Microbes in Household Products Questions in Gujarati

(C) લેક્ટિક એસિડ બેક્ટેરિયા $(LAB)$ એ બેક્ટેરિયાનો એક સમૂહ છે જે દૂધમાં વૃદ્ધિ પામે છે અને તેને દહીંમાં ફેરવે છે.
આ પ્રક્રિયા દરમિયાન,તેઓ એસિડ ઉત્પન્ન કરે છે જે દૂધના પ્રોટીનને જમાવે છે અને તેનું આંશિક પાચન કરે છે.
$LAB$ વિટામિન $B_{12}$ ના પ્રમાણમાં વધારો કરીને દૂધની પોષક ગુણવત્તા સુધારવામાં પણ મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.

(D) આથવણ એ એક ચયાપચયની પ્રક્રિયા છે જે ઉત્સેચકોની ક્રિયા દ્વારા કાર્બનિક પદાર્થોમાં રાસાયણિક ફેરફારો લાવે છે.
$1$. માછલી: આથવણયુક્ત માછલીની બનાવટો ઘણી સંસ્કૃતિઓમાં સામાન્ય છે,જ્યાં સૂક્ષ્મજીવો પ્રોટીનનું વિઘટન કરીને વિશિષ્ટ સ્વાદ બનાવે છે અને ખોરાકને સાચવે છે.
$2$. સોયાબીન: $Tempeh$,$Miso$ અને સોયા સોસ જેવી આથવણયુક્ત સોયાબીનની બનાવટો સૂક્ષ્મજીવી આથવણનો ઉપયોગ કરીને વ્યાપકપણે બનાવવામાં આવે છે.
$3$. વાંસ: આથવણયુક્ત વાંસની કૂંપળો વિવિધ પ્રદેશોમાં પરંપરાગત ખાદ્ય પદાર્થ છે,જે લેક્ટિક એસિડ બેક્ટેરિયા દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવે છે.
આ તમામ વસ્તુઓ આથવણની પ્રક્રિયા દ્વારા ખાદ્ય સામગ્રી તરીકે તૈયાર કરી શકાય છે,તેથી સાચો જવાબ $D$ છે.

(B) $LAB$ (લેક્ટિક એસિડ બેક્ટેરિયા) જેવા કે $Lactobacillus$ દૂધમાં વૃદ્ધિ પામે છે અને તેને દહીંમાં રૂપાંતરિત કરે છે.
આ પ્રક્રિયા દરમિયાન,તેઓ એસિડ (ખાસ કરીને લેક્ટિક એસિડ) ઉત્પન્ન કરે છે જે દૂધના પ્રોટીન (કેસીન) ને જમાવે છે અને તેનું આંશિક પાચન કરે છે.
આ એસિડિકરણની પ્રક્રિયા દૂધને જમાવવા માટે જવાબદાર છે.

(D) બેકર્સ યીસ્ટ એ બેકિંગમાં વપરાતી યીસ્ટની જાતિ માટેનું સામાન્ય નામ છે,જેને વૈજ્ઞાનિક રીતે $Saccharomyces \ cerevisiae$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આ યીસ્ટનો ઉપયોગ આથવણની પ્રક્રિયામાં $CO_2$ ઉત્પન્ન કરવા માટે થાય છે,જે કણકને ફૂલવામાં મદદ કરે છે,જેનાથી બ્રેડ નરમ અને છિદ્રાળુ બને છે.

(A) બ્રેડ બનાવવા માટે $Saccharomyces \ cerevisiae$ નામની યીસ્ટનો ઉપયોગ થાય છે,જેને સામાન્ય રીતે 'બ્રુઅર્સ યીસ્ટ' અથવા 'બેકર્સ યીસ્ટ' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તે આથવણની પ્રક્રિયા કરે છે,જેના દ્વારા $CO_2$ વાયુ મુક્ત થાય છે,જે કણકને ફૂલાવે છે અને બ્રેડને નરમ અને છિદ્રાળુ બનાવે છે.

(C) દૂધમાંથી દહીં બનાવવાની પ્રક્રિયા લેક્ટિક એસિડ બૅક્ટેરિયા $(LAB)$ દ્વારા કરવામાં આવે છે,જેમ કે લેક્ટોબેસિલસ. આ બૅક્ટેરિયા દૂધમાં વૃદ્ધિ પામે છે અને એસિડ ઉત્પન્ન કરીને દૂધને દહીંમાં ફેરવે છે,જે દૂધના પ્રોટીનને જમાવે છે અને તેનું આંશિક પાચન કરે છે.

(A) બેકર્સ યીસ્ટ એ $Saccharomyces \ cerevisiae$ નામની યીસ્ટની જાતિઓ માટેનું સામાન્ય નામ છે જેનો ઉપયોગ બેકિંગમાં થાય છે.
તે કણકમાં રહેલી શર્કરાનું આથવણ કરીને ફૂલાવનાર ઘટક (leavening agent) તરીકે કાર્ય કરે છે.
આ પ્રક્રિયા દરમિયાન $CO_2$ અને ઇથેનોલ મુક્ત થાય છે,જેના કારણે બ્રેડનો કણક ફૂલે છે અને તે નરમ તથા પોચો બને છે.

(B) પરંપરાગત પીણું 'ટોડ્ડી' તાડના વૃક્ષોમાંથી મેળવેલા રસના આથવણ (fermentation) દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવે છે. દક્ષિણ ભારતમાં,આ એક સામાન્ય પીણું છે જે વિવિધ પ્રકારના તાડના વૃક્ષો,જેમ કે તાડ (Borassus flabellifer) ના રસમાંથી મેળવવામાં આવે છે.

(A) દૂધમાંથી દહીં બનાવવાની પ્રક્રિયા મુખ્યત્વે લેક્ટિક એસિડ બૅક્ટેરિયા $(LAB)$ દ્વારા કરવામાં આવે છે.
$Lactobacillus$ એ બૅક્ટેરિયાનું સૌથી સામાન્ય પ્રજાતિ છે જે દૂધમાં વૃદ્ધિ પામે છે અને તેને દહીંમાં રૂપાંતરિત કરે છે.
આ પ્રક્રિયા દરમિયાન,તેઓ એસિડ ઉત્પન્ન કરે છે જે દૂધના પ્રોટીન $(casein)$ ને જમાવે છે અને તેનું આંશિક પાચન કરે છે.
આ પ્રક્રિયા વિટામિન $B_{12}$ નું પ્રમાણ વધારીને દહીંની પોષણક્ષમતામાં પણ સુધારો કરે છે.

(B) લેક્ટિક એસિડ બેક્ટેરિયા $(LAB)$ દૂધમાં વૃદ્ધિ પામે છે અને તેને દહીંમાં રૂપાંતરિત કરે છે. આ પ્રક્રિયા દરમિયાન,તેઓ એસિડ ઉત્પન્ન કરે છે જે દૂધના પ્રોટીન (કેસીન) ને જમાવે છે અને તેનું આંશિક પાચન કરે છે. આ ઉપરાંત,$LAB$ વિટામિન $B_{12}$ ના પ્રમાણમાં વધારો કરીને દહીંની પોષક ગુણવત્તામાં પણ સુધારો કરે છે.

(D) $LAB$ એટલે લેક્ટિક એસિડ બેક્ટેરિયા.
$LAB$ જેવા કે લેક્ટોબેસિલસ દૂધમાં વૃદ્ધિ પામે છે અને એસિડ ઉત્પન્ન કરીને તેને દહીંમાં ફેરવે છે,જે દૂધના પ્રોટીનને જમાવે છે અને તેનું આંશિક પાચન કરે છે.
ઢોંસા અને ઇડલી જેવી વાનગીઓ માટેના ખીરામાં આથવણની પ્રક્રિયા બેક્ટેરિયા દ્વારા કરવામાં આવે છે,જેના પરિણામે $CO_2$ વાયુ ઉત્પન્ન થાય છે,જે ખીરાને ફૂલેલું બનાવે છે.
તેથી,$LAB$ અને અન્ય બેક્ટેરિયા આ તમામ ખાદ્ય પદાર્થોની બનાવટમાં સામેલ છે.

(B) ઢોંસા અને ઇડલીની કણક તૈયાર કરવામાં આથવણની પ્રક્રિયા જવાબદાર છે. $LAB$ (લેક્ટિક એસિડ બેક્ટેરિયા) જેવા કે $Lactobacillus$ કણકમાં વૃદ્ધિ પામે છે અને લેક્ટિક એસિડ ઉત્પન્ન કરે છે. આથવણની આ પ્રક્રિયા કણકનું કદ વધારે છે,તેને ફૂલેલી બનાવે છે અને વિટામિન $B_{12}$ નું પ્રમાણ વધારીને તેની પોષણક્ષમતામાં સુધારો કરે છે.

(C) ટોડ્ડી એ દક્ષિણ ભારતના કેટલાક ભાગોનું પરંપરાગત પીણું છે. તે તાડના વૃક્ષોમાંથી મળતા રસ (sap) ના આથવણ દ્વારા બનાવવામાં આવે છે. આથવણની પ્રક્રિયા સૂક્ષ્મજીવો દ્વારા કરવામાં આવે છે,જે તાડના રસમાં રહેલી શર્કરાનું આલ્કોહોલ અને કાર્બન ડાયોક્સાઇડમાં રૂપાંતર કરે છે.

(D) આથવણ એ એક ચયાપચયની પ્રક્રિયા છે જે ઉત્સેચકોની ક્રિયા દ્વારા કાર્બનિક પદાર્થોમાં રાસાયણિક ફેરફારો લાવે છે.
ઘણી સંસ્કૃતિઓમાં,પોષક મૂલ્ય,સ્વાદ અને સંગ્રહક્ષમતા વધારવા માટે વિવિધ વનસ્પતિ પદાર્થોનું આથવણ કરવામાં આવે છે.
સોયાબીનનું વ્યાપકપણે આથવણ કરીને ટેમ્પેહ,મિસો અને સોયા સોસ જેવી ખાદ્ય સામગ્રી બનાવવામાં આવે છે.
વાંસના કુમળા અંકુરનું પણ વિવિધ દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયાઈ અને ભારતીય વાનગીઓમાં આથવણ કરીને પરંપરાગત ખાદ્ય પદાર્થો બનાવવામાં આવે છે.
તેથી,સોયાબીન અને વાંસ બંનેનો ઉપયોગ ખાદ્ય સામગ્રી બનાવવા માટે આથવણ પ્રક્રિયામાં થાય છે.

(B) ઇન્સીલેજ (Silage) એ લીલા ઘાસચારામાંથી બનાવવામાં આવતો એક પ્રકારનો ખોરાક છે,જેને આથવણની પ્રક્રિયા દ્વારા એસિડિક બનાવીને સંગ્રહિત કરવામાં આવે છે. તે લીલી વનસ્પતિની પેશીઓ (જેમ કે મકાઈ,જુવાર અથવા ઘાસ) ને સાયલો (silo) માં સંગ્રહિત કરીને બનાવવામાં આવે છે,જ્યાં લેક્ટિક એસિડ બેક્ટેરિયા દ્વારા અજારક આથવણની પ્રક્રિયા થાય છે. આ પ્રક્રિયા ઢોર માટેના ઘાસચારાના પોષક મૂલ્યોને જાળવી રાખે છે.

(A) વિધાન $S$ સાચું છે કારણ કે $Lactic$ $Acid$ $Bacteria$ $(LAB)$ જેવા સૂક્ષ્મજીવો દૂધમાં વિટામિન $B_{12}$ નું પ્રમાણ વધારીને તેની પોષક ગુણવત્તામાં વધારો કરે છે,અને અન્ય સૂક્ષ્મજીવો ખોરાકનો સ્વાદ અને પોત (texture) સુધારે છે.
વિધાન $R$ સાચું છે કારણ કે $Roquefort$ ચીઝને તેના પર $Penicillium$ $roqueforti$ નામની ચોક્કસ ફૂગ ઉગાડીને પકવવામાં આવે છે,જે તેને વિશિષ્ટ સ્વાદ આપે છે.
ચોક્કસ સૂક્ષ્મજીવો દ્વારા ચીઝનું પાકવું એ ખોરાકની ગુણવત્તા (સ્વાદ અને પોત) સુધારવાનું એક સીધું ઉદાહરણ હોવાથી,$R$ એ $S$ ની સાચી સમજૂતી છે.

(A) $1$. $LAB$ (લેક્ટિક એસિડ બેક્ટેરિયા) જેવા કે $Lactobacillus$ દૂધમાં વૃદ્ધિ પામે છે અને તેનું દહીંમાં રૂપાંતર કરે છે.
$2$. આ પ્રક્રિયા દરમિયાન,તેઓ એસિડ ઉત્પન્ન કરે છે જે દૂધના પ્રોટીન (કેસીન) ને જમાવે છે અને તેનું આંશિક પાચન કરે છે.
$3$. તેથી,$LAB$ દ્વારા એસિડનું ઉત્પાદન એ દૂધનું દહીંમાં રૂપાંતર થવાનું સીધું કારણ છે.
$4$. આમ,વિધાન અને કારણ બંને સાચા છે,અને કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી આપે છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે।
$A$. અથાણાંનું સંરક્ષણ બૅક્ટેરિયા દ્વારા ઉત્પન્ન થતા લેક્ટિક ઍસિડનો ઉપયોગ કરીને કરવામાં આવે છે।
$B$. સ્વીસ ચીઝને $Propionibacterium \text{ } sharmanii$ નામના બૅક્ટેરિયા દ્વારા પકવવામાં આવે છે।
$C$. રોક્વીફોર્ટ ચીઝને એક વિશિષ્ટ ફૂગ, $Penicillium \text{ } roqueforti$ દ્વારા પકવવામાં આવે છે, બૅક્ટેરિયા દ્વારા નહીં। તેથી, આ અસંગત વિકલ્પ છે।
$D$. ઇન્સીલેજ એ આથવણની પ્રક્રિયા દ્વારા લીલા ઘાસચારા (વનસ્પતિ) ને સાચવવાની પદ્ધતિ છે।

(D) લેક્ટિક ઍસિડ બૅક્ટેરિયા $(LAB)$,જેવા કે $Lactobacillus$,દૂધમાં વૃદ્ધિ પામે છે અને તેને દહીંમાં ફેરવે છે.
આ પ્રક્રિયા દરમિયાન,તેઓ એસિડ ઉત્પન્ન કરે છે જે દૂધના પ્રોટીનને ગંઠિત કરે છે અને તેનું આંશિક પાચન કરે છે.
$LAB$ આપણા જઠરમાં રોગકારક સૂક્ષ્મજીવોને રોકવામાં પણ ફાયદાકારક ભૂમિકા ભજવે છે.
વધુમાં,$LAB$ વિટામિન $B_{12}$ (સાયનોકોબેલએમાઇન) નું પ્રમાણ વધારીને દૂધની પોષણક્ષમતામાં નોંધપાત્ર વધારો કરે છે.

(B) ઢોંસા અને ઇડલી બનાવવા માટે વપરાતી કણક (dough) નું આથવણ બૅક્ટેરિયા દ્વારા કરવામાં આવે છે.
આ આથવણની પ્રક્રિયા મુખ્યત્વે $Lactic$ $Acid$ $Bacteria$ $(LAB)$ દ્વારા થાય છે,જેમ કે $Leuconostoc$ અને $Streptococcus$ પ્રજાતિઓ.
આ બૅક્ટેરિયા આથવણ દરમિયાન કાર્બન ડાયોક્સાઇડ $(CO_2)$ ઉત્પન્ન કરે છે,જેના કારણે કણક ફૂલે છે અને ખોરાકને તેની લાક્ષણિક રચના અને સ્વાદ મળે છે.

(C) બ્રેડ બનાવવા માટે વપરાતી યીસ્ટને સામાન્ય રીતે બેકર્સ યીસ્ટ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેનું વૈજ્ઞાનિક નામ $Saccharomyces \ cerevisiae$ છે.
આ યીસ્ટ આથવણની પ્રક્રિયા કરે છે,જેનાથી $CO_2$ વાયુ મુક્ત થાય છે.
કણકમાં ફસાયેલા $CO_2$ ના પરપોટાને કારણે કણક ફૂલે છે,જે બ્રેડને નરમ અને છિદ્રાળુ બનાવે છે.

(A) અથાણાંને સામાન્ય રીતે લેક્ટિક ઍસિડ આથવણની પ્રક્રિયા દ્વારા સાચવવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયા દરમિયાન,લેક્ટિક ઍસિડ બેક્ટેરિયા (જેમ કે $Lactobacillus$ પ્રજાતિઓ) શાકભાજીમાં રહેલી શર્કરાનું લેક્ટિક ઍસિડમાં રૂપાંતર કરે છે. આ ઍસિડ વાતાવરણનું $pH$ ઘટાડે છે,જે બગાડ કરતા સૂક્ષ્મજીવોની વૃદ્ધિને અટકાવે છે અને ખોરાકને લાંબા સમય સુધી સાચવે છે.

(C) $LAB$ નું પૂર્ણનામ $Lactic$ $Acid$ $Bacteria$ (લેક્ટિક ઍસિડ બૅક્ટેરિયા) છે.
આ બૅક્ટેરિયા દૂધમાં વૃદ્ધિ પામે છે અને તેને દહીંમાં ફેરવે છે.
આ પ્રક્રિયા દરમિયાન,તેઓ ઍસિડ ઉત્પન્ન કરે છે જે દૂધના પ્રોટીનને ગંઠિત કરે છે અને તેનું આંશિક પાચન કરે છે.

(D) $LAB$ (લેક્ટિક એસિડ બેક્ટેરિયા) માનવ શરીરમાં અનેક ફાયદાકારક કાર્યો કરે છે:
$1$. તે દૂધમાં એસિડ ઉત્પન્ન કરીને દૂધના પ્રોટીનનું ગંઠન કરે છે અને તેનું આંશિક પાચન કરે છે,જેથી દૂધનું દહીંમાં રૂપાંતર થાય છે.
$2$. તે વિટામિન $B_{12}$ ના પ્રમાણમાં વધારો કરીને દહીંની પોષણક્ષમતામાં નોંધપાત્ર વધારો કરે છે.
$3$. માનવ જઠરમાં,$LAB$ રોગકારક સૂક્ષ્મજીવોને અટકાવીને અને ચેપ સામે રક્ષણ આપીને ફાયદાકારક ભૂમિકા ભજવે છે.

(B) રોક્વીફોર્ટ ચીઝને પકવવા માટે તેના પર $Penicillium$ $roqueforti$ નામની વિશિષ્ટ ફૂગનું સંવર્ધન કરવામાં આવે છે.
આ ફૂગ ચીઝને તેનો લાક્ષણિક સ્વાદ અને પોત (texture) આપે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(B) બ્રેડ બનાવવાની પ્રક્રિયામાં આથવણ (fermentation) ની પ્રક્રિયાનો સમાવેશ થાય છે. આ હેતુ માટે $Saccharomyces \ cerevisiae$ નામની ફૂગનો ઉપયોગ થાય છે,જેને બ્રુઅર્સ યીસ્ટ અથવા બેકર્સ યીસ્ટ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. આથવણ દરમિયાન,યીસ્ટ $CO_2$ વાયુ મુક્ત કરે છે,જે બ્રેડના લોટને ફૂલાવે છે અને તેને છિદ્રાળુ તથા નરમ બનાવે છે.

(D) વિધાન $P$ સાચું છે: બેકર્સ યીસ્ટ $(Saccharomyces \text{ } cerevisiae)$ નો ઉપયોગ બેકિંગ ઉદ્યોગમાં કણકને આથવણ આપવા માટે થાય છે,જે $CO_2$ મુક્ત કરે છે અને બ્રેડને છિદ્રાળુ અને નરમ બનાવે છે.
વિધાન $Q$ સાચું છે: દૂધમાંથી દહીં બનાવવા માટે $LAB$ (લેક્ટિક એસિડ બેક્ટેરિયા) જેવા કે $Lactobacillus$ ઉમેરવામાં આવે છે. $LAB$ આપણા જઠરમાં રોગકારક સૂક્ષ્મજીવોને અટકાવવામાં ફાયદાકારક ભૂમિકા ભજવે છે અને વિટામિન $B_{12}$ નું પ્રમાણ વધારીને દહીંની પોષણક્ષમતામાં નોંધપાત્ર વધારો કરે છે.

(C) વિધાન $P$ ખોટું છે કારણ કે $LAB$ (લેક્ટિક એસિડ બેક્ટેરિયા) નો ઉપયોગ દૂધમાંથી દહીં બનાવવા માટે થાય છે,જ્યારે બ્રેડ બનાવવા માટે બેકર્સ યીસ્ટ $(Saccharomyces \text{ } cerevisiae)$ નો ઉપયોગ થાય છે.
વિધાન $Q$ સાચું છે કારણ કે લેક્ટોબેસિલસ અને અન્ય $LAB$ દૂધને દહીંમાં ફેરવવા માટે વપરાય છે,જે એસિડ ઉત્પન્ન કરીને દૂધના પ્રોટીનને જમાવે છે અને તેનું આંશિક પાચન કરે છે.

(C) લેક્ટિક એસિડનું ઉત્પાદન લેક્ટિક એસિડ બેક્ટેરિયા $(LAB)$ દ્વારા શર્કરાના આથવણથી થાય છે.
આ હેતુ માટે વપરાતી બેક્ટેરિયાની સૌથી સામાન્ય પ્રજાતિ $Lactobacillus$ છે.
આ બેક્ટેરિયા આથવણની પ્રક્રિયા દરમિયાન લેક્ટોઝ (દૂધની શર્કરા) અથવા અન્ય કાર્બોદિતોનું લેક્ટિક એસિડમાં રૂપાંતર કરે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(D) $Lactobacillus$ બૅક્ટેરિયા,જે સામાન્ય રીતે લેક્ટિક ઍસિડ બૅક્ટેરિયા $(LAB)$ તરીકે ઓળખાય છે,તે દૂધમાં વૃદ્ધિ પામે છે અને તેને દહીંમાં ફેરવે છે.
$1$. આ પ્રક્રિયા દરમિયાન,તેઓ ઍસિડ ઉત્પન્ન કરે છે જે દૂધના પ્રોટીન (કેસીન) ને જમાવે છે.
$2$. આ ઍસિડ દૂધના પ્રોટીનનું અંશતઃ પાચન પણ કરે છે,જેનાથી દહીં વધુ પૌષ્ટિક અને પાચનમાં સરળ બને છે.
$3$. વધુમાં,$LAB$ આપણા જઠરમાં રોગકારક સૂક્ષ્મજીવોને અટકાવવામાં ફાયદાકારક ભૂમિકા ભજવે છે અને વિટામિન $B_{12}$ નું પ્રમાણ વધારીને દહીંની પોષણક્ષમતામાં નોંધપાત્ર વધારો કરે છે.

(C) $LAB$ એટલે લેક્ટિક એસિડ બૅક્ટેરિયા.
$1$. $LAB$ દૂધમાં વૃદ્ધિ પામીને તેને દહીંમાં ફેરવે છે.
$2$. આ પ્રક્રિયા દરમિયાન,તેઓ એસિડ ઉત્પન્ન કરે છે જે દૂધના પ્રોટીનને જમાવે છે અને તેનું આંશિક પાચન કરે છે.
$3$. $LAB$ આપણી હોજરીમાં રોગકારક સૂક્ષ્મજીવોને અટકાવવામાં પણ ફાયદાકારક ભૂમિકા ભજવે છે.
$4$. વધુમાં,$LAB$ વિટામિન $B_{12}$ ના પ્રમાણમાં વધારો કરીને દહીંની પોષણક્ષમતામાં વધારો કરે છે.
તેથી,વિધાન $(A)$ અને $(B)$ બંને સાચા છે.

(D) આથવણની પ્રક્રિયા દ્વારા વિવિધ ખાદ્ય પદાર્થોના ઉત્પાદનમાં સૂક્ષ્મ સજીવો મહત્ત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
$1$. ઢોંસા અને ઈડલીનું ખીરું $Leuconostoc$ અને $Streptococcus$ જેવી જાતિના બેક્ટેરિયા દ્વારા આથવણ પામે છે.
$2$. ખમણ અને ઢોકળાં પણ આથવણ પામેલા ઉત્પાદનો છે,જેમાં સૂક્ષ્મ સજીવો ખીરાને ફૂલાવવામાં અને તેનો સ્વાદ તથા પોત સુધારવામાં મદદ કરે છે.
$3$. દહીં અને છાશ દૂધ પર $Lactobacillus$ જેવા લેક્ટિક એસિડ બેક્ટેરિયા $(LAB)$ ની ક્રિયા દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે,જે દૂધના પ્રોટીનને ગંઠાઈ જવા માટે અને આંશિક પાચન માટે જવાબદાર છે.
તેથી,સૂચિબદ્ધ તમામ ખાદ્ય પદાર્થોમાં સૂક્ષ્મ સજીવોનો મહત્ત્વનો ફાળો છે.

(D) સૂક્ષ્મ સજીવો,ખાસ કરીને બેક્ટેરિયા અને ફૂગનો ઉપયોગ આથવણની પ્રક્રિયામાં વિવિધ ઔદ્યોગિક ઉત્પાદનો બનાવવા માટે થાય છે.
$1$. પરંપરાગત પીણાં જેવા કે 'ટોડી' (દક્ષિણ ભારતના કેટલાક ભાગોમાં વપરાતું પરંપરાગત પીણું) તાડના રસના આથવણ દ્વારા બનાવવામાં આવે છે.
$2$. સાઇલેજ એ લેક્ટિક એસિડ બેક્ટેરિયા દ્વારા લીલા ઘાસચારાના આથવણથી બનાવવામાં આવે છે,જે પશુઓ માટે ઘાસચારાને સંગ્રહિત કરવામાં મદદ કરે છે.
$3$. અથાણાં અને ચીઝ જેવી વિવિધ ખાદ્ય વસ્તુઓ ચોક્કસ સૂક્ષ્મજીવી સંવર્ધનનો ઉપયોગ કરીને આથવણની પ્રક્રિયા દ્વારા બનાવવામાં આવે છે.
તેથી,આપેલા તમામ પદાર્થો સૂક્ષ્મજીવી આથવણ દ્વારા બનાવી શકાય છે.

(B) ટોડ્ડી એ દક્ષિણ ભારતના કેટલાક ભાગોનું પરંપરાગત પીણું છે. તે પામના ઝાડમાંથી મેળવેલા રસના આથવણ (Fermentation) દ્વારા બનાવવામાં આવે છે. આથવણની પ્રક્રિયા રસમાં કુદરતી રીતે હાજર રહેલા યીસ્ટ દ્વારા કરવામાં આવે છે,જે રસમાં રહેલી શર્કરાનું આલ્કોહોલ અને કાર્બન ડાયોક્સાઇડમાં રૂપાંતર કરે છે. તેથી,સાચી પ્રક્રિયા આથવણ છે.

$A$ ખોટું છે કારણ કે બ્રેડ બનાવવા માટે બેકર્સ યીસ્ટ $(Saccharomyces \text{ cerevisiae})$ નો ઉપયોગ થાય છે, $LBA$ (લેક્ટિક એસિડ બેક્ટેરિયા) નો નહીં.
$R$ સાચું છે કારણ કે $Lactobacillus$ (એક પ્રકારના લેક્ટિક એસિડ બેક્ટેરિયા) દૂધમાંથી દહીં બનાવવા માટે વપરાય છે, જે લેક્ટિક એસિડ ઉત્પન્ન કરીને દૂધના પ્રોટીનને જમાવે છે અને તેનું આંશિક પાચન કરે છે.

(D) $LAB$ (લેક્ટિક એસિડ બૅક્ટેરિયા) જેવા કે લેક્ટોબેસિલસ દૂધમાં વૃદ્ધિ પામે છે અને તેને દહીંમાં ફેરવે છે.
આ પ્રક્રિયા દરમિયાન,તેઓ એસિડ ઉત્પન્ન કરે છે જે દૂધના પ્રોટીનને ગંઠિત કરે છે અને તેનું આંશિક પાચન કરે છે.
$LAB$ માનવ પાચનતંત્ર માટે અત્યંત ફાયદાકારક છે કારણ કે તે વિટામિન $B_{12}$ નું પ્રમાણ વધારીને પોષણની ગુણવત્તામાં સુધારો કરે છે.
આપણી હોજરીમાં,$LAB$ રોગકારક સૂક્ષ્મજીવોને નિયંત્રિત કરીને અને નુકસાનકારક બૅક્ટેરિયા સામે રક્ષણ આપીને ફાયદાકારક ભૂમિકા ભજવે છે.
તેથી,વિધાન $X$ અને $Y$ બંને સાચાં છે.

(C) ઢોસા અને ઈડલી જેવી વાનગીઓ બનાવવા માટે વપરાતા કણકમાં આથો લાવવાનું કાર્ય બૅક્ટેરિયા દ્વારા થાય છે. કણકનું ફૂલવું એ મુખ્યત્વે $Leuconostoc$ અને $Streptococcus$ જેવી બૅક્ટેરિયાની જાતિઓ દ્વારા ઉત્પન્ન થતા $CO_2$ વાયુને કારણે હોય છે. જોકે બ્રેડ બનાવવા માટે યીસ્ટ (એક પ્રકારની ફૂગ) નો ઉપયોગ થાય છે,પરંતુ ઢોસા અને ઈડલીના કણક માટે આથવણની પ્રક્રિયા મુખ્યત્વે બૅક્ટેરિયા દ્વારા થાય છે.

(C) $LAB$ (લેક્ટિક એસિડ બૅક્ટેરિયા) એ ફાયદાકારક બૅક્ટેરિયા છે જે દૂધમાં વૃદ્ધિ પામી તેને દહીંમાં ફેરવે છે.
$1$. $LAB$ વિટામિન $B_{12}$ નું પ્રમાણ વધારીને દૂધની પોષણક્ષમતામાં વધારો કરે છે.
$2$. દહીં બનવાની પ્રક્રિયા દરમિયાન,$LAB$ એસિડ ઉત્પન્ન કરે છે જે દૂધના પ્રોટીન (કેસીન) નું સ્કંદન કરે છે અને તેનું આંશિક પાચન કરે છે.
$3$. $LAB$ આપણા જઠરમાં રોગકારક સૂક્ષ્મજીવોને અટકાવીને ફાયદાકારક ભૂમિકા ભજવે છે.
$4$. $LAB$ લિપિડનું પાચન કરતા નથી; તેઓ મુખ્યત્વે દૂધના પ્રોટીન પર કાર્ય કરે છે. તેથી,તેઓ લિપિડનું આંશિક પાચન કરે છે તે વિધાન ખોટું છે.

(A) પાશ્ચ્યુરાઇઝેશન એ ગરમી દ્વારા કરવામાં આવતી એક પ્રક્રિયા છે જેનો ઉપયોગ મુખ્યત્વે દૂધ અને દૂધની બનાવટોને સાચવવા માટે થાય છે.
આ પ્રક્રિયામાં પ્રવાહીને ચોક્કસ તાપમાને (દા.ત., $72^{\circ}C$ તાપમાને $15$ સેકન્ડ માટે) ગરમ કરવામાં આવે છે, જેથી હાનિકારક સૂક્ષ્મજીવોનો નાશ થાય અને દૂધના પોષક મૂલ્ય કે સ્વાદમાં નોંધપાત્ર ફેરફાર કર્યા વિના તેની સંગ્રહક્ષમતા વધારી શકાય.

(B) દૂધ એ ડેરી ઉદ્યોગમાં દહીં,માખણ,ચીઝ અને મીઠાઈ જેવી વિવિધ બનાવટો માટે વપરાતો મુખ્ય કાચો માલ છે. વિવિધ આથવણ (fermentation) અને પ્રક્રિયાની પદ્ધતિઓ દ્વારા,દૂધને આ વિવિધ ડેરી ઉત્પાદનોમાં રૂપાંતરિત કરવામાં આવે છે.

(B) દૂધની ઔદ્યોગિક પ્રક્રિયા,જેમાં પાશ્ચ્યુરાઈઝેશન અને મોટા પાયે બોટલિંગનો સમાવેશ થાય છે,તેની શરૂઆત $19$ મી સદીના અંતમાં થઈ હતી. આ સમયગાળો ખાદ્ય ટેકનોલોજીમાં એક મહત્વપૂર્ણ પરિવર્તન દર્શાવે છે,જેણે શહેરી વસ્તી માટે ડેરી ઉત્પાદનોની સુરક્ષા અને સંગ્રહક્ષમતા (shelf-life) સુનિશ્ચિત કરી હતી.

(A) વિધાન $P$ સાચું છે કારણ કે દૂધ મનુષ્યો માટે પોષણનો મુખ્ય સ્ત્રોત છે,જે આવશ્યક પ્રોટીન,ચરબી,વિટામિન્સ અને ખનિજો પૂરા પાડે છે.
વિધાન $Q$ પણ સાચું છે કારણ કે દૂધનો ઉપયોગ આથવણ અને પ્રક્રિયાની પદ્ધતિઓ દ્વારા દહીં,માખણ,ચીઝ અને મીઠાઈ જેવી વિવિધ ડેરી બનાવટો બનાવવા માટે કાચા માલ તરીકે થાય છે.
તેથી,બંને વિધાનો તથ્યની દ્રષ્ટિએ સાચાં છે.

(B) ટોડી એ દક્ષિણ ભારતના કેટલાક ભાગોમાં સામાન્ય રીતે પીવાતું પરંપરાગત આલ્કોહોલિક પીણું છે.
તે વિવિધ પ્રકારના તાડના વૃક્ષો (કુળ: Arecaceae) માંથી મેળવેલા રસના આથવણ દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવે છે,જેમ કે નાળિયેરી ($Cocos$ $nucifera$) અથવા તાડ ($Borassus$ $flabellifer$).
રસમાં રહેલી કુદરતી શર્કરાનું ઈસ્ટ અને બેક્ટેરિયા દ્વારા આથવણ થવાથી આલ્કોહોલ ઉત્પન્ન થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(C) ટોડી એ દક્ષિણ ભારતનું એક પરંપરાગત પીણું છે,જે વિધાન $I$ મુજબ સાચું છે.
તે તાડના ઝાડમાંથી મેળવેલા રસના આથવણ (fermentation) દ્વારા બનાવવામાં આવે છે. જોકે,આ આથવણની પ્રક્રિયા મુખ્યત્વે કુદરતી રીતે જોવા મળતા યીસ્ટ (yeast) દ્વારા થાય છે,બેક્ટેરિયા દ્વારા નહીં. તેથી,વિધાન $II$ ખોટું છે.
આમ,માત્ર વિધાન $I$ સાચું છે.

(B) વિધાન $(i)$ ખોટું છે કારણ કે ઢોસા અને ઈડલીનું આથવણ બેક્ટેરિયા દ્વારા થાય છે, યીસ્ટ દ્વારા નહીં.
વિધાન $(ii)$ સાચું છે કારણ કે $Saccharomyces \text{ } cerevisiae$ એ બ્રુઅર્સ યીસ્ટ તરીકે ઓળખાય છે.
વિધાન $(iii)$ સાચું છે કારણ કે $LAB$ (લેક્ટિક એસિડ બેક્ટેરિયા) દૂધમાં વિટામિન $B_{12}$ નું પ્રમાણ વધારીને તેની પોષણક્ષમતામાં વધારો કરે છે.
વિધાન $(iv)$ ખોટું છે કારણ કે વ્હિસ્કી અને બ્રાન્ડી નિસ્યંદન (distillation) દ્વારા બનાવવામાં આવે છે, જ્યારે વાઇન અને બીયર નિસ્યંદન વગર બનાવવામાં આવે છે.
તેથી, વિધાન $(ii)$ અને $(iii)$ સાચા છે.

(B) $Lactobacillus$ અને અન્ય સમાન બેક્ટેરિયાને સામૂહિક રીતે લેક્ટિક એસિડ બેક્ટેરિયા $(LAB)$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આ બેક્ટેરિયા દૂધમાં વૃદ્ધિ પામે છે અને તેને દહીંમાં રૂપાંતરિત કરે છે.
આ પ્રક્રિયા દરમિયાન,તેઓ એસિડ ઉત્પન્ન કરે છે જે દૂધના પ્રોટીનને ગંઠાઈ જવા માટે અને આંશિક રીતે પાચન કરવામાં મદદ કરે છે.

(C) દહીં બનાવવાની પ્રક્રિયામાં,તાજા દૂધમાં 'સ્ટાર્ટર' અથવા 'ઇનોક્યુલમ' તરીકે થોડી માત્રામાં દહીં ઉમેરવામાં આવે છે.
આ સ્ટાર્ટરમાં લાખો લેક્ટિક એસિડ બેક્ટેરિયા $(LAB)$ હોય છે.
આ બેક્ટેરિયા દૂધમાં વૃદ્ધિ પામે છે અને તેને દહીંમાં ફેરવે છે.
આ પ્રક્રિયા દરમિયાન,$LAB$ વિટામિન $B_{12}$ નું પ્રમાણ વધારીને દૂધની પોષક ગુણવત્તામાં પણ સુધારો કરે છે.

(B) સ્વિસ ચીઝને $Propionibacterium \text{ } sharmanii$ નામના બેક્ટેરિયા દ્વારા પકવવામાં (ripening) આવે છે.
આથવણની પ્રક્રિયા દરમિયાન, આ બેક્ટેરિયા મોટા પ્રમાણમાં $CO_2$ વાયુ ઉત્પન્ન કરે છે.
આ $CO_2$ વાયુના એકત્રીકરણને કારણે સ્વિસ ચીઝમાં લાક્ષણિક મોટા છિદ્રો જોવા મળે છે.
તેથી, $a$ એ $CO_2$ છે અને $b$ એ $Propionibacterium \text{ } sharmanii$ છે.

(D) સૂક્ષ્મજીવોનો ઉપયોગ આથવણની પ્રક્રિયા દ્વારા વિવિધ ખાદ્ય પદાર્થોના ઉત્પાદનમાં થાય છે.
$(I)$ ઈડલી અને $(II)$ ઢોસા એવા ખીરામાંથી તૈયાર કરવામાં આવે છે જેનું બેક્ટેરિયા (દા.ત.,લ્યુકોનોસ્ટોક અને સ્ટ્રેપ્ટોકોકસ પ્રજાતિઓ) દ્વારા આથવણ કરવામાં આવે છે.
$(III)$ ટોડી એ તાડના રસના આથવણ દ્વારા બનાવવામાં આવતું પરંપરાગત પીણું છે.
$(IV)$ ચીઝનું ઉત્પાદન દૂધના આથવણ દ્વારા ચોક્કસ સૂક્ષ્મજીવો જેવા કે બેક્ટેરિયા (દા.ત.,સ્વિસ ચીઝ માટે પ્રોપિયોનિબેક્ટેરિયમ શારમાની) અથવા ફૂગ (દા.ત.,રોકફોર્ટ ચીઝ માટે પેનિસિલિયમ રોકફોર્ટી) દ્વારા કરવામાં આવે છે.
તેથી,સૂચિબદ્ધ તમામ વસ્તુઓ સૂક્ષ્મજીવો દ્વારા આથવણની પ્રક્રિયાથી બનાવવામાં આવે છે.

(A) બ્રેડ બનાવવાની પ્રક્રિયામાં આથવણ (fermentation) ની પ્રક્રિયાનો સમાવેશ થાય છે.
લોટમાં $Yeast$ (સેકેરોમાયસીસ સેરેવિસી) ઉમેરવામાં આવે છે.
આથવણ દરમિયાન,યીસ્ટ લોટમાં રહેલી શર્કરાનું વિઘટન કરીને ઇથેનોલ અને $CO_2$ ઉત્પન્ન કરે છે.
$CO_2$ વાયુ મુક્ત થવાને કારણે લોટમાં પરપોટા બને છે,જે બ્રેડને છિદ્રાળુ અને નરમ બનાવે છે.