપયોગ કરતા:
$\int x e^{-3x} dx = x \left(\frac{e^{-3x}}{-3}\right) - \int 1 \left(\frac{e^{-3x}}{-3}\right) dx = -\frac{x}{3} e^{-3x} - \frac{1}{9} e^{-3x}$.
તેથી,$\int x^2 e^{-3x} dx = -\frac{x^2}{3} e^{-3x} - \frac{2}{9} x e^{-3x} - \frac{2}{27} e^{-3x}$.
બીજા ભાગ માટે,$\int e^{ax} \sin bx dx = \frac{e^{ax}}{a^2+b^2} (a \sin bx - b \cos bx)$ સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા:
$\int e^{-3x} \sin 4x dx = \frac{e^{-3x}}{(-3)^2 + 4^2} (-3 \sin 4x - 4 \cos 4x) = -\frac{e^{-3x}}{25} (3 \sin 4x + 4 \cos 4x)$.
બંને ભાગોને જોડતા:
$I = -e^{-3x} \left( \frac{x^2}{3} + \frac{2x}{9} + \frac{2}{27} + \frac{3}{25} \sin 4x + \frac{4}{25} \cos 4x \right) + C$.
183
MediumMCQ
જો $\int x^3 \sin 3x \, dx = f(x) \cos 3x + g(x) \sin 3x + c$ હોય,તો $27(f(x) + x g(x)) =$
A
$18x^3 + 4x$
B
$8x$
C
$4x$
D
$18x^3 + 8x$

Solution

(C) ખંડશઃ સંકલન $\int u \, dv = uv - \int v \, du$ નો વારંવાર ઉપયોગ કરતા:
$\int x^3 \sin 3x \, dx = x^3 \left( \frac{-\cos 3x}{3} \right) - \int 3x^2 \left( \frac{-\cos 3x}{3} \right) dx = -\frac{x^3 \cos 3x}{3} + \int x^2 \cos 3x \, dx$
$= -\frac{x^3 \cos 3x}{3} + \left( x^2 \frac{\sin 3x}{3} - \int 2x \frac{\sin 3x}{3} \, dx \right)$
$= -\frac{x^3 \cos 3x}{3} + \frac{x^2 \sin 3x}{3} - \frac{2}{3} \int x \sin 3x \, dx$
હવે,$\int x \sin 3x \, dx = x \left( \frac{-\cos 3x}{3} \right) - \int 1 \left( \frac{-\cos 3x}{3} \right) dx = -\frac{x \cos 3x}{3} + \frac{\sin 3x}{9}$
કિંમત મૂકતા:
$\int x^3 \sin 3x \, dx = -\frac{x^3 \cos 3x}{3} + \frac{x^2 \sin 3x}{3} - \frac{2}{3} \left( -\frac{x \cos 3x}{3} + \frac{\sin 3x}{9} \right)$
$= -\frac{x^3 \cos 3x}{3} + \frac{x^2 \sin 3x}{3} + \frac{2x \cos 3x}{9} - \frac{2 \sin 3x}{27}$
$= \cos 3x \left( -\frac{x^3}{3} + \frac{2x}{9} \right) + \sin 3x \left( \frac{x^2}{3} - \frac{2}{27} \right) + c$
$f(x) \cos 3x + g(x) \sin 3x + c$ સાથે સરખાવતા,$f(x) = -\frac{x^3}{3} + \frac{2x}{9}$ અને $g(x) = \frac{x^2}{3} - \frac{2}{27}$ મળે છે.
તેથી $27(f(x) + x g(x)) = 27 \left( -\frac{x^3}{3} + \frac{2x}{9} + x \left( \frac{x^2}{3} - \frac{2}{27} \right) \right)$
$= 27 \left( -\frac{x^3}{3} + \frac{2x}{9} + \frac{x^3}{3} - \frac{2x}{27} \right) = 27 \left( \frac{6x - 2x}{27} \right) = 4x$
184
DifficultMCQ
જો $I_m = \int x^m \cos n x \, dx = g(x) - \frac{m(m-1)}{n^2} I_{m-2}$ હોય,તો $g(x) = $
A
$\frac{x^m \sin n x}{n} + \frac{m(m-1) x^{m-1} \cos n x}{n^2}$
B
$\frac{x^m \cos n x}{n} + \frac{x^{m-1} m(m-1)}{n^2} \sin n x$
C
$\frac{m}{n} \sin n x + \frac{m}{n^2} x^{m-1} \cos n x$
D
$\frac{x^m \sin n x}{n} + \frac{m}{n^2} x^{m-1} \cos n x$

Solution

(D) આપણને આપેલ છે કે $I_m = \int x^m \cos n x \, dx$. ખંડશઃ સંકલનનો ઉપયોગ કરતા,$u = x^m$ અને $dv = \cos n x \, dx$ લેતા,આપણને $du = m x^{m-1} \, dx$ અને $v = \frac{\sin n x}{n}$ મળે છે.
$I_m = \frac{x^m \sin n x}{n} - \int \frac{m x^{m-1} \sin n x}{n} \, dx = \frac{x^m \sin n x}{n} - \frac{m}{n} \int x^{m-1} \sin n x \, dx$.
હવે,$\int x^{m-1} \sin n x \, dx$ નું ફરીથી ખંડશઃ સંકલન કરતા,$u = x^{m-1}$ અને $dv = \sin n x \, dx$ લેતા,$du = (m-1) x^{m-2} \, dx$ અને $v = -\frac{\cos n x}{n}$ મળે છે.
$\int x^{m-1} \sin n x \, dx = -\frac{x^{m-1} \cos n x}{n} + \int \frac{(m-1) x^{m-2} \cos n x}{n} \, dx$.
આ કિંમતને $I_m$ ના સમીકરણમાં મૂકતા:
$I_m = \frac{x^m \sin n x}{n} - \frac{m}{n} \left( -\frac{x^{m-1} \cos n x}{n} + \frac{m-1}{n} \int x^{m-2} \cos n x \, dx \right)$.
$I_m = \frac{x^m \sin n x}{n} + \frac{m x^{m-1} \cos n x}{n^2} - \frac{m(m-1)}{n^2} I_{m-2}$.
આપેલ સમીકરણ $I_m = g(x) - \frac{m(m-1)}{n^2} I_{m-2}$ સાથે સરખાવતા,આપણને $g(x) = \frac{x^m \sin n x}{n} + \frac{m x^{m-1} \cos n x}{n^2}$ મળે છે.
185
DifficultMCQ
જો $\int \phi(x) dx = \psi(x)$ હોય,તો $\int (\phi \circ h)(x) \cdot h(x) h'(x) dx =$
A
$(\phi \circ h)(x) \phi'(x) - \int (\phi \circ h)(x) h'(x) dx + c$
B
$(\psi \circ h)(x) h(x) - \int (\psi \circ h)(x) h'(x) dx + c$
C
$(\psi \circ h)(x) \phi(x) - \int (\psi \circ h)(x) \phi'(x) dx + c$
D
$(\psi \circ \phi)(x) h(x) - \int (\psi \circ \phi)(x) h'(x) dx + c$

Solution

(B) આપેલ છે કે $\int \phi(x) dx = \psi(x)$. આપણે $I = \int \phi(h(x)) \cdot h(x) h'(x) dx$ ની કિંમત શોધવાની છે.
ધારો કે $h(x) = t$,તેથી $h'(x) dx = dt$.
સંકલન $I = \int \phi(t) \cdot t dt$ બને છે.
ખંડશઃ સંકલનનો ઉપયોગ કરતા,$u = t$ અને $dv = \phi(t) dt$ લો. તેથી $du = dt$ અને $v = \int \phi(t) dt = \psi(t)$.
સૂત્ર $\int u dv = uv - \int v du$ લાગુ પાડતા:
$I = t \psi(t) - \int \psi(t) dt$.
$t = h(x)$ ને ફરીથી મૂકતા:
$I = h(x) \psi(h(x)) - \int \psi(h(x)) h'(x) dx + c$.
આને $(\psi \circ h)(x) h(x) - \int (\psi \circ h)(x) h'(x) dx + c$ તરીકે લખી શકાય છે.
186
MediumMCQ
$\text{જો } \int x^4(\log x)^3 dx = x^5[A(\log x)^3 + B(\log x)^2 + C \log x + D] + k \text{ હોય, તો } A + B + C + 5D = $
A
$\frac{2}{25}$
B
$\frac{8}{25}$
C
$\frac{12}{125}$
D
$\frac{16}{125}$

Solution

(A) ખંડશઃ સંકલનનો ઉપયોગ કરતા $\int u v dx = u \int v dx - \int (u' \int v dx) dx$,જ્યાં $u = (\log x)^3$ અને $v = x^4$:
$\int x^4(\log x)^3 dx = \frac{x^5}{5}(\log x)^3 - \int 3(\log x)^2 \cdot \frac{1}{x} \cdot \frac{x^5}{5} dx = \frac{x^5}{5}(\log x)^3 - \frac{3}{5} \int x^4(\log x)^2 dx$
ફરીથી ખંડશઃ સંકલન કરતા:
$= \frac{x^5}{5}(\log x)^3 - \frac{3}{5} [\frac{x^5}{5}(\log x)^2 - \int 2(\log x) \cdot \frac{1}{x} \cdot \frac{x^5}{5} dx] = \frac{x^5}{5}(\log x)^3 - \frac{3}{25}x^5(\log x)^2 + \frac{6}{25} \int x^4 \log x dx$
ફરીથી ખંડશઃ સંકલન કરતા:
$= \frac{x^5}{5}(\log x)^3 - \frac{3}{25}x^5(\log x)^2 + \frac{6}{25} [\frac{x^5}{5} \log x - \int \frac{1}{x} \cdot \frac{x^5}{5} dx] = \frac{x^5}{5}(\log x)^3 - \frac{3}{25}x^5(\log x)^2 + \frac{6}{125}x^5 \log x - \frac{6}{125} \int x^4 dx$
$= x^5 [\frac{1}{5}(\log x)^3 - \frac{3}{25}(\log x)^2 + \frac{6}{125} \log x - \frac{6}{625}] + k$
સહગુણકોની સરખામણી કરતા: $A = \frac{1}{5}, B = -\frac{3}{25}, C = \frac{6}{125}, D = -\frac{6}{625}$
$A + B + C + 5D = \frac{1}{5} - \frac{3}{25} + \frac{6}{125} + 5(-\frac{6}{625}) = \frac{25 - 15 + 6 - 6}{125} = \frac{10}{125} = \frac{2}{25}$
187
MediumMCQ
ધન પૂર્ણાંક $n \leq 5$ જેના માટે $\int_0^1 e^x(x-1)^n dx = 16-6e$ થાય તે
A
$5$
B
$4$
C
$3$
D
$2$

Solution

(C) ધારો કે $I_n = \int_0^1 e^x(x-1)^n dx$. ખંડશઃ સંકલનનો ઉપયોગ કરતા,$\int u dv = uv - \int v du$. ધારો કે $u = (x-1)^n$ અને $dv = e^x dx$. તેથી $du = n(x-1)^{n-1} dx$ અને $v = e^x$.
$I_n = [e^x(x-1)^n]_0^1 - n \int_0^1 e^x(x-1)^{n-1} dx = (0 - (-1)^n) - n I_{n-1} = (-1)^{n+1} - n I_{n-1}$.
$n=1$ માટે: $I_1 = (-1)^2 - 1 I_0 = 1 - \int_0^1 e^x dx = 1 - (e-1) = 2-e$.
$n=2$ માટે: $I_2 = (-1)^3 - 2 I_1 = -1 - 2(2-e) = -1 - 4 + 2e = 2e-5$.
$n=3$ માટે: $I_3 = (-1)^4 - 3 I_2 = 1 - 3(2e-5) = 1 - 6e + 15 = 16-6e$.
આ કિંમતને આપેલ કિંમત $16-6e$ સાથે સરખાવતા,આપણને $n=3$ મળે છે.
188
EasyMCQ
$I = \int \cos(\ln x) \, dx$. તો $I =$
A
$\frac{x}{2} \{\cos(\ln x) + \sin(\ln x)\} + c$
B
$x^2 \{\cos(\ln x) - \sin(\ln x)\} + c$
C
$x^2 \sin(\ln x) + c$
D
$x \cos(\ln x) + c$

Solution

(A) ધારો કે $I = \int \cos(\ln x) \, dx$.
ખંડશઃ સંકલનનો ઉપયોગ કરતા,$u = \cos(\ln x)$ અને $dv = dx$ લો. તેથી $du = -\sin(\ln x) \cdot \frac{1}{x} \, dx$ અને $v = x$ મળે.
$I = x \cos(\ln x) - \int x \cdot (-\sin(\ln x)) \cdot \frac{1}{x} \, dx$
$I = x \cos(\ln x) + \int \sin(\ln x) \, dx$.
હવે,$\int \sin(\ln x) \, dx$ નું ફરીથી ખંડશઃ સંકલન કરતા,$u = \sin(\ln x)$ અને $dv = dx$ લો. તેથી $du = \cos(\ln x) \cdot \frac{1}{x} \, dx$ અને $v = x$ મળે.
$\int \sin(\ln x) \, dx = x \sin(\ln x) - \int x \cdot \cos(\ln x) \cdot \frac{1}{x} \, dx = x \sin(\ln x) - I$.
આ કિંમત $I$ ના સમીકરણમાં મૂકતા:
$I = x \cos(\ln x) + x \sin(\ln x) - I$
$2I = x \{\cos(\ln x) + \sin(\ln x)\}$
$I = \frac{x}{2} \{\cos(\ln x) + \sin(\ln x)\} + c$.
189
MediumMCQ
જો $\int \cos x \log \left(\tan \frac{x}{2}\right) dx = \sin x \log \left(\tan \frac{x}{2}\right) + f(x)$ હોય,તો $f(x)$ બરાબર શું થાય? (ધારો કે $c$ એ સ્વૈચ્છિક વાસ્તવિક અચળાંક છે.)
A
$c$
B
$c-x$
C
$c+x$
D
$2x+c$

Solution

(B) ધારો કે $I = \int \cos x \log \left(\tan \frac{x}{2}\right) dx$.
ખંડશઃ સંકલનનો ઉપયોગ કરતા,$\int u v dx = u \int v dx - \int (u' \int v dx) dx$,જ્યાં $u = \log \left(\tan \frac{x}{2}\right)$ અને $v = \cos x$ છે.
તેથી $u' = \frac{1}{\tan(x/2)} \cdot \sec^2(x/2) \cdot \frac{1}{2} = \frac{1}{2 \sin(x/2) \cos(x/2)} = \frac{1}{\sin x}$ અને $\int v dx = \sin x$ થાય.
$I = \log \left(\tan \frac{x}{2}\right) \cdot \sin x - \int \left( \frac{1}{\sin x} \cdot \sin x \right) dx$.
$I = \sin x \log \left(\tan \frac{x}{2}\right) - \int 1 dx$.
$I = \sin x \log \left(\tan \frac{x}{2}\right) - x + c$.
આપેલ સમીકરણ $\sin x \log \left(\tan \frac{x}{2}\right) + f(x)$ સાથે સરખાવતા,આપણને $f(x) = c - x$ મળે છે.
190
MediumMCQ
જો $I = \int \frac{x^2 \, dx}{(x \sin x + \cos x)^2} = f(x) + \tan x + c$ હોય,તો $f(x)$ શું છે?
A
$\frac{\sin x}{x \sin x + \cos x}$
B
$\frac{1}{(x \sin x + \cos x)^2}$
C
$\frac{-x}{\cos x(x \sin x + \cos x)}$
D
$\frac{1}{\sin x(x \cos x + \sin x)}$

Solution

(C) આપણને સંકલન $I = \int \frac{x^2 \, dx}{(x \sin x + \cos x)^2}$ આપેલ છે.
આપણે સંકલ્યને $I = \int \frac{x}{(x \sin x + \cos x)^2} \cdot \frac{x}{\cos x} \, dx$ તરીકે લખી શકીએ.
ખંડશઃ સંકલનનો ઉપયોગ કરતા,ધારો કે $u = \frac{x}{\cos x}$ અને $dv = \frac{x \, dx}{(x \sin x + \cos x)^2}$.
ત્યારે $du = \frac{\cos x + x \sin x}{\cos^2 x} \, dx$ મળે.
$I = \int u \, dv = uv - \int v \, du$ સૂત્ર મુજબ,
$I = \frac{-x}{\cos x(x \sin x + \cos x)} - \int \left( \frac{-1}{x \sin x + \cos x} \right) \left( \frac{\cos x + x \sin x}{\cos^2 x} \right) \, dx$.
$I = \frac{-x}{\cos x(x \sin x + \cos x)} + \int \sec^2 x \, dx$.
$I = \frac{-x}{\cos x(x \sin x + \cos x)} + \tan x + c$.
આમ,$f(x) = \frac{-x}{\cos x(x \sin x + \cos x)}$ મળે છે.
191
MediumMCQ
જો $\int \tan^{-1} x \, dx = Ax \tan^{-1} x + B \log(1 + x^2) + C$ હોય,તો $A + B = \_\_\_\_$
A
$-1$
B
$1/2$
C
$1$
D
$-1/2$

Solution

(B) ખંડશઃ સંકલનની રીતનો ઉપયોગ કરતા: $\int u \, dv = uv - \int v \, du$.
ધારો કે $u = \tan^{-1} x$ અને $dv = dx$.
તેથી $du = \frac{1}{1+x^2} dx$ અને $v = x$ મળે.
સંકલન $x \tan^{-1} x - \int \frac{x}{1+x^2} dx$ બને છે.
$\int \frac{x}{1+x^2} dx$ ઉકેલવા માટે,$t = 1+x^2$ લેતા,$dt = 2x \, dx$ મળે,જેનો અર્થ છે કે $x \, dx = \frac{1}{2} dt$.
આમ,$\int \frac{x}{1+x^2} dx = \frac{1}{2} \int \frac{1}{t} dt = \frac{1}{2} \log(1+x^2)$.
આ કિંમત પાછી મૂકતા,આપણને $x \tan^{-1} x - \frac{1}{2} \log(1+x^2) + C$ મળે છે.
આને $Ax \tan^{-1} x + B \log(1+x^2) + C$ સાથે સરખાવતા,$A = 1$ અને $B = -1/2$ મળે છે.
તેથી,$A + B = 1 - 1/2 = 1/2$.

7-1.Indefinite Integral — Integration by Parts · Frequently Asked Questions

1Are these 7-1.Indefinite Integral questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a 7-1.Indefinite Integral Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.