Gujarati

Mix Examples - Surface Areas and Volumes Questions in Gujarati

Class 10 Mathematics · Surface Areas and Volumes · Mix Examples - Surface Areas and Volumes

257+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 50 of 257 questions in Gujarati

101
MediumMCQ
એક નળાકાર ટાંકી બંને છેડે અર્ધગોલક દ્વારા બંધ છે. તેની ત્રિજ્યા $2.1 \,m$ છે અને કુલ ઊંચાઈ $9.2 \,m$ છે. તેમાં કેટલા લિટર પેટ્રોલ સમાઈ શકે?
A
$108108$
B
$100008$
C
$108000$
D
$280108$

Solution

(A) નળાકારની ત્રિજ્યા $=$ દરેક અર્ધગોલકની ત્રિજ્યા $= r = 2.1 \,m$.
નળાકારની ઊંચાઈ $h =$ ટાંકીની કુલ ઊંચાઈ $- 2 \times$ અર્ધગોલકની ત્રિજ્યા $= 9.2 - 2 \times 2.1 = 5 \,m$.
સંયુક્ત ટાંકીનું ઘનફળ $=$ નળાકારનું ઘનફળ $+ 2 \times$ અર્ધગોલકનું ઘનફળ
$= \pi r^{2} h + 2 \times (\frac{2}{3} \pi r^{3}) = \pi r^{2} (h + \frac{4}{3} r)$
$= \frac{22}{7} \times 2.1 \times 2.1 \times (5 + \frac{4}{3} \times 2.1)$
$= \frac{22}{7} \times 2.1 \times 2.1 \times (5 + 2.8) = \frac{22}{7} \times 2.1 \times 2.1 \times 7.8 = 108.108 \,m^{3}$.
કારણ કે $1 \,m^{3} = 1000$ લિટર,
લિટરમા ઘનફળ $= 108.108 \times 1000 = 1,08,108$ લિટર.
આમ,ટાંકીમાં $1,08,108$ લિટર પેટ્રોલ સમાઈ શકે છે.
Solution diagram
102
MediumMCQ
વિજ્ઞાન મેળા માટે,એક વિદ્યાર્થીએ $10 \,cm$ ત્રિજ્યા અને $40 \,cm$ ઊંચાઈ ધરાવતા નળાકાર આકારનું એક મોડેલ તૈયાર કર્યું છે,જેના બંને છેડા $26 \,cm$ તિર્યક ઊંચાઈ ધરાવતા શંકુ વડે બંધ છે. તે કેટલા લિટર પાણી સમાવી શકે?
A
$144.6$
B
$17.6$
C
$1700$
D
$1705$

Solution

(B) નળાકારની ત્રિજ્યા $=$ દરેક શંકુની ત્રિજ્યા $= r = 10 \,cm$.
નળાકારની ઊંચાઈ $H = 40 \,cm$.
શંકુની તિર્યક ઊંચાઈ $l = 26 \,cm$.
શંકુ માટે,$l^2 = r^2 + h^2$,જ્યાં $h$ એ શંકુની ઊંચાઈ છે.
$h = \sqrt{l^2 - r^2} = \sqrt{26^2 - 10^2} = \sqrt{676 - 100} = \sqrt{576} = 24 \,cm$.
સંયુક્ત પાત્રનું ઘનફળ $=$ નળાકારનું ઘનફળ $+ 2 \times$ શંકુનું ઘનફળ.
ઘનફળ $= \pi r^2 H + 2 \times (\frac{1}{3} \pi r^2 h) = \pi r^2 (H + \frac{2}{3} h)$.
કિંમતો મૂકતા: ઘનફળ $= \frac{22}{7} \times 10^2 \times (40 + \frac{2}{3} \times 24) = \frac{22}{7} \times 100 \times (40 + 16) = \frac{22}{7} \times 100 \times 56$.
ઘનફળ $= 22 \times 100 \times 8 = 17600 \,cm^3$.
કારણ કે $1000 \,cm^3 = 1 \,\text{લિટર}$,લિટરમાં ઘનફળ $\frac{17600}{1000} = 17.6 \,\text{લિટર}$ થાય.
આમ,મોડેલ $17.6 \,\text{લિટર}$ પાણી સમાવી શકે છે.
Solution diagram
103
EasyMCQ
એક નળાકાર બંને છેડે $18\, cm$ ઊંચાઈ ધરાવતા શંકુથી બંધ છે. નળાકારની ત્રિજ્યા $7\, cm$ છે અને ઘન પદાર્થની કુલ ઊંચાઈ $64\, cm$ છે. આ ઘન પદાર્થનું ઘનફળ શોધો ( $cm^3$ માં).
A
$6000$
B
$6260$
C
$6160$
D
$6150$

Solution

(C) આ ઘન પદાર્થ એક નળાકાર અને તેના બંને છેડે રહેલા બે શંકુનો બનેલો છે.
આપેલ છે:
નળાકાર અને શંકુની ત્રિજ્યા $(r)$ = $7\, cm$.
દરેક શંકુની ઊંચાઈ $(h_1)$ = $18\, cm$.
ઘન પદાર્થની કુલ ઊંચાઈ $(H)$ = $64\, cm$.
નળાકારની ઊંચાઈ $(h_2)$ = $H - 2 \times h_1 = 64 - 2(18) = 64 - 36 = 28\, cm$.
ઘન પદાર્થનું ઘનફળ = નળાકારનું ઘનફળ + $2 \times$ શંકુનું ઘનફળ.
ઘનફળ = $\pi r^2 h_2 + 2 \times (\frac{1}{3} \pi r^2 h_1)$.
ઘનફળ = $\pi r^2 (h_2 + \frac{2}{3} h_1)$.
ઘનફળ = $\frac{22}{7} \times 7^2 \times (28 + \frac{2}{3} \times 18)$.
ઘનફળ = $22 \times 7 \times (28 + 12) = 154 \times 40 = 6160\, cm^3$.
104
EasyMCQ
$14 \, cm$ ત્રિજ્યા અને $32 \, cm$ ઊંચાઈ ધરાવતા શંકુનો પાયો અર્ધગોળાકાર છે. તેનું ઘનફળ $cm^3$ માં શોધો.
A
$12020$
B
$12120$
C
$12220$
D
$12320$

Solution

(D) આ પદાર્થનું ઘનફળ એ શંકુના ઘનફળ અને અર્ધગોળાના ઘનફળનો સરવાળો છે.
આપેલ છે: ત્રિજ્યા $r = 14 \, cm$,શંકુની ઊંચાઈ $h = 32 \, cm$.
શંકુનું ઘનફળ $V_1 = \frac{1}{3} \pi r^2 h = \frac{1}{3} \times \frac{22}{7} \times 14 \times 14 \times 32 = \frac{1}{3} \times 22 \times 2 \times 14 \times 32 = \frac{19712}{3} \, cm^3$.
અર્ધગોળાનું ઘનફળ $V_2 = \frac{2}{3} \pi r^3 = \frac{2}{3} \times \frac{22}{7} \times 14 \times 14 \times 14 = \frac{2}{3} \times 22 \times 2 \times 14 \times 14 = \frac{17248}{3} \, cm^3$.
કુલ ઘનફળ $V = V_1 + V_2 = \frac{19712 + 17248}{3} = \frac{36960}{3} = 12320 \, cm^3$.
105
EasyMCQ
એક નળાકાર બંને છેડે $30 \, cm$ ઊંચાઈ ધરાવતા શંકુઓથી બંધ છે. નળાકારની ત્રિજ્યા $21 \, cm$ છે અને ઘન પદાર્થની કુલ ઊંચાઈ $140 \, cm$ છે. આ ઘન પદાર્થનું ઘનફળ શોધો ( $cm^3$ માં).
A
$138600$
B
$132600$
C
$156600$
D
$196600$

Solution

(A) આ ઘન પદાર્થ એક નળાકાર અને તેના બંને છેડે રહેલા બે શંકુઓનો બનેલો છે.
નળાકારની ત્રિજ્યા $(r)$ = $21 \, cm$.
દરેક શંકુની ઊંચાઈ $(h_{cone})$ = $30 \, cm$.
ઘન પદાર્થની કુલ ઊંચાઈ = $140 \, cm$.
નળાકારની ઊંચાઈ $(h_{cyl})$ = કુલ ઊંચાઈ - $2 \times h_{cone} = 140 - 2(30) = 140 - 60 = 80 \, cm$.
ઘન પદાર્થનું ઘનફળ = નળાકારનું ઘનફળ + $2 \times$ શંકુનું ઘનફળ.
નળાકારનું ઘનફળ = $\pi r^2 h_{cyl} = \frac{22}{7} \times 21 \times 21 \times 80 = 22 \times 3 \times 21 \times 80 = 1,10,880 \, cm^3$.
બે શંકુનું ઘનફળ = $2 \times (\frac{1}{3} \pi r^2 h_{cone}) = 2 \times \frac{1}{3} \times \frac{22}{7} \times 21 \times 21 \times 30 = 2 \times 22 \times 21 \times 30 = 27,720 \, cm^3$.
કુલ ઘનફળ = $1,10,880 + 27,720 = 1,38,600 \, cm^3$.
106
EasyMCQ
એક નળાકાર બંને છેડે અર્ધગોલકથી બંધ છે. નળાકારની ત્રિજ્યા $4.2 \, cm$ છે અને ઘન પદાર્થની કુલ ઊંચાઈ $15 \, cm$ છે. આ ઘન પદાર્થનું ઘનફળ શોધો (સેમી$^3$ માં).
A
$666.368$
B
$676.368$
C
$616.388$
D
$746.368$

Solution

(B) આ ઘન પદાર્થ એક નળાકાર અને તેના બંને છેડે બે અર્ધગોલકનો બનેલો છે.
નળાકારની ત્રિજ્યા $(r)$ = $4.2 \, cm$.
ઘન પદાર્થની કુલ ઊંચાઈ = $15 \, cm$.
નળાકાર ભાગની ઊંચાઈ $(h)$ = કુલ ઊંચાઈ - $2 \times$ અર્ધગોલકની ત્રિજ્યા = $15 - 2(4.2) = 15 - 8.4 = 6.6 \, cm$.
ઘન પદાર્થનું ઘનફળ = નળાકારનું ઘનફળ + $2 \times$ અર્ધગોલકનું ઘનફળ.
ઘનફળ = $\pi r^2 h + 2 \times (\frac{2}{3} \pi r^3) = \pi r^2 (h + \frac{4}{3} r)$.
ઘનફળ = $\frac{22}{7} \times (4.2)^2 \times (6.6 + \frac{4}{3} \times 4.2)$.
ઘનફળ = $\frac{22}{7} \times 17.64 \times (6.6 + 5.6) = 22 \times 2.52 \times 12.2$.
ઘનફળ = $55.44 \times 12.2 = 676.368 \, cm^3$.
107
EasyMCQ
એક ભમરડો શંકુના પાયા સાથે અર્ધગોલક જોડીને બનાવવામાં આવ્યો છે. શંકુના ભાગની ત્રિજ્યા અને ઊંચાઈ અનુક્રમે $2.8 \, cm$ અને $6.4 \, cm$ છે. ભમરડાનું ઘનફળ $cm^3$ માં શોધો.
A
$38.50$
B
$88.91$
C
$98.56$
D
$108.56$

Solution

(C) ભમરડો એ શંકુ અને અર્ધગોલકનો બનેલો છે જે તેમના પાયા પર જોડાયેલા છે. શંકુ અને અર્ધગોલક બંનેની ત્રિજ્યા $r = 2.8 \, cm$ છે. શંકુની ઊંચાઈ $h = 6.4 \, cm$ છે.
શંકુનું ઘનફળ $V_{cone} = \frac{1}{3} \pi r^2 h = \frac{1}{3} \times \frac{22}{7} \times (2.8)^2 \times 6.4 = \frac{1}{3} \times \frac{22}{7} \times 7.84 \times 6.4 \approx 52.53 \, cm^3$.
અર્ધગોલકનું ઘનફળ $V_{hemi} = \frac{2}{3} \pi r^3 = \frac{2}{3} \times \frac{22}{7} \times (2.8)^3 = \frac{2}{3} \times \frac{22}{7} \times 21.952 \approx 46.03 \, cm^3$.
કુલ ઘનફળ $V = V_{cone} + V_{hemi} = 52.53 + 46.03 = 98.56 \, cm^3$.
108
EasyMCQ
એક પાત્ર નળાકારના સ્વરૂપમાં છે જે એક છેડે અર્ધગોલક દ્વારા બંધ છે. નળાકારની ત્રિજ્યા $8.4 \,cm$ છે અને પાત્રની કુલ ઊંચાઈ $52.8 \,cm$ છે. આ પાત્રમાં કેટલા લિટર પેટ્રોલ સમાઈ શકે? (લિટર માં)
A
$11.088$
B
$14.058$
C
$13.048$
D
$12.088$

Solution

(A) પાત્ર નળાકાર અને અર્ધગોલકનું બનેલું છે.
નળાકારની ત્રિજ્યા $(r)$ = $8.4 \,cm$.
અર્ધગોલકની ત્રિજ્યા $(r)$ = $8.4 \,cm$.
પાત્રની કુલ ઊંચાઈ $(H)$ = $52.8 \,cm$.
નળાકારની ઊંચાઈ $(h)$ = $H - r = 52.8 - 8.4 = 44.4 \,cm$.
પાત્રનું ઘનફળ = નળાકારનું ઘનફળ + અર્ધગોલકનું ઘનફળ.
ઘનફળ = $\pi r^2 h + \frac{2}{3} \pi r^3 = \pi r^2 (h + \frac{2}{3} r)$.
ઘનફળ = $\frac{22}{7} \times (8.4)^2 \times (44.4 + \frac{2}{3} \times 8.4)$.
ઘનફળ = $\frac{22}{7} \times 70.56 \times (44.4 + 5.6) = \frac{22}{7} \times 70.56 \times 50$.
ઘનફળ = $22 \times 10.08 \times 50 = 11088 \,cm^3$.
$1000 \,cm^3 = 1 \,\text{લિટર}$ હોવાથી,લિટરમાં ઘનફળ = $11088 / 1000 = 11.088 \,\text{લિટર}$.
109
EasyMCQ
$15 \, cm$ ત્રિજ્યા અને $25 \, cm$ તિર્યક ઊંચાઈ ધરાવતા શંકુનો પાયો અર્ધગોળાકાર છે. આ ઘન પદાર્થનું ઘનફળ શોધો. $(\pi = 3.14)$ ($cm^3$ માં)
A
$11775$
B
$12775$
C
$11955$
D
$12345$

Solution

(A) આપેલ છે: શંકુની ત્રિજ્યા $(r)$ = $15 \, cm$,તિર્યક ઊંચાઈ $(l)$ = $25 \, cm$.
સૌ પ્રથમ,$l^2 = r^2 + h^2$ સંબંધનો ઉપયોગ કરીને શંકુની ઊંચાઈ $(h)$ શોધો.
$h^2 = 25^2 - 15^2 = 625 - 225 = 400$.
$h = \sqrt{400} = 20 \, cm$.
શંકુનું ઘનફળ = $\frac{1}{3} \pi r^2 h = \frac{1}{3} \times 3.14 \times 15^2 \times 20 = 3.14 \times 225 \times \frac{20}{3} = 3.14 \times 75 \times 20 = 3.14 \times 1500 = 4710 \, cm^3$.
અર્ધગોલકનું ઘનફળ = $\frac{2}{3} \pi r^3 = \frac{2}{3} \times 3.14 \times 15^3 = \frac{2}{3} \times 3.14 \times 3375 = 2 \times 3.14 \times 1125 = 7065 \, cm^3$.
ઘન પદાર્થનું કુલ ઘનફળ = શંકુનું ઘનફળ + અર્ધગોલકનું ઘનફળ = $4710 + 7065 = 11775 \, cm^3$.
110
EasyMCQ
એક શંકુનો પાયો અર્ધગોળાકાર છે. શંકુની ત્રિજ્યા $15 \, cm$ છે અને ઘન પદાર્થની કુલ ઊંચાઈ $55 \, cm$ છે. આ ઘન પદાર્થનું ઘનફળ શોધો ( $cm^3$ માં).
A
$17100$
B
$16500$
C
$19600$
D
$37100$

Solution

(B) આ ઘન પદાર્થ એક અર્ધગોલક પર મૂકવામાં આવેલા શંકુનો બનેલો છે.
આપેલ છે: અર્ધગોલકની ત્રિજ્યા $(r)$ = $15 \, cm$.
ઘન પદાર્થની કુલ ઊંચાઈ $(H)$ = $55 \, cm$.
શંકુની ઊંચાઈ $(h)$ = $H - r = 55 - 15 = 40 \, cm$.
ઘન પદાર્થનું ઘનફળ = શંકુનું ઘનફળ + અર્ધગોલકનું ઘનફળ.
શંકુનું ઘનફળ = $\frac{1}{3} \pi r^2 h = \frac{1}{3} \times \pi \times (15)^2 \times 40 = 3000 \pi \, cm^3$.
અર્ધગોલકનું ઘનફળ = $\frac{2}{3} \pi r^3 = \frac{2}{3} \times \pi \times (15)^3 = 2250 \pi \, cm^3$.
કુલ ઘનફળ = $3000 \pi + 2250 \pi = 5250 \pi \, cm^3$.
$\pi \approx 3.14$ લેતા,કુલ ઘનફળ = $5250 \times 3.14 = 16485 \, cm^3$. નજીકના વિકલ્પ મુજબ,જવાબ $16500 \, cm^3$ છે.
111
MediumMCQ
$5.4 \, m$ વ્યાસ અને $20 \, m$ ઊંડાઈ ધરાવતા કૂવાને ખોદવાથી નીકળેલી માટીને $15 \, m$ ત્રિજ્યાવાળી ગોળાકાર જમીન પર સમાન રીતે પાથરવામાં આવે છે. જમીનની સપાટીમાં થયેલો વધારો $cm$ માં શોધો.
A
$156.2$
B
$96.1$
C
$64.8$
D
$32.8$

Solution

(C) નળાકાર કૂવા માટે,ત્રિજ્યા $r = \frac{5.4}{2} = 2.7 \, m$ અને ઊંડાઈ $h = 20 \, m$ છે.
ખોદવામાં આવેલી માટીનું ઘનફળ $V = \pi r^2 h = \pi \times (2.7)^2 \times 20 \, m^3$ થાય.
આ માટીને $R = 15 \, m$ ત્રિજ્યાવાળી ગોળાકાર જમીન પર $H$ ઊંચાઈ સુધી પાથરવામાં આવે છે. આ પાથરેલી માટીનું ઘનફળ $V = \pi R^2 H = \pi \times (15)^2 \times H \, m^3$ થાય.
બંને ઘનફળને સરખાવતા: $\pi \times (2.7)^2 \times 20 = \pi \times (15)^2 \times H$.
$H = \frac{2.7 \times 2.7 \times 20}{15 \times 15} = \frac{7.29 \times 20}{225} = \frac{145.8}{225} = 0.648 \, m$.
ઊંચાઈને સેન્ટિમીટરમાં ફેરવતા: $H = 0.648 \times 100 = 64.8 \, cm$.
આમ,જમીનની સપાટીમાં થયેલો વધારો $64.8 \, cm$ છે.
112
MediumMCQ
$21 \,cm$ ત્રિજ્યા ધરાવતા ધાતુના ગોળાને ઓગાળીને $0.5 \,cm$ વ્યાસનો તાર બનાવવામાં આવે છે. તો તારની લંબાઈ $m$ માં શોધો.
A
$1175.28$
B
$2975.68$
C
$1985.60$
D
$1975.68$

Solution

(D) ગોળાની ત્રિજ્યા $R = 21 \,cm$.
ગોળાનું ઘનફળ $= \frac{4}{3} \pi R^3 = \frac{4}{3} \pi (21)^3 \,cm^3$.
નળાકાર તાર માટે,વ્યાસ $= 0.5 \,cm$,તેથી ત્રિજ્યા $r = \frac{0.5}{2} = 0.25 = \frac{1}{4} \,cm$.
ધારો કે તારની લંબાઈ $h \,cm$ છે.
તારનું ઘનફળ $= \pi r^2 h = \pi (\frac{1}{4})^2 h \,cm^3$.
ગોળાને ઓગાળીને તાર બનાવવામાં આવતો હોવાથી,બંનેના ઘનફળ સમાન થાય:
$\pi (\frac{1}{4})^2 h = \frac{4}{3} \pi (21)^3$
$\frac{1}{16} h = \frac{4}{3} \times 21 \times 21 \times 21$
$h = 16 \times 4 \times 7 \times 21 \times 21$
$h = 64 \times 7 \times 441 = 197568 \,cm$.
મીટરમાં ફેરવવા માટે $100$ વડે ભાગતા:
$h = \frac{197568}{100} = 1975.68 \,m$.
આમ,તારની લંબાઈ $1975.68 \,m$ છે.
113
MediumMCQ
$42\, cm$ ત્રિજ્યા ધરાવતા ધાતુના ગોળાને ઓગાળીને $8000$ સમાન નાના દડા બનાવવામાં આવે છે. આ દડાઓની ત્રિજ્યા શોધો (સેમીમાં).
A
$2.1$
B
$2.7$
C
$21$
D
$210$

Solution

(A) ધારો કે મોટા ધાતુના ગોળાની ત્રિજ્યા $r = 42\, cm$ છે અને દરેક નાના દડાની ત્રિજ્યા $R\, cm$ છે.
મોટા ગોળાનું ઘનફળ એ $8000$ નાના દડાઓના કુલ ઘનફળ જેટલું થાય.
ગોળાનું ઘનફળ $= \frac{4}{3} \pi r^3$
$8000$ દડાઓનું ઘનફળ $= 8000 \times \frac{4}{3} \pi R^3$
ઘનફળને સરખાવતા: $8000 \times \frac{4}{3} \pi R^3 = \frac{4}{3} \pi r^3$
$8000 R^3 = r^3$
$8000 R^3 = (42)^3$
$R^3 = \frac{42 \times 42 \times 42}{8000}$
$R^3 = \left(\frac{42}{20}\right)^3$
$R = \frac{42}{20} = 2.1\, cm$
આમ,દરેક નાના દડાની ત્રિજ્યા $2.1\, cm$ છે.
114
MediumMCQ
$15\, cm$ ત્રિજ્યા અને $20\, cm$ ઊંચાઈ ધરાવતા ધાતુના નળાકારને ઓગાળીને $3\, cm$ ત્રિજ્યાના સમાન દડા બનાવવામાં આવે છે. તો બનતા દડાઓની સંખ્યા શોધો.
A
$122$
B
$125$
C
$126$
D
$128$

Solution

(B) નળાકારની ત્રિજ્યા $r = 15\, cm$ અને ઊંચાઈ $h = 20\, cm$ છે.
દરેક દડાની ત્રિજ્યા $R = 3\, cm$ છે.
ધારો કે $n$ દડાઓ બનાવવામાં આવે છે.
ઓગાળીને ફરીથી આકાર આપતી વખતે ઘનફળ સમાન રહે છે:
$n$ દડાઓનું ઘનફળ $=$ નળાકારનું ઘનફળ
$n \times \frac{4}{3} \pi R^3 = \pi r^2 h$
$n \times \frac{4}{3} \times (3)^3 = (15)^2 \times 20$
$n \times \frac{4}{3} \times 27 = 225 \times 20$
$n \times 36 = 4500$
$n = \frac{4500}{36} = 125$
આમ,$125$ દડાઓ બનાવવામાં આવે છે.
115
MediumMCQ
$18 \,cm$ ત્રિજ્યા ધરાવતા ધાતુના ગોળાને ઓગાળીને $3 \,cm$ ત્રિજ્યા અને $12 \,cm$ ઊંચાઈ ધરાવતા નળાકારો બનાવવામાં આવે છે. તો બનતા નળાકારોની સંખ્યા શોધો.
A
$70$
B
$71$
C
$72$
D
$73$

Solution

(C) ગોળાની ત્રિજ્યા $R = 18 \,cm$ છે.
દરેક નળાકાર માટે,ત્રિજ્યા $r = 3 \,cm$ અને ઊંચાઈ $h = 12 \,cm$ છે.
ધારો કે $n$ નળાકારો બને છે.
$n$ નળાકારોનું ઘનફળ = ગોળાનું ઘનફળ.
$n \times \pi r^{2} h = \frac{4}{3} \pi R^{3}$.
$n \times r^{2} h = \frac{4}{3} R^{3}$.
$n \times 3^{2} \times 12 = \frac{4}{3} \times 18^{3}$.
$n \times 9 \times 12 = \frac{4}{3} \times 5832$.
$n \times 108 = 7776$.
$n = \frac{7776}{108} = 72$.
આમ,$72$ નળાકારો ઉત્પન્ન થાય છે.
116
MediumMCQ
$21 \,cm$ ત્રિજ્યા ધરાવતા ધાતુના ગોળાને ઓગાળીને $0.5 \,cm$ ત્રિજ્યા ધરાવતા તારમાં રૂપાંતરિત કરવામાં આવે છે. તારની લંબાઈ મીટરમાં શોધો.
A
$403.52$
B
$496.12$
C
$495.92$
D
$493.92$

Solution

(D) ધાતુના ગોળાનું ઘનફળ $V = \frac{4}{3} \pi r^3$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે,જ્યાં $r = 21 \,cm$ છે.
$V = \frac{4}{3} \times \pi \times (21)^3 = 4 \times \pi \times 441 \times 7 = 12348 \pi \,cm^3$.
તાર નળાકાર આકારનો છે જેની ત્રિજ્યા $R = 0.5 \,cm$ અને લંબાઈ $h$ છે. તારનું ઘનફળ $V = \pi R^2 h$ છે.
બંને ઘનફળને સરખાવતા: $12348 \pi = \pi \times (0.5)^2 \times h$.
$12348 = 0.25 \times h$.
$h = \frac{12348}{0.25} = 12348 \times 4 = 49392 \,cm$.
લંબાઈને મીટરમાં ફેરવવા માટે,$100$ વડે ભાગતા: $h = \frac{49392}{100} = 493.92 \,m$.
117
MediumMCQ
$12 \, cm$ વ્યાસ ધરાવતા ધાતુના ગોળાને ઓગાળીને $0.3 \, cm$ ત્રિજ્યા ધરાવતા સમાન ગોળાઓ બનાવવામાં આવે છે. તો બનતા ગોળાઓની સંખ્યા શોધો.
A
$8000$
B
$4000$
C
$8550$
D
$8120$

Solution

(A) આપેલ છે: ધાતુના ગોળાનો વ્યાસ $D = 12 \, cm$,તેથી ત્રિજ્યા $R = 6 \, cm$.
નાના ગોળાની ત્રિજ્યા $r = 0.3 \, cm$.
ધારો કે બનતા ગોળાઓની સંખ્યા $n$ છે.
ઓગાળતી વખતે અને ફરીથી બનાવતી વખતે ઘનફળ સમાન રહે છે,તેથી મોટા ગોળાનું ઘનફળ એ $n$ નાના ગોળાઓના ઘનફળના સરવાળા જેટલું થાય.
$V_{\text{large}} = n \times V_{\text{small}}$
$\frac{4}{3} \pi R^3 = n \times \frac{4}{3} \pi r^3$
$R^3 = n \times r^3$
$n = \frac{R^3}{r^3} = \left( \frac{R}{r} \right)^3$
$n = \left( \frac{6}{0.3} \right)^3 = (20)^3$
$n = 8000$.
આમ,બનતા ગોળાઓની સંખ્યા $8000$ છે.
118
MediumMCQ
$6 \, cm$ ત્રિજ્યા અને $4 \, cm$ ઊંચાઈ ધરાવતા ધાતુના નળાકારને ઓગાળીને $1 \, cm$ વ્યાસ ધરાવતા કેટલા દડા બનાવી શકાય?
A
$942$
B
$864$
C
$745$
D
$649$

Solution

(B) ધાતુના નળાકારનું ઘનફળ $V_{cylinder} = \pi r^2 h = \pi \times (6)^2 \times 4 = 144\pi \, cm^3$ છે.
દરેક દડાનો વ્યાસ $1 \, cm$ છે,તેથી તેની ત્રિજ્યા $r_{ball} = 0.5 \, cm$ થાય.
એક ગોળાકાર દડાનું ઘનફળ $V_{ball} = \frac{4}{3} \pi r^3 = \frac{4}{3} \pi (0.5)^3 = \frac{4}{3} \pi (0.125) = \frac{0.5}{3} \pi = \frac{1}{6} \pi \, cm^3$ થાય.
બનાવી શકાતા દડાની સંખ્યા $n = \frac{V_{cylinder}}{V_{ball}} = \frac{144\pi}{\frac{1}{6}\pi} = 144 \times 6 = 864$ છે.
119
MediumMCQ
$2\, cm$ ત્રિજ્યા અને $8\, cm$ ઊંચાઈ ધરાવતા ધાતુના નળાકારને ઓગાળીને $0.5\, cm$ વ્યાસના કેટલા દડા બનાવી શકાય?
A
$1246$
B
$1926$
C
$1536$
D
$1500$

Solution

(C) ધાતુના નળાકારનું ઘનફળ $V_{cylinder} = \pi r^2 h$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે. અહીં $r = 2\, cm$ અને $h = 8\, cm$ લેતા,$V_{cylinder} = \pi \times (2)^2 \times 8 = 32\pi\, cm^3$ મળે.
$0.5\, cm$ વ્યાસ (ત્રિજ્યા $r_b = 0.25\, cm = 1/4\, cm$) ધરાવતા એક ગોળાકાર દડાનું ઘનફળ $V_{ball} = \frac{4}{3} \pi r_b^3 = \frac{4}{3} \pi (1/4)^3 = \frac{4}{3} \pi \times \frac{1}{64} = \frac{\pi}{48}\, cm^3$ થાય.
બનાવી શકાતા દડાની સંખ્યા $n = \frac{V_{cylinder}}{V_{ball}} = \frac{32\pi}{\pi/48} = 32 \times 48 = 1536$ થાય.
120
MediumMCQ
ત્રણ ધાતુના ગોળાઓની ત્રિજ્યાઓ $3 \, cm$,$4 \, cm$ અને $5 \, cm$ છે. આ ગોળાઓને ઓગાળીને એક નવો મોટો ગોળો બનાવવામાં આવે છે. નવા ગોળાની ત્રિજ્યા શોધો ( $cm$ માં).
A
$5.4$
B
$3$
C
$4$
D
$6$

Solution

(D) ગોળાના ઘનફળનું સૂત્ર $V = \frac{4}{3} \pi r^3$ છે.
જ્યારે ત્રણ ગોળાઓને ઓગાળીને એક નવો ગોળો બનાવવામાં આવે,ત્યારે કુલ ઘનફળ સમાન રહે છે.
ધારો કે ત્રણ ગોળાઓની ત્રિજ્યાઓ $r_1 = 3 \, cm$,$r_2 = 4 \, cm$ અને $r_3 = 5 \, cm$ છે.
ધારો કે નવા ગોળાની ત્રિજ્યા $R$ છે.
ત્રણેય ગોળાઓનું કુલ ઘનફળ $V_{total} = \frac{4}{3} \pi (r_1^3 + r_2^3 + r_3^3)$ થાય.
નવા ગોળાનું ઘનફળ $V_{new} = \frac{4}{3} \pi R^3$ થાય.
ઘનફળને સરખાવતા: $\frac{4}{3} \pi (3^3 + 4^3 + 5^3) = \frac{4}{3} \pi R^3$.
$R^3 = 3^3 + 4^3 + 5^3 = 27 + 64 + 125 = 216$.
$R = \sqrt[3]{216} = 6 \, cm$.
121
MediumMCQ
$6 \, cm$ ત્રિજ્યા ધરાવતા ધાતુના ગોળાને ઓગાળીને $1 \, cm$ વ્યાસવાળા તારમાં રૂપાંતરિત કરવામાં આવે છે. તારની લંબાઈ મીટરમાં શોધો.
A
$11.52$
B
$14.52$
C
$21.46$
D
$18.91$

Solution

(A) ધાતુના ગોળાનું ઘનફળ $V = \frac{4}{3} \pi r^3$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે,જ્યાં $r = 6 \, cm$ છે.
$V = \frac{4}{3} \times \pi \times (6)^3 = \frac{4}{3} \times \pi \times 216 = 288 \pi \, cm^3$.
તાર નળાકાર આકારનો છે જેનો વ્યાસ $1 \, cm$ છે,તેથી ત્રિજ્યા $R = 0.5 \, cm = \frac{1}{2} \, cm$ થાય.
ધારો કે તારની લંબાઈ $h$ છે. નળાકાર તારનું ઘનફળ $V = \pi R^2 h$ થાય.
બંને ઘનફળને સરખાવતા: $288 \pi = \pi \times (\frac{1}{2})^2 \times h$.
$288 = \frac{1}{4} \times h$.
$h = 288 \times 4 = 1152 \, cm$.
$100 \, cm = 1 \, m$ હોવાથી,મીટરમાં લંબાઈ $1152 / 100 = 11.52 \, m$ થાય.
122
MediumMCQ
$2 \, m$ ત્રિજ્યા અને $50 \, m$ ઊંડાઈ ધરાવતો એક કૂવો ખોદવામાં આવે છે અને તેમાંથી નીકળેલી માટીને $40 \, m$ ત્રિજ્યા ધરાવતા વર્તુળાકાર પ્લોટ પર સમાન રીતે પાથરવામાં આવે છે. પ્લોટની સપાટીમાં થયેલો વધારો $cm$ માં શોધો.
A
$13.5$
B
$12.5$
C
$29$
D
$30.5$

Solution

(B) કૂવામાંથી બહાર કાઢેલી માટીનું ઘનફળ એ કૂવા દ્વારા બનતા નળાકારના ઘનફળ જેટલું હોય છે.
માટીનું ઘનફળ = $\pi r^2 h = \pi \times (2)^2 \times 50 = 200\pi \, m^3$.
ધારો કે વર્તુળાકાર પ્લોટની સપાટીમાં થયેલો વધારો $H$ મીટર છે.
આ માટીને $R = 40 \, m$ ત્રિજ્યા ધરાવતા વર્તુળાકાર પ્લોટ પર પાથરવામાં આવે છે.
પાથરેલી માટીનું ઘનફળ એ $40 \, m$ ત્રિજ્યા અને $H$ ઊંચાઈ ધરાવતા નળાકારના ઘનફળ જેટલું થાય.
ઘનફળ = $\pi R^2 H = \pi \times (40)^2 \times H = 1600\pi H \, m^3$.
બંને ઘનફળને સરખાવતા: $1600\pi H = 200\pi$.
$H = \frac{200}{1600} = \frac{1}{8} \, m$.
ઊંચાઈને $cm$ માં ફેરવવા માટે,$100$ વડે ગુણતા: $H = \frac{1}{8} \times 100 = 12.5 \, cm$.
123
MediumMCQ
$5 \, cm$ ત્રિજ્યા અને $8 \, cm$ ઊંચાઈ ધરાવતા ધાતુના શંકુને ઓગાળીને $0.5 \, cm$ વ્યાસના સમાન દડા બનાવવામાં આવે છે. તો બનતા દડાઓની સંખ્યા શોધો.
A
$3960$
B
$3450$
C
$3200$
D
$3300$

Solution

(C) ધાતુના શંકુનું ઘનફળ $V_{cone} = \frac{1}{3} \pi r^2 h$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે. આપેલ કિંમતો $r = 5 \, cm$ અને $h = 8 \, cm$ મૂકતા,$V_{cone} = \frac{1}{3} \pi (5)^2 (8) = \frac{200}{3} \pi \, cm^3$ મળે.
$0.5 \, cm$ વ્યાસ (ત્રિજ્યા $r_b = 0.25 \, cm = \frac{1}{4} \, cm$) ધરાવતા દરેક ગોળાકાર દડાનું ઘનફળ $V_{ball} = \frac{4}{3} \pi r_b^3 = \frac{4}{3} \pi (\frac{1}{4})^3 = \frac{4}{3} \pi (\frac{1}{64}) = \frac{1}{48} \pi \, cm^3$ થાય.
બનતા દડાઓની સંખ્યા $n = \frac{V_{cone}}{V_{ball}} = \frac{\frac{200}{3} \pi}{\frac{1}{48} \pi} = \frac{200}{3} \times 48 = 200 \times 16 = 3200$ થાય.
124
MediumMCQ
$6 \, cm$ ત્રિજ્યા ધરાવતા એક ધાતુના ગોળાને ઓગાળીને $0.4 \, cm$ ત્રિજ્યાના તારમાં રૂપાંતરિત કરવામાં આવે છે. તારની લંબાઈ મીટરમાં શોધો.
A
$14$
B
$15$
C
$16$
D
$18$

Solution

(D) ધાતુના ગોળાનું ઘનફળ $V = \frac{4}{3} \pi r^3$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે,જ્યાં $r = 6 \, cm$ છે.
$V = \frac{4}{3} \pi (6)^3 = \frac{4}{3} \pi (216) = 288 \pi \, cm^3$.
તાર નળાકાર આકારનો છે જેની ત્રિજ્યા $R = 0.4 \, cm$ અને લંબાઈ $h$ છે. નળાકારનું ઘનફળ $V = \pi R^2 h$ છે.
ઓગાળવાની અને ફરીથી આકાર આપવાની પ્રક્રિયા દરમિયાન ઘનફળ સમાન રહે છે,તેથી:
$288 \pi = \pi (0.4)^2 h$
$288 = 0.16 \times h$
$h = \frac{288}{0.16} = \frac{28800}{16} = 1800 \, cm$.
લંબાઈને મીટરમાં ફેરવવા માટે,આપણે $100$ વડે ભાગાકાર કરીએ છીએ:
$h = \frac{1800}{100} = 18 \, m$.
125
MediumMCQ
$21\,cm$ વ્યાસ ધરાવતા ધાતુના ગોળાને ઓગાળીને $7\,cm$ વ્યાસ અને $3\,cm$ ઊંચાઈ ધરાવતા કેટલા શંકુ બનાવી શકાય?
A
$126$
B
$136$
C
$196$
D
$226$

Solution

(A) $21\,cm$ વ્યાસ ધરાવતા ધાતુના ગોળાનું ઘનફળ (ત્રિજ્યા $R = 10.5\,cm$ અથવા $21/2\,cm$) $V_s = \frac{4}{3} \pi R^3 = \frac{4}{3} \pi (\frac{21}{2})^3 = \frac{4}{3} \pi \times \frac{9261}{8} = \frac{3087}{2} \pi \, cm^3$ છે.
$7\,cm$ વ્યાસ (ત્રિજ્યા $r = 3.5\,cm$ અથવા $7/2\,cm$) અને $3\,cm$ ઊંચાઈ ધરાવતા એક શંકુનું ઘનફળ $V_c = \frac{1}{3} \pi r^2 h = \frac{1}{3} \pi (\frac{7}{2})^2 \times 3 = \pi \times \frac{49}{4} = 12.25 \pi \, cm^3$ છે.
શંકુની સંખ્યા $n = \frac{V_s}{V_c} = \frac{3087 \pi / 2}{49 \pi / 4} = \frac{3087}{2} \times \frac{4}{49} = \frac{3087 \times 2}{49} = 63 \times 2 = 126$ મળે.
આમ,$126$ શંકુ બનાવી શકાય છે.
126
MediumMCQ
શંકુના આડછેદ (frustum) આકારની ડોલ માટે,ત્રિજ્યાઓ $28\,cm$ અને $7\,cm$ છે અને ઊંચાઈ $45\,cm$ છે. તે કેટલા લિટર પાણી સમાવી શકે?
A
$91.41$
B
$48.51$
C
$58.11$
D
$63.50$

Solution

(B) શંકુના આડછેદ આકારની ડોલ માટે,મોટી ત્રિજ્યા $r_{1} = 28\,cm$,નાની ત્રિજ્યા $r_{2} = 7\,cm$ અને ઊંચાઈ $h = 45\,cm$ છે.
શંકુના આડછેદનું ઘનફળ શોધવાનું સૂત્ર:
$V = \frac{1}{3} \pi h (r_{1}^{2} + r_{2}^{2} + r_{1}r_{2})$
કિંમતો મૂકતા:
$V = \frac{1}{3} \times \frac{22}{7} \times 45 \times (28^{2} + 7^{2} + 28 \times 7)$
$V = \frac{22 \times 15}{7} \times (784 + 49 + 196)$
$V = \frac{22 \times 15}{7} \times 1029$
$V = 22 \times 15 \times 147$
$V = 48510\,cm^{3}$
આપણે જાણીએ છીએ કે $1000\,cm^{3} = 1\,\text{લિટર}$:
$V = \frac{48510}{1000}\,\text{લિટર }= 48.51\,\text{લિટર}$
આમ,ડોલ $48.51\,\text{લિટર}$ પાણી સમાવી શકે છે.
127
Difficult
શંકુના આડછેદની ત્રિજ્યાઓ $14 \,cm$ અને $7 \,cm$ છે. જો તેની ઊંચાઈ $24 \,cm$ હોય,તો તેની વક્ર સપાટીનું ક્ષેત્રફળ,કુલ સપાટીનું ક્ષેત્રફળ અને ઘનફળ શોધો.

Solution

(N/A) આપેલ શંકુના આડછેદ માટે,
મોટી ત્રિજ્યા $r_{1} = 14 \,cm$,નાની ત્રિજ્યા $r_{2} = 7 \,cm$ અને ઊંચાઈ $h = 24 \,cm$.
શંકુના આડછેદની તિર્યક ઊંચાઈ $l = \sqrt{h^{2} + (r_{1} - r_{2})^{2}}$
$= \sqrt{24^{2} + (14 - 7)^{2}}$
$= \sqrt{576 + 49}$
$= \sqrt{625} = 25 \,cm$.
વક્ર સપાટીનું ક્ષેત્રફળ $(CSA)$ $= \pi l(r_{1} + r_{2})$
$= \frac{22}{7} \times 25 \times (14 + 7)$
$= \frac{22}{7} \times 25 \times 21 = 22 \times 25 \times 3 = 1650 \,cm^{2}$.
કુલ સપાટીનું ક્ષેત્રફળ $(TSA)$ $= \pi l(r_{1} + r_{2}) + \pi r_{1}^{2} + \pi r_{2}^{2}$
$= 1650 + \frac{22}{7} \times (14^{2} + 7^{2})$
$= 1650 + \frac{22}{7} \times (196 + 49)$
$= 1650 + \frac{22}{7} \times 245$
$= 1650 + 22 \times 35 = 1650 + 770 = 2420 \,cm^{2}$.
ઘનફળ $= \frac{1}{3} \pi h(r_{1}^{2} + r_{2}^{2} + r_{1}r_{2})$
$= \frac{1}{3} \times \frac{22}{7} \times 24 \times (196 + 49 + 98)$
$= \frac{22 \times 8}{7} \times 343$
$= 22 \times 8 \times 49 = 8624 \,cm^{3}$.
આમ,વક્ર સપાટીનું ક્ષેત્રફળ $1650 \,cm^{2}$,કુલ સપાટીનું ક્ષેત્રફળ $2420 \,cm^{2}$ અને ઘનફળ $8624 \,cm^{3}$ છે.
128
DifficultMCQ
શંકુના આપેલા આડછેદ (frustum) માટે,પાયાનો પરિઘ $48 \, cm$ છે અને ઉપરના ભાગનો પરિઘ $36 \, cm$ છે. જો તેની ઊંચાઈ $11 \, cm$ હોય,તો તેનું ઘનફળ શોધો ( $cm^3$ માં).
A
$1970$
B
$1894$
C
$1654$
D
$1554$

Solution

(D) શંકુના આડછેદ માટે,પાયાનો પરિઘ $C_1 = 2 \pi r_1 = 48 \, cm$,તેથી $r_1 = \frac{24}{\pi} \, cm$.
ઉપરના ભાગનો પરિઘ $C_2 = 2 \pi r_2 = 36 \, cm$,તેથી $r_2 = \frac{18}{\pi} \, cm$.
આડછેદની ઊંચાઈ $h = 11 \, cm$ છે.
શંકુના આડછેદનું ઘનફળ $V = \frac{1}{3} \pi h (r_1^2 + r_2^2 + r_1 r_2)$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે.
કિંમતો મૂકતા: $V = \frac{1}{3} \pi (11) \left[ (\frac{24}{\pi})^2 + (\frac{18}{\pi})^2 + (\frac{24}{\pi})(\frac{18}{\pi}) \right]$.
$V = \frac{11 \pi}{3} \left[ \frac{576}{\pi^2} + \frac{324}{\pi^2} + \frac{432}{\pi^2} \right]$.
$V = \frac{11 \pi}{3} \left[ \frac{1332}{\pi^2} \right] = \frac{11 \times 1332}{3 \pi} = \frac{11 \times 444}{\pi} = \frac{4884}{\pi}$.
$\pi \approx \frac{22}{7}$ લેતા,$V = \frac{4884 \times 7}{22} = 222 \times 7 = 1554 \, cm^3$.
129
MediumMCQ
શંકુના આડછેદ (frustum) ના વ્યાસ $32 \,cm$ અને $20 \,cm$ છે. જો તેની ઊંચાઈ $8 \,cm$ હોય,તો તેની વક્ર સપાટીનું ક્ષેત્રફળ અને ઘનફળ શોધો. $(\pi = 3.14)$
A
વક્ર સપાટીનું ક્ષેત્રફળ: $816.4 \,cm^2$,ઘનફળ: $4320.64 \,cm^3$
B
વક્ર સપાટીનું ક્ષેત્રફળ: $820.4 \,cm^2$,ઘનફળ: $4325.64 \,cm^3$
C
વક્ર સપાટીનું ક્ષેત્રફળ: $810.4 \,cm^2$,ઘનફળ: $4310.64 \,cm^3$
D
વક્ર સપાટીનું ક્ષેત્રફળ: $816.4 \,cm^2$,ઘનફળ: $4325.64 \,cm^3$

Solution

(A) આપેલ છે: વ્યાસ $D_1 = 32 \,cm$,તેથી ત્રિજ્યા $r_1 = 16 \,cm$. વ્યાસ $D_2 = 20 \,cm$,તેથી ત્રિજ્યા $r_2 = 10 \,cm$. ઊંચાઈ $h = 8 \,cm$.
$1$. તિર્યક ઊંચાઈ $l = \sqrt{h^2 + (r_1 - r_2)^2} = \sqrt{8^2 + (16 - 10)^2} = \sqrt{64 + 36} = \sqrt{100} = 10 \,cm$.
$2$. વક્ર સપાટીનું ક્ષેત્રફળ $(CSA)$ = $\pi(r_1 + r_2)l = 3.14 \times (16 + 10) \times 10 = 3.14 \times 26 \times 10 = 816.4 \,cm^2$.
$3$. ઘનફળ $V = \frac{1}{3}\pi h(r_1^2 + r_2^2 + r_1r_2) = \frac{1}{3} \times 3.14 \times 8 \times (16^2 + 10^2 + 16 \times 10) = \frac{1}{3} \times 3.14 \times 8 \times (256 + 100 + 160) = \frac{1}{3} \times 3.14 \times 8 \times 516 = 3.14 \times 8 \times 172 = 4320.64 \,cm^3$.
130
MediumMCQ
શંકુના આડછેદ (frustum) આકારની ડોલની ત્રિજ્યાઓ $28 \, cm$ અને $21 \, cm$ છે. જો તેની ક્ષમતા $28.490 \, \text{litres}$ હોય, તો તેની ઊંચાઈ $cm$ માં શોધો.
A
$150.5$
B
$15$
C
$19$
D
$25.9$

Solution

(B) શંકુના આડછેદનું ઘનફળ $V$ શોધવાનું સૂત્ર $V = \frac{1}{3} \pi h (R^2 + r^2 + Rr)$ છે.
આપેલ છે: $R = 28 \, cm$, $r = 21 \, cm$, અને $V = 28.490 \, \text{litres} = 28490 \, cm^3$ (કારણ કે $1 \, \text{litre} = 1000 \, cm^3$).
સૂત્રમાં કિંમતો મૂકતા:
$28490 = \frac{1}{3} \times \frac{22}{7} \times h \times (28^2 + 21^2 + 28 \times 21)$.
$28490 = \frac{22}{21} \times h \times (784 + 441 + 588)$.
$28490 = \frac{22}{21} \times h \times (1813)$.
$28490 = \frac{39886}{21} \times h$.
$h = \frac{28490 \times 21}{39886} = \frac{598290}{39886} = 15 \, cm$.
131
MediumMCQ
શંકુના આડછેદની ત્રિજ્યાઓ $9\, cm$ અને $3\, cm$ છે. જો તેની ઊંચાઈ $8\, cm$ હોય,તો તેની વક્ર સપાટીનું ક્ષેત્રફળ અને ઘનફળ શોધો. $(\pi=3.14)$
A
$376.8\, cm^2, 979.68\, cm^3$
B
$376.8\, cm^2, 980.00\, cm^3$
C
$377.0\, cm^2, 979.68\, cm^3$
D
$376.8\, cm^2, 985.50\, cm^3$

Solution

(A) આપેલ છે: ત્રિજ્યાઓ $r_1 = 9\, cm$,$r_2 = 3\, cm$,અને ઊંચાઈ $h = 8\, cm$.
પ્રથમ,તિર્યક ઊંચાઈ $l$ ની ગણતરી $l = \sqrt{h^2 + (r_1 - r_2)^2}$ સૂત્રનો ઉપયોગ કરીને કરો.
$l = \sqrt{8^2 + (9 - 3)^2} = \sqrt{64 + 36} = \sqrt{100} = 10\, cm$.
શંકુના આડછેદની વક્ર સપાટીનું ક્ષેત્રફળ $(CSA)$ $\pi(r_1 + r_2)l$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$CSA = 3.14 \times (9 + 3) \times 10 = 3.14 \times 12 \times 10 = 376.8\, cm^2$.
શંકુના આડછેદનું ઘનફળ $\frac{1}{3}\pi h(r_1^2 + r_2^2 + r_1r_2)$ સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$V = \frac{1}{3} \times 3.14 \times 8 \times (9^2 + 3^2 + 9 \times 3) = \frac{1}{3} \times 3.14 \times 8 \times (81 + 9 + 27) = \frac{1}{3} \times 3.14 \times 8 \times 117$.
$V = 3.14 \times 8 \times 39 = 979.68\, cm^3$.
132
Medium
શંકુના આડછેદની ત્રિજ્યાઓ $35 \, cm$ અને $21 \, cm$ છે અને તેની ઊંચાઈ $48 \, cm$ છે. શંકુના આડછેદની વક્ર સપાટીનું ક્ષેત્રફળ,કુલ સપાટીનું ક્ષેત્રફળ અને ઘનફળ શોધો.

Solution

(N/A) આપેલ છે: $R = 35 \, cm$,$r = 21 \, cm$,$h = 48 \, cm$.
પ્રથમ,તિર્યક ઊંચાઈ $l = \sqrt{h^2 + (R - r)^2} = \sqrt{48^2 + (35 - 21)^2} = \sqrt{2304 + 196} = \sqrt{2500} = 50 \, cm$.
વક્ર સપાટીનું ક્ષેત્રફળ $(CSA)$ $= \pi(R + r)l = \frac{22}{7} \times (35 + 21) \times 50 = \frac{22}{7} \times 56 \times 50 = 22 \times 8 \times 50 = 8800 \, cm^2$.
કુલ સપાટીનું ક્ષેત્રફળ $(TSA)$ $= \pi l(R + r) + \pi R^2 + \pi r^2 = 8800 + \frac{22}{7} \times (35^2 + 21^2) = 8800 + \frac{22}{7} \times (1225 + 441) = 8800 + \frac{22}{7} \times 1666 = 8800 + 22 \times 238 = 8800 + 5236 = 14036 \, cm^2$.
ઘનફળ $V = \frac{1}{3} \pi h (R^2 + r^2 + Rr) = \frac{1}{3} \times \frac{22}{7} \times 48 \times (35^2 + 21^2 + 35 \times 21) = \frac{22 \times 16}{7} \times (1225 + 441 + 735) = \frac{352}{7} \times 2401 = 352 \times 343 = 120736 \, cm^3$.
133
MediumMCQ
$8 \, cm$ ત્રિજ્યા અને $9 \, cm$ ઊંચાઈ ધરાવતા નળાકારની ઉપર $15 \, cm$ ઊંચાઈનો શંકુ મૂકવામાં આવ્યો છે. આ સંયુક્ત ઘન પદાર્થનું કુલ પૃષ્ઠફળ અને ઘનફળ શોધો.
A
$880 \, cm^2, 2816 \, cm^3$
B
$900 \, cm^2, 2500 \, cm^3$
C
$850 \, cm^2, 2700 \, cm^3$
D
$920 \, cm^2, 3000 \, cm^3$

Solution

(A) આપેલ છે: નળાકારની ત્રિજ્યા $(r)$ = $8 \, cm$,નળાકારની ઊંચાઈ $(h_1)$ = $9 \, cm$,શંકુની ઊંચાઈ $(h_2)$ = $15 \, cm$.
શંકુની તિર્યક ઊંચાઈ $(l)$ = $\sqrt{r^2 + h_2^2} = \sqrt{8^2 + 15^2} = \sqrt{64 + 225} = \sqrt{289} = 17 \, cm$.
કુલ પૃષ્ઠફળ = નળાકારની વક્ર સપાટીનું ક્ષેત્રફળ + શંકુની વક્ર સપાટીનું ક્ષેત્રફળ + નળાકારના પાયાનું ક્ષેત્રફળ.
$= 2\pi rh_1 + \pi rl + \pi r^2 = \pi r(2h_1 + l + r) = \frac{22}{7} \times 8 \times (2 \times 9 + 17 + 8) = \frac{176}{7} \times 43 \approx 1081.14 \, cm^2$.
ઘનફળ = નળાકારનું ઘનફળ + શંકુનું ઘનફળ = $\pi r^2 h_1 + \frac{1}{3} \pi r^2 h_2 = \pi r^2 (h_1 + \frac{h_2}{3}) = \frac{22}{7} \times 8^2 \times (9 + \frac{15}{3}) = \frac{22}{7} \times 64 \times 14 = 22 \times 64 \times 2 = 2816 \, cm^3$.
134
MediumMCQ
$6 \, cm$ ત્રિજ્યા અને $8 \, cm$ ઊંચાઈ ધરાવતા શંકુનો પાયો અર્ધગોળાકાર છે. આ ઘન પદાર્થની વક્ર સપાટીનું ક્ષેત્રફળ અને ઘનફળ શોધો. $(\pi = 3.14)$
A
$414.48 \, cm^2, 753.6 \, cm^3$
B
$314.48 \, cm^2, 653.6 \, cm^3$
C
$514.48 \, cm^2, 853.6 \, cm^3$
D
$214.48 \, cm^2, 453.6 \, cm^3$

Solution

(A) આપેલ છે: શંકુ અને અર્ધગોળાની ત્રિજ્યા $r = 6 \, cm$,શંકુની ઊંચાઈ $h = 8 \, cm$.
પ્રથમ,શંકુની તિર્યક ઊંચાઈ $l$ શોધો: $l = \sqrt{r^2 + h^2} = \sqrt{6^2 + 8^2} = \sqrt{36 + 64} = \sqrt{100} = 10 \, cm$.
ઘન પદાર્થની વક્ર સપાટીનું ક્ષેત્રફળ $(CSA)$ = શંકુની વક્ર સપાટીનું ક્ષેત્રફળ + અર્ધગોળાની વક્ર સપાટીનું ક્ષેત્રફળ.
$CSA$ = $\pi rl + 2\pi r^2 = \pi r(l + 2r) = 3.14 \times 6 \times (10 + 2 \times 6) = 18.84 \times (10 + 12) = 18.84 \times 22 = 414.48 \, cm^2$.
ઘન પદાર્થનું ઘનફળ = શંકુનું ઘનફળ + અર્ધગોળાનું ઘનફળ.
ઘનફળ = $\frac{1}{3}\pi r^2h + \frac{2}{3}\pi r^3 = \frac{1}{3}\pi r^2(h + 2r) = \frac{1}{3} \times 3.14 \times 6^2 \times (8 + 2 \times 6) = \frac{1}{3} \times 3.14 \times 36 \times (8 + 12) = 3.14 \times 12 \times 20 = 37.68 \times 20 = 753.6 \, cm^3$.
135
MediumMCQ
એક તંબુ પાયામાં નળાકાર અને ઉપરના ભાગમાં શંકુ આકારનો છે. તેની ત્રિજ્યા $1.2\, m$ છે. નળાકાર ભાગની ઊંચાઈ $4\, m$ છે અને શંકુ આકારના ભાગની ઊંચાઈ $3.5\, m$ છે. આ તંબુ બનાવવા માટે કેટલા ચોરસ મીટર કાપડનો ઉપયોગ થશે?
A
$12$
B
$24$
C
$44$
D
$54$

Solution

(C) તંબુનું કુલ પૃષ્ઠફળ એ નળાકારની વક્ર સપાટીનું ક્ષેત્રફળ અને શંકુની વક્ર સપાટીના ક્ષેત્રફળનો સરવાળો છે.
ત્રિજ્યા $(r)$ = $1.2\, m$.
નળાકારની ઊંચાઈ $(h_1)$ = $4\, m$.
શંકુની ઊંચાઈ $(h_2)$ = $3.5\, m$.
શંકુની તિર્યક ઊંચાઈ $(l)$ = $\sqrt{r^2 + h_2^2} = \sqrt{(1.2)^2 + (3.5)^2} = \sqrt{1.44 + 12.25} = \sqrt{13.69} = 3.7\, m$.
નળાકારની વક્ર સપાટીનું ક્ષેત્રફળ = $2\pi rh_1 = 2 \times \frac{22}{7} \times 1.2 \times 4 \approx 30.17\, m^2$.
શંકુની વક્ર સપાટીનું ક્ષેત્રફળ = $\pi rl = \frac{22}{7} \times 1.2 \times 3.7 \approx 13.95\, m^2$.
કુલ ક્ષેત્રફળ = $30.17 + 13.95 = 44.12\, m^2$.
નજીકના પૂર્ણાંકમાં લેતા,વપરાયેલ કાપડ $44\, m^2$ છે.
136
Medium
$35 \,cm$ ત્રિજ્યા અને $52 \,cm$ ઊંચાઈ ધરાવતા નળાકારના એક છેડાને $12 \,cm$ ઊંચાઈ ધરાવતા શંકુ વડે બંધ કરીને એક પાત્ર બનાવવામાં આવે છે. તે કેટલા લિટર પાણીનો સંગ્રહ કરી શકે? આ બંધ પાત્રનું કુલ પૃષ્ઠફળ શોધો.

Solution

(N/A) $1$. પાત્રનું ઘનફળ: પાત્ર નળાકાર અને શંકુનું બનેલું છે. ત્રિજ્યા $r = 35 \,cm$,નળાકારની ઊંચાઈ $h_1 = 52 \,cm$,અને શંકુની ઊંચાઈ $h_2 = 12 \,cm$.
નળાકારનું ઘનફળ $V_1 = \pi r^2 h_1 = \frac{22}{7} \times 35 \times 35 \times 52 = 200,200 \,cm^3$.
શંકુનું ઘનફળ $V_2 = \frac{1}{3} \pi r^2 h_2 = \frac{1}{3} \times \frac{22}{7} \times 35 \times 35 \times 12 = 15,400 \,cm^3$.
કુલ ઘનફળ $V = V_1 + V_2 = 200,200 + 15,400 = 215,600 \,cm^3$.
$1,000 \,cm^3 = 1 \,\text{લિટર}$ હોવાથી,ઘનફળ $215.6 \,\text{લિટર}$ થાય.
$2$. કુલ પૃષ્ઠફળ: પૃષ્ઠફળમાં નળાકારનો પાયો,નળાકારની વક્ર સપાટીનું ક્ષેત્રફળ અને શંકુની વક્ર સપાટીનું ક્ષેત્રફળનો સમાવેશ થાય છે.
શંકુની તિર્યક ઊંચાઈ $l = \sqrt{r^2 + h_2^2} = \sqrt{35^2 + 12^2} = \sqrt{1225 + 144} = \sqrt{1369} = 37 \,cm$.
નળાકારના પાયાનું ક્ષેત્રફળ $= \pi r^2 = \frac{22}{7} \times 35 \times 35 = 3,850 \,cm^2$.
નળાકારની વક્ર સપાટીનું ક્ષેત્રફળ $= 2 \pi r h_1 = 2 \times \frac{22}{7} \times 35 \times 52 = 11,440 \,cm^2$.
શંકુની વક્ર સપાટીનું ક્ષેત્રફળ $= \pi r l = \frac{22}{7} \times 35 \times 37 = 4,070 \,cm^2$.
કુલ પૃષ્ઠફળ $= 3,850 + 11,440 + 4,070 = 19,360 \,cm^2$.
137
MediumMCQ
એક ટાંકી નળાકાર સ્વરૂપમાં છે જેની ત્રિજ્યા $21\, cm$ છે અને તેના બંને છેડા અર્ધગોલક દ્વારા બંધ છે. જો ટાંકીની કુલ ઊંચાઈ $62\, cm$ હોય, તો તે કેટલા લિટર પાણીનો સંગ્રહ કરી શકે? (લિટર માં)
A
$66.528$
B
$56.508$
C
$36.408$
D
$91.584$

Solution

(A) ટાંકી નળાકાર અને બે અર્ધગોલકોની બનેલી છે.
નળાકારની ત્રિજ્યા $(r)$ = $21\, cm$.
અર્ધગોલકની ત્રિજ્યા $(r)$ = $21\, cm$.
ટાંકીની કુલ ઊંચાઈ = $62\, cm$.
નળાકાર ભાગની ઊંચાઈ $(h)$ = કુલ ઊંચાઈ - $2 \times$ અર્ધગોલકની ત્રિજ્યા = $62 - 2(21) = 62 - 42 = 20\, cm$.
ટાંકીનું ઘનફળ = નળાકારનું ઘનફળ + $2 \times$ અર્ધગોલકનું ઘનફળ.
ઘનફળ = $\pi r^2 h + 2 \times (2/3) \pi r^3 = \pi r^2 (h + 4/3 r)$.
ઘનફળ = $(22/7) \times (21)^2 \times (20 + (4/3) \times 21) = (22/7) \times 441 \times (20 + 28) = 22 \times 63 \times 48 = 66528\, cm^3$.
$1000\, cm^3 = 1\, \text{લિટર}$ હોવાથી, લિટરમાં ઘનફળ = $66528 / 1000 = 66.528\, \text{લિટર}$.
138
Medium
$21 \, cm$ ત્રિજ્યા અને $20 \, cm$ ઊંચાઈ ધરાવતા શંકુનો પાયો અર્ધગોળાકાર છે. તેનું વક્ર સપાટીનું ક્ષેત્રફળ અને ઘનફળ શોધો.

Solution

(N/A) $1$. શંકુની તિર્યક ઊંચાઈ $(l)$: $l = \sqrt{r^2 + h^2} = \sqrt{21^2 + 20^2} = \sqrt{441 + 400} = \sqrt{841} = 29 \, cm$.
$2$. શંકુની વક્ર સપાટીનું ક્ષેત્રફળ $(CSA)$: $CSA_{cone} = \pi rl = \frac{22}{7} \times 21 \times 29 = 22 \times 3 \times 29 = 1914 \, cm^2$.
$3$. અર્ધગોળાની વક્ર સપાટીનું ક્ષેત્રફળ $(CSA)$: $CSA_{hemi} = 2\pi r^2 = 2 \times \frac{22}{7} \times 21 \times 21 = 2 \times 22 \times 3 \times 21 = 2772 \, cm^2$.
$4$. કુલ વક્ર સપાટીનું ક્ષેત્રફળ: $1914 + 2772 = 4686 \, cm^2$.
$5$. શંકુનું ઘનફળ $(V_{cone})$: $V_{cone} = \frac{1}{3} \pi r^2 h = \frac{1}{3} \times \frac{22}{7} \times 21 \times 21 \times 20 = 22 \times 21 \times 20 = 9240 \, cm^3$.
$6$. અર્ધગોળાનું ઘનફળ $(V_{hemi})$: $V_{hemi} = \frac{2}{3} \pi r^3 = \frac{2}{3} \times \frac{22}{7} \times 21 \times 21 \times 21 = 2 \times 22 \times 21 \times 21 = 19404 \, cm^3$.
$7$. કુલ ઘનફળ: $9240 + 19404 = 28644 \, cm^3$.
139
MediumMCQ
એક નળાકાર ટાંકી બંને છેડે અર્ધગોલકથી બંધ છે. ટાંકીનો વ્યાસ $24 \, cm$ અને કુલ ઊંચાઈ $78 \, cm$ છે. તો તે કેટલા લિટર કેરોસીન સમાવી શકે?
A
$45.60$
B
$91.12$
C
$31.68$
D
$32.88$

Solution

(C) ટાંકી એક નળાકાર અને બે અર્ધગોલકોની બનેલી છે.
નળાકાર અને અર્ધગોલકની ત્રિજ્યા, $r = 24 / 2 = 12 \, cm$.
નળાકાર ભાગની ઊંચાઈ, $h = 78 - (12 + 12) = 78 - 24 = 54 \, cm$.
ટાંકીનું ઘનફળ = નળાકારનું ઘનફળ + $2 \times$ અર્ધગોલકનું ઘનફળ.
ઘનફળ = $\pi r^2 h + 2 \times (2/3 \pi r^3) = \pi r^2 (h + 4/3 r)$.
ઘનફળ = $3.14159 \times (12)^2 \times (54 + 4/3 \times 12) = 3.14159 \times 144 \times 70$.
ઘનફળ = $31667.2 \approx 31667 \, cm^3$.
$1000 \, cm^3 = 1 \, \text{લિટર}$ હોવાથી, લિટરમાં ઘનફળ $31667 / 1000 = 31.667 \, \text{લિટર} \approx 31.68 \, \text{લિટર}$ થાય.
140
MediumMCQ
એક નળાકાર ટાંકી બંને છેડે $12 \, cm$ ઊંચાઈ ધરાવતા શંકુઓથી બંધ છે. નળાકાર ભાગનો વ્યાસ $14 \, cm$ અને તેની ઊંચાઈ $20 \, cm$ છે. આ ટાંકીનું ઘનફળ શોધો ($cm^3$ માં).
A
$4300$
B
$4396$
C
$4521$
D
$4312$

Solution

(D) ટાંકી એક નળાકાર અને બે સમાન શંકુઓની બનેલી છે.
નળાકાર અને શંકુની ત્રિજ્યા $(r)$ = $14 / 2 = 7 \, cm$.
નળાકારની ઊંચાઈ $(h_1)$ = $20 \, cm$.
દરેક શંકુની ઊંચાઈ $(h_2)$ = $12 \, cm$.
ટાંકીનું કુલ ઘનફળ = (નળાકારનું ઘનફળ) + $2$ $\times$ (શંકુનું ઘનફળ).
નળાકારનું ઘનફળ = $\pi r^2 h_1 = (22/7) \times 7^2 \times 20 = 22 \times 7 \times 20 = 3080 \, cm^3$.
એક શંકુનું ઘનફળ = $(1/3) \pi r^2 h_2 = (1/3) \times (22/7) \times 7^2 \times 12 = 22 \times 7 \times 4 = 616 \, cm^3$.
કુલ ઘનફળ = $3080 + 2 \times 616 = 3080 + 1232 = 4312 \, cm^3$.
141
MediumMCQ
$0.6 \ m$ ત્રિજ્યા અને $1.6 \ m$ ઊંચાઈ ધરાવતા શંકુનો પાયો અર્ધગોળાકાર છે. આ સંયુક્ત ઘન પદાર્થનું ઘનફળ $m^{3}$ માં શોધો.
A
$1.056$
B
$6.156$
C
$3.946$
D
$4.217$

Solution

(A) આ ઘન પદાર્થ એક શંકુ અને એક અર્ધગોલકનો બનેલો છે જે તેમના પાયા પર જોડાયેલા છે.
શંકુની ત્રિજ્યા $(r)$ = $0.6 \ m$.
શંકુની ઊંચાઈ $(h)$ = $1.6 \ m$.
અર્ધગોલકની ત્રિજ્યા $(r)$ = $0.6 \ m$.
શંકુનું ઘનફળ = $\frac{1}{3} \pi r^{2} h = \frac{1}{3} \times \pi \times (0.6)^{2} \times 1.6 = 0.192 \pi \ m^{3}$.
અર્ધગોલકનું ઘનફળ = $\frac{2}{3} \pi r^{3} = \frac{2}{3} \times \pi \times (0.6)^{3} = 0.144 \pi \ m^{3}$.
કુલ ઘનફળ = $0.192 \pi + 0.144 \pi = 0.336 \pi \ m^{3}$.
$\pi \approx 3.14159$ લેતા,કુલ ઘનફળ $\approx 0.336 \times 3.14159 \approx 1.05557 \ m^{3}$,જે આશરે $1.056 \ m^{3}$ થાય છે.
142
MediumMCQ
$1 \, cm$ વ્યાસ અને $4 \, cm$ ઊંચાઈ ધરાવતા ધાતુના નળાકારને ઓગાળીને $\frac{1}{8} \, cm$ ત્રિજ્યાના દડા બનાવવામાં આવે છે. તો બનતા દડાઓની સંખ્યા શોધો.
A
$204$
B
$384$
C
$941$
D
$621$

Solution

(B) નળાકારનું ઘનફળ $V_{cylinder} = \pi r^2 h$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે. અહીં વ્યાસ $= 1 \, cm$ હોવાથી,ત્રિજ્યા $r = 0.5 \, cm = \frac{1}{2} \, cm$ અને ઊંચાઈ $h = 4 \, cm$ છે.
$V_{cylinder} = \pi \times (\frac{1}{2})^2 \times 4 = \pi \times \frac{1}{4} \times 4 = \pi \, cm^3$.
એક ગોળાકાર દડાનું ઘનફળ $V_{sphere} = \frac{4}{3} \pi r^3$ છે. અહીં ત્રિજ્યા $r = \frac{1}{8} \, cm$ છે.
$V_{sphere} = \frac{4}{3} \times \pi \times (\frac{1}{8})^3 = \frac{4}{3} \times \pi \times \frac{1}{512} = \frac{\pi}{3 \times 128} = \frac{\pi}{384} \, cm^3$.
બનતા દડાઓની સંખ્યા $n = \frac{V_{cylinder}}{V_{sphere}} = \frac{\pi}{\frac{\pi}{384}} = 384$ થાય.
143
MediumMCQ
$42 \, cm$ ત્રિજ્યા ધરાવતા ધાતુના ગોળાને ઓગાળીને $1.4 \, cm$ ત્રિજ્યાના કેટલા દડા બનાવી શકાય?
A
$29610$
B
$24560$
C
$27000$
D
$25500$

Solution

(C) ગોળાના ઘનફળનું સૂત્ર $V = \frac{4}{3} \pi r^3$ છે.
ધારો કે મોટા ધાતુના ગોળાની ત્રિજ્યા $R = 42 \, cm$ છે અને નાના દડાની ત્રિજ્યા $r = 1.4 \, cm$ છે.
બનાવી શકાતા દડાની સંખ્યા $n$ એ મોટા ગોળાના ઘનફળ અને એક નાના દડાના ઘનફળના ગુણોત્તર જેટલી હોય છે:
$n = \frac{\frac{4}{3} \pi R^3}{\frac{4}{3} \pi r^3} = \left( \frac{R}{r} \right)^3$.
કિંમતો મૂકતા:
$n = \left( \frac{42}{1.4} \right)^3 = (30)^3$.
$n = 27,000$.
આમ,$27,000$ દડા બનાવી શકાય છે.
144
MediumMCQ
$4\, cm$ ત્રિજ્યા અને $3\, cm$ ઊંચાઈ ધરાવતા ધાતુના નળાકારને ઓગાળીને $0.5\, cm$ ત્રિજ્યાના કેટલા દડા બનાવી શકાય?
A
$140$
B
$189$
C
$208$
D
$288$

Solution

(D) ધાતુના નળાકારનું ઘનફળ $V_{cylinder} = \pi r^2 h = \pi \times (4)^2 \times 3 = 48\pi\, cm^3$ છે.
એક ગોળાકાર દડાનું ઘનફળ $V_{ball} = \frac{4}{3} \pi r^3 = \frac{4}{3} \times \pi \times (0.5)^3 = \frac{4}{3} \times \pi \times 0.125 = \frac{0.5}{3}\pi = \frac{1}{6}\pi\, cm^3$ છે.
બનાવી શકાય તેવા દડાની સંખ્યા $n = \frac{V_{cylinder}}{V_{ball}} = \frac{48\pi}{\frac{1}{6}\pi} = 48 \times 6 = 288$ થાય.
145
MediumMCQ
એક અર્ધગોળાકાર વાટકાની ત્રિજ્યા $9 \, cm$ છે. તે સંપૂર્ણપણે દવા ભરેલું છે. જો આ દવાને $3 \, cm$ વ્યાસ અને $4 \, cm$ ઊંચાઈ ધરાવતી નળાકાર બોટલોમાં ભરવામાં આવે,તો કેટલી બોટલો ભરી શકાય?
A
$54$
B
$55$
C
$56$
D
$57$

Solution

(A) અર્ધગોળાકાર વાટકાનું ઘનફળ $V_h = \frac{2}{3} \pi r^3$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે,જ્યાં $r = 9 \, cm$ છે.
$V_h = \frac{2}{3} \times \pi \times (9)^3 = \frac{2}{3} \times \pi \times 729 = 486 \pi \, cm^3$.
એક નળાકાર બોટલનું ઘનફળ $V_c = \pi r_c^2 h$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે,જ્યાં વ્યાસ $d = 3 \, cm$ છે,તેથી ત્રિજ્યા $r_c = 1.5 \, cm$ અને ઊંચાઈ $h = 4 \, cm$ છે.
$V_c = \pi \times (1.5)^2 \times 4 = \pi \times 2.25 \times 4 = 9 \pi \, cm^3$.
ભરી શકાતી બોટલોની સંખ્યા $n = \frac{V_h}{V_c} = \frac{486 \pi}{9 \pi} = 54$ થાય.
આમ,$54$ બોટલો ભરી શકાય છે.
146
MediumMCQ
$21 \, cm$ ત્રિજ્યા અને $18 \, cm$ ઊંચાઈ ધરાવતા નળાકારને બંને છેડે અર્ધગોલક વડે બંધ કરવામાં આવે છે. આ વસ્તુનું કુલ પૃષ્ઠફળ શોધો. $(\pi = \frac{22}{7})$ ($cm^2$ માં)
A
$7920$
B
$8120$
C
$7520$
D
$8520$

Solution

(A) આ વસ્તુ એક નળાકાર અને તેના બંને છેડે જોડાયેલા બે અર્ધગોલકોની બનેલી છે.
નળાકારની ત્રિજ્યા $(r)$ = $21 \, cm$.
નળાકારની ઊંચાઈ $(h)$ = $18 \, cm$.
અર્ધગોલકની ત્રિજ્યા $(r)$ = $21 \, cm$.
વસ્તુનું કુલ પૃષ્ઠફળ = (નળાકારની વક્ર સપાટીનું ક્ષેત્રફળ) + $2 \times$ (અર્ધગોલકની વક્ર સપાટીનું ક્ષેત્રફળ).
નળાકારની વક્ર સપાટીનું ક્ષેત્રફળ = $2 \pi r h = 2 \times \frac{22}{7} \times 21 \times 18 = 2 \times 22 \times 3 \times 18 = 2376 \, cm^2$.
બે અર્ધગોલકની વક્ર સપાટીનું ક્ષેત્રફળ = $2 \times (2 \pi r^2) = 4 \pi r^2 = 4 \times \frac{22}{7} \times 21 \times 21 = 4 \times 22 \times 3 \times 21 = 5544 \, cm^2$.
કુલ પૃષ્ઠફળ = $2376 + 5544 = 7920 \, cm^2$.
147
MediumMCQ
એક રમકડું અર્ધગોલક પર મૂકવામાં આવેલા શંકુના આકારનું છે. શંકુ અને અર્ધગોલક બંનેની ત્રિજ્યા $3.5\, cm$ છે અને રમકડાની કુલ ઊંચાઈ $15.5\, cm$ છે. તેનું કુલ પૃષ્ઠફળ શોધો ( $cm^2$ માં).
A
$294.5$
B
$314.1$
C
$214.5$
D
$200.5$

Solution

(C) આપેલ છે: અર્ધગોલકની ત્રિજ્યા $(r)$ = $3.5\, cm = \frac{7}{2}\, cm$.
રમકડાની કુલ ઊંચાઈ = $15.5\, cm$.
શંકુની ઊંચાઈ $(h)$ = કુલ ઊંચાઈ - અર્ધગોલકની ત્રિજ્યા = $15.5 - 3.5 = 12\, cm$.
શંકુની તિર્યક ઊંચાઈ $(l)$ = $\sqrt{r^2 + h^2} = \sqrt{(3.5)^2 + 12^2} = \sqrt{12.25 + 144} = \sqrt{156.25} = 12.5\, cm$.
રમકડાનું કુલ પૃષ્ઠફળ = શંકુની વક્ર સપાટીનું ક્ષેત્રફળ + અર્ધગોલકની વક્ર સપાટીનું ક્ષેત્રફળ.
$= \pi rl + 2\pi r^2 = \pi r(l + 2r)$.
$= \frac{22}{7} \times 3.5 \times (12.5 + 2 \times 3.5) = 11 \times (12.5 + 7) = 11 \times 19.5 = 214.5\, cm^2$.
148
MediumMCQ
$5 \, cm$ ત્રિજ્યા અને $12 \, cm$ ઊંચાઈ ધરાવતા શંકુનો પાયો અર્ધગોળાકાર છે. આ વસ્તુનું કુલ પૃષ્ઠફળ શોધો. $(\pi = 3.14)$ ($cm^2$ માં)
A
$452.3$
B
$374.6$
C
$941.1$
D
$361.1$

Solution

(D) આ વસ્તુ એક અર્ધગોલક પર મૂકવામાં આવેલા શંકુની બનેલી છે. કુલ પૃષ્ઠફળ એ શંકુની વક્ર સપાટીનું ક્ષેત્રફળ અને અર્ધગોલકની વક્ર સપાટીના ક્ષેત્રફળનો સરવાળો છે.
$1$. શંકુની તિર્યક ઊંચાઈ $(l)$: $l = \sqrt{r^2 + h^2} = \sqrt{5^2 + 12^2} = \sqrt{25 + 144} = \sqrt{169} = 13 \, cm$.
$2$. શંકુની વક્ર સપાટીનું ક્ષેત્રફળ $(CSA_{cone})$: $\pi rl = 3.14 \times 5 \times 13 = 204.1 \, cm^2$.
$3$. અર્ધગોલકની વક્ર સપાટીનું ક્ષેત્રફળ $(CSA_{hemi})$: $2\pi r^2 = 2 \times 3.14 \times 5^2 = 2 \times 3.14 \times 25 = 157 \, cm^2$.
$4$. કુલ પૃષ્ઠફળ: $CSA_{cone} + CSA_{hemi} = 204.1 + 157 = 361.1 \, cm^2$.
149
MediumMCQ
$10 \, cm$ ઊંચાઈ ધરાવતા બે ધાતુના નળાકારની ત્રિજ્યાઓ $3.5 \, cm$ અને $7 \, cm$ છે. આ નળાકારોને ઓગાળીને $50 \, cm$ ઊંચાઈ ધરાવતો નવો નળાકાર બનાવવામાં આવે છે. આ નવા નળાકારની ત્રિજ્યા શોધો (સેમીમાં).
A
$3.5$
B
$45$
C
$9.1$
D
$10$

Solution

(A) નળાકારના ઘનફળનું સૂત્ર $V = \pi r^2 h$ છે.
પ્રથમ નળાકાર માટે: $r_1 = 3.5 \, cm$,$h_1 = 10 \, cm$. ઘનફળ $V_1 = \pi (3.5)^2 (10) = \pi (12.25)(10) = 122.5 \pi \, cm^3$.
બીજા નળાકાર માટે: $r_2 = 7 \, cm$,$h_2 = 10 \, cm$. ઘનફળ $V_2 = \pi (7)^2 (10) = \pi (49)(10) = 490 \pi \, cm^3$.
બંને નળાકારનું કુલ ઘનફળ = $V_1 + V_2 = 122.5 \pi + 490 \pi = 612.5 \pi \, cm^3$.
ધારો કે નવા નળાકારની ત્રિજ્યા $R$ છે અને તેની ઊંચાઈ $H = 50 \, cm$ છે.
નવા નળાકારનું ઘનફળ $V_{new} = \pi R^2 H = \pi R^2 (50)$ થાય.
ઘનફળ સમાન રહેતું હોવાથી,$50 \pi R^2 = 612.5 \pi$.
$R^2 = \frac{612.5}{50} = 12.25$.
$R = \sqrt{12.25} = 3.5 \, cm$.
150
MediumMCQ
ગોળના ગાંગડાનો આકાર શંકુના આડછેદ જેવો છે. તેની ત્રિજ્યાઓ $14 \, cm$ અને $7 \, cm$ છે અને ઊંચાઈ $12 \, cm$ છે. ગોળના ગાંગડાનું ઘનફળ શોધો ( $cm^3$ માં).
A
$4002$
B
$4312$
C
$4391$
D
$5012$

Solution

(B) શંકુના આડછેદના ઘનફળનું સૂત્ર: $V = \frac{1}{3} \pi h (r_1^2 + r_2^2 + r_1 r_2)$ છે.
આપેલ છે: $r_1 = 14 \, cm$,$r_2 = 7 \, cm$,અને $h = 12 \, cm$.
સૂત્રમાં કિંમતો મૂકતા:
$V = \frac{1}{3} \times \frac{22}{7} \times 12 \times (14^2 + 7^2 + 14 \times 7)$
$V = \frac{1}{3} \times \frac{22}{7} \times 12 \times (196 + 49 + 98)$
$V = \frac{1}{3} \times \frac{22}{7} \times 12 \times (343)$
$V = 22 \times 4 \times 49 = 4312 \, cm^3$.

Surface Areas and Volumes — Mix Examples - Surface Areas and Volumes · Frequently Asked Questions

1Are these Surface Areas and Volumes questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Surface Areas and Volumes Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.