Gujarati

Instantaneous Velocity and Speed and Velocity-time Graph Questions in Gujarati

Class 11 Physics · Motion in Straight Line · Instantaneous Velocity and Speed and Velocity-time Graph

244+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 50 of 244 questions in Gujarati

151
EasyMCQ
ધન પ્રવેગ માટે $x-t$ આલેખ દોરો.
A
ઉપરની તરફ ખુલતો પરવલય.
B
ધન ઢાળવાળી સીધી રેખા.
C
ઋણ ઢાળવાળી સીધી રેખા.
D
નીચેની તરફ ખુલતો પરવલય.

Solution

(A) અચળ ધન પ્રવેગ $a > 0$ સાથેની ગતિ માટે,ગતિનું સમીકરણ $x(t) = x_0 + v_0 t + \frac{1}{2} a t^2$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આ સમીકરણ $t$ માં દ્વિઘાત હોવાથી અને $t^2$ નો સહગુણક ધન હોવાથી,$x-t$ આલેખ ઉપરની તરફ ખુલતો પરવલય મળે છે.
આ વક્રના સ્પર્શકનો ઢાળ વેગ દર્શાવે છે,જે સમય સાથે રેખીય રીતે વધે છે.
152
EasyMCQ
ગતિ કરતા પદાર્થના $v-t$ આલેખનું ક્ષેત્રફળ શું દર્શાવે છે?
A
અંતર
B
સ્થાનાંતર
C
પ્રવેગ
D
વેગ

Solution

(B) વેગ-સમય $(v-t)$ આલેખની નીચેનું ક્ષેત્રફળ પદાર્થનું સ્થાનાંતર દર્શાવે છે.
ગાણિતિક રીતે,આ ક્ષેત્રફળ સંકલન $\int v \, dt$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જે આપેલ સમયગાળા દરમિયાન પદાર્થના સ્થાનમાં થતા ફેરફાર અથવા સ્થાનાંતર $(\Delta x)$ જેટલું હોય છે.
153
Medium
શું કોઈ ગતિમાન પદાર્થ માટે સ્થાન-સમયનો આલેખ સ્થાન અક્ષની સમાંતર હોઈ શકે? શા માટે?

Solution

(B) ના,કોઈ ગતિમાન પદાર્થ માટે સ્થાન-સમયનો આલેખ સ્થાન અક્ષની સમાંતર હોઈ શકે નહીં.
જો આલેખ સ્થાન અક્ષની સમાંતર હોય,તો તેનો અર્થ એ થાય કે પદાર્થ એક જ સમયે અનેક સ્થાનો પર છે.
આનો અર્થ એ થાય કે પદાર્થનો વેગ અનંત છે,જે ગતિમાન પદાર્થ માટે ભૌતિક રીતે અશક્ય છે.
154
EasyMCQ
કોઈ પણ સમયગાળા માટે પ્રવેગ-સમયના આલેખ વડે ઘેરાતું ક્ષેત્રફળ શું દર્શાવે છે?
A
સ્થાનાંતર
B
વેગમાં થતો ફેરફાર
C
સરેરાશ વેગ
D
પથલંબાઈ

Solution

(B) પ્રવેગ-સમયના આલેખમાં $y$-અક્ષ પર પ્રવેગ $a$ અને $x$-અક્ષ પર સમય $t$ લેવામાં આવે છે.
પ્રવેગ-સમયના આલેખ હેઠળનું ક્ષેત્રફળ સંકલન $\int a \, dt$ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે.
આપણે જાણીએ છીએ કે $a = \frac{dv}{dt}$,તેથી $dv = a \, dt$ થાય.
બંને બાજુ સંકલન કરતા,$\int_{v_1}^{v_2} dv = \int_{t_1}^{t_2} a \, dt$,જે $\Delta v = v_2 - v_1$ આપે છે.
આમ,પ્રવેગ-સમયના આલેખ હેઠળનું ક્ષેત્રફળ આપેલા સમયગાળા દરમિયાન કણના વેગમાં થતો ફેરફાર દર્શાવે છે.
155
MediumMCQ
$v-t$ આલેખનો ઢાળ અને તેના વડે ઘેરાતું ક્ષેત્રફળ શું દર્શાવે છે?
A
ઢાળ પ્રવેગ દર્શાવે છે,ક્ષેત્રફળ સ્થાનાંતર દર્શાવે છે.
B
ઢાળ વેગ દર્શાવે છે,ક્ષેત્રફળ પ્રવેગ દર્શાવે છે.
C
ઢાળ સ્થાનાંતર દર્શાવે છે,ક્ષેત્રફળ વેગ દર્શાવે છે.
D
ઢાળ પ્રવેગ દર્શાવે છે,ક્ષેત્રફળ અંતર દર્શાવે છે.

Solution

(A) $v-t$ આલેખનો ઢાળ $\frac{\Delta v}{\Delta t}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જે પ્રવેગ દર્શાવે છે.
$v-t$ આલેખ વડે ઘેરાતું ક્ષેત્રફળ પદાર્થનું સ્થાનાંતર દર્શાવે છે.
156
MediumMCQ
વાહનનું સ્પીડોમીટર શું માપે છે: તત્કાલીન વેગ કે તત્કાલીન ઝડપ?
A
તત્કાલીન વેગ
B
તત્કાલીન ઝડપ
C
સરેરાશ વેગ
D
સરેરાશ ઝડપ

Solution

(B) સ્પીડોમીટર સમયના કોઈ ચોક્કસ ક્ષણે વેગનું મૂલ્ય માપે છે,જેને તત્કાલીન ઝડપ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે. તે ગતિની દિશા વિશે માહિતી આપતું નથી,તેથી તે વેગ માપી શકતું નથી.
157
MediumMCQ
જો ગતિમાન પદાર્થનો સ્થાન-સમયનો આલેખ સુરેખ હોય,તો કોઈપણ બિંદુ આગળ પ્રવેગ અને વેગ જણાવો.
A
પ્રવેગ શૂન્ય છે,વેગ અચળ છે.
B
પ્રવેગ અચળ છે,વેગ શૂન્ય છે.
C
પ્રવેગ અચળ છે,વેગ અચળ છે.
D
પ્રવેગ શૂન્ય છે,વેગ શૂન્ય છે.

Solution

(A) સ્થાન-સમયના આલેખનો ઢાળ પદાર્થના વેગનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.
આલેખ સુરેખ હોવાથી,તેનો ઢાળ અચળ રહે છે,જેનો અર્થ છે કે પદાર્થનો વેગ અચળ છે.
પ્રવેગને વેગમાં થતા ફેરફારના દર તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે.
વેગ અચળ હોવાથી,વેગમાં થતા ફેરફારનો દર શૂન્ય થાય છે.
તેથી,પદાર્થનો પ્રવેગ $0 \ m/s^2$ છે અને વેગ અચળ છે.
158
MediumMCQ
ગતિમાન બે પદાર્થોના $v-t$ આલેખો સમય અક્ષ સાથે $30^{\circ}$ અને $45^{\circ}$ ના ખૂણા બનાવે છે. તેમના પ્રવેગનો ગુણોત્તર શોધો.
A
$1 : \sqrt{3}$
B
$\sqrt{3} : 1$
C
$1 : 1$
D
$1 : 3$

Solution

(A) $v-t$ આલેખનો ઢાળ એ પદાર્થનો પ્રવેગ દર્શાવે છે.
ઢાળ $a = \tan \theta$,જ્યાં $\theta$ એ સમય અક્ષ સાથે બનાવેલો ખૂણો છે.
અહીં $\theta_{1} = 30^{\circ}$ અને $\theta_{2} = 45^{\circ}$ આપેલ છે.
તેમના પ્રવેગનો ગુણોત્તર $\frac{a_{1}}{a_{2}} = \frac{\tan \theta_{1}}{\tan \theta_{2}}$ થાય.
કિંમતો મૂકતા: $\frac{a_{1}}{a_{2}} = \frac{\tan 30^{\circ}}{\tan 45^{\circ}}$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $\tan 30^{\circ} = \frac{1}{\sqrt{3}}$ અને $\tan 45^{\circ} = 1$,તેથી $\frac{a_{1}}{a_{2}} = \frac{1/\sqrt{3}}{1} = \frac{1}{\sqrt{3}}$.
આમ,પ્રવેગનો ગુણોત્તર $1 : \sqrt{3}$ છે.
159
Easy
'સ્થાન-સમયના આલેખનો ઢાળ ઋણ હોઈ શકે છે'. આ વિધાન સાચું છે કે ખોટું?

Solution

(A) આ વિધાન સાચું છે.
સ્થાન-સમયના આલેખનો ઢાળ પદાર્થનો વેગ દર્શાવે છે.
જો પદાર્થનો વેગ ઋણ હોય (એટલે કે પદાર્થ પસંદ કરેલી ધન દિશાની વિરુદ્ધ દિશામાં ગતિ કરતો હોય),તો $x-t$ આલેખનો ઢાળ ઋણ મળે છે.
160
MediumMCQ
અચળ પ્રવેગનો અર્થ એ છે કે $x-t$ આલેખનો ઢાળ અચળ હોય છે. સાચું કે ખોટું?
A
સાચું
B
ખોટું

Solution

(B) $x-t$ આલેખનો ઢાળ પદાર્થના વેગનું મૂલ્ય દર્શાવે છે.
જો પ્રવેગ અચળ હોય,તો વેગ સમાન દરે બદલાય છે,જેનો અર્થ છે કે વેગ અચળ નથી.
વેગ એ $x-t$ આલેખનો ઢાળ હોવાથી,બદલાતો વેગ એ સૂચવે છે કે $x-t$ આલેખનો ઢાળ બદલાઈ રહ્યો છે.
તેથી,અચળ પ્રવેગ માટે $x-t$ આલેખ પરવલયાકાર (parabola) હોય છે,સીધી રેખા નથી.
આમ,આપેલું વિધાન ખોટું છે.
161
Medium
નીચે આપેલા બે આલેખોમાં શું સમાન છે?
Question diagram

Solution

(N/A) સ્થાન-સમય $(x-t)$ આલેખનો ઢાળ પદાર્થનો વેગ દર્શાવે છે.
આપેલા બંને આલેખોમાં,ઢાળ અચળ અને ઋણ છે.
ઢાળ ઋણ હોવાથી,બંને કિસ્સાઓમાં પદાર્થનો વેગ ઋણ છે.
162
Medium
આકૃતિમાં આપેલા આલેખનો સંદર્ભ લો. નીચેનાને જોડો:
આલેખ લાક્ષણિકતાઓ
$(A)$ $(i)$ સમગ્ર ગતિ દરમિયાન $v > 0$ અને $a < 0$ છે
$(B)$ $(ii)$ સમગ્ર ગતિ દરમિયાન $x > 0$ છે અને એક બિંદુએ $v = 0$ તથા એક બિંદુએ $a = 0$ છે
$(C)$ $(iii)$ $t > 0$ માટે શૂન્ય સ્થાનાંતર ધરાવતું એક બિંદુ છે
$(D)$ $(iv)$ $v < 0$ અને $a > 0$ છે
Question diagram

Solution

(A-III, B-II, C-IV, D-I) આપણે દરેક વક્રના ઢાળનું વિશ્લેષણ કરીએ છીએ,જે વેગ $v = \frac{dx}{dt}$ દર્શાવે છે,અને વક્રતા,જે પ્રવેગ $a = \frac{d^2x}{dt^2}$ સાથે સંબંધિત છે.
$1$. આલેખ $(A)$: વક્ર $t$-અક્ષને બિંદુ $B$ પર છેદે છે,જેનો અર્થ છે કે અમુક $t > 0$ માટે સ્થાનાંતર $x = 0$ છે. તેથી,$(A)$ એ $(iii)$ સાથે જોડાય છે.
$2$. આલેખ $(B)$: વક્ર $t$-અક્ષની ઉપર રહે છે $(x > 0)$. તે $B_1$ પર ટોચ ધરાવે છે જ્યાં ઢાળ $v = 0$ છે. તેમાં $B_1$ અને $C_1$ ની વચ્ચે વળાંક બદલાવાનું બિંદુ પણ છે જ્યાં $a = 0$ છે. તેથી,$(B)$ એ $(ii)$ સાથે જોડાય છે.
$3$. આલેખ $(C)$: ઢાળ સમગ્ર ગતિ દરમિયાન ઋણ છે $(v < 0)$ અને વક્ર ઉપરની તરફ ખુલ્લો છે (ઢાળ ઓછો ઋણ બને છે),જેનો અર્થ છે કે $a > 0$ છે. તેથી,$(C)$ એ $(iv)$ સાથે જોડાય છે.
$4$. આલેખ $(D)$: ઢાળ ધન છે $(v > 0)$ અને વક્ર નીચેની તરફ વળેલો છે (ઢાળ ઘટે છે),જેનો અર્થ છે કે $a < 0$ છે. તેથી,$(D)$ એ $(i)$ સાથે જોડાય છે.
અંતિમ જોડાણ: $(A)-(iii), (B)-(ii), (C)-(iv), (D)-(i)$.
163
Easy
તત્કાલીન વેગ (instantaneous velocity) સમજાવો.

Solution

(N/A) તત્કાલીન વેગ એટલે સમયના કોઈ ચોક્કસ ક્ષણે અથવા પથના કોઈ ચોક્કસ બિંદુએ પદાર્થનો વેગ.
ગાણિતિક રીતે,તે સરેરાશ વેગની મર્યાદા છે જ્યારે સમયગાળો $\Delta t$ શૂન્યની નજીક પહોંચે છે.
તેને આ રીતે દર્શાવવામાં આવે છે: $v = \lim_{\Delta t \to 0} \frac{\Delta x}{\Delta t} = \frac{dx}{dt}$.
અહીં,$dx$ એ અત્યંત સૂક્ષ્મ સ્થાનાંતર છે અને $dt$ એ અત્યંત સૂક્ષ્મ સમયગાળો છે.
આલેખની દ્રષ્ટિએ,સ્થાન-સમયના આલેખ પરના કોઈપણ બિંદુએ તત્કાલીન વેગ તે બિંદુએ દોરેલા સ્પર્શકના ઢાળ (slope) જેટલો હોય છે.
164
Difficult
આકૃતિમાં એક કણનો વેગ-સ્થાનાંતર આલેખ દર્શાવેલ છે.
$(a)$ $v$ અને $x$ વચ્ચેનો સંબંધ લખો.
$(b)$ પ્રવેગ અને સ્થાનાંતર વચ્ચેનો સંબંધ મેળવો અને તેનો આલેખ દોરો.
Question diagram

Solution

(N/A) આલેખ પરથી,$x=0$ સમયે પ્રારંભિક વેગ $v_{0}$ છે અને $x=x_{0}$ સમયે વેગ $0$ છે.
$(a)$ $v$-અક્ષ પર $v_{0}$ અંતઃખંડ અને $x$-અક્ષ પર $x_{0}$ અંતઃખંડ ધરાવતી સુરેખાનું સમીકરણ નીચે મુજબ છે:
$\frac{v}{v_{0}} + \frac{x}{x_{0}} = 1$
$v = v_{0} \left(1 - \frac{x}{x_{0}}\right) = v_{0} - \frac{v_{0}}{x_{0}}x$
$(b)$ આપણે જાણીએ છીએ કે પ્રવેગ $a = v \frac{dv}{dx}$ થાય.
સંબંધ $v = v_{0} - \frac{v_{0}}{x_{0}}x$ પરથી,$x$ ની સાપેક્ષે વિકલન કરતા:
$\frac{dv}{dx} = -\frac{v_{0}}{x_{0}}$
આ કિંમતોને $a$ ના સમીકરણમાં મૂકતા:
$a = \left(v_{0} - \frac{v_{0}}{x_{0}}x\right) \left(-\frac{v_{0}}{x_{0}}\right)$
$a = -\frac{v_{0}^{2}}{x_{0}} + \frac{v_{0}^{2}}{x_{0}^{2}}x$
આ $a = mx + c$ સ્વરૂપનું સુરેખ સમીકરણ છે,જ્યાં ઢાળ $\frac{v_{0}^{2}}{x_{0}^{2}}$ છે અને અંતઃખંડ $-\frac{v_{0}^{2}}{x_{0}}$ છે. આલેખ એક સુરેખા છે જે $x=0$ પર $-\frac{v_{0}^{2}}{x_{0}}$ થી શરૂ થાય છે અને $a=0$ પર $x=x_{0}$ માંથી પસાર થાય છે.
Solution diagram
165
Medium
ખાલી જગ્યાઓ પૂરો:
$(a)$ પથલંબાઈ હંમેશાં ............ હોય છે.
$(b)$ પ્રવેગી ગતિ કરતા પદાર્થના વેગ-સમયના આલેખનો ઢાળ ............ હોય છે.
$(c)$ જો વેગ-સમયનો આલેખ સમય-અક્ષને સમાંતર હોય,તો પદાર્થ ............ હોય છે.

Solution

(N/A) પથલંબાઈ હંમેશાં ધન હોય છે.
$(b)$ પ્રવેગી ગતિ કરતા પદાર્થના વેગ-સમયના આલેખનો ઢાળ અચળ અને શૂન્યતર હોય છે (જે પ્રવેગ દર્શાવે છે).
$(c)$ જો વેગ-સમયનો આલેખ સમય-અક્ષને સમાંતર હોય,તો વેગ અચળ રહે છે,જેનો અર્થ છે કે પદાર્થ અચળ વેગથી ગતિ કરે છે (પ્રવેગ શૂન્ય છે).
166
EasyMCQ
આકૃતિમાં આપેલા અંતર-સમય $(d-t)$ આલેખના આધારે કોલમ-$I$ ને કોલમ-$II$ સાથે જોડો.
Question diagram
A
$(1)$ વેગ ઘટે છે$(a)$ સુરેખ આલેખ (અચળ ઢાળ)
$(2)$ વેગ વધે છે$(b)$ ઉપરની તરફ વક્ર આલેખ (વધતો ઢાળ)
$(3)$ વેગ અચળ છે$(c)$ નીચેની તરફ વક્ર આલેખ (ઘટતો ઢાળ)

Solution

(A) અંતર-સમય $(d-t)$ આલેખનો ઢાળ પદાર્થના વેગનું મૂલ્ય દર્શાવે છે.
$(1)$ વેગ ઘટે છે: આ નીચેની તરફ વક્ર (concave down) આલેખને અનુરૂપ છે જ્યાં ઢાળ સમય સાથે ઘટે છે. આ આલેખ $(c)$ સાથે બંધ બેસે છે.
$(2)$ વેગ વધે છે: આ ઉપરની તરફ વક્ર (concave up) આલેખને અનુરૂપ છે જ્યાં ઢાળ સમય સાથે વધે છે. આ આલેખ $(b)$ સાથે બંધ બેસે છે.
$(3)$ વેગ અચળ છે: આ અચળ ઢાળ ધરાવતી સીધી રેખાને અનુરૂપ છે. આ આલેખ $(a)$ સાથે બંધ બેસે છે.
તેથી,સાચી જોડ $(1-c, 2-b, 3-a)$ છે.
167
Medium
આકૃતિ એકમ દળ $(m = 1 \text{ kg})$ ધરાવતા પદાર્થ માટે $(v_x, t)$ અને $(v_y, t)$ આલેખ દર્શાવે છે. સમયના વિધેય તરીકે બળ શોધો.
Question diagram

Solution

(N/A) આપેલ છે: દળ $m = 1 \text{ kg}$.
બળ $\vec{F} = m\vec{a} = 1 \cdot (a_x \hat{i} + a_y \hat{j}) = a_x \hat{i} + a_y \hat{j}$.
$v_x - t$ આલેખ $(a)$ માટે:
$1$. $0 \le t \le 1 \text{ s}$ માટે,ઢાળ $a_x = \frac{2 - 0}{1 - 0} = 2 \text{ m/s}^2$. તેથી,$F_x = 1 \times 2 = 2 \text{ N}$.
$2$. $1 \le t \le 2 \text{ s}$ માટે,ઢાળ $a_x = \frac{0 - 2}{2 - 1} = -2 \text{ m/s}^2$. તેથી,$F_x = 1 \times (-2) = -2 \text{ N}$.
$v_y - t$ આલેખ $(b)$ માટે:
$1$. $0 \le t \le 1 \text{ s}$ માટે,ઢાળ $a_y = \frac{1 - 0}{1 - 0} = 1 \text{ m/s}^2$. તેથી,$F_y = 1 \times 1 = 1 \text{ N}$.
$2$. $t > 1 \text{ s}$ માટે,વેગ અચળ છે,તેથી $a_y = 0$. તેથી,$F_y = 0 \text{ N}$.
પરિણામી બળ $\vec{F}(t)$:
- $0 \le t \le 1 \text{ s}$ માટે: $\vec{F} = 2\hat{i} + 1\hat{j} \text{ N}$.
- $1 < t \le 2 \text{ s}$ માટે: $\vec{F} = -2\hat{i} + 0\hat{j} = -2\hat{i} \text{ N}$.
- $t > 2 \text{ s}$ માટે: $\vec{F} = 0\hat{i} + 0\hat{j} = 0 \text{ N}$.
168
EasyMCQ
એક કણ માટે ઝડપ વિરુદ્ધ સમયનો આલેખ આકૃતિમાં દર્શાવેલ છે. સમયગાળા $t=0$ થી $t=5\, s$ દરમિયાન કણ દ્વારા કાપેલું અંતર ($m$ માં) કેટલું હશે?
Question diagram
A
$25$
B
$20$
C
$35$
D
$30$

Solution

(B) કણ દ્વારા કાપેલું અંતર એ ઝડપ-સમયના આલેખની નીચેના ક્ષેત્રફળ જેટલું હોય છે.
આપેલ આલેખ પરથી,બનતો આકાર એક કાટકોણ ત્રિકોણ છે જેનો પાયો $b = 5\, s$ અને ઊંચાઈ $h = 8\, m/s$ છે.
અંતર $= \text{ત્રિકોણનું ક્ષેત્રફળ} = \frac{1}{2} \times \text{પાયો} \times \text{ઊંચાઈ}$
અંતર $= \frac{1}{2} \times 5\, s \times 8\, m/s = 20\, m$.
તેથી,કણ દ્વારા કાપેલું અંતર $20\, m$ છે.
Solution diagram
169
MediumMCQ
સીધી રેખામાં ગતિ કરતા પદાર્થનો વેગ $(v)$ અને સમય $(t)$ નો આલેખ આકૃતિમાં દર્શાવેલ છે. બિંદુ $S$ એ $4.333 \; s$ પર છે. $6 \; s$ માં પદાર્થ દ્વારા કાપવામાં આવેલ કુલ અંતર $....... \; m$ છે.
Question diagram
A
$12$
B
$\frac{49}{4} \; m$
C
$11$
D
$\frac{37}{3} \; m$

Solution

(A) કાપેલું કુલ અંતર એ વેગ-સમયના આલેખ હેઠળના ક્ષેત્રફળોના મૂલ્યોનો સરવાળો છે.
$1$. ક્ષેત્રફળ $A_1$ ($t=0$ થી $t=4$ સુધી): આ એક સમલંબ ચતુષ્કોણ છે જેની સમાંતર બાજુઓ $4 \; s$ અને $1 \; s$ છે,અને ઊંચાઈ $4 \; m/s$ છે.
$A_1 = \frac{1}{2} \times (4 + 1) \times 4 = 10 \; m$.
$2$. ક્ષેત્રફળ $A_2$ ($t=4$ થી $t=6$ સુધી): આ એક ત્રિકોણ છે જેનો પાયો $(6 - 4) = 2 \; s$ અને ઊંચાઈ $2 \; m/s$ છે.
$A_2 = \frac{1}{2} \times 2 \times 2 = 2 \; m$.
કુલ અંતર $= |A_1| + |A_2| = 10 + 2 = 12 \; m$.
Solution diagram
170
DifficultMCQ
સાયકલની ગતિ દર્શાવતો વેગ-સ્થળાંતર આલેખ આકૃતિમાં દર્શાવેલ છે. સાયકલની ગતિનો પ્રવેગ-સ્થળાંતર આલેખ નીચેનામાંથી કોના દ્વારા શ્રેષ્ઠ રીતે વર્ણવવામાં આવ્યો છે?
Question diagram
A
Option A
B
Option B
C
Option C
D
Option D

Solution

(A) આપેલ વેગ-સ્થળાંતર આલેખ પરથી,$0 \leq x \leq 200 \ m$ માટે,આલેખ $(0, 10)$ અને $(200, 50)$ માંથી પસાર થતી સીધી રેખા છે.
રેખાનું સમીકરણ $v = mx + C$ છે.
ઢાળ $m = \frac{50 - 10}{200 - 0} = \frac{40}{200} = \frac{1}{5} \ m^{-1}s^{-1}$.
આંતરછેદ $C = 10 \ m/s$.
તેથી,$v = \frac{1}{5}x + 10$.
પ્રવેગ $a = v \frac{dv}{dx} = (\frac{1}{5}x + 10) \frac{d}{dx}(\frac{1}{5}x + 10) = (\frac{1}{5}x + 10)(\frac{1}{5}) = \frac{x}{25} + 2$.
$x = 0$ પર,$a = 2 \ m/s^2$.
$x = 200$ પર,$a = \frac{200}{25} + 2 = 8 + 2 = 10 \ m/s^2$.
$x > 200 \ m$ માટે,$v = 50 \ m/s$ (અચળ).
જેમ કે $v$ અચળ છે,$a = \frac{dv}{dt} = 0$.
આને આપેલા વિકલ્પો સાથે સરખાવતા,વિકલ્પ $A$ એ ગણતરી કરેલ મૂલ્યોનું સૌથી નજીકનું પ્રતિનિધિત્વ છે.
Solution diagram
171
DifficultMCQ
એક કાર સ્થિર સ્થિતિમાંથી અમુક સમય માટે $\alpha$ ના અચળ દરે પ્રવેગિત થાય છે અને ત્યારબાદ તે સ્થિર થવા માટે $\beta$ ના અચળ દરે પ્રતિપ્રવેગિત થાય છે. જો કુલ સમય $t$ સેકન્ડ હોય,તો કાપેલું કુલ અંતર કેટલું હશે?
A
$\frac{4 \alpha \beta}{(\alpha+\beta)} t ^{2}$
B
$\frac{2 \alpha \beta}{(\alpha+\beta)} t ^{2}$
C
$\frac{\alpha \beta}{2(\alpha+\beta)} t ^{2}$
D
$\frac{\alpha \beta}{4(\alpha+\beta)} t ^{2}$

Solution

(C) ધારો કે $t _{1}$ એ પ્રવેગનો સમય છે અને $t _{2}$ એ પ્રતિપ્રવેગનો સમય છે. પ્રાપ્ત થયેલ મહત્તમ વેગ $v _{0}$ છે.
ગતિના સમીકરણો પરથી:
$v _{0} = \alpha t _{1} \Rightarrow t _{1} = \frac{v _{0}}{\alpha}$
$0 = v _{0} - \beta t _{2} \Rightarrow t _{2} = \frac{v _{0}}{\beta}$
કુલ સમય $t = t _{1} + t _{2}$ આપેલ છે,તેથી:
$t = \frac{v _{0}}{\alpha} + \frac{v _{0}}{\beta} = v _{0} \left( \frac{\alpha + \beta}{\alpha \beta} \right)$
આમ,મહત્તમ વેગ $v _{0} = \frac{\alpha \beta t}{\alpha + \beta}$ મળે છે.
કાપેલું કુલ અંતર એ $v-t$ આલેખ હેઠળનું ક્ષેત્રફળ છે,જે $t$ પાયો અને $v _{0}$ ઊંચાઈ ધરાવતો ત્રિકોણ છે:
અંતર $= \frac{1}{2} \times \text{પાયો} \times \text{ઊંચાઈ} = \frac{1}{2} \times t \times v _{0}$
$v _{0}$ ની કિંમત મૂકતા:
અંતર $= \frac{1}{2} \times t \times \left( \frac{\alpha \beta t}{\alpha + \beta} \right) = \frac{\alpha \beta t ^{2}}{2(\alpha + \beta)}$
Solution diagram
172
MediumMCQ
આકૃતિમાં એક કણનો વેગ-સ્થળાંતર આલેખ દર્શાવેલ છે. તે જ કણનો પ્રવેગ-સ્થળાંતર આલેખ નીચેનામાંથી કયો છે?
Question diagram
A
Option A
B
Option B
C
Option C
D
Option D

Solution

(C) આપેલ આલેખ પરથી,વેગ $v$ એ સ્થળાંતર $x$ ના વિધેય તરીકે ઋણ ઢાળ ધરાવતી સીધી રેખા છે.
રેખાના સમીકરણ $y = mx + c$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને મળે છે:
$v = -\left(\frac{v_{0}}{x_{0}}\right)x + v_{0}$
આપણે જાણીએ છીએ કે પ્રવેગ $a$ નીચે મુજબ આપવામાં આવે છે:
$a = v \frac{dv}{dx}$
સૌ પ્રથમ,વિકલન $\frac{dv}{dx}$ શોધો:
$\frac{dv}{dx} = -\frac{v_{0}}{x_{0}}$
હવે,$a$ ના સમીકરણમાં $v$ અને $\frac{dv}{dx}$ ની કિંમત મૂકતા:
$a = \left[-\left(\frac{v_{0}}{x_{0}}\right)x + v_{0}\right] \left[-\frac{v_{0}}{x_{0}}\right]$
$a = \left(\frac{v_{0}}{x_{0}}\right)^{2}x - \frac{v_{0}^{2}}{x_{0}}$
આ સમીકરણ ધન ઢાળ $\left(\frac{v_{0}}{x_{0}}\right)^{2}$ અને ઋણ આંતરછેદ $-\frac{v_{0}^{2}}{x_{0}}$ ધરાવતી સીધી રેખા દર્શાવે છે. વિકલ્પો જોતા,આલેખ $C$ એ રેખીય સંબંધ દર્શાવે છે જ્યાં $a$ એ ઋણ મૂલ્યથી શરૂ કરીને $x$ સાથે વધે છે,જે આપણા તારવેલા સમીકરણ સાથે સુસંગત છે.
173
MediumMCQ
જો વેગ-સમયનો આલેખ $AMB$ આકાર ધરાવતો હોય,તો તેના અનુરૂપ પ્રવેગ-સમયના આલેખનો આકાર કેવો હશે?
Question diagram
A
Option A
B
Option B
C
Option C
D
Option D

Solution

(B) પ્રવેગ $a$ એ વેગ-સમય $(v-t)$ આલેખના ઢાળ તરીકે વ્યાખ્યાયિત થાય છે,એટલે કે $a = \frac{dv}{dt}$.
આપેલ $v-t$ આલેખમાં,$AM$ વિભાગ એ અચળ ઋણ ઢાળ ધરાવતી સીધી રેખા છે. તેથી,આ સમયગાળા દરમિયાન પ્રવેગ અચળ અને ઋણ રહે છે.
$MB$ વિભાગ એ અચળ ધન ઢાળ ધરાવતી સીધી રેખા છે. તેથી,આ સમયગાળા દરમિયાન પ્રવેગ અચળ અને ધન રહે છે.
આમ,પ્રવેગ-સમયનો આલેખ પહેલા અચળ ઋણ મૂલ્ય અને ત્યારબાદ અચળ ધન મૂલ્ય દર્શાવશે,જે વિકલ્પ $B$ માં દર્શાવેલ આકાર સાથે મેળ ખાય છે.
Solution diagram
174
DifficultMCQ
એક સ્કૂટર સ્થિર સ્થિતિમાંથી $t_{1}$ સમય માટે $a_{1}$ ના અચળ દરે પ્રવેગિત થાય છે અને ત્યારબાદ $t_{2}$ સમય માટે $a_{2}$ ના અચળ દરે પ્રતિપ્રવેગિત થઈને સ્થિર થાય છે. $\frac{t_{1}}{t_{2}}$ નું સાચું મૂલ્ય ..... થશે.
A
$\frac{a_{1}+a_{2}}{a_{2}}$
B
$\frac{a_{2}}{a_{1}}$
C
$\frac{a_{1}}{a_{2}}$
D
$\frac{a_{1}+a_{2}}{a_{1}}$

Solution

(B) ધારો કે સ્કૂટર દ્વારા પ્રાપ્ત કરેલ મહત્તમ વેગ $v_{\max}$ છે.
પ્રવેગના તબક્કા દરમિયાન,અંતિમ વેગ $v_{\max} = 0 + a_{1}t_{1}$ છે,તેથી $t_{1} = \frac{v_{\max}}{a_{1}}$.
પ્રતિપ્રવેગના તબક્કા દરમિયાન,અંતિમ વેગ $0 = v_{\max} - a_{2}t_{2}$ છે,તેથી $t_{2} = \frac{v_{\max}}{a_{2}}$.
બંને સમયનો ગુણોત્તર લેતા:
$\frac{t_{1}}{t_{2}} = \frac{v_{\max} / a_{1}}{v_{\max} / a_{2}} = \frac{a_{2}}{a_{1}}$.
વૈકલ્પિક રીતે,વેગ-સમયના આલેખનો ઉપયોગ કરતા,પ્રવેગના ભાગનો ઢાળ $a_{1} = \tan \theta_{1} = \frac{v_{\max}}{t_{1}}$ છે અને પ્રતિપ્રવેગના ભાગના ઢાળનું મૂલ્ય $a_{2} = \tan \theta_{2} = \frac{v_{\max}}{t_{2}}$ છે.
આમ,$\frac{t_{1}}{t_{2}} = \frac{a_{2}}{a_{1}}$.
Solution diagram
175
AdvancedMCQ
આકૃતિમાં આપેલ આલેખનો સંદર્ભ લો. નીચેનાને જોડો:
Question diagram
A
$(A \rightarrow r, B \rightarrow q, C \rightarrow s, D \rightarrow p)$
B
$(A \rightarrow q, B \rightarrow r, C \rightarrow s, D \rightarrow p)$
C
$(A \rightarrow r, B \rightarrow s, C \rightarrow q, D \rightarrow p)$
D
$(A \rightarrow r, B \rightarrow q, C \rightarrow p, D \rightarrow s)$

Solution

(A) આ ઉકેલવા માટે,આપણે સ્થાન-સમય $(x-t)$ આલેખનો ઢાળ વિશ્લેષિત કરીશું,જે વેગ $(v = dx/dt)$ દર્શાવે છે,અને વક્રતા,જે પ્રવેગ $(a = d^2x/dt^2)$ દર્શાવે છે.
$1$. આલેખ $(A)$: વક્ર $t$-અક્ષને બિંદુ $B$ પર છેદે છે,જ્યાં સ્થાનાંતર $x = 0$ છે. તેથી,$(A) \rightarrow (r)$.
$2$. આલેખ $(B)$: વક્ર $t$-અક્ષની ઉપર રહે છે ($x > 0$ સમગ્ર ગતિ દરમિયાન). ટોચના બિંદુ $B_1$ પર,ઢાળ શૂન્ય છે $(v = 0)$. $B_1$ અને $D_1$ ની વચ્ચે એક વળાંકનું બિંદુ છે જ્યાં વક્રતા બદલાય છે,જેનો અર્થ છે કે $a = 0$. તેથી,$(B) \rightarrow (q)$.
$3$. આલેખ $(C)$: ઢાળ હંમેશા ઋણ છે $(v < 0)$ અને વક્ર ઉપરની તરફ અંતર્ગોળ છે $(a > 0)$. તેથી,$(C) \rightarrow (s)$.
$4$. આલેખ $(D)$: ઢાળ હંમેશા ધન છે $(v > 0)$ અને વક્ર નીચેની તરફ અંતર્ગોળ છે $(a < 0)$. તેથી,$(D) \rightarrow (p)$.
તેથી,સાચી જોડ $(A \rightarrow r, B \rightarrow q, C \rightarrow s, D \rightarrow p)$ છે.
176
MediumMCQ
બે ગતિ કરતા કણોના સ્થાનાંતર-સમયના આલેખ સમય-અક્ષ સાથે $30^{\circ}$ અને $45^{\circ}$ ના ખૂણા બનાવે છે,જે આકૃતિમાં દર્શાવેલ છે. તેમના સંબંધિત વેગનો ગુણોત્તર કેટલો થાય?
Question diagram
A
$1: 1$
B
$1: 2$
C
$1: \sqrt{3}$
D
$\sqrt{3}: 1$

Solution

(C) કણનો વેગ એ સ્થાનાંતર-સમયના આલેખના ઢાળ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$V = \frac{dx}{dt} = \tan \theta$
અહીં આપેલા ખૂણા $\theta_1 = 30^{\circ}$ અને $\theta_2 = 45^{\circ}$ છે,તેથી તેમના વેગનો ગુણોત્તર:
$\frac{V_1}{V_2} = \frac{\tan 30^{\circ}}{\tan 45^{\circ}}$
આપણે જાણીએ છીએ કે $\tan 30^{\circ} = \frac{1}{\sqrt{3}}$ અને $\tan 45^{\circ} = 1$,તેથી:
$\frac{V_1}{V_2} = \frac{1/\sqrt{3}}{1} = \frac{1}{\sqrt{3}}$
આમ,વેગનો ગુણોત્તર $1: \sqrt{3}$ છે.
177
DifficultMCQ
એક બુલેટને અમુક ઊંચાઈથી $100\,m/s$ ના પ્રારંભિક વેગ સાથે શિરોલંબ નીચેની તરફ છોડવામાં આવે છે. $10\,s$ ની અંદર,બુલેટ જમીન પર પહોંચે છે અને સંપૂર્ણ અસ્થિતિસ્થાપક અથડામણને કારણે તરત જ સ્થિર થઈ જાય છે. કુલ સમય $t = 20\,s$ માટે વેગ-સમયનો આલેખ કેવો હશે? ($g = 10\,m/s^2$ લો)
A
Option A
B
Option B
C
Option C
D
Option D

Solution

(A) બુલેટ નીચેની તરફ ગતિ કરી રહી છે. ધારો કે નીચેની દિશા ઋણ છે. પ્રારંભિક વેગ $u = -100\,m/s$ છે.
ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે પ્રવેગ $g = 10\,m/s^2$ નીચેની તરફ છે,તેથી $a = -10\,m/s^2$ છે.
કોઈપણ સમયે $t$ ($0 \le t \le 10\,s$ માટે) વેગ $v = u + at = -100 - 10t$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$t = 0\,s$ પર,$v = -100\,m/s$ છે.
$t = 10\,s$ પર,$v = -100 - 10(10) = -200\,m/s$ છે.
$t = 10\,s$ પછી,બુલેટ જમીન સાથે અથડાય છે અને સ્થિર થઈ જાય છે,તેથી $10\,s < t \le 20\,s$ માટે $v = 0$ છે.
આલેખ $-100\,m/s$ થી શરૂ થાય છે,$t = 10\,s$ પર $-200\,m/s$ સુધી રેખીય રીતે ઘટે છે,અને પછી $t = 10\,s$ થી $t = 20\,s$ સુધી $0$ પર રહે છે. આ વિકલ્પ $A$ માં આપેલા આલેખને અનુરૂપ છે.
178
MediumMCQ
જો $t = \sqrt{x} + 4$ હોય,તો $\left(\frac{dx}{dt}\right)_{t=4}$ કેટલું થાય?
A
$4$
B
$0$
C
$8$
D
$16$

Solution

(B) આપેલ સંબંધ $t = \sqrt{x} + 4$ છે.
પ્રથમ,$\sqrt{x}$ ને અલગ કરો:
$\sqrt{x} = t - 4$
બંને બાજુ વર્ગ કરતા:
$x = (t - 4)^2$
$x = t^2 - 8t + 16$
હવે,$x$ નું $t$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$\frac{dx}{dt} = \frac{d}{dt}(t^2 - 8t + 16)$
$\frac{dx}{dt} = 2t - 8$
અંતે,$t = 4$ આગળ વિકલિતનું મૂલ્ય શોધતા:
$\left(\frac{dx}{dt}\right)_{t=4} = 2(4) - 8$
$\left(\frac{dx}{dt}\right)_{t=4} = 8 - 8 = 0$
179
MediumMCQ
બે નાના બ્લોક ઘર્ષણરહિત ટ્રેક $1$ અને $2$ પર સપાટી સાથે સંપર્ક ગુમાવ્યા વિના સરકે છે,જે એક જ સમયે સમાન પ્રારંભિક ઝડપ $v$ થી શરૂ થાય છે. ટ્રેક $1$ સંપૂર્ણપણે આડો છે,જ્યારે ટ્રેક $2$ માં વચ્ચે ખાડો છે,જે આકૃતિમાં દર્શાવેલ છે. કયો બ્લોક ફિનિશ લાઇન પર પહેલા પહોંચશે? [સૂચના: ઉકેલવા માટે વેગ-સમયના આલેખનો ઉપયોગ કરો]
Question diagram
A
ટ્રેક $1$ પરનો બ્લોક ફિનિશ લાઇન પર પહેલા પહોંચે છે.
B
ટ્રેક $2$ પરનો બ્લોક ફિનિશ લાઇન પર પહેલા પહોંચે છે.
C
બંને બ્લોક એક જ સમયે ફિનિશ લાઇન પર પહોંચે છે.
D
તે બીજા ટ્રેકમાં રહેલા ખાડાની લંબાઈ પર આધાર રાખે છે જે ટ્રેકની કુલ લંબાઈના સાપેક્ષ છે.

Solution

(B) સાચો જવાબ $B$ છે.
$1$. બ્લોક $1$ માટે,વેગ સમગ્ર ગતિ દરમિયાન $v$ જેટલો અચળ રહે છે કારણ કે ટ્રેક આડો અને ઘર્ષણરહિત છે.
$2$. બ્લોક $2$ માટે,જેમ તે ખાડામાં પ્રવેશે છે,તે સ્થિતિ ઊર્જા મેળવે છે જે ગતિ ઊર્જામાં રૂપાંતરિત થાય છે. આમ,ખાડામાં હોય ત્યારે તેની ઝડપ $v$ કરતા વધી જાય છે.
$3$. ખાડો પસાર કર્યા પછી,બ્લોક ફરીથી આડા સ્તર પર ચઢે ત્યારે તેની મૂળ ઝડપ $v$ પર પાછો આવે છે.
$4$. કારણ કે બ્લોક $2$ ટ્રેકનો અમુક ભાગ $v$ કરતા વધારે ઝડપ સાથે કાપે છે,તેથી સમગ્ર અંતર માટે તેની સરેરાશ ઝડપ બ્લોક $1$ ની અચળ ઝડપ $v$ કરતા વધારે હોય છે.
$5$. પરિણામે,બ્લોક $2$ સમાન કુલ આડું અંતર બ્લોક $1$ કરતા ઓછા સમયમાં કાપે છે.
180
AdvancedMCQ
એક સખત દડો નીચે દર્શાવેલ સપાટી પર લપસ્યા વિના ગબડે છે: નીચેનામાંથી કયો આલેખ દડા દ્વારા કાપેલ અંતર વિરુદ્ધ સમયનો સૌથી સંભવિત આલેખ છે?
Question diagram
A
Option A
B
Option B
C
Option C
D
Option D

Solution

(C) દડાની ગતિને ત્રણ ભાગમાં વહેંચી શકાય છે:
$1$. $A$ થી $B$ સુધી: સપાટી સમક્ષિતિજ છે,તેથી દડો અચળ વેગથી ગતિ કરે છે. અંતર-સમયનો આલેખ અચળ ઢાળ ધરાવતી સીધી રેખા છે.
$2$. $B$ થી $C$ સુધી: સપાટી ઢળતી છે,તેથી ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે દડો પ્રવેગિત થાય છે. વેગ વધે છે,અને અંતર-સમયનો આલેખ વધતા ઢાળ સાથેનો પરવલયાકાર વળાંક છે.
$3$. $C$ થી $D$ સુધી: સપાટી ફરીથી સમક્ષિતિજ છે,તેથી દડો નવા અચળ વેગથી (પ્રારંભિક વેગ કરતા વધારે) ગતિ કરે છે. અંતર-સમયનો આલેખ $A B$ વિભાગ કરતા વધારે અચળ ઢાળ ધરાવતી સીધી રેખા છે.
આપેલા વિકલ્પો સાથે સરખામણી કરતા,વિકલ્પ $C$ આ વર્તનને યોગ્ય રીતે દર્શાવે છે,જ્યાં પ્રારંભિક સીધા વિભાગ પછી ઢાળ વધે છે અને ત્યારબાદ ઉચ્ચ મૂલ્ય પર અચળ રહે છે.
Solution diagram
181
AdvancedMCQ
ઉગમબિંદુ પર સ્થિર રહેલી એક વસ્તુ $+x$-દિશામાં $1 \, m/s^2$ ના સમાન પ્રવેગ સાથે $4 \, s$ માટે ગતિ કરવાનું શરૂ કરે છે અને ત્યારબાદ તે સમાન દિશામાં $4 \, m/s$ ના સમાન વેગ સાથે ગતિ ચાલુ રાખે છે. વસ્તુની ગતિ માટેનો $x-t$ આલેખ કેવો હશે?
A
Option A
B
Option B
C
Option C
D
Option D

Solution

(B) પ્રથમ $4 \, s$ માટે,વસ્તુ સ્થિર સ્થિતિમાંથી $(u = 0)$ $a = 1 \, m/s^2$ ના સમાન પ્રવેગ સાથે ગતિ શરૂ કરે છે. સમય $t$ ના વિધેય તરીકે સ્થાન $x$ એ $x = ut + \frac{1}{2}at^2 = 0 + \frac{1}{2}(1)t^2 = \frac{t^2}{2}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે. આ ઉગમબિંદુથી શરૂ થતો ઉપરની તરફ ખુલતો પરવલયાકાર વક્ર દર્શાવે છે.
$t = 4 \, s$ પર,વેગ $v = u + at = 0 + (1)(4) = 4 \, m/s$ છે. $t = 4 \, s$ પર સ્થાન $x = \frac{(4)^2}{2} = 8 \, m$ છે.
$t > 4 \, s$ માટે,વસ્તુ $4 \, m/s$ ના અચળ વેગ સાથે ગતિ કરે છે. સમય $t$ ના વિધેય તરીકે સ્થાન $x$ એ $x = x_0 + v(t - t_0) = 8 + 4(t - 4) = 8 + 4t - 16 = 4t - 8$ દ્વારા આપવામાં આવે છે. આ $4 \, m/s$ ના અચળ ધન ઢાળ સાથેની સીધી રેખા દર્શાવે છે.
આલેખમાં $0 \le t \le 4 \, s$ માટે પરવલયાકાર વક્ર અને $t > 4 \, s$ માટે $t = 4 \, s$ પર સતત ઢાળ ધરાવતી સીધી રેખા હોવી જોઈએ. વિકલ્પ $(b)$ આ વર્તણૂકને યોગ્ય રીતે દર્શાવે છે.
182
DifficultMCQ
નીચે આપેલા સ્થાનાંતર $x$ વિરુદ્ધ સમય $t$ ના આલેખમાં,$P, Q$ અને $R$ બિંદુઓમાંથી કયા બિંદુએ પદાર્થની ઝડપ વધી રહી છે?
Question diagram
A
માત્ર $R$
B
માત્ર $P$
C
માત્ર $Q$ અને $R$
D
$P, Q$ અને $R$

Solution

(A) સ્થાનાંતર-સમયના આલેખમાં,કોઈપણ બિંદુએ વેગ તે બિંદુએ દોરેલા સ્પર્શકના ઢાળ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
ઝડપ એ વેગનું મૂલ્ય છે,તેથી ઢાળનું મૂલ્ય ઝડપ દર્શાવે છે.
બિંદુ $P$ પર,સ્પર્શક આડો છે,તેથી ઢાળ $0$ છે,જેનો અર્થ છે કે ઝડપ $0$ છે.
બિંદુ $Q$ પર,ઢાળ નાનો છે (વક્ર પ્રમાણમાં સપાટ છે).
બિંદુ $R$ પર,સ્પર્શક ખૂબ જ તીવ્ર છે,જેનો અર્થ છે કે ઢાળનું મૂલ્ય $|m| = |\tan \theta|$ ત્રણેય બિંદુઓમાં સૌથી વધુ છે.
ઝડપ એ ઢાળનું મૂલ્ય હોવાથી,બિંદુ $R$ પર ઝડપ સૌથી વધુ છે. તેથી,આલેખના અગાઉના ભાગથી બિંદુ $R$ તરફ જતાં ઝડપ વધી રહી છે.
Solution diagram
183
AdvancedMCQ
સ્થાન $x$ વિરુદ્ધ સમય $t$ નો આલેખ એક કણની ગતિ દર્શાવે છે. જો $p$ અને $q$ બંને ધન અચળાંકો હોય,તો કણના પ્રવેગ $a$ ને શ્રેષ્ઠ રીતે દર્શાવતું સમીકરણ કયું છે?
Question diagram
A
$a=-p-q t$
B
$a=-p+q t$
C
$a=p+q t$
D
$a=p-q t$

Solution

(D) સાચો વિકલ્પ $(d)$ છે.
$1$. કણનો વેગ $v$ એ સ્થાન-સમય $(x-t)$ આલેખના ઢાળ દ્વારા આપવામાં આવે છે,એટલે કે $v = \frac{dx}{dt}$.
$2$. શરૂઆતમાં,$x-t$ આલેખનો ઢાળ ઋણ છે અને વધે છે (ઓછો ઋણ બને છે),ત્યારબાદ તે ધન બને છે અને વધે છે,અને અંતે,તે ધન બને છે અને ઘટે છે (ટોચ પર ઢાળ શૂન્યની નજીક પહોંચે છે).
$3$. પ્રવેગ $a$ એ વેગના ફેરફારનો દર છે,એટલે કે $a = \frac{dv}{dt}$,જે વેગ-સમય $(v-t)$ આલેખના ઢાળને અનુરૂપ છે.
$4$. આપેલા $x-t$ આલેખ પરથી,વક્રતા અંતર્મુખ (concave up) થી બહિર્મુખ (concave down) માં બદલાય છે. આ સૂચવે છે કે પ્રવેગ શરૂઆતમાં ધન છે (જેમ વેગ વધે છે) અને અંતે ઋણ બને છે (જેમ વેગ ઘટે છે).
$5$. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,સમીકરણ $a = p - qt$ (જ્યાં $p, q > 0$) એવા પ્રવેગને દર્શાવે છે જે ધન મૂલ્ય $p$ થી શરૂ થાય છે અને સમય $t$ સાથે રેખીય રીતે ઘટે છે,અને અંતે ઋણ બને છે. આ આલેખમાં જોવા મળતી ભૌતિક વર્તણૂક સાથે સુસંગત છે.
Solution diagram
184
EasyMCQ
એક પદાર્થ બદલાતી ઝડપ સાથે ગતિ કરી રહ્યો છે,તો
A
તેનો વેગ શૂન્ય હોઈ શકે છે
B
તેનો વેગ બદલાતો હોવો જોઈએ
C
તેનો પ્રવેગ શૂન્ય હોઈ શકે છે
D
તેનો વેગ અચળ હોઈ શકે છે

Solution

(B) ઝડપ એ વેગનું મૂલ્ય છે. જો કોઈ પદાર્થની ઝડપ બદલાતી હોય,તો તેનો અર્થ એ છે કે તેના વેગનું મૂલ્ય સમય સાથે બદલાય છે.
વેગ એ સદિશ રાશિ છે જે મૂલ્ય અને દિશા બંને દ્વારા વ્યાખ્યાયિત થાય છે,તેથી વેગના મૂલ્યમાં ફેરફારનો અર્થ એ છે કે વેગ સદિશ પોતે બદલાતો હોવો જોઈએ.
તેથી,જો ઝડપ બદલાતી હોય,તો વેગ પણ બદલાતો હોવો જોઈએ.
185
MediumMCQ
$x$-અક્ષ પર ગતિ કરતા કણનું સ્થાન $x = 10t - 2t^2$ દ્વારા આપવામાં આવે છે. તો જે સમયે તે ક્ષણિક સ્થિર થશે તે સમય $(t)$ .......... $s$ છે.
A
$0$
B
$2.5$
C
$5$
D
$10$

Solution

(B) કણનું સ્થાન $x = 10t - 2t^2$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
વેગ $(v)$ શોધવા માટે,આપણે સ્થાનનું સમય $(t)$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરીએ છીએ:
$v = \frac{dx}{dt} = \frac{d}{dt}(10t - 2t^2) = 10 - 4t$.
કણ ક્ષણિક સ્થિર થાય તે માટે,તેનો વેગ શૂન્ય હોવો જોઈએ:
$v = 0$.
વેગ માટેનું સમીકરણ મૂકતા:
$10 - 4t = 0$.
$4t = 10$.
$t = \frac{10}{4} = 2.5 \, s$.
આમ,કણ $t = 2.5 \, s$ સમયે સ્થિર થાય છે.
186
EasyMCQ
આકૃતિમાં $O$ અને $A$ વચ્ચે સીધી રેખામાં ગતિ કરતા પદાર્થ માટે સ્થાન-સમયનો આલેખ દર્શાવેલ છે. $O$ અને $A$ વચ્ચેની તેની ગતિ દરમિયાન,પદાર્થ કેટલી વાર સ્થિર થાય છે?
Question diagram
A
$0$
B
$1$ વખત
C
$2$ વખત
D
$3$ વખત

Solution

(C) પદાર્થનો વેગ એ સ્થાન-સમયના આલેખના ઢાળ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જે $v = \frac{dx}{dt}$ છે.
જ્યારે પદાર્થનો વેગ શૂન્ય હોય ત્યારે તે સ્થિર થાય છે,જેનો અર્થ છે કે સ્થાન-સમયના આલેખનો ઢાળ શૂન્ય હોવો જોઈએ.
આપેલ આલેખમાં,જ્યાં વક્ર પાસે સ્થાનિક મહત્તમ (local maximum) અને સ્થાનિક ન્યૂનતમ (local minimum) બિંદુઓ છે ત્યાં ઢાળ શૂન્ય છે.
$O$ અને $A$ ની વચ્ચે એક સ્થાનિક મહત્તમ અને એક સ્થાનિક ન્યૂનતમ બિંદુ હોવાથી,આ બે બિંદુઓ પર ઢાળ શૂન્ય થાય છે.
તેથી,પદાર્થ $2$ વખત સ્થિર થાય છે.
187
EasyMCQ
સીધી રેખામાં ગતિ કરતા પદાર્થ માટે નીચેનામાંથી કયો આલેખ શક્ય છે?
A
Option A
B
Option B
C
Option C
D
Option D

Solution

(A) સાચો જવાબ $A$ છે.
ઝડપ-સમયના આલેખમાં,ઝડપ એ અદિશ રાશિ છે અને તે હંમેશા શૂન્ય અથવા ધન હોવી જોઈએ.
આલેખ $A$ દર્શાવે છે કે ઝડપ ઘટીને શૂન્ય થાય છે અને પછી ફરીથી વધે છે,જે સીધી રેખામાં ગતિ કરતા પદાર્થ માટે ભૌતિક રીતે શક્ય છે.
આલેખ $B$ માં ઝડપ ઋણ બને છે,જે અશક્ય છે કારણ કે ઝડપ ક્યારેય ઋણ હોઈ શકે નહીં.
આલેખ $C$ દર્શાવે છે કે સમયની એક જ ક્ષણે,પદાર્થની બે અલગ-અલગ ઝડપ છે,જે અશક્ય છે.
આલેખ $D$ એ સ્થાન-સમયનો આલેખ છે જ્યાં એક જ સ્થાન પર પદાર્થ અનેક સમયે અસ્તિત્વ ધરાવે છે,જે શક્ય છે,પરંતુ પ્રશ્ન સીધી રેખામાં ગતિ કરતા પદાર્થ માટેના આલેખ વિશે છે. આપેલા વિકલ્પો જોતા,$A$ એ એક માન્ય ઝડપ-સમયનો આલેખ છે જ્યાં ઝડપ હંમેશા $\ge 0$ રહે છે.
188
MediumMCQ
બે કણો $A$ અને $B$ માટે સ્થાનાંતર-સમયનો આલેખ નીચે મુજબ છે. ગુણોત્તર $\frac{v_A}{v_B}$ કેટલો થાય?
Question diagram
A
$1: 2$
B
$1: \sqrt{3}$
C
$\sqrt{3}: 1$
D
$1: 3$

Solution

(D) સ્થાનાંતર-સમયના આલેખમાં કણનો વેગ એ રેખાના ઢાળ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જે $\tan \theta$ છે,જ્યાં $\theta$ એ રેખા સમયની ધરી ($X$-અક્ષ) સાથે બનાવેલો ખૂણો છે.
આપેલ આલેખ પરથી:
કણ $A$ માટે,$X$-અક્ષ સાથેનો ખૂણો $\theta_A = 45^{\circ} - 15^{\circ} = 30^{\circ}$ છે.
તેથી,$A$ નો વેગ $v_A = \tan 30^{\circ} = \frac{1}{\sqrt{3}}$ થાય.
કણ $B$ માટે,$X$-અક્ષ સાથેનો ખૂણો $\theta_B = 45^{\circ} + 15^{\circ} = 60^{\circ}$ છે.
તેથી,$B$ નો વેગ $v_B = \tan 60^{\circ} = \sqrt{3}$ થાય.
ગુણોત્તર $\frac{v_A}{v_B}$ ની ગણતરી નીચે મુજબ છે:
$\frac{v_A}{v_B} = \frac{\tan 30^{\circ}}{\tan 60^{\circ}} = \frac{1/\sqrt{3}}{\sqrt{3}} = \frac{1}{3}$.
તેથી,$v_A : v_B$ નો ગુણોત્તર $1: 3$ છે.
Solution diagram
189
MediumMCQ
આકૃતિ $x$-અક્ષ પર ગતિ કરતા કણના $x$-યામનો સમયના વિધેય તરીકેનો આલેખ દર્શાવે છે. $t=0$ થી $6 \,s$ દરમિયાન સરેરાશ વેગ અને $t=3 \,s$ સમયે તત્કાલીન વેગ અનુક્રમે કેટલા હશે?
Question diagram
A
$10 \,m/s, 0$
B
$60 \,m/s, 0$
C
$0, 0$
D
$0, 10 \,m/s$

Solution

(C) $1$. સરેરાશ વેગ એટલે કુલ સ્થાનાંતર ભાગ્યા કુલ સમયગાળો: $v_{avg} = \frac{\Delta x}{\Delta t}$.
$2$. આલેખ પરથી,$t=0 \,s$ સમયે,$x=0 \,m$ છે. $t=6 \,s$ સમયે,$x=0 \,m$ છે.
$3$. કુલ સ્થાનાંતર $\Delta x = x(6) - x(0) = 0 - 0 = 0 \,m$.
$4$. તેથી,સરેરાશ વેગ $v_{avg} = \frac{0}{6} = 0 \,m/s$.
$5$. તત્કાલીન વેગ એ આપેલા સમયે $x-t$ આલેખનો ઢાળ છે: $v = \frac{dx}{dt}$.
$6$. $t=3 \,s$ સમયે,કણ $t=1 \,s$ થી $t=4 \,s$ ના ગાળામાં છે,જ્યાં સ્થાન $x$ એ $10 \,m$ અચળ છે.
$7$. સ્થાન અચળ હોવાથી,આલેખનો ઢાળ શૂન્ય છે. આમ,$t=3 \,s$ સમયે તત્કાલીન વેગ $0 \,m/s$ છે.
190
EasyMCQ
એક કણ માટે સ્થાન-સમયનો આલેખ આકૃતિમાં દર્શાવેલ છે. $t=0$ થી શરૂ કરીને,કયા સમયે $t$ (સેકન્ડમાં) સરેરાશ વેગ શૂન્ય થશે?
Question diagram
A
$1$
B
$3$
C
$6$
D
$7$

Solution

(C) સરેરાશ વેગ $v_{av}$ એ કુલ સ્થાનાંતર અને કુલ સમયગાળાનો ગુણોત્તર છે: $v_{av} = \frac{\Delta x}{\Delta t} = \frac{x_f - x_i}{t_f - t_i}$.
સરેરાશ વેગ શૂન્ય થવા માટે,કુલ સ્થાનાંતર શૂન્ય હોવું જોઈએ,જેનો અર્થ છે કે અંતિમ સ્થાન $x_f$ એ પ્રારંભિક સ્થાન $x_i$ જેટલું હોવું જોઈએ.
આલેખ પરથી,$t_i = 0 \, s$ સમયે,પ્રારંભિક સ્થાન $x_i = 6 \, m$ છે.
આપણે એવો સમય $t$ શોધવો છે જ્યાં સ્થાન $x(t) = 6 \, m$ હોય.
આલેખ જોતા,વક્ર $x = 6 \, m$ રેખાને $t = 0 \, s$ પર અને ફરીથી $t = 6 \, s$ પર છેદે છે.
તેથી,$t = 6 \, s$ સમયે,સ્થાનાંતર $\Delta x = 6 \, m - 6 \, m = 0 \, m$ થાય છે.
આમ,$t = 6 \, s$ સમયે સરેરાશ વેગ શૂન્ય છે.
191
MediumMCQ
સીધી રેખામાં ગતિ કરતા પદાર્થનો વેગ વિરુદ્ધ સમયનો આલેખ નીચેની આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ છે.
Question diagram
A
$0$ થી $2 \,s$ માં પદાર્થે કાપેલું અંતર $8 \,m$ છે.
B
$0$ થી $2 \,s$ માં પદાર્થનો પ્રવેગ $4 \,ms^{-2}$ છે.
C
$2$ થી $3 \,s$ માં પદાર્થનો પ્રવેગ $4 \,ms^{-2}$ છે.
D
$0$ થી $3 \,s$ દરમિયાન પદાર્થે કાપેલું અંતર $6 \,m$ છે.

Solution

(D) પદાર્થે કાપેલું અંતર એ વેગ-સમય $(v-t)$ આલેખની નીચે ઘેરાયેલા ક્ષેત્રફળ જેટલું હોય છે.
સમયગાળા $t = 0 \,s$ થી $t = 3 \,s$ માટે, આ ક્ષેત્રફળ એક ત્રિકોણ છે જેનો પાયો $b = 3 \,s$ અને ઊંચાઈ $h = 4 \,m/s$ છે।
અંતર $= \text{Area} = \frac{1}{2} \times \text{base} \times \text{height} = \frac{1}{2} \times 3 \times 4 = 6 \,m$.
આમ, વિકલ્પ $(D)$ સાચો છે.
સમયગાળા $t = 0 \,s$ થી $t = 2 \,s$ માટે, અંતર $\frac{1}{2} \times 2 \times 4 = 4 \,m$ થાય.
સમયગાળા $t = 0 \,s$ થી $t = 2 \,s$ માં પ્રવેગ એ આલેખનો ઢાળ છે: $a = \frac{4-0}{2-0} = 2 \,ms^{-2}$.
સમયગાળા $t = 2 \,s$ થી $t = 3 \,s$ માં પ્રવેગ એ આલેખનો ઢાળ છે: $a = \frac{0-4}{3-2} = -4 \,ms^{-2}$.
Solution diagram
192
MediumMCQ
આકૃતિ $x$-અક્ષ પર ગતિ કરતા કણનું સમયના વિધેય તરીકે સ્થાન દર્શાવે છે.
Question diagram
A
કણ $4$ વખત સ્થિર થયો છે.
B
$t=8 \, s$ સમયે વેગ ઋણ છે.
C
$t=2 \, s$ થી $t=6 \, s$ સુધી વેગ ધન રહે છે.
D
કણ અચળ વેગથી ગતિ કરે છે.

Solution

(A) કણનો વેગ સ્થાન-સમયના આલેખના ઢાળ દ્વારા આપવામાં આવે છે,$v = \frac{dx}{dt}$.
$1$. કણ ત્યારે સ્થિર થાય છે જ્યારે વેગ શૂન્ય હોય,જે તે બિંદુઓ છે જ્યાં $x-t$ આલેખનો ઢાળ શૂન્ય હોય છે (વક્રના શિખરો અને ખાડાઓ).
$2$. આલેખ જોતા,આશરે $t \approx 3.5 \, s$ અને $t \approx 8.5 \, s$ પર શિખરો છે,અને આશરે $t \approx 1 \, s$ અને $t \approx 6 \, s$ પર ખાડાઓ છે. આમ,કણ $4$ અલગ-અલગ બિંદુઓ પર સ્થિર થાય છે.
$3$. $t=8 \, s$ પર,આલેખ ઉપરની તરફ ઢળે છે,જેનો અર્થ છે કે વેગ ધન છે.
$4$. $t=2 \, s$ અને $t=6 \, s$ ની વચ્ચે,આલેખ શિખરથી ખાડા તરફ જાય છે,જેનો અર્થ છે કે ઢાળ ઋણ છે (વેગ ઋણ છે).
$5$. ઢાળ બદલાતો હોવાથી,વેગ અચળ નથી.
તેથી,સાચું વિધાન એ છે કે કણ $4$ વખત સ્થિર થયો છે.
193
MediumMCQ
એક કણ $x$-અક્ષ પર એવી રીતે ગતિ કરે છે કે તેનો $x$-યામ સમય સાથે $x = 4 - 2t + t^2$ સમીકરણ મુજબ બદલાય છે. કણનો વેગ સમય સાથે કેવી રીતે બદલાશે?
A
Option A
B
Option B
C
Option C
D
Option D

Solution

(A) કણનું સ્થાન $x = 4 - 2t + t^2$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
વેગ $v$ એ સ્થાન $x$ નું સમયની સાપેક્ષે વિકલન છે:
$v = \frac{dx}{dt} = \frac{d}{dt}(4 - 2t + t^2)$
$v = -2 + 2t$
આ સમીકરણ $v = 2t - 2$ એ ધન ઢાળ $(2)$ અને ઋણ $y$-અંતઃખંડ $(-2)$ ધરાવતી સીધી રેખા દર્શાવે છે.
જેમ $t$ વધે છે,તેમ $v$ એ $t = 0$ સમયે $-2$ થી વધીને $t = 1$ સમયે $0$ થાય છે,અને $t > 1$ માટે તે ધન બને છે.
આ આલેખ વિકલ્પ $A$ માં દર્શાવેલ છે.
194
MediumMCQ
$x$-અક્ષ પર ગતિ કરતા કણનું સ્થાન $(x)$ સમય $(t)$ સાથે આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ બદલાય છે. સમયગાળા $t=0$ થી $t=8 \, s$ દરમિયાન કણનો સરેરાશ પ્રવેગ ........... $m/s^2$ છે.
Question diagram
A
$-5$
B
$3$
C
$-4$
D
$2.5$

Solution

(A) સરેરાશ પ્રવેગ એ વેગમાં થતો ફેરફાર અને સમયગાળાનો ગુણોત્તર છે: $a_{\text{avg}} = \frac{\Delta v}{\Delta t}$.
સ્થાન-સમયના આલેખ પરથી:
$t=0$ થી $t=2 \, s$ ના સમયગાળા માટે,વેગ $v_1 = \frac{40 - 0}{2 - 0} = 20 \, m/s$.
$t=6$ થી $t=8 \, s$ ના સમયગાળા માટે,વેગ $v_2 = \frac{0 - 40}{8 - 6} = -20 \, m/s$.
વેગમાં થતો ફેરફાર $\Delta v = v_2 - v_1 = -20 - 20 = -40 \, m/s$.
કુલ સમયગાળો $\Delta t = 8 - 0 = 8 \, s$.
તેથી,$a_{\text{avg}} = \frac{-40}{8} = -5 \, m/s^2$.
Solution diagram
195
MediumMCQ
સુરેખ પથ પર ગતિ કરતા પદાર્થનો વેગ $v$ સમય $t$ સાથે $v = 2 t^2 e^{-t}$ મુજબ બદલાય છે,જ્યાં $v$ એ $m/s$ માં અને $t$ એ $s$ માં છે. પદાર્થનો પ્રવેગ કયા સમયે $t =$ શૂન્ય થશે?
A
$0 \ s$
B
$2 \ s$
C
$3 \ s$
D
$(a)$ અને $(b)$ બંને

Solution

(D) વેગ $v = 2 t^2 e^{-t}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
પ્રવેગ $a$ એ સમયની સાપેક્ષમાં વેગમાં થતો ફેરફાર છે,$a = \frac{dv}{dt}$.
વિકલન માટે ગુણાકારનો નિયમ વાપરતા: $a = 2 \left[ t^2 \frac{d}{dt}(e^{-t}) + e^{-t} \frac{d}{dt}(t^2) \right]$.
$a = 2 [ t^2 (-e^{-t}) + e^{-t} (2t) ]$.
$a = 2 e^{-t} (2t - t^2)$.
પ્રવેગ શૂન્ય હોવા માટે,$a = 0$ લેતા:
$2 e^{-t} (2t - t^2) = 0$.
અહીં $2 e^{-t}$ ક્યારેય શૂન્ય ન હોઈ શકે,તેથી $2t - t^2 = 0$ હોવું જોઈએ.
$t(2 - t) = 0$.
આથી $t = 0 \ s$ અથવા $t = 2 \ s$ મળે છે.
આમ,$t = 0 \ s$ અને $t = 2 \ s$ સમયે પ્રવેગ શૂન્ય થાય છે.
196
DifficultMCQ
$x$-અક્ષ પર ગતિ કરતા કણનો વેગ $(v)$ તેની સ્થિતિ $(x)$ સાથે આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ બદલાય છે. કણનો પ્રવેગ $(a)$ તેની સ્થિતિ $(x)$ સાથે કેવી રીતે બદલાય છે?
Question diagram
A
$a^2 = x + 3$
B
$a = 2x^2 + 4$
C
$2a = 3x + 5$
D
$a = 4x - 8$

Solution

(D) પ્રવેગ $a$ એ સૂત્ર $a = v \frac{dv}{dx}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
સૌ પ્રથમ,આપણે સ્થિતિ $x$ ના વિધેય તરીકે વેગ $v$ દર્શાવતી રેખાનું સમીકરણ શોધીએ. આ રેખા $(0, 4)$ અને $(2, 0)$ બિંદુઓમાંથી પસાર થાય છે.
રેખાનો ઢાળ $m = \frac{v_2 - v_1}{x_2 - x_1} = \frac{0 - 4}{2 - 0} = \frac{-4}{2} = -2$ છે.
$y$-અંતઃખંડ $c = 4$ છે.
તેથી,રેખાનું સમીકરણ $v = mx + c$ મુજબ $v = -2x + 4$ થાય.
હવે,$\frac{dv}{dx}$ શોધવા માટે આપણે $v$ નું $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરીએ:
$\frac{dv}{dx} = \frac{d}{dx}(-2x + 4) = -2$.
છેલ્લે,આપણે પ્રવેગના સૂત્રમાં $v$ અને $\frac{dv}{dx}$ ની કિંમત મૂકીએ:
$a = v \frac{dv}{dx} = (-2x + 4)(-2) = 4x - 8$.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $(d)$ છે.
197
MediumMCQ
$x$-અક્ષ પર ગતિ કરતા કણ માટે વેગ $(v)$-સમય $(t)$ નો આલેખ આકૃતિમાં દર્શાવેલ છે. અનુરૂપ સ્થાન $(x)$-સમય $(t)$ નો આલેખ નીચેનામાંથી કયો છે?
Question diagram
A
Option A
B
Option B
C
Option C
D
Option D

Solution

(A) વેગ $(v)$ એ સ્થાન $(x)$-સમય $(t)$ આલેખનો ઢાળ છે,એટલે કે $v = \frac{dx}{dt}$.
પ્રથમ અંતરાલમાં,વેગ $0$ થી મહત્તમ મૂલ્ય સુધી રેખીય રીતે વધે છે. કારણ કે $v = at$ (જ્યાં $a$ અચળ પ્રવેગ છે),તેથી સ્થાન $x = \int v dt = \frac{1}{2}at^2$ થાય,જે ઉપરની તરફ ખુલતો પેરાબોલા છે.
બીજા અંતરાલમાં,વેગ ઋણ છે અને તેનું મૂલ્ય ઘટીને $0$ થાય છે. આનો અર્થ એ છે કે પ્રવેગ ઋણ (મંદન) છે. સ્થાન $x$ એક પેરાબોલિક માર્ગને અનુસરશે જે ઘટતા ઢાળ સાથે પ્રારંભિક સ્થાન પર પાછો ફરે છે.
સાચો આલેખ સ્થાનમાં પેરાબોલિક વધારો અને ત્યારબાદ પેરાબોલિક ઘટાડો દર્શાવે છે,જે તે આકાર સાથે મેળ ખાય છે જ્યાં $x-t$ આલેખનો ઢાળ આપેલ $v-t$ આલેખને અનુરૂપ હોય છે.
Solution diagram
198
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કયો ઝડપ-સમય $(v-t)$ આલેખ ભૌતિક રીતે શક્ય નથી?
A
Option A
B
Option B
C
Option C
D
આ તમામ

Solution

(D) ભૌતિક રીતે શક્ય ઝડપ-સમય $(v-t)$ આલેખમાં,સમય $t$ ની કોઈપણ ક્ષણ માટે,ઝડપ $v$ નું એક અનન્ય મૂલ્ય હોવું આવશ્યક છે.
$1$. આલેખ $A$ માં,અમુક સમયે $t$ પર,ઝડપ $v$ ના બે અલગ-અલગ મૂલ્યો છે,જે અશક્ય છે.
$2$. આલેખ $B$ માં,એક જ સમય $t$ માટે,ઝડપ $v$ ના અનેક મૂલ્યો છે કારણ કે વક્ર પોતાની ઉપર પાછો વળે છે,જે અશક્ય છે.
$3$. આલેખ $C$ માં,ઝડપ $v$ ઋણ બને છે. વ્યાખ્યા મુજબ,ઝડપ એ અદિશ રાશિ છે અને હંમેશા અઋણ $(v \ge 0)$ હોય છે. તેથી,ઋણ ઝડપ દર્શાવતો આલેખ ભૌતિક રીતે અશક્ય છે.
આમ,ત્રણેય આલેખ ઝડપ અને સમયની મૂળભૂત વ્યાખ્યાઓનું ઉલ્લંઘન કરે છે,તેથી તે તમામ ભૌતિક રીતે અશક્ય છે.
199
EasyMCQ
આકૃતિમાં એક કણનો સ્થાનાંતર $(x)$ - સમય $(t)$ નો આલેખ દર્શાવેલ છે. નીચેનામાંથી કયું સાચું છે?
Question diagram
A
કણ શૂન્ય વેગ અને ચલિત પ્રવેગ સાથે ગતિ શરૂ કરે છે
B
કણ શૂન્યતર વેગ અને ચલિત પ્રવેગ સાથે ગતિ શરૂ કરે છે
C
કણ શૂન્ય વેગ અને અચળ પ્રવેગ સાથે ગતિ શરૂ કરે છે
D
કણ શૂન્યતર વેગ અને અચળ પ્રવેગ સાથે ગતિ શરૂ કરે છે

Solution

(A) સ્થાનાંતર-સમયના આલેખનો ઢાળ કણનો વેગ દર્શાવે છે,એટલે કે $v = \frac{dx}{dt}$.
$t = 0$ સમયે,આલેખ ઉગમબિંદુ $(0, 0)$ થી શરૂ થાય છે અને ઉગમબિંદુ પર વક્રનો સ્પર્શક આડો ($t$-અક્ષને સમાંતર) છે.
$t = 0$ સમયે સ્પર્શકનો ઢાળ શૂન્ય હોવાથી,કણનો પ્રારંભિક વેગ શૂન્ય છે.
જેમ જેમ સમય વધે છે,તેમ વક્રનો ઢાળ સતત બદલાય છે,જે સૂચવે છે કે વેગ સમય સાથે બદલાય છે.
વેગ સમય સાથે બદલાતો હોવાથી,કણ પ્રવેગી ગતિ કરે છે.
અહીં ઢાળ (વેગ) અચળ દરે બદલાતો નથી (વક્રનો આકાર પરવલયાકાર નથી),તેથી પ્રવેગ ચલિત છે.
તેથી,કણ શૂન્ય વેગ અને ચલિત પ્રવેગ સાથે ગતિ શરૂ કરે છે.
200
MediumMCQ
સીધી રેખામાં ગતિ કરતા કણનો સ્થાન-સમય આલેખ દર્શાવેલ છે,જે $t=2 \, s$ થી $t=8 \, s$ સુધી અર્ધવર્તુળના સ્વરૂપમાં છે. સાચું વિધાન પસંદ કરો.
Question diagram
A
$t=0 \, s$ થી $t=2 \, s$ વચ્ચે કણનો વેગ ધન છે.
B
$t=2 \, s$ થી $t=5 \, s$ વચ્ચે કણનો વેગ પ્રવેગની વિરુદ્ધ દિશામાં છે.
C
$t=5 \, s$ થી $t=8 \, s$ વચ્ચે કણનો વેગ પ્રવેગની વિરુદ્ધ દિશામાં છે.
D
$t=2 \, s$ થી $t=5 \, s$ વચ્ચે કણનો પ્રવેગ ધન છે જ્યારે $t=5 \, s$ થી $t=8 \, s$ વચ્ચે તે ઋણ છે.

Solution

(B) સાચો વિકલ્પ $(B)$ છે.
$(i)$ $t=0 \, s$ થી $t=2 \, s$ સુધી,સ્થાન $x=0$ છે,તેથી વેગ $v = \frac{dx}{dt} = 0$ છે.
$(ii)$ $t=2 \, s$ થી $t=5 \, s$ સુધી,$x-t$ આલેખનો ઢાળ ધન છે (વેગ $v > 0$),પરંતુ આલેખ નીચેની તરફ અંતર્ગોળ છે,જેનો અર્થ છે કે પ્રવેગ $a < 0$ છે. વેગ અને પ્રવેગ વિરુદ્ધ દિશામાં હોવાથી,વેગ પ્રવેગની વિરુદ્ધ છે.
$(iii)$ $t=5 \, s$ થી $t=8 \, s$ સુધી,$x-t$ આલેખનો ઢાળ ઋણ છે (વેગ $v < 0$),અને આલેખ નીચેની તરફ અંતર્ગોળ છે (પ્રવેગ $a < 0$). વેગ અને પ્રવેગ બંને ઋણ હોવાથી,તેઓ સમાન દિશામાં છે.
Solution diagram

Motion in Straight Line — Instantaneous Velocity and Speed and Velocity-time Graph · Frequently Asked Questions

1Are these Motion in Straight Line questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Motion in Straight Line Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.