General Questions in Gujarati

(N/A) બિન-ચેપી રોગ: આ રોગો જે વ્યક્તિમાં ઉદ્ભવ્યા હોય તે વ્યક્તિ સુધી જ મર્યાદિત રહે છે અને એક વ્યક્તિમાંથી બીજી વ્યક્તિમાં ફેલાતા નથી. ઉદાહરણ તરીકે કેન્સર અને આનુવંશિક વિકૃતિઓ.
ચેપી રોગ: આ રોગો વાયરસ,બેક્ટેરિયા,ફૂગ,પ્રજીવ અને કૃમિ જેવા રોગકારક સજીવો દ્વારા થાય છે. તે એક વ્યક્તિમાંથી બીજી વ્યક્તિમાં સરળતાથી ફેલાય છે,જેમ કે સામાન્ય શરદી,$AIDS$ અને મેલેરિયા.

(A) $WHO$ નું પૂરું નામ $World$ $Health$ $Organization$ (વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થા) છે.
તે $United$ $Nations$ (સંયુક્ત રાષ્ટ્ર) ની એક વિશિષ્ટ એજન્સી છે જે આંતરરાષ્ટ્રીય જાહેર આરોગ્ય માટે જવાબદાર છે.

(D) વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થા $(WHO)$ મુજબ,સ્વાસ્થ્યની વ્યાખ્યા સંપૂર્ણ શારીરિક,માનસિક અને સામાજિક સુખાકારીની સ્થિતિ તરીકે કરવામાં આવે છે,માત્ર રોગ કે અશક્તિનો અભાવ એટલે સ્વાસ્થ્ય નહીં.
તેથી,એક તંદુરસ્ત વ્યક્તિ શારીરિક રીતે સક્ષમ,માનસિક રીતે સ્થિર અને સામાજિક રીતે સુમેળભરી હોવી જોઈએ.
આમ,આપેલ તમામ વિકલ્પો સાચા છે.

(D) સારી તંદુરસ્તી જાળવવી એ એક બહુપક્ષીય પ્રક્રિયા છે જેમાં જીવનશૈલીના અનેક પરિબળોના સમન્વયની જરૂર હોય છે.
$1$. સમતોલ આહાર શરીરના યોગ્ય કાર્ય માટે જરૂરી પોષક તત્વો,વિટામિન્સ અને ખનિજો પૂરા પાડે છે.
$2$. દૈનિક વ્યાયામ શારીરિક ક્ષમતા જાળવવામાં,હૃદયના સ્વાસ્થ્યને સુધારવામાં અને રોગપ્રતિકારક શક્તિને મજબૂત કરવામાં મદદ કરે છે.
$3$. યોગ્ય ઊંઘ શરીરના પેશીઓના સમારકામ,યાદશક્તિને મજબૂત કરવા અને હોર્મોનલ સંતુલન જાળવવા માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે.
તેથી,એકંદર સુખાકારી માટે આ તમામ પરિબળો આવશ્યક છે.

(B) રોગકારકો એ રોગ ફેલાવતા સજીવો છે,જેમ કે બેક્ટેરિયા,વાઈરસ,ફૂગ,પ્રજીવ અને કૃમિ.
મચ્છર પોતે રોગકારક નથી; પરંતુ તે વાહક તરીકે કાર્ય કરે છે જે રોગકારકોને (દા.ત. મેલેરિયા માટે પ્લાઝમોડિયમ) એક યજમાનમાંથી બીજા યજમાનમાં ફેલાવે છે.
તેથી,મચ્છરનો રોગકારકોમાં સમાવેશ થતો નથી.

(C) શરીરમાં સૂક્ષ્મજીવોના પ્રવેશને અટકાવવા માટે ભૌતિક અવરોધો હોય છે. શ્વસનમાર્ગ,જઠરાંત્રિય માર્ગ અને મૂત્રજનન માર્ગનું અધિચ્છદીય સ્તર એ એક પ્રકારનો ભૌતિક અવરોધ છે જે શરીરમાં પ્રવેશતા સૂક્ષ્મજીવોને ફસાવે છે. જઠરમાં રહેલ $HCl$ એસિડ,મુખમાંની લાળ અને આંખના અશ્રુ એ દેહધાર્મિક અવરોધો છે. $PMNL$,મોનોસાઈટ્સ અને $NK$ કોષો એ કોષીય અવરોધો છે,જ્યારે ઈન્ટરફેરોન્સ એ સાયટોકાઈન અવરોધો છે.

(C) $PMNL$ નું પૂરું નામ Polymorphonuclear Leucocytes (પોલીમોર્ફોન્યુક્લિયર લ્યુકોસાઇટ્સ) છે.
આ એક પ્રકારના શ્વેત રક્તકણો (leucocytes) છે જે તેમના બહુ-ખંડીય કોષકેન્દ્ર (multi-lobed nucleus) દ્વારા ઓળખાય છે.
તેઓ જન્મજાત રોગપ્રતિકારક શક્તિ (innate immune system) નો એક મુખ્ય ભાગ છે,જે ફેગોસાઇટ્સ તરીકે કાર્ય કરીને રોગકારક જીવાણુઓનો નાશ કરે છે.

(D) $ELISA$ નું પૂરું નામ $Enzyme-Linked Immunosorbent Assay$ છે.
આ નિદાન પદ્ધતિ એન્ટિજન-એન્ટિબોડી આંતરક્રિયાના સિદ્ધાંત પર આધારિત છે.
આ પદ્ધતિમાં,રોગકારકની હાજરી કાં તો એન્ટિજન (પ્રોટીન,ગ્લાયકોપ્રોટીન વગેરે) દ્વારા અથવા રોગકારક સામે શરીરમાં ઉત્પન્ન થયેલા એન્ટિબોડીઝને શોધીને નક્કી કરવામાં આવે છે.
તેથી,તે રોગકારક અને યજમાન દ્વારા ઉત્પન્ન થયેલ રોગપ્રતિકારક પ્રતિભાવ (એન્ટિબોડીઝ) બંનેને ઓળખી શકે છે.

(B) $BCG$ (બેસિલસ કેલમેટ-ગ્યુરિન) રસીનો ઉપયોગ ટ્યુબરક્યુલોસિસ ($TB$ - ક્ષય) રોગને રોકવા માટે કરવામાં આવે છે.
$TAB$ રસી ટાઈફોઈડ,પેરાટાઈફોઈડ $A$ અને પેરાટાઈફોઈડ $B$ માટે વપરાય છે.
$DPT$ રસી ડિપ્થેરિયા,પર્ટ્યુસિસ (ઉટાંટિયું) અને ટિટાનસ (ધનુર્વા) માટે વપરાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(C) જે રોગો વ્યક્તિમાં જન્મથી જ હાજર હોય છે તેને $\text{જન્મજાત}$ $(Congenital)$ $\text{રોગો}$ કહેવામાં આવે છે. આ રોગો સામાન્ય રીતે આનુવંશિક અસાધારણતા અથવા ગર્ભધારણ સમયે કે ગર્ભના વિકાસ દરમિયાન હાજર રહેલી ચયાપચયની ખામીઓને કારણે થાય છે. તેની સામે, $\text{ચેપી}$ $\text{રોગો}$ રોગકારકો દ્વારા ફેલાય છે અને $\text{બિનચેપી}$ $\text{રોગો}$ વ્યક્તિના જીવનકાળ દરમિયાન પ્રાપ્ત થાય છે.

(A) સીરોલોજી એ ઇમ્યુનોલોજી (પ્રતિકારકતા વિજ્ઞાન) ની એક શાખા છે જે રુધિરરસ (સીરમ) અને અન્ય શારીરિક પ્રવાહીઓના વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસ સાથે સંબંધિત છે.
વ્યવહારમાં,આ શબ્દ સામાન્ય રીતે રુધિરરસમાં રહેલા એન્ટીબોડીઝની નિદાનલક્ષી ઓળખ માટે વપરાય છે.
આ એન્ટીબોડીઝ સામાન્ય રીતે ચેપના પ્રતિભાવમાં (ચોક્કસ એન્ટીજનની સામે) અથવા અન્ય બાહ્ય પદાર્થો સામે ઉત્પન્ન થાય છે.
તેથી,સીરોલોજીને મુખ્યત્વે એન્ટીજન-એન્ટીબોડી પ્રક્રિયાઓના અભ્યાસ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે.

(C) વાસોડાયલેશન એટલે રુધિરવાહિનીઓનું પહોળું થવું,જે બળતરા (inflammatory) પ્રતિભાવનો એક મુખ્ય ભાગ છે.
માસ્ટ કોષો અને બેઝોફિલ્સ એ મુખ્ય કોષો છે જે હિસ્ટામાઈનનો સ્ત્રાવ કરે છે.
હિસ્ટામાઈન એક શક્તિશાળી વાસોડાયલેટર છે જે ઈજા કે ચેપના સ્થાને રુધિરનો પ્રવાહ વધારે છે,જેથી રોગપ્રતિકારક કોષો તે વિસ્તાર સુધી વધુ અસરકારક રીતે પહોંચી શકે.
તેથી,માસ્ટ કોષો અને બેઝોફિલ્સ બંને આ પ્રક્રિયામાં ફાળો આપે છે.

(A) ઇન્ટરફેરોન એ વાયરસ જેવા રોગકારકોની હાજરીના પ્રતિભાવમાં યજમાન કોષો દ્વારા મુક્ત કરવામાં આવતા સિગ્નલિંગ પ્રોટીનનો એક સમૂહ છે.
ચોક્કસ રીતે કહીએ તો,માનવ ઇન્ટરફેરોન-આલ્ફા $(IFN-\alpha)$ એ ઇન્ટરફેરોનનો એક સારી રીતે અભ્યાસ કરાયેલ પ્રકાર છે.
પરિપક્વ માનવ લ્યુકોસાઇટ ઇન્ટરફેરોન ($IFN$-આલ્ફા) ની પ્રાથમિક રચના $166$ એમિનો એસિડની બનેલી હોય છે.
તેથી,પરિપક્વ માનવ $IFN-\alpha$ પ્રોટીનમાં એમિનો એસિડની સાચી સંખ્યા $166$ છે.

(B) $Inflammation$ (સોજો) ની પ્રક્રિયા દરમિયાન,ક્ષતિગ્રસ્ત કોષો અને રોગપ્રતિકારક કોષો વિવિધ રાસાયણિક મધ્યસ્થીઓ મુક્ત કરે છે.
$Prostaglandins$ એ લિપિડ સંયોજનો છે જે ચેતાના છેડાઓને (nociceptors) સંવેદનશીલ બનાવે છે,જે દુખાવાની અનુભૂતિમાં નોંધપાત્ર ફાળો આપે છે.
$Histamine$ મુખ્યત્વે વાસોડિલેશન (રુધિરવાહિનીઓનું વિસ્તરણ) અને વાસ્ક્યુલર પારગમ્યતા વધારવામાં સામેલ છે,જેનાથી લાલાશ અને સોજો આવે છે.
$IFN$ (ઈન્ટરફેરોન્સ) એ એન્ટિવાયરલ પ્રોટીન છે,અને $Interleukins$ એ રોગપ્રતિકારક કોષોના નિયમનમાં સામેલ સિગ્નલિંગ અણુઓ છે.
તેથી,$Prostaglandins$ એ દુખાવો પ્રેરી શકે તેવા મુખ્ય મધ્યસ્થીઓ છે.

(B) એન્ટીબોડી અણુને $H_2L_2$ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે.
તે ચાર પોલીપેપ્ટાઈડ શૃંખલાઓ ધરાવે છે: બે હલકી શૃંખલાઓ $(L)$ અને બે ભારે શૃંખલાઓ $(H)$.
આ શૃંખલાઓ $Y$-આકારની રચના બનાવવા માટે ડાયસલ્ફાઈડ બંધ ($S-S$ બંધ) દ્વારા એકબીજા સાથે જોડાયેલી હોય છે.

(D) રસી એ એક જૈવિક તૈયારી છે જે ચોક્કસ ચેપી રોગ સામે સક્રિય ઉપાર્જિત પ્રતિકારકતા પૂરી પાડે છે.
તેમાં સામાન્ય રીતે એવા ઘટકો હોય છે જે રોગકારક સૂક્ષ્મજીવ જેવા દેખાય છે અને તે ઘણીવાર સૂક્ષ્મજીવના નબળા અથવા મૃત સ્વરૂપો,તેના વિષદ્રવ્યો (toxins) અથવા તેના સપાટી પરના પ્રોટીનમાંથી બનાવવામાં આવે છે.
$1$. નિષ્ક્રિય (મૃત) રોગકારકોનો ઉપયોગ પોલિયોની રસી જેવી રસીઓમાં થાય છે.
$2$. નબળા પાડેલા (attenuated) રોગકારકોનો ઉપયોગ $BCG$ ની રસી જેવી રસીઓમાં થાય છે.
$3$. પ્રોટીન એન્ટિજન (સબયુનિટ્સ) નો ઉપયોગ હેપેટાઈટીસ-$B$ ની રસી જેવી રસીઓમાં થાય છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો રસીના ઉત્પાદનમાં વપરાતા સાચા ઘટકો છે.

(D) લુઈ પાશ્વરને માઇક્રોબાયોલોજી અને ઇમ્યુનોલોજીના પિતા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેમણે એન્થ્રેકસ,ચિકન કોલેરા અને હડકવા (રેબીઝ) માટેની રસી વિકસાવી હતી. એડવર્ડ જેનર શીતળાની રસી માટે જાણીતા છે,જ્યારે વોન બેરિંગ ડિપ્થેરિયા એન્ટિટોક્સિન માટે જાણીતા છે.

(B) હાશિમોટો ડીસીઝ,જેને ક્રોનિક લિમ્ફોસાઇટિક થાઈરોઈડાઈટિસ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે એક ઓટો-ઈમ્યુન ડિસઓર્ડર છે જેમાં રોગપ્રતિકારક તંત્ર થાઈરોઈડ ગ્રંથિ પર હુમલો કરે છે.
આના પરિણામે થાઈરોઈડ કોષોનો નાશ થાય છે,જે હાઈપોથાઈરોઈડિઝમ (થાઈરોઈડની ઓછી સક્રિયતા) તરફ દોરી જાય છે.
તે થાઈરોઈડ પેરોક્સિડેઝ અને/અથવા થાઈરોગ્લોબ્યુલિન સામે ઓટો-એન્ટિબોડીઝની હાજરી દ્વારા વર્ગીકૃત થયેલ છે.
તેથી,તે થાઈરોઈડ ગ્રંથિનો ઓટો-ઈમ્યુન રોગ છે.

(C) શીતળા ($Variola$ વાયરસ) એ એકમાત્ર માનવ ચેપી રોગ છે જેને સઘન રસીકરણ અને ઈમ્યુનાઈઝેશન પ્રોગ્રામ દ્વારા વૈશ્વિક સ્તરે સંપૂર્ણપણે નાબૂદ કરવામાં આવ્યો છે. વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થા $(WHO)$ એ $1980$ માં વિશ્વને શીતળા મુક્ત જાહેર કર્યું હતું.

(C) $ELISA$ (એન્ઝાઇમ-લિંક્ડ ઇમ્યુનોસોર્બન્ટ એસે) એ અત્યંત સંવેદનશીલ નિદાન પદ્ધતિ છે જેનો ઉપયોગ નમૂનામાં ચોક્કસ એન્ટિજેન્સ અથવા એન્ટીબોડીઝની હાજરી શોધવા અને તેમની સાંદ્રતા માપવા માટે થાય છે.
તે સબસ્ટ્રેટ સાથે પ્રતિક્રિયા આપ્યા પછી માપી શકાય તેવો રંગ ફેરફાર ઉત્પન્ન કરતા એન્ઝાઇમ-લેબલવાળા એન્ટીબોડીઝનો ઉપયોગ કરીને નેનોગ્રામ જેવા ખૂબ જ ઓછા સાંદ્રતા સ્તરે પદાર્થોને શોધવામાં સક્ષમ છે.
$Widal$ કસોટી ટાઈફોઈડના નિદાન માટે વપરાય છે,જ્યારે $W. B.$ (વેસ્ટર્ન બ્લોટ) પ્રોટીન શોધવા માટે (દા.ત. $HIV$ પુષ્ટિ માટે) વપરાય છે.

(D) સાચું જોડકું નીચે મુજબ છે:
$(P)$ પર્ટુસીસ એ $Bordetella \, pertussis$ નામના જીવાણુ (બેક્ટેરિયા) દ્વારા થાય છે $(iv)$।
$(Q)$ ડેન્ગ્યુ એ ડેન્ગ્યુ વાઈરસ દ્વારા થતો રોગ છે $(i)$।
$(R)$ એમીબીઆસીસ એ $Entamoeba \, histolytica$ નામના પ્રજીવ દ્વારા થાય છે $(ii)$।
$(S)$ ફીલારીઆસીસ (હાથીપગો) એ $Wuchereria \, bancrofti$ જેવા કૃમિ દ્વારા થાય છે $(iii)$।
તેથી, સાચો ક્રમ $P-iv, Q-i, R-ii, S-iii$ છે.

(A) $1$. તાવની સારવાર એન્ટિપાયરેટિક દવાઓ દ્વારા કરવામાં આવે છે,જે શરીરનું તાપમાન ઘટાડે છે. આ એક સાચી જોડી છે.
$2$. ટાઈફોઈડ એ સાલ્મોનેલા ટાઈફી બેક્ટેરિયા દ્વારા થતો ચેપ છે,જેની સારવાર ક્લોરામ્ફેનિકોલ જેવી એન્ટિબાયોટિક્સ દ્વારા થાય છે,પેનિસિલિન દ્વારા નહીં.
$3$. કેન્સરની સારવાર ટેક્સોલ જેવા કીમોથેરાપી એજન્ટો દ્વારા થાય છે,સ્ટેવુડિન દ્વારા નહીં (જે એન્ટિરેટ્રોવાયરલ દવા છે).
$4$. એઈડ્સની સારવાર સ્ટેવુડિન જેવી એન્ટિરેટ્રોવાયરલ દવાઓ દ્વારા થાય છે,ટેક્સોલ દ્વારા નહીં (જે કેન્સર વિરોધી દવા છે).
તેથી,સાચી જોડી 'તાવ - એન્ટિપાયરેટિક દવા' છે.

(B) $1$. એનાલજેસિક એ દુખાવામાં રાહત આપતી દવાઓ છે, જે સાચું વિધાન છે.
$2$. સ્ટ્રેપ્ટોમાયસીન એ $Streptomyces \text{ griseus}$ નામના બેક્ટેરિયામાંથી મેળવવામાં આવતી એન્ટિબાયોટિક છે, વાયરસમાંથી નહીં. તેથી, આ વિધાન ખોટું છે.
$3$. એસ્પિરિન એ તાવ અને દુખાવા માટે વપરાતી સામાન્ય દવા છે.
$4$. સિટ્રીઝીન એ એન્ટિહિસ્ટામાઈન છે જે એલર્જીના લક્ષણો ઘટાડવા માટે વપરાય છે, વધારવા માટે નહીં. તેથી, આ વિધાન પણ ખોટું છે.
આપેલા વિકલ્પોમાં, પ્રશ્ન અસંગત વિધાન ઓળખવા માટે કહે છે. $B$ અને $D$ બંને વૈજ્ઞાનિક રીતે ખોટા છે, પરંતુ સ્ટ્રેપ્ટોમાયસીન એ એન્ટિબાયોટિક હોવાથી વિકલ્પ $B$ એ સૌથી વધુ અસંગત વિધાન છે.

(C) તાવ,જેને પાયરેક્સિયા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે ચેપ અથવા સોજા સામે શરીરની એક પ્રણાલીગત પ્રતિક્રિયા છે.
તે મુખ્યત્વે પાયરોજન તરીકે ઓળખાતા પદાર્થોના મુક્ત થવાથી થાય છે.
એન્ડોજીનસ પાયરોજન એ સાયટોકાઇન્સ છે,જેમ કે $Interleukin-1$ $(IL-1)$,$Interleukin-6$ $(IL-6)$,અને $Tumor$ $Necrosis$ $Factor$ $(TNF)$,જે મેક્રોફેજ જેવા સક્રિય રોગપ્રતિકારક કોષો દ્વારા મુક્ત થાય છે.
આ પદાર્થો મગજમાં હાયપોથેલેમસ સુધી પહોંચે છે અને શરીરના તાપમાનના નિયંત્રકને ઊંચા તાપમાન પર સેટ કરે છે,જેના પરિણામે તાવ આવે છે.
તેથી,એન્ડોજીનસ પાયરોજનનું નિર્માણ એ તાવ જેવી પરિસ્થિતિનું સીધું કારણ છે.

(B) એલેક્ઝાન્ડર ફ્લેમિંગે પેનિસિલિનની શોધ કરી હતી,જ્યારે હોવર્ડ ફ્લોરે અને અર્ન્સ્ટ ચેઈને તેને અસરકારક એન્ટિબાયોટિક તરીકે સ્થાપિત કરવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી. પેનિસિલિનની શોધ અને તેના વિકાસમાં તેમના અગ્રણી કાર્ય માટે,તેમને સંયુક્ત રીતે $1945$ માં ફિઝિયોલોજી અથવા મેડિસિન માટે નોબેલ પુરસ્કાર આપવામાં આવ્યો હતો.

(D) કોઈપણ રોગની અસરકારક સારવાર માટે તેના સ્વરૂપને ઊંડાણપૂર્વક સમજવું જરૂરી છે.
$1$. $Early \ diagnosis$ (પ્રારંભિક નિદાન) ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે કારણ કે તે સમયસર સારવાર શરૂ કરવામાં મદદ કરે છે,જે સાજા થવાની શક્યતામાં નોંધપાત્ર વધારો કરે છે.
$2$. $Pathophysiology$ (રોગ દેહધર્મવિદ્યા - રોગ સાથે સંકળાયેલી અસામાન્ય શારીરિક પ્રક્રિયાઓનો અભ્યાસ) એ સમજવા માટે જરૂરી છે કે રોગ શરીરના કાર્યોને કેવી રીતે અસર કરે છે,જે યોગ્ય સારવાર પદ્ધતિ પસંદ કરવામાં મદદ કરે છે.
તેથી,અસરકારક સારવાર માટે પ્રારંભિક નિદાન અને રોગની પેથોફિઝિયોલોજી બંને સમજવા અનિવાર્ય છે.

(A) પોલિમરેઝ ચેઈન રિએક્શન $(PCR)$ એ આણ્વિય જીવવિજ્ઞાનની એક એવી પદ્ધતિ છે જેનો ઉપયોગ $DNA$ ના ચોક્કસ ખંડોના પ્રવર્ધન માટે થાય છે.
નિદાનના સંદર્ભમાં,$PCR$ અત્યંત સંવેદનશીલ છે અને તે રોગકારકો (જેમ કે બેક્ટેરિયા અથવા વાયરસ) ના ન્યુક્લિક એસિડના ક્રમનું પ્રવર્ધન કરીને,નમૂનામાં તેમની સાંદ્રતા ખૂબ ઓછી હોય તો પણ તેમને શોધી શકે છે.
તેથી,ન્યુક્લિક એસિડના પ્રવર્ધન દ્વારા રોગકારકોને ઓળખવા માટે $PCR$ એ પ્રમાણિત પદ્ધતિ છે.

(D) $ELISA$ નું પૂરું નામ એન્ઝાઇમ-લિંક્ડ ઇમ્યુનોસોર્બન્ટ એસે $(Enzyme-Linked Immunosorbent Assay)$ છે.
આ એક નિદાન પદ્ધતિ છે જે એન્ટિજન-એન્ટિબોડી પારસ્પરિક ક્રિયાઓના સિદ્ધાંત પર આધારિત છે.
આ પદ્ધતિમાં,રોગકારકો (જેમ કે બેક્ટેરિયા અથવા વાયરસ) ની હાજરી એન્ટિજનની હાજરી દ્વારા અથવા રોગકારક સામે બનેલા એન્ટિબોડીઝને શોધીને નક્કી કરવામાં આવે છે.
$PCR$ (પોલિમરેઝ ચેઈન રિએક્શન) નો ઉપયોગ $DNA$ ના પ્રવર્ધન માટે થાય છે,અને $r-DNA$ ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ જિનેટિક એન્જિનિયરિંગ માટે થાય છે,જે મુખ્યત્વે એન્ટિજન-એન્ટિબોડી શોધવા માટે નથી.

(D) પરોપજીવી એ એવો સજીવ છે જે બીજા સજીવ (યજમાન) પર અથવા તેની અંદર રહે છે અને યજમાનના ભોગે પોષણ મેળવે છે.
$Plasmodium$ એ અંતઃપરોપજીવી છે જે મેલેરિયા ફેલાવે છે.
$Ascaris$ (કરમિયા) એ મનુષ્યના આંતરડામાં રહેતું અંતઃપરોપજીવી છે.
માદા $Anopheles$ મચ્છરને પરોપજીવી ગણવામાં આવે છે કારણ કે તે ઈંડાના વિકાસ માટે પોષણ મેળવવા મનુષ્યના રુધિર પર નભે છે,જે કામચલાઉ બાહ્ય પરોપજીવી તરીકે કાર્ય કરે છે.
વંદો એ મૃતોપજીવી (scavenger) છે જે સડતા કાર્બનિક પદાર્થો,કચરો અને ખોરાકના અવશેષો પર નભે છે. તે પરોપજીવીની જેમ તેના અસ્તિત્વ કે પોષણ માટે જીવંત યજમાન પર આધાર રાખતું નથી. તેથી,તે પરોપજીવી નથી.

(C) આપેલા તમામ સજીવો પરોપજીવી છે. પરોપજીવી એવા સજીવો છે જે અન્ય સજીવ (યજમાન) પર અથવા તેની અંદર રહીને પોષણ મેળવે છે.
$A$. પટ્ટીકૃમી એ અંતઃપરોપજીવી છે જે યજમાનના આંતરડામાં રહે છે.
$B$. એન્ટામીબા એ અંતઃપરોપજીવી છે જે યજમાનના આંતરડામાં રહે છે.
$C$. જળો એ બાહ્યપરોપજીવી છે જે યજમાનની શરીરની સપાટી પર ચોંટીને રહે છે.
$D$. પ્લાઝમોડીયમ એ અંતઃપરોપજીવી છે જે યજમાનના રક્તકણો અથવા યકૃતના કોષોની અંદર રહે છે.
આ પૈકી,જળો $(C)$ એ બાહ્યપરોપજીવી છે,જ્યારે અન્ય તમામ અંતઃપરોપજીવી છે. તેથી,વસવાટ (આંતરિક વિરુદ્ધ બાહ્ય) ના આધારે જળો એ અસંગત સજીવ છે.

(C) ડિક્યુમેરોલ એ એક કુદરતી એન્ટિકોએગ્યુલન્ટ (રક્ત ગંઠાઈ જતું અટકાવતું તત્વ) છે જે બગડેલા સ્વીટ ક્લોવરના ઘાસમાં જોવા મળે છે.
જ્યારે ઢોર આ ઘાસ ખાય છે,ત્યારે તે યકૃતમાં રક્ત ગંઠાઈ જવા માટે જરૂરી પરિબળોના સંશ્લેષણમાં દખલ કરે છે,જે વિટામિન-$K$ વિરોધી તરીકે કાર્ય કરે છે.
આનાથી વિટામિન-$K$ ની કાર્યાત્મક ઉણપ સર્જાય છે,જે લોહીને યોગ્ય રીતે ગંઠાઈ જતું અટકાવે છે.
પરિણામે,ઢોર લાંબા સમય સુધી રક્તસ્ત્રાવ અથવા જીવલેણ હેમરેજથી પીડાય છે.

(B) ટ્રાયઝીન્સ એ રાસાયણિક સંયોજનોનો એક વર્ગ છે જેમાં ત્રણ નાઇટ્રોજન અણુઓ ધરાવતું ક્રિયાશીલ જૂથ હોય છે. તેઓ બંધારણીય રીતે યુરિયાના વ્યુત્પન્ન (derivatives) સાથે સંબંધિત છે,જેમાં ઓક્સિજન અણુને નાઇટ્રોજન-આધારિત જૂથ દ્વારા બદલવામાં આવે છે,અને તે યુરિયા અથવા તેના વ્યુત્પન્નમાંથી સંશ્લેષિત થાય છે.

(C) અલ્ઝાઈમરનો રોગ એ એક પ્રગતિશીલ ન્યુરોડિજનરેટિવ ડિસઓર્ડર છે. તે મગજમાં ખોટી રીતે ફોલ્ડ થયેલા પ્રોટીન,ખાસ કરીને એમાયલોઇડ $\beta$-પેપ્ટાઇડ પ્લેક્સ અને ટાઉ પ્રોટીન ટેંગલ્સના જમાવડા દ્વારા વર્ગીકૃત થયેલ છે. આ જમાવડો ચેતાકોષોના મૃત્યુ તરફ દોરી જાય છે,જેના પરિણામે યાદશક્તિમાં ઘટાડો અને જ્ઞાનાત્મક ક્ષમતામાં ઘટાડો થાય છે.

(A) નેશનલ ઇમ્યુનાઇઝેશન શેડ્યૂલ $(NIS)$ મુજબ,શિશુઓ માટે પ્રાથમિક રસીકરણ શ્રેણી $6$ અઠવાડિયાની ઉંમરે શરૂ થાય છે.
$6$ અઠવાડિયાની ઉંમરે,નીચેની રસીઓ આપવામાં આવે છે:
$1$. ઓરલ પોલિયો વેક્સિન $(OPV)$ - પ્રથમ ડોઝ
$2$. હેપેટાઈટીસ-$B$ રસી - પ્રથમ ડોઝ
$3$. પેન્ટાવેલેન્ટ રસી (જેમાં $DPT$,હેપેટાઈટીસ-$B$ અને Hib નો સમાવેશ થાય છે) - પ્રથમ ડોઝ
$4$. રોટાવાયરસ રસી - પ્રથમ ડોઝ
$5$. ફ્રેક્શનલ ઇનએક્ટિવેટેડ પોલિયો વેક્સિન (fIPV) - પ્રથમ ડોઝ
તેથી,ઓરલ પોલિયો વેક્સિન અને હેપેટાઈટીસ-$B$ રસીનો પ્રથમ ડોઝ જન્મના $6$ અઠવાડિયા પછી આપવામાં આવે છે.

(A) $NSEP$ નો અર્થ નેશનલ સ્મોલપોક્સ ઇરેડિકેશન પ્રોગ્રામ (રાષ્ટ્રીય શીતળા નાબૂદી કાર્યક્રમ) થાય છે.
આ ભારત સરકાર દ્વારા દેશમાંથી શીતળા (Smallpox) ને નાબૂદ કરવા માટે શરૂ કરવામાં આવેલી એક મહત્વપૂર્ણ જાહેર આરોગ્ય પહેલ હતી.
અન્ય મહત્વપૂર્ણ રાષ્ટ્રીય આરોગ્ય કાર્યક્રમોમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે:
$(a)$ નેશનલ મેલેરિયા ઇરેડિકેશન પ્રોગ્રામ $(NMEP)$
$(b)$ નેશનલ કોલેરા કંટ્રોલ પ્રોગ્રામ $(NCCP)$
$(c)$ નેશનલ લેપ્રોસી કંટ્રોલ પ્રોગ્રામ $(NLCP)$
$(d)$ નેશનલ ફાઈલેરિયા કંટ્રોલ પ્રોગ્રામ $(NFCP)$
$(e)$ ફેમિલી પ્લાનિંગ પ્રોગ્રામ $(FPP)$

(B) $NLCP$ નું સાચું પૂરું નામ નેશનલ લેપ્રોસી (કુષ્ઠરોગ) કંટ્રોલ પ્રોગ્રામ છે.
ભારત સરકારે મુખ્ય ચેપી રોગોને નાબૂદ કરવા માટે અનેક રાષ્ટ્રીય આરોગ્ય કાર્યક્રમો શરૂ કર્યા છે. તેમાંથી કેટલાક નીચે મુજબ છે:
$(a)$ નેશનલ મેલેરિયા ઇરેડિકેશન પ્રોગ્રામ $(NMEP)$
$(b)$ નેશનલ કોલેરા કંટ્રોલ પ્રોગ્રામ $(NCCP)$
$(c)$ નેશનલ લેપ્રોસી કંટ્રોલ પ્રોગ્રામ $(NLCP)$
$(d)$ નેશનલ સ્મોલપોક્સ ઇરેડિકેશન પ્રોગ્રામ $(NSEP)$
$(e)$ નેશનલ ફાઈલેરિયા કંટ્રોલ પ્રોગ્રામ $(NFCP)$
$(f)$ ફેમિલી પ્લાનિંગ પ્રોગ્રામ $(FPP)$

(A) $NFCP$ નો અર્થ નેશનલ ફાઈલેરિયા કંટ્રોલ પ્રોગ્રામ (National Filaria Control Programme) થાય છે.
આ કાર્યક્રમ ભારત સરકાર દ્વારા ફાઈલેરિયાસીસ (હાથીપગો),જે ફાઈલેરિયલ કૃમિ દ્વારા થતો પરોપજીવી રોગ છે,તેના ફેલાવાને નિયંત્રિત કરવા માટે શરૂ કરવામાં આવ્યો હતો.
અન્ય મુખ્ય રાષ્ટ્રીય આરોગ્ય કાર્યક્રમોમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે:
$(a)$ નેશનલ મેલેરિયા ઇરેડિકેશન પ્રોગ્રામ $(NMEP)$
$(b)$ નેશનલ કોલેરા કંટ્રોલ પ્રોગ્રામ $(NCCP)$
$(c)$ નેશનલ લેપ્રોસી કંટ્રોલ પ્રોગ્રામ $(NLCP)$
$(d)$ નેશનલ સ્મોલપોક્સ ઇરેડિકેશન પ્રોગ્રામ $(NSEP)$
$(e)$ ફેમિલી પ્લાનિંગ પ્રોગ્રામ $(FPP)$

(C) $NMEP$ નો અર્થ નેશનલ મેલેરિયા ઇરેડિકેશન પ્રોગ્રામ (રાષ્ટ્રીય મેલેરિયા નાબૂદી કાર્યક્રમ) થાય છે.
ભારત સરકારે મુખ્ય ચેપી રોગોને નિયંત્રિત કરવા અથવા નાબૂદ કરવા માટે અનેક રાષ્ટ્રીય આરોગ્ય કાર્યક્રમો શરૂ કર્યા હતા.
કેટલાક મુખ્ય રાષ્ટ્રીય કાર્યક્રમો નીચે મુજબ છે:
$(a)$ નેશનલ મેલેરિયા ઇરેડિકેશન પ્રોગ્રામ $(NMEP)$
$(b)$ નેશનલ કોલેરા કંટ્રોલ પ્રોગ્રામ $(NCCP)$
$(c)$ નેશનલ લેપ્રોસી કંટ્રોલ પ્રોગ્રામ $(NLCP)$
$(d)$ નેશનલ સ્મોલપોક્સ ઇરેડિકેશન પ્રોગ્રામ $(NSEP)$
$(e)$ નેશનલ ફાઈલેરિયા કંટ્રોલ પ્રોગ્રામ $(NFCP)$
$(f)$ ફેમિલી પ્લાનિંગ પ્રોગ્રામ $(FPP)$

(A) $NCCP$ નો અર્થ નેશનલ કોલેરા કંટ્રોલ પ્રોગ્રામ (રાષ્ટ્રીય કોલેરા નિયંત્રણ કાર્યક્રમ) થાય છે.
ભારત સરકારે મુખ્ય ચેપી રોગોને નાબૂદ કરવા અથવા નિયંત્રિત કરવા માટે અનેક રાષ્ટ્રીય સ્વાસ્થ્ય કાર્યક્રમો શરૂ કર્યા છે.
કેટલાક મુખ્ય રાષ્ટ્રીય કાર્યક્રમો નીચે મુજબ છે:
$(a)$ નેશનલ મેલેરિયા ઇરેડિકેશન પ્રોગ્રામ $(NMEP)$
$(b)$ નેશનલ કોલેરા કંટ્રોલ પ્રોગ્રામ $(NCCP)$
$(c)$ નેશનલ લેપ્રોસી કંટ્રોલ પ્રોગ્રામ $(NLCP)$
$(d)$ નેશનલ સ્મોલપોક્સ ઇરેડિકેશન પ્રોગ્રામ $(NSEP)$
$(e)$ નેશનલ ફાઈલેરિયા કંટ્રોલ પ્રોગ્રામ $(NFCP)$
$(f)$ ફેમિલી પ્લાનિંગ પ્રોગ્રામ $(FPP)$

(A) રાષ્ટ્રીય રસીકરણ કાર્યક્રમ (National Immunization Schedule) મુજબ, ઓરલ પોલિયો વેક્સિન $(OPV)$ અને હેપેટાઈટીસ-$B$ વેક્સિનનો પ્રથમ ડોઝ બાળકને $6 \; \text{અઠવાડિયાની}$ ઉંમરે આપવામાં આવે છે.
આ રસીઓ પોલિયો અને હેપેટાઈટીસ-$B$ જેવી ગંભીર વાયરલ બીમારીઓ સામે રોગપ્રતિકારક શક્તિ વિકસાવવા માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે. રસીકરણનું સમયપત્રક એ સુનિશ્ચિત કરે છે કે બાળકોને આ ચેપી રોગોથી બચાવવા માટે યોગ્ય વિકાસના તબક્કે રક્ષણ મળે.

(A) રાષ્ટ્રીય રસીકરણ કાર્યક્રમ (National Immunization Schedule) મુજબ,$BCG$ (Bacillus Calmette-Guérin) રસી બાળકોને ક્ષય રોગ (Tuberculosis) સામે રક્ષણ આપવા માટે આપવામાં આવે છે. $BCG$ રસીનો પ્રથમ ડોઝ જન્મ સમયે અથવા શક્ય તેટલી વહેલી તકે આપવાની ભલામણ કરવામાં આવે છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ જન્મ સમયે છે.

(A) $DPT$ રસી એ ડિપ્થેરિયા,પર્ટ્યુસિસ (ઉટાંટિયું) અને ટિટાનસ (ધનુર્વા) સામે રક્ષણ આપતી સંયુક્ત રસી છે. રાષ્ટ્રીય રસીકરણ કાર્યક્રમ $(NIS)$ મુજબ,$DPT$ રસીકરણની પ્રાથમિક શ્રેણી નીચે મુજબ આપવામાં આવે છે:
$1$. પ્રથમ ડોઝ: $6$ અઠવાડિયા
$2$. બીજો ડોઝ: $10$ અઠવાડિયા
$3$. ત્રીજો ડોઝ: $14$ અઠવાડિયા
આમ,બીજો ડોઝ $10$ અઠવાડિયા અને ત્રીજો ડોઝ $14$ અઠવાડિયાની ઉંમરે આપવામાં આવે છે.

(C) $DPT$ (ડિપ્થેરિયા, પર્ટુસિસ અને ટિટાનસ) રસી એ શિશુઓને આપવામાં આવતી પ્રાથમિક રસીકરણ શ્રેણી છે.
રાષ્ટ્રીય રસીકરણ સમયપત્રક મુજબ, પ્રાથમિક ડોઝ જન્મના $6$, $10$ અને $14$ અઠવાડિયાની ઉંમરે આપવામાં આવે છે.
- $1^{st}$ ડોઝ: જન્મના $6 \; \text{અઠવાડિયા}$ પછી $(I)$
- $2^{nd}$ ડોઝ: જન્મના $10 \; \text{અઠવાડિયા}$ પછી $(II)$
- $3^{rd}$ ડોઝ: જન્મના $14 \; \text{અઠવાડિયા}$ પછી $(III)$
તેથી, સાચો ક્રમ $I$, $II$ અને $III$ છે.

(C) લુઈસ પાશ્ચરે રોગના જર્મ સિદ્ધાંતનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો હતો,જે જણાવે છે કે સૂક્ષ્મજીવો ઘણા રોગોનું કારણ છે.
રોબર્ટ કોચે કોચના પૂર્વધારણાઓ (Koch's postulates) સ્થાપિત કરીને રોગના જર્મ સિદ્ધાંત માટે નિર્ણાયક પ્રાયોગિક પુરાવા આપ્યા હતા.
રોબર્ટ કોચને આધુનિક માઇક્રોબાયોલોજીના સ્થાપકોમાંના એક માનવામાં આવે છે અને તેમને ક્ષય રોગ (tuberculosis) પરના તેમના કાર્ય માટે $1905$ માં નોબેલ પુરસ્કાર મળ્યો હતો.

(A) પશુઓના ખોરાકમાં એન્ટિબાયોટિક્સનો ઉપયોગ વૃદ્ધિને પ્રોત્સાહન આપવા અને ચેપને રોકવા માટે કરવામાં આવે છે.
જો કે,આ પ્રથા પશુઓના આંતરડામાં એન્ટિબાયોટિક-પ્રતિરોધક બેક્ટેરિયાના વિકાસ તરફ દોરી જાય છે.
આ પ્રતિરોધક બેક્ટેરિયા ખોરાકની સાંકળ અથવા સીધા સંપર્ક દ્વારા મનુષ્યોમાં ફેલાઈ શકે છે,જેનાથી માનવ ચેપની સારવાર કરવી મુશ્કેલ બને છે.
આ જાહેર આરોગ્યના જોખમને કારણે,ઘણા દેશોએ પશુઓના ખોરાકમાં વૃદ્ધિ પ્રમોટર તરીકે એન્ટિબાયોટિક્સના ઉપયોગ પર પ્રતિબંધ મૂક્યો છે.
તેથી,વિધાન અને કારણ બંને સાચા છે,અને કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી આપે છે.

(C) મેલેરિયા એ મનુષ્યમાં થતો એક જાણીતો રોગ છે જે રોગકારક પ્રજીવ,$Plasmodium$ ના ચેપને કારણે થાય છે. માદા $Anopheles$ મચ્છર વાહક તરીકે કામ કરે છે અને $Plasmodium$ ને ચેપગ્રસ્ત વ્યક્તિમાંથી સ્વસ્થ વ્યક્તિમાં ફેલાવે છે.

(C) એડવર્ડ જેનર $(1796)$,એક અંગ્રેજ ચિકિત્સકે પ્રથમ રસી તૈયાર કરી હતી જ્યારે તેમણે કાઉપોક્સથી પીડાતી દૂધવાળી સ્ત્રીના ઘામાંથી પ્રવાહી લઈને એક સ્વસ્થ છોકરાના શરીરમાં દાખલ કર્યું હતું. જ્યારે આ છોકરાને પાછળથી શીતળા (smallpox) ના સંપર્કમાં લાવવામાં આવ્યો,ત્યારે તેણે રોગ સામે પ્રતિકાર દર્શાવ્યો હતો.
લુઈ પાશ્ચરે $(1879)$ શોધ્યું કે કોલેરાના બેક્ટેરિયાના જૂના કલ્ચર જ્યારે મરઘીઓમાં દાખલ કરવામાં આવે છે ત્યારે તે રોગ પેદા કરવા માટે ખૂબ નબળા હોય છે. જો કે,આ નબળા કલ્ચરથી ઇન્જેક્ટ કરાયેલી મરઘીઓ ફાઉલ-કોલેરા સામે રોગપ્રતિકારક બની ગઈ હતી.
આ પદ્ધતિનો ઉપયોગ કરીને,પાશ્ચરે $1885$ માં હડકવા (rabies) સામે રસી વિકસાવી,આમ રસીકરણનો વૈજ્ઞાનિક આધાર સ્થાપિત કર્યો.

(C) શીતળા (smallpox) એ Variola વાયરસ દ્વારા થાય છે,જે ફક્ત મનુષ્યોને જ સંક્રમિત કરે છે. આ વાયરસ માટે કોઈ પ્રાણી સ્ત્રોત (animal reservoir) અસ્તિત્વમાં નથી. તેથી,શીતળાની નાબૂદી પ્રાણી સ્ત્રોતને દૂર કરીને નહીં,પરંતુ વૈશ્વિક રસીકરણના પ્રયાસો અને આંતરરાષ્ટ્રીય સહકાર દ્વારા પ્રાપ્ત કરવામાં આવી હતી.

(A) સ્વયંપ્રતિરક્ષા રોગ ત્યારે થાય છે જ્યારે રોગપ્રતિકારક તંત્ર ભૂલથી શરીરના પોતાના સ્વસ્થ કોષો પર હુમલો કરે છે.
રુમેટોઇડ આર્થરાઇટિસ $(RA)$ એ સ્વયંપ્રતિરક્ષા રોગનું એક ઉત્તમ ઉદાહરણ છે,જેમાં રોગપ્રતિકારક તંત્ર સાંધાના સાયનોવિયલ પટલ પર હુમલો કરે છે,જેના કારણે સોજો અને દુખાવો થાય છે.
$AIDS$ એ $HIV$ વાયરસ (પ્રતિરક્ષાની ઉણપ) દ્વારા થાય છે,$Hepatitis-B$ એ લીવરનો વાયરલ ચેપ છે,અને $Swine$ $flu$ એ $H1N1$ વાયરસ દ્વારા થતો શ્વસનતંત્રનો ચેપ છે.