General Questions in Gujarati

(B) જે રોગો એક વ્યક્તિમાંથી બીજી વ્યક્તિમાં સહેલાઈથી ફેલાય છે તેને ચેપી અથવા સંસર્ગજન્ય રોગો કહેવામાં આવે છે. આ રોગો બેક્ટેરિયા,વાયરસ,ફૂગ અથવા પરોપજીવી જેવા રોગકારકો દ્વારા થાય છે. તેના ઉદાહરણોમાં સામાન્ય શરદી,ઈન્ફલ્યુએન્ઝા અને $AIDS$ નો સમાવેશ થાય છે.

(D) ચેપી રોગો એવા રોગો છે જે એક વ્યક્તિમાંથી બીજી વ્યક્તિમાં સરળતાથી ફેલાય છે. આ રોગો વિવિધ રોગકારકો દ્વારા થાય છે,જેમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે:
$1$. વાઇરસ (દા.ત.,સામાન્ય શરદી,ઈન્ફલ્યુએન્ઝા).
$2$. બેક્ટેરિયા (દા.ત.,ટાઈફોઈડ,ન્યુમોનિયા).
$3$. ફૂગ (દા.ત.,દાદર).
$4$. પ્રજીવો અને કૃમિઓ.
આપેલ તમામ વિકલ્પો ચેપી રોગો ફેલાવવા માટે જવાબદાર હોવાથી,સાચો જવાબ $D$ છે.

(B) રોગોને મુખ્યત્વે બે શ્રેણીઓમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે: ચેપી અને બિનચેપી.
ચેપી રોગો એવા રોગો છે જે એક વ્યક્તિમાંથી બીજી વ્યક્તિમાં સરળતાથી ફેલાય છે (દા.ત.,$AIDS$,સામાન્ય શરદી).
બિનચેપી રોગો એવા રોગો છે જે વ્યક્તિ પૂરતા મર્યાદિત હોય છે અને એક વ્યક્તિમાંથી બીજી વ્યક્તિમાં ફેલાતા નથી (દા.ત.,કેન્સર,ડાયાબિટીસ).
તેથી,સાચો જવાબ $B$ છે.

(D) શરીરમાં જન્મજાત પ્રતિકારકતાના અનેક અવરોધો હોય છે જે સૂક્ષ્મજીવોના પ્રવેશને અટકાવે છે અથવા તેમનો નાશ કરે છે:
$1$. લાયસોઝોમ: આંસુ અને લાળમાં જોવા મળે છે,તે બેક્ટેરિયલ કોષદીવાલનું પાચન કરીને એન્ટિબેક્ટેરિયલ એજન્ટ તરીકે કાર્ય કરે છે.
$2$. મંદ $HCl$: જઠરમાં હાજર હોય છે,તે એસિડિક વાતાવરણ ($pH$ $1.2-2.0$) બનાવે છે જે મોટાભાગના ખોરાક દ્વારા પ્રવેશતા રોગકારકોનો નાશ કરે છે.
$3$. આંતરડાના ઉત્સેચકો: વિવિધ પાચક ઉત્સેચકો અને આંતરડાની એસિડિક/બેઝિક સ્થિતિ પણ રોગકારકોના નાશમાં ફાળો આપે છે.
તેથી,આપેલ તમામ વિકલ્પો સૂક્ષ્મજીવોના નાશમાં મદદરૂપ થાય છે.

(C) માનવ શરીરમાં રોગકારકોના પ્રવેશને રોકવા માટે જન્મજાત પ્રતિકારકતાના અનેક અંતરાયો હોય છે.
ભૌતિક અંતરાયો એ સંરક્ષણની પ્રથમ હરોળ છે.
$1$. $\text{ત્વચા}$ એ મુખ્ય ભૌતિક અંતરાય છે જે સૂક્ષ્મજીવોને શરીરમાં પ્રવેશતા અટકાવે છે.
$2$. શ્વસનમાર્ગ, પાચનમાર્ગ અને મૂત્રજનનમાર્ગના અધિચ્છદના સ્તરમાં રહેલું શ્લેષ્મનું પડ પણ શરીરમાં પ્રવેશતા સૂક્ષ્મજીવોને ફસાવવામાં મદદ કરે છે.
તેથી, $\text{ત્વચા}$ ને સૌથી મહત્વપૂર્ણ અને મુખ્ય ભૌતિક અંતરાય માનવામાં આવે છે.

(B) સ્તનપાનના શરૂઆતના દિવસોમાં માતા દ્વારા સ્ત્રવિત પીળાશ પડતા પ્રવાહીને કોલોસ્ટ્રમ (નવજાત શિશુનું પ્રથમ દૂધ) કહેવામાં આવે છે,જે એન્ટિબોડીઝથી ભરપૂર હોય છે.
ચોક્કસ રીતે કહીએ તો,તેમાં $IgA$ એન્ટિબોડીઝનું પ્રમાણ ખૂબ ઊંચું હોય છે.
આ એન્ટિબોડીઝ નવજાત શિશુને આવશ્યક નિષ્ક્રિય પ્રતિકારકતા (passive immunity) પૂરી પાડે છે,જે તેમના પ્રારંભિક વિકાસ દરમિયાન તેમને વિવિધ ચેપથી સુરક્ષિત રાખે છે.

(D) ઍન્ટિજન એવા પદાર્થો છે જે શરીરમાં પ્રતિકારક પ્રતિભાવ (immune response) ઉત્તેજિત કરે છે. તે વિવિધ સ્વરૂપે હોઈ શકે છે:
$1$. તે $\text{મૃત}$ અથવા $\text{નિષ્ક્રિય}$ કરેલા સૂક્ષ્મજીવોના ભાગો હોઈ શકે છે.
$2$. તે $\text{જીવંત}$ રોગકારક સૂક્ષ્મજીવો હોઈ શકે છે.
$3$. તે રોગકારકોની સપાટી પર જોવા મળતા વિશિષ્ટ $\text{પ્રોટીન}$ અણુઓ અથવા $\text{પોલિસેકેરાઇડ્સ}$ અથવા વિષ (toxins) હોઈ શકે છે.
તેથી, ઍન્ટિજન રોગપ્રતિકારક તંત્રને ઉત્તેજિત કરવા માટે આ તમામ સ્વરૂપોમાં હાજર હોઈ શકે છે.

(A) ઍન્ટિજન એવા પદાર્થો છે જે શરીરમાં રોગપ્રતિકારક પ્રતિભાવ (immune response) ઉત્તેજિત કરે છે. રાસાયણિક રીતે,મોટાભાગના ઍન્ટિજન પ્રોટીન,પોલિસેકેરાઇડ્સ અથવા ગ્લાયકોપ્રોટીન હોય છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,ઍન્ટિજનને મુખ્યત્વે પ્રોટીન અથવા પોલિપેપ્ટાઇડ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે તે એમિનો એસિડની સાંકળોના બનેલા હોય છે જેને રોગપ્રતિકારક તંત્ર વિદેશી (foreign) પદાર્થ તરીકે ઓળખે છે. જોકે તે જટિલ અણુઓ હોઈ શકે છે,પરંતુ મૂળભૂત ઇમ્યુનોલોજીના સંદર્ભમાં સૌથી સચોટ વર્ગીકરણ એ છે કે તે ઘણીવાર પોલિપેપ્ટાઇડ અથવા પ્રોટીનયુક્ત પ્રકૃતિના હોય છે.

(B) આધુનિક જીવનશૈલીના પરિબળો જેવા કે વધુ પડતો માનસિક તણાવ,શારીરિક કસરતનો અભાવ,અયોગ્ય આહાર પદ્ધતિ (જંક ફૂડનું સેવન) અને પ્રદૂષણના વધતા સંપર્કને કારણે રોગપ્રતિકારક શક્તિ નબળી પડે છે.
પરિણામે,રોગકારકો સામે લડવાની શરીરની ક્ષમતા ઘટે છે,જે એકંદરે પ્રતિકારકતામાં ઘટાડો સૂચવે છે.

(A) બરોળ એ વાલ આકારનું મોટું અંગ છે જેમાં મુખ્યત્વે લિમ્ફોસાઇટ્સ અને ફેગોસાઇટ્સ આવેલા હોય છે.
તે રુધિરમાં પ્રવેશતા સૂક્ષ્મ જીવોને જકડીને રુધિરની ગળણી તરીકે કાર્ય કરે છે.
તે રક્તકણોનું પણ મોટું સંગ્રહસ્થાન છે.
બરોળ એક લસિકા અંગ તરીકે કાર્ય કરે છે જે રુધિરને ગાળે છે અને લિમ્ફોસાઇટ્સનો સંગ્રહ કરે છે,તેથી વિધાન $A$ અને કારણ $R$ બંને સાચા છે અને કારણ $R$ એ વિધાન $A$ ની સાચી સમજૂતી આપે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(B) બરોળ $(Spleen)$ એ લસિકાકણો અને ભક્ષક કોષો ધરાવતું મોટું વાલ આકારનું અંગ છે.
તે રુધિરમાં રહેલા સૂક્ષ્મજીવોને પકડીને રુધિરના ગાળણ તરીકે કાર્ય કરે છે.
તેમાં રક્તકણોનો મોટો સંગ્રહ પણ હોય છે.

(D) લસિકાતંત્ર એ વાહિનીઓ અને અંગોનું એક જાળું છે.
લસિકાવાહિનીઓના માર્ગમાં વિવિધ સ્થાને આવેલી નાની,સખત અને વાલ આકારની રચનાઓને $Lymph \ nodes$ (લસિકા ગાંઠો) કહેવામાં આવે છે.
આ ગાંઠો લસિકા અને પેશીય પ્રવાહીમાં પ્રવેશતા સૂક્ષ્મજીવો અથવા અન્ય પ્રતિજન (antigens) ને પકડવાનું કાર્ય કરે છે.
આ એવા સ્થાનો છે જ્યાં લસિકા કોષો સક્રિય થાય છે અને રોગપ્રતિકારક પ્રતિચાર પ્રેરે છે.

(A) $ELISA$ નું પૂરું નામ Enzyme Linked Immuno Sorbent Assay છે.
તે એન્ટિજન-એન્ટિબોડી આંતરક્રિયાના સિદ્ધાંત પર આધારિત એક નિદાન પદ્ધતિ છે.
રોગકારકો દ્વારા થતા ચેપને એન્ટિજન (પ્રોટીન,ગ્લાયકોપ્રોટીન વગેરે) ની હાજરી દ્વારા અથવા રોગકારક સામે ઉત્પન્ન થયેલા એન્ટિબોડીઝને શોધીને જાણી શકાય છે.

(C) $WHO$ નું પૂર્ણ નામ વર્લ્ડ હેલ્થ ઓર્ગેનાઇઝેશન (World Health Organization) છે.
તે સંયુક્ત રાષ્ટ્રની એક વિશેષ એજન્સી છે જે આંતરરાષ્ટ્રીય જાહેર આરોગ્ય માટે જવાબદાર છે.
તેની સ્થાપના $7$ એપ્રિલ $1948$ ના રોજ કરવામાં આવી હતી અને તેનું મુખ્ય મથક જીનીવા,સ્વિટ્ઝર્લેન્ડમાં આવેલું છે.

(B) 'રોગવ્યાપ્તિ' (Epidemic) શબ્દનો અર્થ એ છે કે જ્યારે કોઈ ચેપી રોગ ટૂંકા ગાળામાં વસ્તીના મોટા સમૂહમાં ઝડપથી ફેલાય છે.
તેને ત્યારે રોગવ્યાપ્તિ કહેવામાં આવે છે જ્યારે કોઈ ચોક્કસ વિસ્તારમાં અપેક્ષિત સંખ્યા કરતા રોગના કેસોમાં અચાનક વધારો જોવા મળે છે.

(A) ધૂમ્રપાન એ ફેફસાનું કેન્સર,એમ્ફિસેમા અને જઠરનાં ચાંદાં (અલ્સર) જેવા અનેક રોગો માટેનું મુખ્ય જોખમી પરિબળ છે.
મેલેરિયા એ $Plasmodium$ પરોપજીવી દ્વારા થતો વાહક-જનિત ચેપી રોગ છે,જે ચેપગ્રસ્ત માદા $Anopheles$ મચ્છરના કરડવાથી મનુષ્યોમાં ફેલાય છે.
તેથી,મેલેરિયા ધૂમ્રપાનથી થતો નથી.

(A) ધૂમ્રપાન એ ફેફસાનું કેન્સર,બ્રોન્કાઇટિસ,એમ્ફિસીમા અને જઠરનાં ચાંદાં (ગેસ્ટ્રિક અલ્સર) સહિતના વિવિધ રોગો માટેનું મુખ્ય જોખમી પરિબળ છે.
$A$. મેલેરિયા એ $Plasmodium$ પ્રજાતિના પ્રજીવ દ્વારા થતો રોગ છે,જે ચેપગ્રસ્ત માદા $Anopheles$ મચ્છરના કરડવાથી ફેલાય છે.
$B$. ગળાનો સોજો (લેરિન્જાઇટિસ) ઘણીવાર ધૂમ્રપાનને કારણે થાય છે અથવા વધે છે.
$C$. ફેફસાનું કેન્સર લાંબા ગાળાના ધૂમ્રપાન સાથે ગાઢ રીતે જોડાયેલું છે.
$D$. જઠરનાં ચાંદાં ધૂમ્રપાન સાથે જોડાયેલા છે કારણ કે તે પેટમાં એસિડનું ઉત્પાદન વધારે છે અને જઠરના અસ્તરને રૂઝ આવવાની પ્રક્રિયાને નબળી પાડે છે.
તેથી,મેલેરિયા એ આપેલી યાદીમાં એકમાત્ર એવો રોગ છે જે ધૂમ્રપાનથી થતો નથી.

(C) વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થા $(WHO)$ મુજબ,સ્વાસ્થ્ય એટલે માત્ર રોગ કે અશક્તિનો અભાવ નહીં,પરંતુ સંપૂર્ણ શારીરિક,માનસિક અને સામાજિક સુખાકારીની સ્થિતિ છે. તેથી,આપેલી વ્યાખ્યા $Health$ (સ્વાસ્થ્ય) માટે છે.

(D) તંદુરસ્તી એટલે માત્ર રોગનો અભાવ નહીં,પરંતુ શારીરિક,માનસિક અને સામાજિક રીતે સંપૂર્ણ સુખાકારીની સ્થિતિ છે.
$1$. ઉત્પાદકતામાં વધારો: તંદુરસ્ત વ્યક્તિ વધુ અસરકારક રીતે કામ કરી શકે છે,જેનાથી ઉત્પાદનમાં વધારો થાય છે.
$2$. આર્થિક સમૃદ્ધિ: તંદુરસ્ત વસ્તી અર્થતંત્રમાં વધુ યોગદાન આપે છે,જે વ્યક્તિગત અને રાષ્ટ્રીય સ્તરે આર્થિક સ્થિરતા લાવે છે.
$3$. કાર્યક્ષમતામાં વધારો: સ્વાસ્થ્ય શરીર અને મનની કાર્યક્ષમતામાં સુધારો કરે છે,જેનાથી વ્યક્તિ વધુ કાર્યક્ષમતાથી કામ કરી શકે છે.
તેથી,આપેલ તમામ વિકલ્પો તંદુરસ્તીના સાચા પરિણામો છે.

(D) સારી તંદુરસ્તી જાળવી રાખવી એ એક બહુપક્ષીય પ્રક્રિયા છે જેના માટે સર્વગ્રાહી અભિગમની જરૂર છે.
$1$. $\text{સંતુલિત આહાર}$ શરીરના યોગ્ય કાર્ય માટે જરૂરી પોષક તત્વો, વિટામિન્સ અને ખનિજો પૂરા પાડે છે।
$2$. $\text{વ્યક્તિગત સ્વચ્છતા}$ રોગકારકોના સંચયને રોકવા અને ચેપી રોગોનું જોખમ ઘટાડવા માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે।
$3$. $\text{નિયમિત કસરત}$ હૃદયના સ્વાસ્થ્યમાં સુધારો કરે છે, સ્નાયુઓને મજબૂત બનાવે છે અને રોગપ્રતિકારક શક્તિમાં વધારો કરે છે।
તેથી, સારી તંદુરસ્તી જાળવવા માટે આ તમામ પરિબળો આવશ્યક છે।

(B) શારીરિક અને માનસિક તંદુરસ્તી પ્રાપ્ત કરવા માટે હજારો વર્ષોથી યોગનો અભ્યાસ કરવામાં આવે છે. આ એક પ્રાચીન પદ્ધતિ છે જેમાં શારીરિક આસનો,શ્વાસ લેવાની તકનીકો અને ધ્યાનનો સમાવેશ થાય છે,જે એકંદર સ્વાસ્થ્યમાં સુધારો કરવા અને તણાવ ઘટાડવામાં મદદ કરે છે.

(D) સારા સ્વાસ્થ્યની જાળવણી માટે બહુપક્ષીય અભિગમ જરૂરી છે.
$1$. ચેપી રોગો સામે રસીકરણ રોગપ્રતિકારક શક્તિ વધારવામાં અને રોગચાળાને રોકવામાં મદદ કરે છે.
$2$. રોગો વિશેની સભાનતા રોગના વહેલા નિદાન અને નિવારણ માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે.
$3$. રોગવાહકો (જેમ કે મચ્છર) નું નિયંત્રણ એ વાહકજન્ય રોગોના ફેલાવાને રોકવા માટે આવશ્યક છે.
તેથી,સારા સ્વાસ્થ્યની જાળવણી માટે આપેલ તમામ વિકલ્પો જરૂરી છે.

(D) સ્વાસ્થ્ય એટલે શારીરિક,માનસિક અને સામાજિક રીતે સંપૂર્ણ સુખાકારીની સ્થિતિ. આપણને ખ્યાલ આવે છે કે આપણે તંદુરસ્ત નથી જ્યારે:
$1$. શરીરના વિવિધ અંગોના સામાન્ય કાર્યમાં વિક્ષેપ પડે.
$2$. શરીરના વિવિધ તંત્રોની દેહધાર્મિક પ્રક્રિયાઓ પર ખરાબ અસર થાય.
$3$. શરીરમાં રોગો કે વિકૃતિઓના દૃશ્યમાન લક્ષણો દેખાય.
તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો અસ્વસ્થતાની સ્થિતિ સૂચવે છે.

(D) વ્યક્તિગત સ્વાસ્થ્યની જાળવણીમાં સ્વચ્છતા અને જીવનશૈલીનો સર્વગ્રાહી અભિગમ સામેલ છે.
$1$. કોલેરા અને ટાઈફોઈડ જેવા પાણીજન્ય રોગોને રોકવા માટે સ્વચ્છ પાણી અનિવાર્ય છે.
$2$. સ્વચ્છ ખોરાક યોગ્ય પોષક તત્વોની પ્રાપ્તિ સુનિશ્ચિત કરે છે અને ફૂડ પોઈઝનિંગ કે ચેપને અટકાવે છે.
$3$. સ્વચ્છ કપડાં અને વ્યક્તિગત સ્વચ્છતા ત્વચાના ચેપને રોકવામાં અને એકંદરે સ્વચ્છતા જાળવવામાં મદદ કરે છે.
તેથી,વ્યક્તિગત સ્વાસ્થ્ય જાળવવા માટે આ તમામ પરિબળો નિર્ણાયક છે.

(D) પાણીજન્ય રોગોને રોકવા માટે જાહેર આરોગ્ય જાળવવા માટે નીચે મુજબના પગલાં લેવા જરૂરી છે:
$1$. ગંદા પાણી અને મળમૂત્રનો યોગ્ય નિકાલ પીવાના પાણીના સ્ત્રોતોને દૂષિત થતા અટકાવે છે.
$2$. ડેમ અને ટાંકી જેવા પાણીના જળાશયોને ક્લોરિન કે ઓઝોન જેવા રસાયણો દ્વારા જંતુમુક્ત કરવાથી રોગકારક સૂક્ષ્મજીવોનો નાશ થાય છે.
$3$. પાણીની સંગ્રહ ટાંકીઓની સમયાંતરે સફાઈ કરવાથી કચરો જમા થતો અટકે છે અને રોગકારકોની વૃદ્ધિ થતી નથી.
તેથી,આપેલ તમામ પગલાં જાહેર આરોગ્ય માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે.

(D) મચ્છરો મેલેરિયા,ડેન્ગ્યુ અને ચિકનગુનિયા જેવા વિવિધ રોગો માટે વાહક તરીકે કામ કરે છે. આ મચ્છરો સ્થિર પાણીમાં પ્રજનન કરે છે. તેથી,આ રોગોને રોકવા માટે નીચે મુજબના પગલાં લેવા જરૂરી છે:
$1$. પ્રજનન સ્થળોને રોકવા માટે રહેણાંક વિસ્તારોની આસપાસ ભરાયેલું પાણી દૂર કરવું.
$2$. કૂલરનું પાણી નિયમિતપણે બદલવું,કારણ કે તે મચ્છરોના પ્રજનન માટે સામાન્ય જગ્યા છે.
$3$. ડિંભ (larvae) અને પુખ્ત મચ્છરોને મારવા માટે ખાડાઓ,ગટર અને ગંદા પાણીના વિસ્તારોમાં જંતુનાશક દવાઓનો છંટકાવ કરવો.
આમ,આપેલા તમામ ઉપાયો મચ્છરજન્ય રોગોને નિયંત્રિત કરવામાં અસરકારક છે.

(A) મચ્છરને ઘરમાં પ્રવેશતા અટકાવવા માટે સૌથી અસરકારક ભૌતિક અવરોધ બારી અને દરવાજા પર તારની જાળી ફિટ કરવી તે છે. આનાથી પુખ્ત મચ્છરોને રહેણાંક વિસ્તારમાં પ્રવેશતા અટકાવી શકાય છે. વિકલ્પ $C$ અને $D$ એ મચ્છરના ડિંભ (larvae) ના નિયંત્રણ માટેની પદ્ધતિઓ છે,પરંતુ તે મચ્છરને ઘરમાં પ્રવેશતા અટકાવતા નથી. વિકલ્પ $B$ એ પ્રવેશ અટકાવવા સાથે સંબંધિત નથી.

(D) રસી એ જૈવિક તૈયારીઓ છે જે ચોક્કસ ચેપી રોગ સામે સક્રિય ઉપાર્જિત રોગપ્રતિકારક શક્તિ પ્રદાન કરે છે.
$1$. પોલિયોને ઓરલ પોલિયો વેક્સિન $(OPV)$ અથવા ઇનએક્ટિવેટેડ પોલિયો વેક્સિન $(IPV)$ દ્વારા અટકાવી શકાય છે.
$2$. ડિફ્થેરિયાને $DPT$ રસી (ડિફ્થેરિયા,પર્ટુસિસ અને ટીટેનસ) દ્વારા અટકાવી શકાય છે.
$3$. ટીટેનસને પણ $DPT$ રસી અથવા ટીટેનસ ટોક્સૉઇડ $(TT)$ ઇન્જેક્શન દ્વારા અટકાવી શકાય છે.
આ તમામ રોગો માટે અસરકારક રસીઓ ઉપલબ્ધ હોવાથી,સાચો જવાબ $D$ છે.

(D) શ્લેષ્મસ્તર એ જન્મજાત પ્રતિકારક તંત્રમાં ભૌતિક અવરોધનો એક પ્રકાર છે.
તે શ્વસનમાર્ગ,જઠરાંત્રીય માર્ગ અને મૂત્રજનન માર્ગના અસ્તરમાં જોવા મળે છે.
આ અસ્તર આપણા શરીરમાં પ્રવેશતા સૂક્ષ્મજીવોને ફસાવે છે અને તેમને ચેપ ફેલાવતા અટકાવે છે.
તેથી,આપેલ તમામ વિકલ્પોમાં શ્લેષ્મસ્તર આવેલું હોય છે.

(C) $PMNL$ એટલે પોલીમોર્ફોન્યુક્લિયર લ્યુકોસાઇટ્સ (Polymorphonuclear Leukocytes).
આ એક પ્રકારના શ્વેતકણો છે જે બહુ-ખંડીય કોષકેન્દ્ર ધરાવે છે.
તટસ્થકણો (Neutrophils) એ $PMNL$ નો સૌથી સામાન્ય પ્રકાર છે અને તે રોગકારકોનો નાશ કરવા માટે ભક્ષણ (phagocytosis) દ્વારા જન્મજાત પ્રતિકારકતામાં પ્રાથમિક કોષીય અવરોધ તરીકે કાર્ય કરે છે.

(C) જન્મજાત પ્રતિકારકતા ચાર પ્રકારના અંતરાયો ધરાવે છે: ભૌતિક,દેહધાર્મિક,કોષીય અને સાયટોકાઈન અંતરાય.
$1$. ભૌતિક અંતરાયમાં ત્વચા અને શ્વસનમાર્ગ,જઠર આંત્રીય માર્ગ અને મૂત્રજનન માર્ગના શ્લેષ્મનો સમાવેશ થાય છે.
$2$. દેહધાર્મિક અંતરાયમાં જઠરનો એસિડ,મુખગુહાની લાળ અને આંખના અશ્રુઓનો સમાવેશ થાય છે,જે સૂક્ષ્મજીવોની વૃદ્ધિને અટકાવે છે.
$3$. કોષીય અંતરાયમાં શ્વેતકણો જેવા કે $PMNL$-ન્યુટ્રોફિલ્સ,મોનોસાઈટ્સ અને મારકકોષો (Natural killer cells) નો સમાવેશ થાય છે.
$4$. સાયટોકાઈન અંતરાયમાં ઈન્ટરફેરોન્સનો સમાવેશ થાય છે જે બિન-ચેપગ્રસ્ત કોષોને વાયરલ ચેપથી બચાવે છે.
તેથી,મુખગુહાની લાળ એ દેહધાર્મિક અંતરાય છે.

(B) માનવ શરીરમાં રોગકારકો સામે રક્ષણ મેળવવા માટે વિવિધ પ્રકારના અંતરાયો હોય છે.
ભૌતિક અંતરાયો એ રક્ષણની પ્રથમ હરોળ છે.
ત્વચા અને શ્વસનમાર્ગ,પાચનમાર્ગ તથા મૂત્રજનનમાર્ગના અધિચ્છદનું શ્લેષ્મસ્તર એ મુખ્ય ભૌતિક અંતરાયો છે.
આ અંતરાયો સૂક્ષ્મજીવોને ફસાવે છે અને તેમને શરીરમાં પ્રવેશતા અટકાવે છે.
તેથી,શ્લેષ્મસ્તર એ ભૌતિક અંતરાય તરીકે કાર્ય કરે છે.

(B) માનવ શરીરમાં દેહધાર્મિક અંતરાયો એવા વાતાવરણનું નિર્માણ કરીને સૂક્ષ્મજીવોનો પ્રવેશ અટકાવે છે જે તેમના માટે પ્રતિકૂળ હોય છે.
$1$. ત્વચા એ ભૌતિક અંતરાય છે.
$2$. અશ્રુ (આંખમાંથી) અને લાળ (મોંમાં) માં લાયસોઝાઇમ હોય છે અને તે દેહધાર્મિક અંતરાય તરીકે કાર્ય કરે છે.
$3$. જઠરમાં રહેલો એસિડ પણ એક દેહધાર્મિક અંતરાય છે.
$4$. એકકેન્દ્રીકણ (મોનોસાઇટ્સ) એ કોષીય અંતરાયમાં સામેલ કોષો છે.
તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી,અશ્રુ એ દેહધાર્મિક અંતરાય તરીકે કાર્ય કરે છે.

(B) સ્વપ્રતિરક્ષા રોગ ત્યારે થાય છે જ્યારે રોગપ્રતિકારક તંત્ર ભૂલથી શરીરના પોતાના સ્વસ્થ કોષો પર હુમલો કરે છે.
$1$. મલ્ટિપલ સ્કલેરોસિસ એ એક સ્વપ્રતિરક્ષા રોગ છે જેમાં રોગપ્રતિકારક તંત્ર ચેતાતંતુઓને આવરી લેતા રક્ષણાત્મક પડ (માયલિન) પર હુમલો કરે છે.
$2$. રૂમેટોઇડ આર્થરાઇટિસ પણ એક સ્વપ્રતિરક્ષા રોગ છે જેમાં રોગપ્રતિકારક તંત્ર સાંધાઓ પર હુમલો કરે છે.
અહીં વિકલ્પ $B$ અને $C$ બંને સાચા છે, પરંતુ પાઠ્યપુસ્તકોમાં મલ્ટિપલ સ્કલેરોસિસને સ્વપ્રતિરક્ષા રોગના મુખ્ય ઉદાહરણ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે.

(A) ઍન્ટિબાયોટિક્સ એ સૂક્ષ્મજીવો દ્વારા ઉત્પન્ન થતા રાસાયણિક પદાર્થો છે જે અન્ય સૂક્ષ્મજીવો,ખાસ કરીને બૅક્ટેરિયાને મારી શકે છે અથવા તેમની વૃદ્ધિને અટકાવી શકે છે.
શરદી વાઇરસ (જેમ કે રાઇનોવાઇરસ) દ્વારા થતી હોવાથી,ઍન્ટિબાયોટિક્સ તેની સામે બિનઅસરકારક છે.
ઍન્ટિબાયોટિક્સ બૅક્ટેરિયાના ચોક્કસ ચયાપચયના માર્ગો (જેમ કે કોષદીવાલનું સંશ્લેષણ અથવા પ્રોટીન સંશ્લેષણ) ને લક્ષ્ય બનાવે છે,જે વાઇરસમાં ગેરહાજર હોય છે.
તેથી,સાચું કારણ એ છે કે શરદી વાઇરસ દ્વારા થાય છે.

(D) $DPT$ એ ત્રણ ચેપી રોગો સામે રક્ષણ મેળવવા માટે વપરાતી સંયુક્ત રસી છે:
$1$. $D$ એટલે ડિપ્થેરિયા $(Diphtheria)$.
$2$. $P$ એટલે ઉંટાટીયું $(Pertussis)$.
$3$. $T$ એટલે ધનુર $(Tetanus)$.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(B) એલેક્ઝાન્ડર ફ્લેમિંગે $1928$ માં પેનિસિલિનની શોધ કરી હતી.
ત્યારબાદ,અર્નેસ્ટ ચેઈન અને હાવર્ડ ફ્લોરેએ તેને એક અસરકારક એન્ટિબાયોટિક તરીકે સ્થાપિત કરવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી.
પેનિસિલિનની શોધ અને તેના વિકાસમાં તેમના અગ્રણી કાર્ય માટે,એલેક્ઝાન્ડર ફ્લેમિંગ,અર્નેસ્ટ ચેઈન અને હાવર્ડ ફ્લોરેને સંયુક્ત રીતે $1945$ માં ફિઝિયોલોજી અથવા મેડિસિન માટે નોબેલ પુરસ્કાર આપવામાં આવ્યો હતો.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $(i), (iv)$ અને $(v)$ છે.

(D) એન્ટિબાયોટિકની શોધ એ $20^{\text{મી}}$ સદીની સૌથી મહત્વપૂર્ણ સિદ્ધિઓમાંની એક છે। એલેક્ઝાન્ડર ફ્લેમિંગે $1928$ માં પેનિસિલિયમ નોટેટમ $(Penicillium \text{ } notatum)$ ફૂગમાંથી પ્રથમ એન્ટિબાયોટિક, પેનિસિલિનની શોધ કરી હતી। આ શોધે ઘણી જીવલેણ બેક્ટેરિયલ ચેપ માટે ઉપચાર પૂરો પાડીને તબીબી ક્ષેત્રમાં ક્રાંતિ લાવી હતી।

(B) એન્ટિબાયોટિક્સ એ કેટલાક સૂક્ષ્મજીવો દ્વારા ઉત્પન્ન થતા રાસાયણિક પદાર્થો છે જે અન્ય રોગકારક સૂક્ષ્મજીવોના વિકાસને મારી શકે છે અથવા અટકાવી શકે છે.
$A$. કાર્બામાયસીન એ એક એન્ટિબાયોટિક છે.
$B$. ઇન્સ્યુલિન એ સ્વાદુપિંડ દ્વારા ઉત્પન્ન થતું પેપ્ટાઈડ હોર્મોન છે જે રુધિરમાં ગ્લુકોઝનું સ્તર નિયંત્રિત કરે છે; તે એન્ટિબાયોટિક નથી.
$C$. બેસીટ્રેસીન એ એક એન્ટિબાયોટિક છે.
$D$. ટેટ્રાસાયક્લિન એ બ્રોડ-સ્પેક્ટ્રમ એન્ટિબાયોટિક છે.
તેથી,સાચો જવાબ $B$ છે.

(C) અલ્ઝાઈમર રોગ એ એક પ્રગતિશીલ ન્યુરોડિજનરેટિવ ડિસઓર્ડર છે જે મુખ્યત્વે મગજને અસર કરે છે.
તે એમીલોઇડ પ્લેક્સ અને ટૌ ટેંગલ્સના સંચય દ્વારા વર્ગીકૃત થયેલ છે,જે યાદશક્તિમાં ઘટાડો અને જ્ઞાનાત્મક ક્ષમતામાં ઘટાડો તરફ દોરી જાય છે.
આ સ્થિતિ ફક્ત મનુષ્યોમાં જ જોવા મળે છે અને તે બેક્ટેરિયા,ફૂગ અથવા બટાટા જેવા છોડમાં જોવા મળતી નથી.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(C) અલ્ઝાઈમર રોગ એ એક પ્રગતિશીલ ન્યુરોડિજનરેટિવ ડિસઓર્ડર છે.
તે મુખ્યત્વે મગજમાં પ્રોટીનના ખોટા ફોલ્ડિંગ (misfolding) ના સંચય દ્વારા વર્ગીકૃત થયેલ છે,ખાસ કરીને $Amyloid-beta$ પ્લેક્સ અને $Tau$ પ્રોટીન ટેંગલ્સ.
આ ખોટી રીતે ફોલ્ડ થયેલા પ્રોટીન ચેતાકોષોના મૃત્યુ અને જ્ઞાનાત્મક કાર્યના નુકસાન તરફ દોરી જાય છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$Protein \text{ } misfolding$ એ રોગ માટે જવાબદાર સાચી જૈવિક પદ્ધતિ છે.
વાયરસ,બેક્ટેરિયોફેજ અને બેક્ટેરિયા અલ્ઝાઈમર રોગના કારક એજન્ટો નથી.

(D) લુઈ પાશ્ચર માઈક્રોબાયોલોજી (સૂક્ષ્મ જીવવિજ્ઞાન) માં તેમના અગ્રણી કાર્ય માટે જાણીતા છે. તેમણે સાબિત કર્યું કે આથવણ અને ખોરાક બગડવા માટે સૂક્ષ્મ જીવો જવાબદાર છે,જેના કારણે 'પાશ્ચરાઈઝેશન' પ્રક્રિયાનો વિકાસ થયો. વધુમાં,તેમણે રોગોના જર્મ થિયરીમાં મહત્વપૂર્ણ યોગદાન આપ્યું હતું,જેમાં સાબિત થયું કે ચોક્કસ સૂક્ષ્મ જીવો ચેપી રોગો માટે જવાબદાર છે. તેમણે હડકવા અને એન્થ્રેક્સ જેવા રોગો માટે રસી પણ વિકસાવી હતી.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે. એન્ટિવેનમ પૂર્વ-નિર્મિત એન્ટિબોડીઝને સીધા શરીરમાં દાખલ કરીને નિષ્ક્રિય પ્રતિકારકતા (passive immunity) પૂરી પાડે છે. તેનાથી વિપરીત,પોલિયોના ટીપાં (ઓરલ પોલિયો વેક્સિન) માં નિષ્ક્રિય કરેલા (attenuated) એટલે કે નબળા પાડેલા રોગકારકો હોય છે. જ્યારે આ નબળા રોગકારકો શરીરમાં પ્રવેશ કરે છે,ત્યારે તેઓ રોગપ્રતિકારક તંત્રને ચોક્કસ એન્ટિબોડીઝ ઉત્પન્ન કરવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે,જેનાથી સક્રિય પ્રતિકારકતા (active immunity) પ્રાપ્ત થાય છે.

(C) : બોર્ડરલાઇન પર્સનાલિટી ડિસઓર્ડર $(BPD)$ એ એક ગંભીર માનસિક બીમારી છે જે મૂડ, આંતરવ્યક્તિત્વ સંબંધો, સ્વ-છબી અને વર્તનમાં વ્યાપક અસ્થિરતા દ્વારા વર્ગીકૃત થયેલ છે.
આ અસ્થિરતા ઘણીવાર કૌટુંબિક અને કાર્યકારી જીવન, લાંબા ગાળાના આયોજન અને વ્યક્તિની સ્વ-ઓળખની ભાવનાને ખોરવે છે.
શરૂઆતમાં તેને સાયકોસિસની "સીમારેખા" પર માનવામાં આવતું હતું, $BPD$ ધરાવતા લોકો ભાવનાત્મક નિયમનની વિકૃતિથી પીડાય છે.
સ્કિઝોફ્રેનિયા એ ગંભીર માનસિક વિકૃતિઓનો સમૂહ છે જે ભાષા અને સંચારમાં વિક્ષેપ; વિચારની વિકૃતિઓ જેમાં વાસ્તવિકતાનું વિકૃતિ, ગેરસમજ, ભ્રમણા અને આભાસ; મૂડમાં ફેરફાર અને છૂટાછવાયા, પછાત અથવા વિચિત્ર વર્તન દ્વારા વર્ગીકૃત થયેલ છે, જે છ મહિનાથી વધુ સમય સુધી ચાલે છે.
મૂડ ડિસઓર્ડર એ એક એવી સ્થિતિ છે જ્યાં પ્રવર્તમાન ભાવનાત્મક મૂડ વિકૃત હોય છે અથવા સંજોગો મુજબ અયોગ્ય હોય છે.
વ્યસન એ દવાઓ, આલ્કોહોલ વગેરેના આદતવશ સેવનથી ઉત્પન્ન થતી નિર્ભરતાની સ્થિતિ છે.

(A) માનવ શરીરમાં રોગકારકોના પ્રવેશને રોકવા માટે વિવિધ જન્મજાત પ્રતિકારક અવરોધો હોય છે.
$1$. ભૌતિક અવરોધો: આમાં ત્વચા અને શ્વસન,જઠરાંત્રિય અને મૂત્રજનન માર્ગના અધિચ્છદનું શ્લેષ્મ આવરણનો સમાવેશ થાય છે.
$2$. શારીરિક અવરોધો (Physiological barriers): આમાં જઠરમાં રહેલ એસિડ,મુખમાં રહેલ લાળ અને આંખમાંથી નીકળતા અશ્રુનો સમાવેશ થાય છે,જે સૂક્ષ્મજીવોની વૃદ્ધિને અટકાવે છે.
$3$. કોષીય અવરોધો: આમાં $PMNL$-ન્યુટ્રોફિલ્સ,મોનોસાઇટ્સ અને મેક્રોફેજ જેવા શ્વેતકણોનો સમાવેશ થાય છે.
લાળ મુખમાં સૂક્ષ્મજીવોની વૃદ્ધિને અટકાવતી હોવાથી,તેને શારીરિક અવરોધ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(A) માનવ રોગપ્રતિકારક તંત્રમાં વિવિધ અંતરાયો હોય છે જે રોગકારકોના પ્રવેશને અટકાવે છે.
ત્વચા એ શરીરનો મુખ્ય ભૌતિક અંતરાય છે.
તે યાંત્રિક દીવાલ તરીકે કાર્ય કરીને સૂક્ષ્મજીવોના પ્રવેશને અટકાવે છે.
દેહધાર્મિક અંતરાયોમાં જઠરમાં રહેલ એસિડ અને મુખમાં રહેલ લાળનો સમાવેશ થાય છે.
કોષીય અંતરાયોમાં ન્યુટ્રોફિલ્સ અને મેક્રોફેજ જેવા શ્વેતકણોનો સમાવેશ થાય છે.
સાયટોકાઈન અંતરાયોમાં વાયરસથી સંક્રમિત કોષો દ્વારા સ્ત્રવિત ઈન્ટરફેરોન્સનો સમાવેશ થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે.
$PMNL$ (પોલીમોર્ફોન્યુક્લિયર લ્યુકોસાઇટ્સ),મોનોસાઇટ્સ અને મેક્રોફેજ એ કોષીય અવરોધોના પ્રકારો છે જે સૂક્ષ્મજીવોનું ભક્ષણ કરીને જન્મજાત પ્રતિકારકતા પૂરી પાડે છે.
લાયસોઝાઇમ એ આંસુ અને લાળમાં જોવા મળતો ઉત્સેચક છે જે સૂક્ષ્મજીવોની વૃદ્ધિને અટકાવીને શારીરિક અવરોધ પૂરો પાડે છે.
તેથી,લાયસોઝાઇમ અસંગત છે કારણ કે તે રાસાયણિક/શારીરિક અવરોધ છે,જ્યારે અન્ય કોષીય અવરોધો છે.

(C) $1$. $Elephantiasis$ (ફાઈલેરિયાસિસ) $Culex$ મચ્છરના કરડવાથી ફેલાય છે.
$2$. $Malaria$ માદા $Anopheles$ મચ્છરના કરડવાથી ફેલાય છે.
$3$. $Dengue$ $Aedes$ મચ્છરના કરડવાથી ફેલાય છે.
$4$. $Typhoid$ એ $Salmonella$ $typhi$ નામના બેક્ટેરિયા દ્વારા થતો રોગ છે,જે દૂષિત ખોરાક અને પાણી દ્વારા ફેલાય છે,મચ્છર દ્વારા નહીં.

(C) કોષભક્ષણ (Phagocytosis) એ એક પ્રક્રિયા છે જેના દ્વારા કોષો કોષીય કચરો,વિદેશી પદાર્થો અથવા રોગકારકોને ગળી જાય છે અને તેનું પાચન કરે છે.
$1$. $PMNL$ (ન્યુટ્રોફિલ્સ) જાણીતા ભક્ષકકોષો છે.
$2$. મોનોસાઇટ્સ મેક્રોફેજમાં વિભેદિત થાય છે,જે પ્રાથમિક ભક્ષકકોષો છે.
$3$. નેચરલ કિલર કોષો એ લિમ્ફોસાઇટ્સનો એક પ્રકાર છે જે ચેપગ્રસ્ત અથવા કેન્સરગ્રસ્ત કોષોનો નાશ કરે છે,પરંતુ તેઓ મુખ્યત્વે ભક્ષકકોષો નથી.
$4$. માસ્ટ કોષો હિસ્ટામાઇન અને હેપરિન મુક્ત કરીને એલર્જીક પ્રતિક્રિયાઓ અને બળતરા પ્રતિભાવોમાં સામેલ હોય છે; તેઓ ભક્ષકકોષો નથી.
આપેલા વિકલ્પોમાં,નેચરલ કિલર કોષો અને માસ્ટ કોષો બંને ભક્ષકકોષો નથી. જોકે,જન્મજાત રોગપ્રતિકારક શક્તિના સંદર્ભમાં,માસ્ટ કોષો અન્યની તુલનામાં સૌથી સ્પષ્ટ બિન-ભક્ષક કોષો છે.

(C) એન્ટિબોડી અણુ ચાર પોલીપેપ્ટાઈડ શૃંખલાઓનો બનેલો હોય છે: બે સમાન હલકી શૃંખલાઓ $(L)$ અને બે સમાન ભારે શૃંખલાઓ $(H)$.
આ શૃંખલાઓ ડાયસલ્ફાઈડ બંધ દ્વારા જોડાઈને $Y$ આકારની રચના બનાવે છે,જેને $H_2L_2$ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે.
જોકે $IgM$ એ પેન્ટામર છે (પાંચ $H_2L_2$ એકમોનો બનેલો) અને $IgA$ ડાયમર તરીકે અસ્તિત્વ ધરાવી શકે છે,પરંતુ તમામ એન્ટિબોડી વર્ગોનો મૂળભૂત માળખાકીય એકમ $H_2L_2$ મોનોમર છે.
તેથી,એન્ટિબોડીની મૂળભૂત રચના માટેનું સામાન્ય નિરૂપણ $H_2L_2$ છે.