Gujarati

Integration by Parts Questions in Gujarati

Class 12 Mathematics · 7-1.Indefinite Integral · Integration by Parts

195+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 50 of 195 questions in Gujarati

101
MediumMCQ
$\int \frac{\log \left(x^2+a^2\right)}{x^2} \,d x=$
A
$-\frac{\log \left(x^2+a^2\right)}{x}+\frac{1}{a} \tan ^{-1} \frac{x}{a}+c$,જ્યાં $c$ એ સંકલનનો અચળાંક છે.
B
$-\frac{\log \left(x^2+a^2\right)}{x}+\frac{2}{a} \tan ^{-1} \frac{x}{a}+c$,જ્યાં $c$ એ સંકલનનો અચળાંક છે.
C
$\frac{\log \left(x^2+a^2\right)}{x^2}-\frac{1}{a} \tan ^{-1} \frac{x}{a}+c$,જ્યાં $c$ એ સંકલનનો અચળાંક છે.
D
$\frac{\log \left(x^2+a^2\right)}{x^2}-\frac{2}{a} \tan ^{-1} \frac{x}{a}+c$,જ્યાં $c$ એ સંકલનનો અચળાંક છે.

Solution

(B) ધારો કે $I = \int \frac{\log \left(x^2+a^2\right)}{x^2} \,d x$.
ખંડશઃ સંકલનની રીતનો ઉપયોગ કરતા,$\int u v \,d x = u \int v \,d x - \int \left( \frac{du}{dx} \int v \,d x \right) d x$.
ધારો કે $u = \log \left(x^2+a^2\right)$ અને $v = x^{-2}$.
તેથી $\frac{du}{dx} = \frac{2x}{x^2+a^2}$ અને $\int v \,d x = -\frac{1}{x}$.
$I = \log \left(x^2+a^2\right) \cdot \left(-\frac{1}{x}\right) - \int \left( \frac{2x}{x^2+a^2} \cdot \left(-\frac{1}{x}\right) \right) d x$.
$I = -\frac{\log \left(x^2+a^2\right)}{x} + 2 \int \frac{1}{x^2+a^2} \,d x$.
પ્રમાણિત સંકલન $\int \frac{1}{x^2+a^2} \,d x = \frac{1}{a} \tan^{-1} \left(\frac{x}{a}\right) + c$ નો ઉપયોગ કરતા.
$I = -\frac{\log \left(x^2+a^2\right)}{x} + \frac{2}{a} \tan^{-1} \left(\frac{x}{a}\right) + c$.
102
EasyMCQ
જો $\int e^{x^2} \cdot x^3 \, dx = e^{x^2} f(x) + C$ (જ્યાં $C$ એ સંકલનનો અચળાંક છે) અને $f(1) = 0$ હોય,તો $f(2)$ ની કિંમત કેટલી થશે?
A
$\frac{3}{2}$
B
$\frac{1}{2}$
C
$\frac{-3}{2}$
D
$\frac{-1}{2}$

Solution

(A) આપેલ છે કે $\int e^{x^2} \cdot x^3 \, dx = e^{x^2} f(x) + C$.
ધારો કે $I = \int e^{x^2} \cdot x^2 \cdot x \, dx$.
$t = x^2$ આદેશ લેતા,$dt = 2x \, dx$,તેથી $x \, dx = \frac{1}{2} dt$.
$I = \frac{1}{2} \int t e^t \, dt$.
ખંડશઃ સંકલનનો ઉપયોગ કરતા: $\int u \, dv = uv - \int v \, du$.
$u = t$ અને $dv = e^t \, dt$ લેતા,$du = dt$ અને $v = e^t$ મળે.
$I = \frac{1}{2} [t e^t - \int e^t \, dt] = \frac{1}{2} [t e^t - e^t] + C = \frac{1}{2} e^t (t - 1) + C$.
$t = x^2$ પાછું મૂકતા: $I = \frac{1}{2} e^{x^2} (x^2 - 1) + C$.
$e^{x^2} f(x) + C$ સાથે સરખાવતા,$f(x) = \frac{1}{2} (x^2 - 1)$ મળે.
$f(1) = \frac{1}{2} (1^2 - 1) = 0$ જે સાચું છે.
તેથી,$f(2) = \frac{1}{2} (2^2 - 1) = \frac{1}{2} (4 - 1) = \frac{3}{2}$.
103
DifficultMCQ
$\int \sin ^{-1}\left(\frac{2 x}{1+x^2}\right) d x = ?$ (જ્યાં $|x| < 1$)
A
$2 \tan ^{-1} x - \log |1+x^2| + c$
B
$x \tan ^{-1} x + \log |1+x^2| + c$
C
$\tan ^{-1} x + \log |1+x^2| + c$
D
$2 x \tan ^{-1} x - \log |1+x^2| + c$

Solution

(D) ધારો કે $I = \int \sin ^{-1}\left(\frac{2 x}{1+x^2}\right) d x$.
$x = \tan \theta$ આદેશ લેતા,$dx = \sec ^2 \theta d \theta$ મળે.
$|x| < 1$ હોવાથી,$\sin ^{-1}\left(\frac{2 x}{1+x^2}\right) = \sin ^{-1}(\sin 2 \theta) = 2 \theta$ થાય.
તેથી,$I = \int 2 \theta \sec ^2 \theta d \theta = 2 \int \theta \sec ^2 \theta d \theta$.
ખંડશઃ સંકલન (Integration by parts) નો ઉપયોગ કરતા,$\int u dv = uv - \int v du$,જ્યાં $u = \theta$ અને $dv = \sec ^2 \theta d \theta$:
$I = 2 [\theta \tan \theta - \int \tan \theta d \theta] = 2 [\theta \tan \theta - \log |\sec \theta|] + c$.
અહીં $\tan \theta = x$ અને $\sec \theta = \sqrt{1+x^2}$ હોવાથી,$\theta = \tan ^{-1} x$ થાય.
$I = 2 [x \tan ^{-1} x - \log |\sqrt{1+x^2}|] + c = 2 x \tan ^{-1} x - 2 \log (1+x^2)^{1/2} + c$.
$I = 2 x \tan ^{-1} x - \log |1+x^2| + c$.
104
DifficultMCQ
$\int x \sin x \sec ^{3} x \, dx$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{1}{2}[\sec ^{2} x-\tan x]+c$
B
$\frac{1}{2}[x \sec ^{2} x-\tan x]+c$
C
$\frac{1}{2}[x \sec ^{2} x+\tan x]+c$
D
$\frac{1}{2}[\sec ^{2} x+\tan x]+c$

Solution

(B) અહીં $I = \int x \sin x \sec ^{3} x \, dx = \int x \tan x \sec ^{2} x \, dx$ છે.
ધારો કે $u = x$ અને $dv = \tan x \sec ^{2} x \, dx$.
તેથી $du = dx$ અને $v = \int \tan x \sec ^{2} x \, dx = \frac{\tan ^{2} x}{2}$ મળે.
ખંડશઃ સંકલન (Integration by parts) નો ઉપયોગ કરતા,$\int u \, dv = uv - \int v \, du$:
$I = x \cdot \frac{\tan ^{2} x}{2} - \int \frac{\tan ^{2} x}{2} \, dx$
$I = \frac{x \tan ^{2} x}{2} - \frac{1}{2} \int (\sec ^{2} x - 1) \, dx$
$I = \frac{x(\sec ^{2} x - 1)}{2} - \frac{1}{2} (\tan x - x) + c$
$I = \frac{x \sec ^{2} x}{2} - \frac{x}{2} - \frac{\tan x}{2} + \frac{x}{2} + c$
$I = \frac{1}{2} [x \sec ^{2} x - \tan x] + c$.
105
MediumMCQ
$\int \log (2+x)^{2+x} \, dx =$
A
$\frac{(2+x)^2}{2} \log \left(\frac{2+x}{\sqrt{e}}\right)+c$,જ્યાં $c$ એ સંકલનનો અચળાંક છે
B
$\frac{(2+x)^2}{2} \log \left(\frac{2+x}{e}\right)+c$,જ્યાં $c$ એ સંકલનનો અચળાંક છે
C
$\frac{2+x}{2} \log \left(\frac{2+x}{\sqrt{e}}\right)+c$,જ્યાં $c$ એ સંકલનનો અચળાંક છે
D
$\frac{2+x}{2} \log (2+x) \sqrt{e}+c$,જ્યાં $c$ એ સંકલનનો અચળાંક છે

Solution

(A) ધારો કે $I = \int \log (2+x)^{2+x} \, dx$.
$\log(a^b) = b \log a$ ગુણધર્મનો ઉપયોગ કરતા,આપણને મળે છે:
$I = \int (2+x) \log(2+x) \, dx$.
ધારો કે $u = 2+x$,તો $du = dx$.
સંકલન $I = \int u \log u \, du$ બને છે.
ખંડશઃ સંકલન $\int f(u)g'(u) \, du = f(u)g(u) - \int f'(u)g(u) \, du$ નો ઉપયોગ કરતા,$f(u) = \log u$ અને $g'(u) = u$ લો.
તેથી $f'(u) = \frac{1}{u}$ અને $g(u) = \frac{u^2}{2}$.
$I = \frac{u^2}{2} \log u - \int \frac{1}{u} \cdot \frac{u^2}{2} \, du$
$I = \frac{u^2}{2} \log u - \frac{1}{2} \int u \, du$
$I = \frac{u^2}{2} \log u - \frac{1}{2} \cdot \frac{u^2}{2} + c$
$I = \frac{u^2}{2} \left( \log u - \frac{1}{2} \right) + c$
કારણ કે $\frac{1}{2} = \log \sqrt{e}$,તેથી:
$I = \frac{u^2}{2} (\log u - \log \sqrt{e}) + c = \frac{u^2}{2} \log \left( \frac{u}{\sqrt{e}} \right) + c$.
$u = 2+x$ પાછું મૂકતા:
$I = \frac{(2+x)^2}{2} \log \left( \frac{2+x}{\sqrt{e}} \right) + c$.
106
MediumMCQ
$\int x^2 \cos x \, dx =$
A
$x^2 \sin x + 2x \cos x - 2 \sin x + c$ જ્યાં $c$ એ સંકલનનો અચળાંક છે
B
$x^2 \sin x - 2x \cos x - 2 \sin x + c$ જ્યાં $c$ એ સંકલનનો અચળાંક છે
C
$x^2 \sin x - 2x \cos x + 2 \sin x + c$ જ્યાં $c$ એ સંકલનનો અચળાંક છે
D
$x^2 \sin x + 2x \cos x + 2 \sin x + c$ જ્યાં $c$ એ સંકલનનો અચળાંક છે

Solution

(A) $\int x^2 \cos x \, dx$ ની ગણતરી કરવા માટે,આપણે ખંડશઃ સંકલનની રીતનો ઉપયોગ કરીએ છીએ: $\int u \, dv = uv - \int v \, du$.
ધારો કે $u = x^2$ અને $dv = \cos x \, dx$.
તેથી $du = 2x \, dx$ અને $v = \sin x$.
સૂત્ર લાગુ પાડતા:
$\int x^2 \cos x \, dx = x^2 \sin x - \int (\sin x)(2x) \, dx = x^2 \sin x - 2 \int x \sin x \, dx$.
હવે,$\int x \sin x \, dx$ માટે ફરીથી ખંડશઃ સંકલન લાગુ કરો:
ધારો કે $u = x$ અને $dv = \sin x \, dx$.
તેથી $du = dx$ અને $v = -\cos x$.
$\int x \sin x \, dx = x(-\cos x) - \int (-\cos x) \, dx = -x \cos x + \int \cos x \, dx = -x \cos x + \sin x$.
આ કિંમતને મૂળ પદમાં મૂકતા:
$\int x^2 \cos x \, dx = x^2 \sin x - 2(-x \cos x + \sin x) + c = x^2 \sin x + 2x \cos x - 2 \sin x + c$.
107
EasyMCQ
$\int e^x \cos x \, dx =$
A
$\frac{e^x (\cos x + \sin x)}{2} + c$
B
$\frac{e^x (\sin x - \cos x)}{2} + c$
C
$\frac{e^x (\cos x - \sin x)}{2} + c$
D
$\frac{e^x (\sin x + \cos x)}{2} + c$

Solution

(A) ધારો કે $I = \int e^x \cos x \, dx$.
ખંડશઃ સંકલનનો ઉપયોગ કરતા,$\int u \, dv = uv - \int v \, du$.
ધારો કે $u = \cos x$ અને $dv = e^x \, dx$.
તેથી $du = -\sin x \, dx$ અને $v = e^x$.
$I = e^x \cos x - \int e^x (-\sin x) \, dx = e^x \cos x + \int e^x \sin x \, dx$.
હવે,ફરીથી ખંડશઃ સંકલનનો ઉપયોગ કરીને $\int e^x \sin x \, dx$ ની કિંમત શોધો.
ધારો કે $u = \sin x$ અને $dv = e^x \, dx$.
તેથી $du = \cos x \, dx$ અને $v = e^x$.
$\int e^x \sin x \, dx = e^x \sin x - \int e^x \cos x \, dx = e^x \sin x - I$.
આ કિંમતને $I$ ના સમીકરણમાં મૂકતા:
$I = e^x \cos x + e^x \sin x - I$.
$2I = e^x (\cos x + \sin x)$.
$I = \frac{e^x (\cos x + \sin x)}{2} + c$.
108
MediumMCQ
ધારો કે $I = \int \tan^{-1} \left( \frac{2x}{1-x^2} \right) dx$,તો $I - 2x \tan^{-1} x = $
A
$\log(1+x^2) + c$
B
$-\log(1+x^2) + c$
C
$-\log(1-x^2) + c$
D
$\log \left| \frac{2x}{1-x^2} \right| + c$

Solution

(B) આપણે જાણીએ છીએ કે $|x| < 1$ માટે $\tan^{-1} \left( \frac{2x}{1-x^2} \right) = 2 \tan^{-1} x$ થાય છે.
આ કિંમત સંકલનમાં મૂકતા,આપણને $I = \int 2 \tan^{-1} x \, dx$ મળે છે.
ખંડશઃ સંકલનનો ઉપયોગ કરતા,ધારો કે $u = \tan^{-1} x$ અને $dv = 2 \, dx$.
તેથી $du = \frac{1}{1+x^2} \, dx$ અને $v = 2x$ થાય.
સૂત્ર $\int u \, dv = uv - \int v \, du$ નો ઉપયોગ કરતા:
$I = 2x \tan^{-1} x - \int \frac{2x}{1+x^2} \, dx$.
ધારો કે $t = 1+x^2$,તો $dt = 2x \, dx$.
તેથી,$\int \frac{2x}{1+x^2} \, dx = \int \frac{1}{t} \, dt = \log|t| + c = \log(1+x^2) + c$.
આમ,$I = 2x \tan^{-1} x - \log(1+x^2) + c$.
પદોને ગોઠવતા,આપણને $I - 2x \tan^{-1} x = -\log(1+x^2) + c$ મળે છે.
109
EasyMCQ
$\int \log (1+x)^{1+x} \,dx=$
A
$(1+x)^2 \log (1+x)-\frac{1}{2}+c$; જ્યાં $c$ એ સંકલનનો અચળાંક છે.
B
$\frac{(1+x)^2}{2} \cdot \log (1+x)+c$,જ્યાં $c$ એ સંકલનનો અચળાંક છે.
C
$\frac{(1+x)^2}{2}\left[\log (1+x)-\frac{1}{2}\right]+c$,જ્યાં $c$ એ સંકલનનો અચળાંક છે.
D
$\frac{1+x}{2} \log (1+x)+c$,જ્યાં $c$ એ સંકલનનો અચળાંક છે.

Solution

(C) ધારો કે $I = \int \log (1+x)^{1+x} \,dx$.
ગુણધર્મ $\log(a^b) = b \log a$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને મળે:
$I = \int (1+x) \log (1+x) \,dx$.
$t = 1+x$ આદેશ લેતા,$dt = dx$ થાય.
$I = \int t \log t \,dt$.
ખંડશઃ સંકલનની રીત $\int u v \,dt = u \int v \,dt - \int (u' \int v \,dt) \,dt$ નો ઉપયોગ કરતા,જ્યાં $u = \log t$ અને $v = t$ છે:
$I = \log t \cdot \frac{t^2}{2} - \int (\frac{1}{t} \cdot \frac{t^2}{2}) \,dt$.
$I = \frac{t^2}{2} \log t - \frac{1}{2} \int t \,dt$.
$I = \frac{t^2}{2} \log t - \frac{1}{2} \cdot \frac{t^2}{2} + c$.
$I = \frac{t^2}{2} [\log t - \frac{1}{2}] + c$.
$t = 1+x$ પાછું મૂકતા:
$I = \frac{(1+x)^2}{2} [\log (1+x) - \frac{1}{2}] + c$.
110
EasyMCQ
$\int (f(x) g^{\prime \prime}(x) - f^{\prime \prime}(x) g(x)) \, dx$ ની કિંમત શોધો.
A
$f(x) g(x) - f^{\prime}(x) g^{\prime}(x) + C$
B
$f^{\prime}(x) g(x) - f(x) g^{\prime}(x) + C$
C
$f(x) g^{\prime}(x) - f^{\prime}(x) g(x) + C$
D
$f(x) g^{\prime}(x) + f^{\prime}(x) g(x) + C$

Solution

(C) આપેલ સંકલન માટે આપણે ખંડશઃ સંકલનની રીતનો ઉપયોગ કરીશું: $\int (f(x) g^{\prime \prime}(x) - f^{\prime \prime}(x) g(x)) \, dx$.
પ્રથમ,$\int f(x) g^{\prime \prime}(x) \, dx$ સંકલન લો. ખંડશઃ સંકલનનો ઉપયોગ કરતા,$u = f(x)$ અને $dv = g^{\prime \prime}(x) \, dx$ લો. તેથી $du = f^{\prime}(x) \, dx$ અને $v = g^{\prime}(x)$ મળે.
તેથી,$\int f(x) g^{\prime \prime}(x) \, dx = f(x) g^{\prime}(x) - \int f^{\prime}(x) g^{\prime}(x) \, dx$.
હવે,$\int f^{\prime \prime}(x) g(x) \, dx$ સંકલન લો. ખંડશઃ સંકલનનો ઉપયોગ કરતા,$u = g(x)$ અને $dv = f^{\prime \prime}(x) \, dx$ લો. તેથી $du = g^{\prime}(x) \, dx$ અને $v = f^{\prime}(x)$ મળે.
તેથી,$\int f^{\prime \prime}(x) g(x) \, dx = g(x) f^{\prime}(x) - \int g^{\prime}(x) f^{\prime}(x) \, dx$.
બંને પરિણામોની બાદબાકી કરતા:
$\int f(x) g^{\prime \prime}(x) \, dx - \int f^{\prime \prime}(x) g(x) \, dx = [f(x) g^{\prime}(x) - \int f^{\prime}(x) g^{\prime}(x) \, dx] - [g(x) f^{\prime}(x) - \int g^{\prime}(x) f^{\prime}(x) \, dx]$.
અહીં $\int f^{\prime}(x) g^{\prime}(x) \, dx$ પદ ઉડી જશે.
આમ,જવાબ $f(x) g^{\prime}(x) - f^{\prime}(x) g(x) + C$ મળે છે.
111
MediumMCQ
જો $f(x)=1+x$ અને $g(x)=\log x$ હોય,તો $\int g(f(x)) \, dx$ ની કિંમત શોધો.
A
$(1+x) \log (1+x)-x+c$,(જ્યાં $c$ એ સંકલનનો અચળાંક છે)
B
$(1+x) \log x-x+c$,(જ્યાં $c$ એ સંકલનનો અચળાંક છે)
C
$x \log (1+x)+c$,(જ્યાં $c$ એ સંકલનનો અચળાંક છે)
D
$(1+x) \log (1+x)+x+c$,(જ્યાં $c$ એ સંકલનનો અચળાંક છે)

Solution

(A) અહીં $f(x) = 1+x$ અને $g(x) = \log x$ આપેલ છે.
તેથી,$g(f(x)) = \log(1+x)$ થાય.
આપણે $\int \log(1+x) \, dx$ નું સંકલન કરવાનું છે.
ખંડશઃ સંકલનની રીત મુજબ,$\int u \, dv = uv - \int v \, du$.
ધારો કે $u = \log(1+x)$ અને $dv = dx$.
તેથી $du = \frac{1}{1+x} \, dx$ અને $v = x$ મળે.
$\int \log(1+x) \, dx = x \log(1+x) - \int \frac{x}{1+x} \, dx + c$.
અહીં $\frac{x}{1+x} = \frac{1+x-1}{1+x} = 1 - \frac{1}{1+x}$ લખી શકાય.
તેથી,$\int \log(1+x) \, dx = x \log(1+x) - \int (1 - \frac{1}{1+x}) \, dx + c$.
$= x \log(1+x) - (x - \log(1+x)) + c$.
$= x \log(1+x) - x + \log(1+x) + c$.
$= (1+x) \log(1+x) - x + c$.
112
DifficultMCQ
જો $I = \int \sin(\log x) \, dx$ હોય,તો $I$ ની કિંમત શું થાય?
A
$-\frac{x}{2}(\sin(\log x) - \cos(\log x)) + c$,જ્યાં $c$ એ સંકલનનો અચળાંક છે.
B
$\frac{x}{2}(\sin(\log x) - \cos(\log x)) + c$,જ્યાં $c$ એ સંકલનનો અચળાંક છે.
C
$\frac{x}{2}(\sin(\log x) + \cos(\log x)) + c$,જ્યાં $c$ એ સંકલનનો અચળાંક છે.
D
$-\frac{x}{2}(\sin(\log x) + \cos(\log x)) + c$,જ્યાં $c$ એ સંકલનનો અચળાંક છે.

Solution

(B) ધારો કે $\log x = t$,તેથી $x = e^t$. $t$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા,$dx = e^t \, dt$ મળે.
આ કિંમતો સંકલનમાં મૂકતા:
$I = \int \sin(t) e^t \, dt$.
ખંડશઃ સંકલનનો ઉપયોગ કરતા,$\int u \, dv = uv - \int v \, du$,જ્યાં $u = \sin t$ અને $dv = e^t \, dt$ લેતા,$du = \cos t \, dt$ અને $v = e^t$ મળે.
$I = e^t \sin t - \int e^t \cos t \, dt$.
ફરીથી $\int e^t \cos t \, dt$ માટે ખંડશઃ સંકલન કરતા:
$I = e^t \sin t - [e^t \cos t - \int e^t (-\sin t) \, dt]$.
$I = e^t \sin t - e^t \cos t - \int e^t \sin t \, dt$.
$I = e^t \sin t - e^t \cos t - I$.
$2I = e^t(\sin t - \cos t) + c$.
$t = \log x$ અને $e^t = x$ મૂકતા:
$2I = x(\sin(\log x) - \cos(\log x)) + c$.
$I = \frac{x}{2}(\sin(\log x) - \cos(\log x)) + c$.
113
DifficultMCQ
$\int \cos^{-1} x \, dx =$
A
$x \cos^{-1} x + \sqrt{1-x^2} + c$
B
$-x \cos^{-1} x + \sqrt{1+x^2} + c$
C
$x \cos^{-1} x - \sqrt{1+x^2} + c$
D
$x \cos^{-1} x - \sqrt{1-x^2} + c$

Solution

(D) સંકલન $I = \int \cos^{-1} x \, dx$ ની ગણતરી કરવા માટે,આપણે ખંડશઃ સંકલનની રીતનો ઉપયોગ કરીએ છીએ: $\int u \, dv = uv - \int v \, du$.
ધારો કે $u = \cos^{-1} x$ અને $dv = dx$.
તેથી $du = -\frac{1}{\sqrt{1-x^2}} \, dx$ અને $v = x$ મળે.
સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા: $I = x \cos^{-1} x - \int x \left( -\frac{1}{\sqrt{1-x^2}} \right) \, dx$.
$I = x \cos^{-1} x + \int \frac{x}{\sqrt{1-x^2}} \, dx$.
$\int \frac{x}{\sqrt{1-x^2}} \, dx$ ઉકેલવા માટે,ધારો કે $t = 1-x^2$,તેથી $dt = -2x \, dx$ અથવા $x \, dx = -\frac{1}{2} \, dt$.
આ સંકલન $\int \frac{-1/2}{\sqrt{t}} \, dt = -\frac{1}{2} \int t^{-1/2} \, dt = -\frac{1}{2} \left( \frac{t^{1/2}}{1/2} \right) = -\sqrt{t} = -\sqrt{1-x^2}$ બને છે.
તેથી,$I = x \cos^{-1} x - \sqrt{1-x^2} + c$.
114
EasyMCQ
$\int \sec ^{-1} x \, dx =$
A
$x \sec ^{-1} x + \log \left| x + \sqrt{x^2 - 1} \right| + c$
B
$x \sec ^{-1} x - \log \left| x + \sqrt{x^2 - 1} \right| + c$
C
$x \sec ^{-1} x - \log \left| x + \sqrt{x^2 + 1} \right| + c$
D
$x \sec ^{-1} x + \log \left| x + \sqrt{x^2 + 1} \right| + c$

Solution

(B) સંકલન $I = \int \sec^{-1} x \, dx$ ની ગણતરી કરવા માટે,આપણે ખંડશઃ સંકલનની રીતનો ઉપયોગ કરીએ છીએ: $\int u \, dv = uv - \int v \, du$.
ધારો કે $u = \sec^{-1} x$ અને $dv = dx$.
તેથી $du = \frac{1}{|x| \sqrt{x^2 - 1}} \, dx$ અને $v = x$ મળે.
સૂત્ર લાગુ પાડતા:
$I = x \sec^{-1} x - \int x \cdot \frac{1}{|x| \sqrt{x^2 - 1}} \, dx$.
જો $x > 1$ હોય,તો $|x| = x$ થાય,તેથી:
$I = x \sec^{-1} x - \int \frac{1}{\sqrt{x^2 - 1}} \, dx$.
પ્રમાણિત સંકલન સૂત્ર $\int \frac{1}{\sqrt{x^2 - a^2}} \, dx = \log \left| x + \sqrt{x^2 - a^2} \right| + C$ નો ઉપયોગ કરતા:
$I = x \sec^{-1} x - \log \left| x + \sqrt{x^2 - 1} \right| + C$.
115
MediumMCQ
$\int x^{3} e^{x^{2}} dx =$
A
$\frac{1}{2} e^{x^{2}}(x^{2}+1)+c$
B
$\frac{1}{2} e^{x^{2}}(x^{2}-1)+c$
C
$\frac{1}{2} e^{x}(x^{2}-1)+c$
D
$\frac{1}{2} e^{x}(x^{2}+1)+c$

Solution

(B) ધારો કે $I = \int x^{3} e^{x^{2}} dx$.
$x^{2} = t$ આદેશ લેતા,$2x dx = dt$ મળે,જેનો અર્થ છે કે $x dx = \frac{1}{2} dt$.
આ કિંમતો સંકલનમાં મૂકતા,$I = \frac{1}{2} \int t e^{t} dt$ મળે.
ખંડશઃ સંકલન (Integration by Parts) ની રીત $\int u dv = uv - \int v du$ નો ઉપયોગ કરતા,જ્યાં $u = t$ અને $dv = e^{t} dt$ છે.
તેથી $du = dt$ અને $v = e^{t}$ મળે.
આમ,$I = \frac{1}{2} [t e^{t} - \int e^{t} dt] = \frac{1}{2} [t e^{t} - e^{t}] + c$.
$e^{t}$ સામાન્ય લેતા,$I = \frac{1}{2} e^{t}(t - 1) + c$ મળે.
છેલ્લે $t = x^{2}$ પાછું મૂકતા,$I = \frac{1}{2} e^{x^{2}}(x^{2} - 1) + c$ મળે છે.
116
DifficultMCQ
$\int \cot x \cdot \log [\log (\sin x)] d x=$
A
$\log (\sin x)[\log (\sin x)+1]+c$
B
$\log (\sin x)[\log (\log (\sin x))+1]+c$
C
$\log (\sin x)[\log (\log (\sin x))-1]+c$
D
$\log (\sin x)[\log (\sin x)-1]+c$

Solution

(C) ધારો કે $I = \int \cot x \cdot \log [\log (\sin x)] d x$.
$t = \log (\sin x)$ આદેશ લેતા.
તેથી $dt = \frac{1}{\sin x} \cdot \cos x \, dx = \cot x \, dx$ મળે.
આમ,સંકલન $I = \int \log t \, dt$ બને છે.
ખંડશઃ સંકલનનો ઉપયોગ કરતા,$\int u \, dv = uv - \int v \, du$,જ્યાં $u = \log t$ અને $dv = dt$:
$I = t \log t - \int t \cdot \frac{1}{t} \, dt$.
$I = t \log t - \int 1 \, dt$.
$I = t \log t - t + c = t(\log t - 1) + c$.
$t = \log (\sin x)$ પાછું મૂકતા:
$I = \log (\sin x) [\log (\log (\sin x)) - 1] + c$.
117
MediumMCQ
$\int \sin ^{-1} x \, dx =$
A
$x \sin ^{-1} x + \sqrt{1 - x^2} + c$
B
$x \sin ^{-1} x - \sqrt{1 - x^2} + c$
C
$x \sin ^{-1} x - \sqrt{1 + x^2} + c$
D
$x \sin ^{-1} x + \sqrt{1 + x^2} + c$

Solution

(A) ધારો કે $I = \int \sin^{-1} x \cdot 1 \, dx$.
ખંડશઃ સંકલનનો ઉપયોગ કરતા,$\int u \cdot v \, dx = u \int v \, dx - \int (u' \cdot \int v \, dx) \, dx$.
અહીં,$u = \sin^{-1} x$ અને $v = 1$ છે.
$I = \sin^{-1} x \cdot x - \int \frac{1}{\sqrt{1 - x^2}} \cdot x \, dx$.
$I = x \sin^{-1} x - \int \frac{x}{\sqrt{1 - x^2}} \, dx$.
$\int \frac{x}{\sqrt{1 - x^2}} \, dx$ ઉકેલવા માટે,$1 - x^2 = t$ લો,તેથી $-2x \, dx = dt$,એટલે કે $x \, dx = -\frac{1}{2} dt$.
$\int \frac{x}{\sqrt{1 - x^2}} \, dx = \int \frac{-1/2}{\sqrt{t}} \, dt = -\frac{1}{2} \int t^{-1/2} \, dt = -\frac{1}{2} \cdot \frac{t^{1/2}}{1/2} = -\sqrt{t} = -\sqrt{1 - x^2}$.
આ કિંમત $I$ ના સમીકરણમાં મૂકતા:
$I = x \sin^{-1} x - (-\sqrt{1 - x^2}) + c = x \sin^{-1} x + \sqrt{1 - x^2} + c$.
118
MediumMCQ
$\int(1+x) \log x \, dx =$
A
$\left(x+\frac{x^{2}}{2}\right) \log x+\left(x-\frac{x^{2}}{4}\right)+C$
B
$\left(x+\frac{x^{2}}{2}\right) \log x-\left(x+\frac{x^{2}}{4}\right)+C$
C
$\left(x+\frac{x^{2}}{2}\right) \log x-\left(x-\frac{x^{2}}{4}\right)+C$
D
$\left(x+\frac{x^{2}}{2}\right) \log x+\left(x+\frac{x^{2}}{4}\right)+C$

Solution

(B) ધારો કે $I = \int (1+x) \log x \, dx$.
ખંડશઃ સંકલનનો ઉપયોગ કરતા,$u = \log x$ અને $dv = (1+x) \, dx$ લો.
તેથી $du = \frac{1}{x} \, dx$ અને $v = x + \frac{x^2}{2}$ મળે.
સૂત્ર $\int u \, dv = uv - \int v \, du$ નો ઉપયોગ કરતા:
$I = \log x \left(x + \frac{x^2}{2}\right) - \int \left(x + \frac{x^2}{2}\right) \cdot \frac{1}{x} \, dx$.
$I = \left(x + \frac{x^2}{2}\right) \log x - \int \left(1 + \frac{x}{2}\right) \, dx$.
$I = \left(x + \frac{x^2}{2}\right) \log x - \left(x + \frac{x^2}{4}\right) + C$.
119
MediumMCQ
$\int \cos (\log x) \, dx$ નું મૂલ્ય શું છે?
A
$\frac{1}{2}[\sin (\log x)+\cos (\log x)]+C$
B
$\frac{x}{2}[\sin (\log x)+\cos (\log x)]+C$
C
$\frac{x}{2}[\sin (\log x)-\cos (\log x)]+C$
D
$\frac{1}{2}[\sin (\log x)-\cos (\log x)]+C$

Solution

(B) ધારો કે $I = \int \cos (\log x) \cdot 1 \, dx \dots (i)$
ખંડશઃ સંકલનનો ઉપયોગ કરતા,$\int u \, dv = uv - \int v \, du$.
ધારો કે $u = \cos (\log x)$ અને $dv = 1 \, dx$.
તેથી $du = -\sin (\log x) \cdot \frac{1}{x} \, dx$ અને $v = x$.
$I = x \cos (\log x) - \int x \cdot (-\sin (\log x)) \cdot \frac{1}{x} \, dx$
$I = x \cos (\log x) + \int \sin (\log x) \, dx$
હવે,$\int \sin (\log x) \cdot 1 \, dx$ માટે ફરીથી ખંડશઃ સંકલનનો ઉપયોગ કરતા:
$I = x \cos (\log x) + [x \sin (\log x) - \int x \cdot \cos (\log x) \cdot \frac{1}{x} \, dx] + C$
$I = x \cos (\log x) + x \sin (\log x) - \int \cos (\log x) \, dx + C$
$I = x [\cos (\log x) + \sin (\log x)] - I + C$
$2I = x [\sin (\log x) + \cos (\log x)] + C$
$I = \frac{x}{2} [\sin (\log x) + \cos (\log x)] + C$
120
MediumMCQ
$\int x \log x \, dx$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{x^{2}}{4}(2 \log x - 1) + c$
B
$\frac{x^{2}}{2}(2 \log x - 1) + c$
C
$\frac{x^{2}}{4}(2 \log x + 1) + c$
D
$\frac{x^{2}}{2}(2 \log x + 1) + c$

Solution

(A) સંકલન $\int x \log x \, dx$ ની ગણતરી કરવા માટે,આપણે ખંડશઃ સંકલનની રીતનો ઉપયોગ કરીએ છીએ: $\int u \, dv = uv - \int v \, du$.
ધારો કે $u = \log x$ અને $dv = x \, dx$.
તેથી,$du = \frac{1}{x} \, dx$ અને $v = \frac{x^2}{2}$.
સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા:
$\int x \log x \, dx = (\log x) \cdot \frac{x^2}{2} - \int \frac{x^2}{2} \cdot \frac{1}{x} \, dx$
$= \frac{x^2}{2} \log x - \frac{1}{2} \int x \, dx$
$= \frac{x^2}{2} \log x - \frac{1}{2} \cdot \frac{x^2}{2} + c$
$= \frac{x^2}{2} \log x - \frac{x^2}{4} + c$
$= \frac{x^2}{4} (2 \log x - 1) + c$.
121
MediumMCQ
જો $\int e^{x^2} \cdot x^3 \, dx = e^{x^2} f(x) + c$ અને $f(1) = 0$ હોય (જ્યાં $c$ એ સંકલનનો અચળાંક છે),તો $f(x)$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{x-1}{2}$
B
$\frac{x^2+1}{2}$
C
$\frac{x+1}{2}$
D
$\frac{x^2-1}{2}$

Solution

(D) ધારો કે $I = \int e^{x^2} \cdot x^3 \, dx$.
$t = x^2$ આદેશ લેતા,$dt = 2x \, dx$ મળે,જેનો અર્થ છે કે $x \, dx = \frac{1}{2} dt$.
આ કિંમતો સંકલનમાં મૂકતા:
$I = \frac{1}{2} \int e^t \cdot t \, dt$.
ખંડશઃ સંકલનનો ઉપયોગ કરતા,$\int u \, dv = uv - \int v \, du$,જ્યાં $u = t$ અને $dv = e^t \, dt$:
$I = \frac{1}{2} (t e^t - \int e^t \, dt) = \frac{1}{2} (t e^t - e^t) + c$.
$I = \frac{1}{2} e^t (t - 1) + c$.
હવે $t = x^2$ પાછું મૂકતા:
$I = \frac{1}{2} e^{x^2} (x^2 - 1) + c$.
આપેલ સ્વરૂપ $e^{x^2} f(x) + c$ સાથે સરખાવતા,આપણને $f(x) = \frac{x^2 - 1}{2}$ મળે છે.
અહીં $f(1) = \frac{1^2 - 1}{2} = 0$ થાય છે,જે શરતનું પાલન કરે છે.
122
DifficultMCQ
જો $f(x) = \frac{1}{\log x}$ અને $g(x) = \frac{1}{(\log x)^2}$ હોય,તો સંકલન $\int \{f(x) - g(x)\} dx$ ની કિંમત શોધો. (જ્યાં $C$ એ સંકલનનો અચળાંક છે.)
A
$(\log x)^2 + C$
B
$x \log x + C$
C
$\frac{x}{\log x} + C$
D
$\frac{1}{\log x} + C$

Solution

(C) આપણે સંકલન $I = \int \left( \frac{1}{\log x} - \frac{1}{(\log x)^2} \right) dx$ ની કિંમત શોધવાની છે.
સંકલનના સરવાળાના નિયમનો ઉપયોગ કરતા:
$I = \int \frac{1}{\log x} dx - \int \frac{1}{(\log x)^2} dx$.
પ્રથમ પદ $\int \frac{1}{\log x} dx$ માટે ખંડશઃ સંકલનનો ઉપયોગ કરતા,$u = \frac{1}{\log x}$ અને $dv = dx$ લો.
તેથી $du = -\frac{1}{(\log x)^2} \cdot \frac{1}{x} dx$ અને $v = x$ મળે.
ખંડશઃ સંકલનના સૂત્ર $\int u dv = uv - \int v du$ મુજબ:
$\int \frac{1}{\log x} dx = \frac{x}{\log x} - \int x \left( -\frac{1}{(\log x)^2} \cdot \frac{1}{x} \right) dx$
$= \frac{x}{\log x} + \int \frac{1}{(\log x)^2} dx$.
આ કિંમતને મૂળ પદ $I$ માં મૂકતા:
$I = \left( \frac{x}{\log x} + \int \frac{1}{(\log x)^2} dx \right) - \int \frac{1}{(\log x)^2} dx$
$I = \frac{x}{\log x} + C$.
123
EasyMCQ
$\int e^{\sin x} \sin 2x \, dx = $ . . . . . . $+ c$.
A
$2e^{\sin x}(\sin x - 1)$
B
$2e^{\sin x}(\sin x + 1)$
C
$e^{\sin x}(\sin x - 1)$
D
$e^{\sin x}(\sin x + 1)$

Solution

(A) ધારો કે $I = \int e^{\sin x} \sin 2x \, dx$.
નિત્યસમ $\sin 2x = 2 \sin x \cos x$ નો ઉપયોગ કરતા:
$I = \int e^{\sin x} (2 \sin x \cos x) \, dx$.
ધારો કે $t = \sin x$,તેથી $dt = \cos x \, dx$.
આ કિંમતો સંકલનમાં મૂકતા:
$I = \int e^t (2t) \, dt = 2 \int t e^t \, dt$.
ખંડશઃ સંકલનનો ઉપયોગ કરતા,$\int u \, dv = uv - \int v \, du$,જ્યાં $u = t$ અને $dv = e^t \, dt$:
$I = 2 [t e^t - \int e^t \, dt] = 2 [t e^t - e^t] + c$.
$I = 2 e^t (t - 1) + c$.
$t = \sin x$ પાછું મૂકતા:
$I = 2 e^{\sin x} (\sin x - 1) + c$.
આમ,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.
124
EasyMCQ
$\int \log x^2 \, dx =$ . . . . . . $+ C$.
A
$x \log x - x$
B
$2 x(\log x^2 - 1)$
C
$2 x(\log x + 1)$
D
$2 x \log \left(\frac{x}{e}\right)$

Solution

(D) આપણે સંકલન $I = \int \log x^2 \, dx$ ની કિંમત શોધવાની છે.
લઘુગણકના ગુણધર્મ મુજબ,$\log x^2 = 2 \log x$.
તેથી,$I = \int 2 \log x \, dx = 2 \int \log x \, dx$.
ખંડશઃ સંકલનની રીતનો ઉપયોગ કરતા,$\int \log x \, dx = x \log x - x + C_1$.
તેથી,$I = 2(x \log x - x) + C = 2x \log x - 2x + C$.
આને આપણે $2x(\log x - 1) = 2x(\log x - \log e) = 2x \log \left(\frac{x}{e}\right) + C$ તરીકે લખી શકીએ.
આમ,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.
125
EasyMCQ
$\int e^x \cdot \cos 2x \, dx = $ . . . . . . $+ C$.
A
$\frac{e^x}{5}(\cos 2x - 2 \sin 2x)$
B
$\frac{e^x}{\sqrt{5}}(\cos 2x + 2 \sin 2x)$
C
$\frac{e^x}{\sqrt{5}}(\cos 2x - 2 \sin 2x)$
D
$\frac{e^x}{5}(\cos 2x + 2 \sin 2x)$

Solution

(D) ધારો કે $I = \int e^x \cos 2x \, dx$.
ખંડશઃ સંકલનના સૂત્ર $\int u \cdot v \, dx = u \int v \, dx - \int (u' \int v \, dx) \, dx$ નો ઉપયોગ કરતા,$u = \cos 2x$ અને $v = e^x$ લો.
$I = \cos 2x \cdot e^x - \int (-2 \sin 2x) \cdot e^x \, dx = e^x \cos 2x + 2 \int e^x \sin 2x \, dx$.
ફરીથી $\int e^x \sin 2x \, dx$ માટે $u = \sin 2x$ અને $v = e^x$ લઈને ખંડશઃ સંકલન કરતા:
$\int e^x \sin 2x \, dx = \sin 2x \cdot e^x - \int (2 \cos 2x) \cdot e^x \, dx = e^x \sin 2x - 2I$.
આ કિંમત $I$ ના સમીકરણમાં મૂકતા:
$I = e^x \cos 2x + 2(e^x \sin 2x - 2I) = e^x \cos 2x + 2e^x \sin 2x - 4I$.
$5I = e^x(\cos 2x + 2 \sin 2x)$.
$I = \frac{e^x}{5}(\cos 2x + 2 \sin 2x) + C$.
આમ,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.
126
EasyMCQ
$\int (x^2 + 3x + 2) e^x dx = $ . . . . . . $+ C$.
A
$(x^2 - x + 1) e^x$
B
$(x^2 + x - 1) e^x$
C
$(x^2 + x + 1) e^x$
D
$(x^2 - 1) e^x$

Solution

(C) સંકલન $I = \int (x^2 + 3x + 2) e^x dx$ ની ગણતરી કરવા માટે,આપણે ખંડશઃ સંકલન (integration by parts) ના સૂત્રનો ઉપયોગ કરીએ છીએ: $\int u dv = uv - \int v du$.
ધારો કે $u = x^2 + 3x + 2$ અને $dv = e^x dx$.
તેથી $du = (2x + 3) dx$ અને $v = e^x$ મળે.
$I = (x^2 + 3x + 2) e^x - \int (2x + 3) e^x dx$.
હવે,$\int (2x + 3) e^x dx$ માટે ફરીથી ખંડશઃ સંકલનનો ઉપયોગ કરતા:
ધારો કે $u_1 = 2x + 3$ અને $dv_1 = e^x dx$.
તેથી $du_1 = 2 dx$ અને $v_1 = e^x$ મળે.
$\int (2x + 3) e^x dx = (2x + 3) e^x - \int 2 e^x dx = (2x + 3) e^x - 2e^x = (2x + 1) e^x$.
આ કિંમતને $I$ ના સમીકરણમાં મૂકતા:
$I = (x^2 + 3x + 2) e^x - (2x + 1) e^x + C$.
$I = (x^2 + 3x + 2 - 2x - 1) e^x + C$.
$I = (x^2 + x + 1) e^x + C$.
આમ,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
127
EasyMCQ
જો સુરેખ વિધેયો $f(x)$ અને $g(x)$ એ $\int[(3x-1) \cos x + (1-2x) \sin x] dx = f(x) \cos x + g(x) \sin x + C$ નું સમાધાન કરે,તો:
A
$f(x) = 3x-5$
B
$g(x) = 3+x$
C
$f(x) = 3(x-1)$
D
$g(x) = 3(x-1)$

Solution

(D) ધારો કે $I = \int[(3x-1) \cos x + (1-2x) \sin x] dx$.
ખંડશઃ સંકલનનો ઉપયોગ કરતા,$\int u dv = uv - \int v du$:
$\int (3x-1) \cos x dx = (3x-1) \sin x + 3 \cos x$.
$\int (1-2x) \sin x dx = (2x-1) \cos x - 2 \sin x$.
બંનેનો સરવાળો કરતા: $I = (3x-3) \sin x + (2x+2) \cos x + C$.
$f(x) \cos x + g(x) \sin x + C$ સાથે સરખાવતા,$f(x) = 2x+2$ અને $g(x) = 3(x-1)$ મળે છે.
128
MediumMCQ
$\int e^{\sin x} \sin 2 x \, dx$ નું મૂલ્ય શોધો.
A
$2 e^{\sin x}(\sin x-1)+C$
B
$2 e^{\sin x}(\sin x+1)+C$
C
$2 e^{\sin x}(\cos x+1)+C$
D
$2 e^{\sin x}(\cos x-1)+C$

Solution

(A) આપેલ છે,$I = \int e^{\sin x} \sin 2x \, dx$
નિત્યસમ $\sin 2x = 2 \sin x \cos x$ નો ઉપયોગ કરતા:
$I = \int e^{\sin x} (2 \sin x \cos x) \, dx = 2 \int e^{\sin x} \sin x \cos x \, dx$
ધારો કે $\sin x = t$,તેથી $\cos x \, dx = dt$.
આ કિંમતો સંકલનમાં મૂકતા:
$I = 2 \int e^t \cdot t \, dt$
ખંડશઃ સંકલન (Integration by parts) $\int u \, dv = uv - \int v \, du$ નો ઉપયોગ કરતા,જ્યાં $u = t$ અને $dv = e^t \, dt$:
$I = 2 [t e^t - \int e^t \, dt] = 2 [t e^t - e^t] + C$
$I = 2 e^t (t - 1) + C$
$t = \sin x$ પાછું મૂકતા:
$I = 2 e^{\sin x} (\sin x - 1) + C$
129
MediumMCQ
જ્યારે $x > 0$ હોય,ત્યારે $\int \cos^{-1}\left(\frac{1-x^{2}}{1+x^{2}}\right) dx$ શું થાય?
A
$2[x \tan^{-1} x - \frac{1}{2} \log(1+x^{2})] + C$
B
$2[x \tan^{-1} x + \frac{1}{2} \log(1+x^{2})] + C$
C
$2x \tan^{-1} x + \log(1+x^{2}) + C$
D
$2x \tan^{-1} x - \log(1+x^{2}) + C$

Solution

(D) આપેલ છે કે $x > 0$ માટે,આપણે $I = \int \cos^{-1}\left(\frac{1-x^{2}}{1+x^{2}}\right) dx$ ની કિંમત શોધવાની છે.
ત્રિકોણમિતીય આદેશ $x = \tan \theta$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણે જાણીએ છીએ કે $x > 0$ માટે,$\cos^{-1}\left(\frac{1-x^{2}}{1+x^{2}}\right) = 2 \tan^{-1} x$ થાય.
આને સંકલનમાં મૂકતા,આપણને $I = \int 2 \tan^{-1} x dx = 2 \int \tan^{-1} x dx$ મળે.
ખંડશઃ સંકલનનો ઉપયોગ કરતા,ધારો કે $u = \tan^{-1} x$ અને $dv = dx$. તેથી $du = \frac{1}{1+x^{2}} dx$ અને $v = x$ થાય.
$I = 2 \left( x \tan^{-1} x - \int \frac{x}{1+x^{2}} dx \right)$.
$\int \frac{x}{1+x^{2}} dx$ ને ઉકેલવા માટે,ધારો કે $t = 1+x^{2}$,તેથી $dt = 2x dx$,એટલે કે $x dx = \frac{1}{2} dt$ થાય.
આમ,$\int \frac{x}{1+x^{2}} dx = \frac{1}{2} \int \frac{1}{t} dt = \frac{1}{2} \log(1+x^{2})$ થાય.
આ કિંમત પાછી મૂકતા,$I = 2x \tan^{-1} x - 2 \left( \frac{1}{2} \log(1+x^{2}) \right) + C = 2x \tan^{-1} x - \log(1+x^{2}) + C$ મળે.
130
DifficultMCQ
$ \int x^{3} \sin 3 x \, dx = $
A
$ \frac{x^{3} \cos 3 x}{3} + \frac{x^{2} \sin 3 x}{3} - \frac{2 x \cos 3 x}{9} - \frac{2 \sin 3 x}{27} + C $
B
$ -\frac{x^{3} \cos 3 x}{3} + \frac{x^{2} \sin 3 x}{3} - \frac{2 x \cos 3 x}{9} - \frac{2 \sin 3 x}{27} + C $
C
$ -\frac{x^{3} \cos 3 x}{3} - \frac{x^{2} \sin 3 x}{3} + \frac{2 x \cos 3 x}{9} - \frac{2 \sin 3 x}{27} + C $
D
$ -\frac{x^{3} \cos 3 x}{3} + \frac{x^{2} \sin 3 x}{3} + \frac{2 x \cos 3 x}{9} - \frac{2 \sin 3 x}{27} + C $

Solution

(D) સંકલન $ I = \int x^{3} \sin 3 x \, dx $ ની ગણતરી કરવા માટે,આપણે ખંડશઃ સંકલન (Integration by Parts) અથવા ટેબ્યુલર પદ્ધતિનો ઉપયોગ કરીએ છીએ.
સૂત્ર $ \int u v \, dx = u v_1 - u' v_2 + u'' v_3 - u''' v_4 + \dots $ નો ઉપયોગ કરતા,જ્યાં $ u = x^3 $ અને $ v = \sin 3x $:
$ u = x^3, u' = 3x^2, u'' = 6x, u''' = 6, u'''' = 0 $
$ v_1 = \int \sin 3x \, dx = -\frac{\cos 3x}{3} $
$ v_2 = \int -\frac{\cos 3x}{3} \, dx = -\frac{\sin 3x}{9} $
$ v_3 = \int -\frac{\sin 3x}{9} \, dx = \frac{\cos 3x}{27} $
$ v_4 = \int \frac{\cos 3x}{27} \, dx = \frac{\sin 3x}{81} $
આ કિંમતોને સૂત્રમાં મૂકતા:
$ I = x^3 \left( -\frac{\cos 3x}{3} \right) - (3x^2) \left( -\frac{\sin 3x}{9} \right) + (6x) \left( \frac{\cos 3x}{27} \right) - (6) \left( \frac{\sin 3x}{81} \right) + C $
$ I = -\frac{x^3 \cos 3x}{3} + \frac{x^2 \sin 3x}{3} + \frac{2x \cos 3x}{9} - \frac{2 \sin 3x}{27} + C $
131
DifficultMCQ
$\int e^{x} \cdot x^{5} \, dx$ શું છે?
A
$e^{x}[x^{5}+5 x^{4}+20 x^{3}+60 x^{2}+120 x+120]+C$
B
$e^{x}[x^{5}-5 x^{4}-20 x^{3}-60 x^{2}-120 x-120]+C$
C
$e^{x}[x^{5}-5 x^{4}+20 x^{3}-60 x^{2}+120 x-120]+C$
D
$e^{x}[x^{5}+5 x^{4}+20 x^{3}-60 x^{2}-120 x+120]+C$

Solution

(C) આપણે ખંડશઃ સંકલન (integration by parts) ના સૂત્રનો ઉપયોગ કરીએ છીએ: $\int u \cdot v \, dx = u \int v \, dx - \int (u' \int v \, dx) \, dx$.
ધારો કે $I = \int e^{x} \cdot x^{5} \, dx$.
સામાન્યીકૃત ખંડશઃ સંકલન સૂત્ર $\int e^{x} f(x) \, dx = e^{x} [f(x) - f'(x) + f''(x) - f'''(x) + f^{(4)}(x) - f^{(5)}(x)] + C$ નો ઉપયોગ કરતા.
અહીં,$f(x) = x^{5}$.
તેથી,$f'(x) = 5x^{4}$,$f''(x) = 20x^{3}$,$f'''(x) = 60x^{2}$,$f^{(4)}(x) = 120x$,અને $f^{(5)}(x) = 120$.
આ કિંમતોને સૂત્રમાં મૂકતા:
$I = e^{x} [x^{5} - 5x^{4} + 20x^{3} - 60x^{2} + 120x - 120] + C$.
132
MediumMCQ
જો $n \in N$ અને $I_{n}=\int(\log x)^{n} dx$ હોય,તો $I_{n}+n I_{n-1}$ બરાબર શું થાય?
A
$\frac{(\log x)^{n+1}}{n+1}$
B
$x(\log x)^{n}+C$
C
$(\log x)^{n-1}$
D
$\frac{(\log x)^{n}}{n}$

Solution

(B) આપેલ છે કે $I_{n}=\int(\log x)^{n} dx$.
ખંડશઃ સંકલનનો ઉપયોગ કરતા,ધારો કે $u = (\log x)^{n}$ અને $dv = dx$.
તેથી $du = n(\log x)^{n-1} \cdot \frac{1}{x} dx$ અને $v = x$ મળે.
સૂત્ર $\int u dv = uv - \int v du$ નો ઉપયોગ કરતા:
$I_{n} = x(\log x)^{n} - \int x \cdot n(\log x)^{n-1} \cdot \frac{1}{x} dx$
$I_{n} = x(\log x)^{n} - n \int (\log x)^{n-1} dx$
$I_{n} = x(\log x)^{n} - n I_{n-1}$
પદોને ગોઠવતા,આપણને મળે છે:
$I_{n} + n I_{n-1} = x(\log x)^{n} + C$.
133
MediumMCQ
જો $f(x) = \lim _{n \rightarrow \infty} n^2 \left(x^{\frac{1}{n}} - x^{\frac{1}{n+1}}\right), x > 0$ હોય,તો $\int x f(x) d x =$
A
$\frac{x^2}{2} \log x + C$
B
$\frac{x^2}{2} \log x + \frac{x^2}{4} + C$
C
$\frac{x^2}{2} \log x - \frac{x^2}{4} + C$
D
$-\frac{x^2}{2} \log x + \frac{x^2}{4} + C$

Solution

(C) ધારો કે $m = \frac{1}{n}$. જેમ $n \rightarrow \infty$,તેમ $m \rightarrow 0$.
$f(x) = \lim _{m \rightarrow 0} \frac{1}{m^2} \left(x^m - x^{\frac{m}{m+1}}\right)$
$f(x) = \lim _{m \rightarrow 0} \frac{x^{\frac{m}{m+1}}}{m^2} \left(x^{m - \frac{m}{m+1}} - 1\right) = \lim _{m \rightarrow 0} \frac{x^{\frac{m}{m+1}}}{m^2} \left(x^{\frac{m^2}{m+1}} - 1\right)$
$f(x) = \lim _{m \rightarrow 0} x^{\frac{m}{m+1}} \cdot \left(\frac{x^{\frac{m^2}{m+1}} - 1}{\frac{m^2}{m+1}}\right) \cdot \frac{1}{m+1}$
પ્રમાણિત લક્ષ $\lim _{t \rightarrow 0} \frac{a^t - 1}{t} = \log a$ નો ઉપયોગ કરતા:
$f(x) = x^0 \cdot \log x \cdot \frac{1}{0+1} = \log x$
હવે,$\int x f(x) d x = \int x \log x d x$.
ખંડશઃ સંકલનનો ઉપયોગ કરતા: $\int u v d x = u \int v d x - \int (u' \int v d x) d x$.
ધારો કે $u = \log x$ અને $v = x$.
$\int x \log x d x = \log x \cdot \frac{x^2}{2} - \int \frac{1}{x} \cdot \frac{x^2}{2} d x$
$= \frac{x^2}{2} \log x - \int \frac{x}{2} d x = \frac{x^2}{2} \log x - \frac{x^2}{4} + C$.
134
DifficultMCQ
જો $\int f(x) dx = \psi(x)$ હોય,તો $\int x^5 f(x^3) dx = $
A
$\frac{1}{3}[x^3 \psi(x^3)] - \int x^2 \psi(x^3) dx$
B
$\frac{1}{3}[x^3 \psi(x^3)] + \int x^2 \psi(x^3) dx$
C
$-\frac{1}{3}[x^3 \psi(x^3)] - \int x^3 \psi(x^3) dx$
D
$-\frac{1}{3}[x^3 \psi(x^3)] + \int x^3 \psi(x^3) dx$

Solution

(A) આપેલ છે કે $\int f(x) dx = \psi(x)$.
ધારો કે $I = \int x^5 f(x^3) dx = \int x^3 f(x^3) x^2 dx$.
$t = x^3$ આદેશ લેતા,$dt = 3x^2 dx$ મળે,જેનો અર્થ છે કે $x^2 dx = \frac{dt}{3}$.
આ કિંમતો સંકલનમાં મૂકતા,$I = \int t f(t) \frac{dt}{3} = \frac{1}{3} \int t f(t) dt$ મળે.
ખંડશઃ સંકલનનો ઉપયોગ કરતા,જ્યાં $u = t$ અને $dv = f(t) dt$ (તેથી $du = dt$ અને $v = \psi(t)$):
$I = \frac{1}{3} [t \psi(t) - \int \psi(t) dt]$.
હવે,$t = x^3$ પાછું મૂકતા:
$I = \frac{1}{3} [x^3 \psi(x^3) - \int \psi(x^3) (3x^2 dx)]$.
$I = \frac{1}{3} x^3 \psi(x^3) - \int x^2 \psi(x^3) dx$.
135
MediumMCQ
જો $I_n = \int (\ln x)^n dx$ હોય,તો $I_n + n I_{n-1}$ ઉકેલો.
A
$x(\ln x)^{n-1} + k$
B
$x(\ln x)^n + k$
C
$\frac{(\ln x)^n}{x} + k$
D
$\frac{(\ln x)^{n-1}}{x} + k$

Solution

(B) આપેલ છે કે $I_n = \int (\ln x)^n dx$.
ખંડશઃ સંકલન (Integration by parts) નો ઉપયોગ કરતા,ધારો કે $u = (\ln x)^n$ અને $dv = dx$.
તેથી $du = n(\ln x)^{n-1} \cdot \frac{1}{x} dx$ અને $v = x$ મળે.
$I_n = x(\ln x)^n - \int x \cdot \frac{n(\ln x)^{n-1}}{x} dx + k$.
$I_n = x(\ln x)^n - n \int (\ln x)^{n-1} dx + k$.
કારણ કે $I_{n-1} = \int (\ln x)^{n-1} dx$,તેથી આપણને મળે:
$I_n = x(\ln x)^n - n I_{n-1} + k$.
પદોને ફરીથી ગોઠવતા,આપણને મળે:
$I_n + n I_{n-1} = x(\ln x)^n + k$.
136
MediumMCQ
જો $I_{m, n} = \int e^{mx} \cdot x^n \, dx$ હોય,તો $I_{m, n} + \frac{n}{m} I_{m, n-1} =$
A
$x^n \cdot e^{mx} + c$
B
$\frac{x^n e^{mx}}{n} + c$
C
$\frac{x^n \cdot e^{mx}}{m} + c$
D
$\frac{-x^n \cdot e^{mx}}{m} + c$

Solution

(C) આપેલ છે કે $I_{m, n} = \int e^{mx} \cdot x^n \, dx$.
ખંડશઃ સંકલનનો ઉપયોગ કરતા,ધારો કે $u = x^n$ અને $dv = e^{mx} \, dx$.
તેથી $du = nx^{n-1} \, dx$ અને $v = \frac{e^{mx}}{m}$ મળે.
$I_{m, n} = \int u \, dv = uv - \int v \, du$.
$I_{m, n} = x^n \left( \frac{e^{mx}}{m} \right) - \int \left( \frac{e^{mx}}{m} \right) (nx^{n-1}) \, dx$.
$I_{m, n} = \frac{x^n e^{mx}}{m} - \frac{n}{m} \int e^{mx} x^{n-1} \, dx$.
કારણ કે $I_{m, n-1} = \int e^{mx} x^{n-1} \, dx$,તેથી આપણને મળે:
$I_{m, n} = \frac{x^n e^{mx}}{m} - \frac{n}{m} I_{m, n-1} + c$.
પદોને ગોઠવતા,આપણને મળે:
$I_{m, n} + \frac{n}{m} I_{m, n-1} = \frac{x^n e^{mx}}{m} + c$.
તેથી,વિકલ્પ $C$ સાચો છે.
137
MediumMCQ
$\int \operatorname{Cos}^{-1}\left(\frac{1-x^2}{1+x^2}\right) d x=$
A
$2\left[x \operatorname{Tan}^{-1} x-\log \sqrt{1+x^2}\right]+c$
B
$2x \operatorname{Tan}^{-1} x+\log \sqrt{1-x^2}+c$
C
$x \operatorname{Tan}^{-1} x+\log \sqrt{1-x^2}+c$
D
$2\left[\operatorname{Tan}^{-1} x-\log \sqrt{1+x^2}\right]+c$

Solution

(A) ધારો કે $x = \tan \theta$,તો $dx = \sec^2 \theta d\theta$.
આ કિંમત સંકલનમાં મૂકતા:
$\int \operatorname{Cos}^{-1}\left(\frac{1-\tan^2 \theta}{1+\tan^2 \theta}\right) \sec^2 \theta d\theta = \int \operatorname{Cos}^{-1}(\cos 2\theta) \sec^2 \theta d\theta = \int 2\theta \sec^2 \theta d\theta$.
ખંડશઃ સંકલનનો ઉપયોગ કરતા,$u = 2\theta$ અને $dv = \sec^2 \theta d\theta$ લો.
તેથી $du = 2 d\theta$ અને $v = \tan \theta$.
$\int 2\theta \sec^2 \theta d\theta = 2\theta \tan \theta - \int 2 \tan \theta d\theta$.
$= 2\theta \tan \theta - 2 \ln|\sec \theta| + c$.
કારણ કે $x = \tan \theta$,તેથી $\theta = \tan^{-1} x$ અને $\sec \theta = \sqrt{1+\tan^2 \theta} = \sqrt{1+x^2}$.
કિંમત પાછી મૂકતા,આપણને મળે છે:
$2x \tan^{-1} x - 2 \ln(\sqrt{1+x^2}) + c = 2x \tan^{-1} x - \ln(1+x^2) + c$.
આને $2[x \tan^{-1} x - \frac{1}{2} \ln(1+x^2)] + c = 2[x \tan^{-1} x - \ln \sqrt{1+x^2}] + c$ તરીકે લખી શકાય છે.
138
MediumMCQ
$x > 0$ માટે $\int x \operatorname{Cos}^{-1}\left(\frac{1-x^2}{1+x^2}\right) d x$ ની કિંમત શોધો.
A
$-x + (1+x^2) \operatorname{Tan}^{-1} x + c$
B
$x - (1+x^2) \operatorname{Cot}^{-1} x + c$
C
$-x + (1+x^2) \operatorname{Cot}^{-1} x + c$
D
$x - (1+x^2) \operatorname{Tan}^{-1} x + c$

Solution

(A) ધારો કે $I = \int x \operatorname{Cos}^{-1}\left(\frac{1-x^2}{1+x^2}\right) dx$.
$x = \operatorname{Tan} \theta$ લેતા,$dx = \operatorname{Sec}^2 \theta d\theta$.
$x > 0$ હોવાથી,$\theta \in (0, \pi/2)$.
પદાવલિ $\operatorname{Cos}^{-1}\left(\frac{1-\operatorname{Tan}^2 \theta}{1+\operatorname{Tan}^2 \theta}\right) = \operatorname{Cos}^{-1}(\operatorname{Cos} 2\theta) = 2\theta$ થશે.
તેથી,$I = \int \operatorname{Tan} \theta (2\theta) \operatorname{Sec}^2 \theta d\theta = 2 \int \theta \operatorname{Tan} \theta \operatorname{Sec}^2 \theta d\theta$.
ખંડશઃ સંકલનનો ઉપયોગ કરતા,$u = \theta$ અને $dv = \operatorname{Tan} \theta \operatorname{Sec}^2 \theta d\theta$ લેતા.
તેથી $du = d\theta$ અને $v = \frac{\operatorname{Tan}^2 \theta}{2}$.
$I = 2 \left[ \theta \cdot \frac{\operatorname{Tan}^2 \theta}{2} - \int \frac{\operatorname{Tan}^2 \theta}{2} d\theta \right] = \theta \operatorname{Tan}^2 \theta - \int (\operatorname{Sec}^2 \theta - 1) d\theta$.
$I = \theta \operatorname{Tan}^2 \theta - \operatorname{Tan} \theta + \theta + c = \theta (1 + \operatorname{Tan}^2 \theta) - \operatorname{Tan} \theta + c$.
$\theta = \operatorname{Tan}^{-1} x$ અને $\operatorname{Tan} \theta = x$ પાછા મૂકતા:
$I = (1+x^2) \operatorname{Tan}^{-1} x - x + c$.
139
MediumMCQ
$\int \sin^{-1}\left(\sqrt{\frac{x}{a+x}}\right) dx =$
A
$(a+x) \tan^{-1} \sqrt{\frac{x}{a}} + \sqrt{ax} + c$
B
$(a+x) \tan^{-1} \sqrt{\frac{x}{a}} + \sqrt{ax} + c$
C
$(a+x) \tan^{-1} \sqrt{\frac{a}{x}} - \sqrt{ax} + c$
D
$(a+x) \tan^{-1} \sqrt{\frac{x}{a}} - \sqrt{ax} + c$

Solution

(D) ધારો કે $I = \int \sin^{-1}\left(\sqrt{\frac{x}{a+x}}\right) dx$.
$x = a \tan^2 \theta$ લેતા,$dx = 2a \tan \theta \sec^2 \theta d\theta$ મળે.
તેથી $\sqrt{\frac{x}{a+x}} = \sqrt{\frac{a \tan^2 \theta}{a(1 + \tan^2 \theta)}} = \sin \theta$.
માટે,$I = \int \theta (2a \tan \theta \sec^2 \theta) d\theta = 2a \int \theta \tan \theta \sec^2 \theta d\theta$.
ખંડશઃ સંકલનનો ઉપયોગ કરતા,$u = \theta$ અને $dv = \tan \theta \sec^2 \theta d\theta$ લેતા.
તેથી $du = d\theta$ અને $v = \frac{\tan^2 \theta}{2}$ મળે.
$I = 2a \left[ \theta \frac{\tan^2 \theta}{2} - \int \frac{\tan^2 \theta}{2} d\theta \right] = a \theta \tan^2 \theta - a \int (\sec^2 \theta - 1) d\theta$.
$I = a \theta \tan^2 \theta - a(\tan \theta - \theta) + c = a \theta (\tan^2 \theta + 1) - a \tan \theta + c$.
અહીં $\tan^2 \theta = \frac{x}{a}$ હોવાથી,$\theta = \tan^{-1} \sqrt{\frac{x}{a}}$ મળે.
$I = a \tan^{-1} \sqrt{\frac{x}{a}} (\frac{x}{a} + 1) - a \sqrt{\frac{x}{a}} + c = (x+a) \tan^{-1} \sqrt{\frac{x}{a}} - \sqrt{ax} + c$.
140
MediumMCQ
જો $\int \frac{e^{\sqrt{x}}}{\sqrt{x}} (x + \sqrt{x}) dx = e^{\sqrt{x}} [Ax + B \sqrt{x} + C] + K$ હોય,તો $A + B + C = $
A
$-2$
B
$2$
C
$4$
D
$-4$

Solution

(B) ધારો કે $I = \int \frac{e^{\sqrt{x}}}{\sqrt{x}} (x + \sqrt{x}) dx$.
$\sqrt{x} = t$ આદેશ લેતા,$\frac{1}{2\sqrt{x}} dx = dt$,જેનો અર્થ છે કે $\frac{dx}{\sqrt{x}} = 2 dt$.
આ કિંમતો સંકલનમાં મૂકતા:
$I = \int e^t (t^2 + t) (2 dt) = 2 \int (t^2 + t) e^t dt$.
ખંડશઃ સંકલનનો ઉપયોગ કરતા $\int u v' dt = uv - \int u' v dt$,જ્યાં $u = t^2 + t$ અને $v' = e^t$. તો $u' = 2t + 1$ અને $v = e^t$.
$I = 2 [(t^2 + t) e^t - \int (2t + 1) e^t dt]$.
હવે,$\int (2t + 1) e^t dt$ નું ફરીથી ખંડશઃ સંકલન કરતા:
$u = 2t + 1$ અને $v' = e^t$ લેતા,$u' = 2$ અને $v = e^t$.
$\int (2t + 1) e^t dt = (2t + 1) e^t - \int 2 e^t dt = (2t + 1) e^t - 2 e^t = (2t - 1) e^t$.
આ કિંમત $I$ ના સમીકરણમાં મૂકતા:
$I = 2 [ (t^2 + t) e^t - (2t - 1) e^t ] + K = 2 e^t [ t^2 + t - 2t + 1 ] + K = 2 e^t [ t^2 - t + 1 ] + K$.
$t = \sqrt{x}$ હોવાથી,$I = e^{\sqrt{x}} [ 2x - 2\sqrt{x} + 2 ] + K$.
આને $e^{\sqrt{x}} [ Ax + B\sqrt{x} + C ] + K$ સાથે સરખાવતા,$A = 2$,$B = -2$,અને $C = 2$ મળે છે.
તેથી,$A + B + C = 2 - 2 + 2 = 2$.
141
EasyMCQ
$\int (\cos x) \log \cot (\frac{x}{2}) dx =$
A
$(\sin x) \log \cot (\frac{x}{2}) + c$
B
$(\cos x) \log \cot (\frac{x}{2}) + c$
C
$(\sin x) \log \cot (\frac{x}{2}) + x + c$
D
$(\sin x) \log \cot (\frac{x}{2}) - x + c$

Solution

(C) ખંડશઃ સંકલનનો ઉપયોગ કરતા,ધારો કે $u = \log \cot (\frac{x}{2})$ અને $dv = \cos x dx$.
તેથી $du = \frac{1}{\cot (\frac{x}{2})} \cdot (-\csc^2 (\frac{x}{2})) \cdot \frac{1}{2} dx = -\frac{1}{2 \sin (\frac{x}{2}) \cos (\frac{x}{2})} dx = -\frac{1}{\sin x} dx$.
અને $v = \int \cos x dx = \sin x$.
સૂત્ર $\int u dv = uv - \int v du$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\int \cos x \log \cot (\frac{x}{2}) dx = \sin x \log \cot (\frac{x}{2}) - \int \sin x \cdot (-\frac{1}{\sin x}) dx$
$= \sin x \log \cot (\frac{x}{2}) + \int 1 dx$
$= \sin x \log \cot (\frac{x}{2}) + x + c$.
142
MediumMCQ
$\int \frac{x \cdot \log x}{\left(\sqrt{x^2-1}\right)^3} d x=$
A
$\sec ^{-1} x+\frac{\log x}{\sqrt{x^2-1}}+C$
B
$\sec ^{-1} x-\frac{\log x}{\sqrt{x^2-1}}+C$
C
$\frac{\log x}{\sqrt{x^2-1}}-\sec ^{-1} x+C$
D
$\frac{-\log x}{\sqrt{x^2-1}}-\sec ^{-1} x+C$

Solution

(B) ધારો કે $I = \int \frac{x \log x}{(x^2-1)^{3/2}} dx$.
ખંડશઃ સંકલનનો ઉપયોગ કરતા,$u = \log x$ અને $dv = \frac{x}{(x^2-1)^{3/2}} dx$ લો.
તેથી $du = \frac{1}{x} dx$ અને $v = \int (x^2-1)^{-3/2} x dx = -(x^2-1)^{-1/2} = -\frac{1}{\sqrt{x^2-1}}$.
સૂત્ર $\int u dv = uv - \int v du$ નો ઉપયોગ કરતા:
$I = -\frac{\log x}{\sqrt{x^2-1}} - \int \left(-\frac{1}{\sqrt{x^2-1}}\right) \frac{1}{x} dx$
$I = -\frac{\log x}{\sqrt{x^2-1}} + \int \frac{1}{x \sqrt{x^2-1}} dx$
કારણ કે $\int \frac{1}{x \sqrt{x^2-1}} dx = \sec^{-1} x + C$,
$I = \sec^{-1} x - \frac{\log x}{\sqrt{x^2-1}} + C$.
143
MediumMCQ
સંકલન શોધો: $\int \frac{\sqrt{x^2+1}\left[\log \left(x^2+1\right)-2 \log x\right]}{x^4} d x$
A
$\frac{1}{9}\left(1+\frac{1}{x^2}\right)^{\frac{3}{2}}\left[2-3 \log \left(1+\frac{1}{x^2}\right)\right]+c$
B
$\frac{1}{3}\left(1+\frac{1}{x^2}\right)^{\frac{1}{2}}\left[6-\log \left(1+\frac{1}{x^2}\right)^2\right]+c$
C
$\frac{1}{9}\left(1+\frac{1}{x^2}\right)\left[3-2 \log \left(1+\frac{1}{x^2}\right)^{\frac{1}{2}}\right]+c$
D
$\frac{1}{3}\left(1+\frac{1}{x^2}\right)^{\frac{3}{2}}\left[3+\log \left(1+\frac{1}{x^2}\right)\right]+c$

Solution

(A) ધારો કે $I = \int \frac{\sqrt{x^2+1}\left[\log \left(x^2+1\right)-2 \log x\right]}{x^4} d x$.
આપણે સંકલ્યને આ રીતે ફરીથી લખી શકીએ:
$I = \int \frac{x\sqrt{1+\frac{1}{x^2}} \left[\log \left(x^2(1+\frac{1}{x^2})\right)-2 \log x\right]}{x^4} d x$
$I = \int \frac{\sqrt{1+\frac{1}{x^2}} \left[\log x^2 + \log(1+\frac{1}{x^2}) - 2 \log x\right]}{x^3} d x$
કારણ કે $\log x^2 = 2 \log x$,પદાવલી સરળ બને છે:
$I = \int \frac{\sqrt{1+\frac{1}{x^2}} \log(1+\frac{1}{x^2})}{x^3} d x$.
ધારો કે $1+\frac{1}{x^2} = t^2$. તો $-\frac{2}{x^3} dx = 2t dt$,જે સૂચવે છે કે $-\frac{dx}{x^3} = t dt$.
આ કિંમતો સંકલનમાં મૂકતા:
$I = -\int t \cdot \log(t^2) \cdot t dt = -\int t^2 \cdot 2 \log t dt = -2 \int t^2 \log t dt$.
ખંડશઃ સંકલનનો ઉપયોગ કરતા:
$I = -2 \left[ \frac{t^3}{3} \log t - \int \frac{t^3}{3} \cdot \frac{1}{t} dt \right] = -2 \left[ \frac{t^3}{3} \log t - \frac{t^3}{9} \right] = \frac{2}{9} t^3 - \frac{2}{3} t^3 \log t$.
$I = \frac{1}{9} t^3 [2 - 6 \log t] = \frac{1}{9} t^3 [2 - 3 \log t^2]$.
$t^2 = 1+\frac{1}{x^2}$ અને $t = (1+\frac{1}{x^2})^{1/2}$ મૂકતા:
$I = \frac{1}{9} (1+\frac{1}{x^2})^{3/2} [2 - 3 \log (1+\frac{1}{x^2})] + c$.
144
DifficultMCQ
સંકલન શોધો: $\int \operatorname{Tan}^{-1}\left(x^{\frac{1}{3}}\right) d x$
A
$\frac{1}{2} \log \left(1+x^{\frac{2}{3}}\right)-\frac{1}{2} x^{\frac{2}{3}}+c$
B
$x \operatorname{Tan}^{-1}\left(x^{\frac{1}{3}}\right)-\frac{1}{2} x^{\frac{2}{3}}+c$
C
$\frac{1}{2} \log \left(1+x^{\frac{1}{3}}\right)-\frac{1}{2} x^{\frac{2}{3}}+c$
D
$x \operatorname{Tan}^{-1}\left(x^{\frac{1}{3}}\right)+\frac{1}{2} \log \left(1+x^{\frac{2}{3}}\right)-\frac{1}{2} x^{\frac{2}{3}}+c$

Solution

(D) ધારો કે $I = \int \operatorname{Tan}^{-1}\left(x^{\frac{1}{3}}\right) d x$.
$x = t^3$ આદેશ લેતા,$dx = 3t^2 dt$ મળે.
$I = \int \operatorname{Tan}^{-1}(t) \cdot 3t^2 dt = 3 \int t^2 \operatorname{Tan}^{-1}(t) dt$.
ખંડશઃ સંકલનનો ઉપયોગ કરતા,$u = \operatorname{Tan}^{-1}(t)$ અને $dv = t^2 dt$ લેતા,
$du = \frac{1}{1+t^2} dt$ અને $v = \frac{t^3}{3}$ મળે.
$I = 3 \left[ \frac{t^3}{3} \operatorname{Tan}^{-1}(t) - \int \frac{t^3}{3(1+t^2)} dt \right] = t^3 \operatorname{Tan}^{-1}(t) - \int \frac{t^3}{1+t^2} dt$.
$\frac{t^3}{1+t^2} = \frac{t(t^2+1)-t}{1+t^2} = t - \frac{t}{1+t^2}$ હોવાથી,
$I = t^3 \operatorname{Tan}^{-1}(t) - \int \left( t - \frac{t}{1+t^2} \right) dt = t^3 \operatorname{Tan}^{-1}(t) - \frac{t^2}{2} + \frac{1}{2} \log(1+t^2) + c$.
$t = x^{\frac{1}{3}}$ મૂકતા,$I = x \operatorname{Tan}^{-1}(x^{\frac{1}{3}}) - \frac{1}{2} x^{\frac{2}{3}} + \frac{1}{2} \log(1+x^{\frac{2}{3}}) + c$ મળે.
145
DifficultMCQ
$\int \cos^{-1}(2x^2-1) \, dx =$
A
$2(x \sin^{-1} x + \sqrt{1-x^2}) + c$
B
$2(x \cos^{-1} x + \sqrt{1-x^2}) + c$
C
$2(x \cos^{-1} x - \sqrt{1-x^2}) + c$
D
$2(x \sin^{-1} x - \sqrt{1-x^2}) + c$

Solution

(C) ધારો કે $I = \int \cos^{-1}(2x^2-1) \, dx$.
$x = \cos \theta$ આદેશ લેતા,$dx = -\sin \theta \, d\theta$ મળે.
સંકલન $I = \int \cos^{-1}(2 \cos^2 \theta - 1) \cdot (-\sin \theta) \, d\theta$ થશે.
નિત્યસમ $\cos 2\theta = 2 \cos^2 \theta - 1$ નો ઉપયોગ કરતા,$I = \int \cos^{-1}(\cos 2\theta) \cdot (-\sin \theta) \, d\theta = \int 2\theta \cdot (-\sin \theta) \, d\theta = -2 \int \theta \sin \theta \, d\theta$.
ખંડશઃ સંકલન (Integration by parts) $\int u \, dv = uv - \int v \, du$ નો ઉપયોગ કરતા,જ્યાં $u = \theta$ અને $dv = \sin \theta \, d\theta$:
$I = -2 [\theta(-\cos \theta) - \int (-\cos \theta) \, d\theta] = -2 [-\theta \cos \theta + \sin \theta] + c = 2\theta \cos \theta - 2 \sin \theta + c$.
અહીં $x = \cos \theta$ હોવાથી,$\theta = \cos^{-1} x$ અને $\sin \theta = \sqrt{1 - \cos^2 \theta} = \sqrt{1-x^2}$ મળે.
આ કિંમતો મૂકતા,$I = 2x \cos^{-1} x - 2\sqrt{1-x^2} + c = 2(x \cos^{-1} x - \sqrt{1-x^2}) + c$.
146
MediumMCQ
$\int (\log x)^3 x^4 \, dx =$
A
$x^5 \left[ \frac{1}{5}(\log x)^3 - \frac{3}{25}(\log x)^2 + \frac{6}{125} \log x - \frac{6}{625} \right] + c$
B
$x^5 \left[ \frac{1}{5}(\log x)^3 - \frac{2}{25}(\log x)^2 + \frac{6}{125} \log x - \frac{12}{125} \right] + c$
C
$x^5 \left[ \frac{1}{5}(\log x)^3 - \frac{4}{25}(\log x)^2 - \frac{9}{125} \log x - \frac{8}{125} \right] + c$
D
$x^5 \left[ \frac{1}{5}(\log x)^3 + \frac{3}{25}(\log x)^2 - \frac{6}{125} \log x - \frac{6}{125} \right] + c$

Solution

(A) $I = \int (\log x)^3 x^4 \, dx$ ની ગણતરી કરવા માટે,આપણે ખંડશઃ સંકલન (integration by parts) નો ઉપયોગ કરીએ છીએ: $\int u \, dv = uv - \int v \, du$.
ધારો કે $u = (\log x)^3$ અને $dv = x^4 \, dx$.
તેથી $du = 3(\log x)^2 \cdot \frac{1}{x} \, dx$ અને $v = \frac{x^5}{5}$ મળે.
$I = \frac{x^5}{5}(\log x)^3 - \int \frac{x^5}{5} \cdot 3(\log x)^2 \cdot \frac{1}{x} \, dx = \frac{x^5}{5}(\log x)^3 - \frac{3}{5} \int x^4 (\log x)^2 \, dx$.
ફરીથી $\int x^4 (\log x)^2 \, dx$ માટે ખંડશઃ સંકલનનો ઉપયોગ કરતા,જ્યાં $u = (\log x)^2$ અને $dv = x^4 \, dx$:
$I = \frac{x^5}{5}(\log x)^3 - \frac{3}{5} \left[ \frac{x^5}{5}(\log x)^2 - \int \frac{x^5}{5} \cdot 2 \log x \cdot \frac{1}{x} \, dx \right] = \frac{x^5}{5}(\log x)^3 - \frac{3}{25} x^5 (\log x)^2 + \frac{6}{25} \int x^4 \log x \, dx$.
છેલ્લી વાર $\int x^4 \log x \, dx$ માટે ખંડશઃ સંકલનનો ઉપયોગ કરતા,જ્યાં $u = \log x$ અને $dv = x^4 \, dx$:
$I = \frac{x^5}{5}(\log x)^3 - \frac{3}{25} x^5 (\log x)^2 + \frac{6}{25} \left[ \frac{x^5}{5} \log x - \int \frac{x^5}{5} \cdot \frac{1}{x} \, dx \right] = \frac{x^5}{5}(\log x)^3 - \frac{3}{25} x^5 (\log x)^2 + \frac{6}{125} x^5 \log x - \frac{6}{125} \int x^4 \, dx$.
$I = \frac{x^5}{5}(\log x)^3 - \frac{3}{25} x^5 (\log x)^2 + \frac{6}{125} x^5 \log x - \frac{6}{625} x^5 + c$.
$x^5$ સામાન્ય લેતા,આપણને $x^5 \left[ \frac{1}{5}(\log x)^3 - \frac{3}{25}(\log x)^2 + \frac{6}{125} \log x - \frac{6}{625} \right] + c$ મળે છે.
147
MediumMCQ
જો $\int x^2 \cos^2 x \, dx = \frac{1}{6} f(x) + g(x) \sin 2x + h(x) \cos 2x + c$ હોય,તો $f(1) + g(2) + h(\frac{1}{2}) = $
A
$0$
B
$2$
C
$1$
D
$-1$

Solution

(B) આપણે જાણીએ છીએ કે $\cos^2 x = \frac{1 + \cos 2x}{2}$.
આ કિંમત સંકલનમાં મૂકતા,આપણને મળે $\int x^2 \left(\frac{1 + \cos 2x}{2}\right) dx = \frac{1}{2} \int x^2 dx + \frac{1}{2} \int x^2 \cos 2x dx$.
$= \frac{1}{2} \cdot \frac{x^3}{3} + \frac{1}{2} \left[ x^2 \cdot \frac{\sin 2x}{2} - \int 2x \cdot \frac{\sin 2x}{2} dx \right]$
$= \frac{x^3}{6} + \frac{x^2 \sin 2x}{4} - \frac{1}{2} \int x \sin 2x dx$.
ખંડશઃ સંકલનનો ઉપયોગ કરતા $\int x \sin 2x dx = x \left(-\frac{\cos 2x}{2}\right) - \int 1 \cdot \left(-\frac{\cos 2x}{2}\right) dx = -\frac{x \cos 2x}{2} + \frac{\sin 2x}{4}$.
કિંમત પાછી મૂકતા: $\frac{x^3}{6} + \frac{x^2 \sin 2x}{4} - \frac{1}{2} \left( -\frac{x \cos 2x}{2} + \frac{\sin 2x}{4} \right) + c = \frac{x^3}{6} + \left( \frac{x^2}{4} - \frac{1}{8} \right) \sin 2x + \left( \frac{x}{4} \right) \cos 2x + c$.
$\frac{1}{6} f(x) + g(x) \sin 2x + h(x) \cos 2x + c$ સાથે સરખાવતા,આપણને $f(x) = x^3$,$g(x) = \frac{x^2}{4} - \frac{1}{8}$,અને $h(x) = \frac{x}{4}$ મળે છે.
તેથી $f(1) = 1^3 = 1$,$g(2) = \frac{2^2}{4} - \frac{1}{8} = 1 - \frac{1}{8} = \frac{7}{8}$,અને $h(\frac{1}{2}) = \frac{1/2}{4} = \frac{1}{8}$.
અંતે,$f(1) + g(2) + h(\frac{1}{2}) = 1 + \frac{7}{8} + \frac{1}{8} = 1 + 1 = 2$.
148
MediumMCQ
$\int (\log_{e} 2x)^3 dx =$
A
$x[(\log_{e} 2x)^3 - 3(\log_{e} 2x)^2 + 6(\log_{e} 2x) - 6] + c$
B
$\frac{x}{4}[4(\log_{e} 2x)^3 - 6(\log_{e} 2x)^2 + 6(\log_{e} 2x) - 3] + c$
C
$\frac{x}{2}[(\log_{e} 2x)^3 - 3(\log_{e} 2x)^2 + 3(\log_{e} 2x) - 6] + c$
D
$x[(\log_{e} 2x)^3 - 6(\log_{e} 2x)^2 + 18(\log_{e} 2x) - 54] + c$

Solution

(A) ધારો કે $I = \int (\log_{e} 2x)^3 dx$.
$t = \log_{e} 2x$ આદેશ લેતા,$2x = e^t$,તેથી $x = \frac{1}{2} e^t$ અને $dx = \frac{1}{2} e^t dt$.
$I = \int t^3 \cdot \frac{1}{2} e^t dt = \frac{1}{2} \int t^3 e^t dt$.
ખંડશઃ સંકલન $\int u dv = uv - \int v du$ નો ઉપયોગ કરતા,જ્યાં $u = t^3$ અને $dv = e^t dt$:
$I = \frac{1}{2} [t^3 e^t - \int 3t^2 e^t dt] = \frac{1}{2} t^3 e^t - \frac{3}{2} \int t^2 e^t dt$.
ફરીથી ખંડશઃ સંકલન કરતા:
$\int t^2 e^t dt = t^2 e^t - 2 \int t e^t dt = t^2 e^t - 2(t e^t - e^t) = t^2 e^t - 2t e^t + 2e^t$.
કિંમત મુકતા:
$I = \frac{1}{2} t^3 e^t - \frac{3}{2} [t^2 e^t - 2t e^t + 2e^t] + c = \frac{1}{2} e^t [t^3 - 3t^2 + 6t - 6] + c$.
$e^t = 2x$ અને $t = \log_{e} 2x$ હોવાથી:
$I = \frac{1}{2} (2x) [(\log_{e} 2x)^3 - 3(\log_{e} 2x)^2 + 6(\log_{e} 2x) - 6] + c = x[(\log_{e} 2x)^3 - 3(\log_{e} 2x)^2 + 6(\log_{e} 2x) - 6] + c$.
149
EasyMCQ
$\int e^{2x+3} \sin 6x \, dx =$
A
$\frac{e^{2x+3}}{40}(2 \sin 6x - 6 \cos 6x) + C$
B
$\frac{e^{2x+3}}{40}(2 \cos 6x + 6 \sin 6x) + C$
C
$\frac{e^{2x+3}}{40}(2 \sin 6x - 6 \cos 6x) + C$
D
$\frac{e^{2x+3}}{40}(\cos 6x - 3 \sin 6x) + C$

Solution

(A) ધારો કે $I = \int e^{2x+3} \sin 6x \, dx$.
ખંડશઃ સંકલન (Integration by parts) $\int u \, dv = uv - \int v \, du$ નો ઉપયોગ કરતા,$u = \sin 6x$ અને $dv = e^{2x+3} \, dx$ લો.
તેથી $du = 6 \cos 6x \, dx$ અને $v = \frac{e^{2x+3}}{2}$ મળે.
$I = \frac{e^{2x+3}}{2} \sin 6x - \int \frac{e^{2x+3}}{2} \cdot 6 \cos 6x \, dx = \frac{e^{2x+3}}{2} \sin 6x - 3 \int e^{2x+3} \cos 6x \, dx$.
ફરીથી $\int e^{2x+3} \cos 6x \, dx$ માટે ખંડશઃ સંકલન કરતા:
$u = \cos 6x, dv = e^{2x+3} \, dx \implies du = -6 \sin 6x \, dx, v = \frac{e^{2x+3}}{2}$.
$I = \frac{e^{2x+3}}{2} \sin 6x - 3 \left[ \frac{e^{2x+3}}{2} \cos 6x - \int \frac{e^{2x+3}}{2} (-6 \sin 6x) \, dx \right]$.
$I = \frac{e^{2x+3}}{2} \sin 6x - \frac{3}{2} e^{2x+3} \cos 6x - 9 \int e^{2x+3} \sin 6x \, dx$.
$I = \frac{e^{2x+3}}{2} \sin 6x - \frac{3}{2} e^{2x+3} \cos 6x - 9I$.
$10I = \frac{e^{2x+3}}{2} (\sin 6x - 3 \cos 6x) + C$.
$I = \frac{e^{2x+3}}{20} (\sin 6x - 3 \cos 6x) + C = \frac{e^{2x+3}}{40} (2 \sin 6x - 6 \cos 6x) + C$.
150
DifficultMCQ
$\int x^3(\log x)^2 \, dx = $
A
$(\log x)^2 \frac{x^4}{4} + \frac{1}{2} \left[ (\log x) \frac{x^4}{4} + \frac{x^4}{16} \right] + C$
B
$(\log x)^2 \frac{x^4}{4} - \frac{1}{2} \left[ (\log x) \frac{x^4}{4} + \frac{x^4}{16} \right] + C$
C
$(\log x)^2 \frac{x^4}{4} - \frac{1}{2} \left[ (\log x) \frac{x^4}{4} - \frac{x^4}{16} \right] + C$
D
$(\log x)^2 \frac{x^4}{4} + \frac{1}{2} \left[ (\log x) \frac{x^4}{4} - \frac{x^4}{16} \right] + C$

Solution

(C) ખંડશઃ સંકલન (Integration by parts) નો ઉપયોગ કરતા,$\int u \, dv = uv - \int v \, du$.
ધારો કે $u = (\log x)^2$ અને $dv = x^3 \, dx$.
તેથી $du = 2(\log x) \cdot \frac{1}{x} \, dx$ અને $v = \frac{x^4}{4}$ મળે.
$I = \int x^3(\log x)^2 \, dx = (\log x)^2 \cdot \frac{x^4}{4} - \int \frac{x^4}{4} \cdot 2(\log x) \cdot \frac{1}{x} \, dx$
$I = \frac{x^4}{4}(\log x)^2 - \frac{1}{2} \int x^3 \log x \, dx$
હવે,$\int x^3 \log x \, dx$ માટે ફરીથી ખંડશઃ સંકલનનો ઉપયોગ કરતા:
ધારો કે $u = \log x$ અને $dv = x^3 \, dx$.
તેથી $du = \frac{1}{x} \, dx$ અને $v = \frac{x^4}{4}$ મળે.
$\int x^3 \log x \, dx = \frac{x^4}{4} \log x - \int \frac{x^4}{4} \cdot \frac{1}{x} \, dx = \frac{x^4}{4} \log x - \frac{x^4}{16}$.
આ કિંમત પાછી મૂકતા:
$I = \frac{x^4}{4}(\log x)^2 - \frac{1}{2} \left[ \frac{x^4}{4} \log x - \frac{x^4}{16} \right] + C$.

7-1.Indefinite Integral — Integration by Parts · Frequently Asked Questions

1Are these 7-1.Indefinite Integral questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a 7-1.Indefinite Integral Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.