Gujarati

Magnetic Moment of Current Carrying Coil Questions in Gujarati

Class 12 Physics · Moving Charges and Magnetism · Magnetic Moment of Current Carrying Coil

141+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 38 of 141 questions in Gujarati

101
DifficultMCQ
$I$ વિદ્યુતપ્રવાહ ધરાવતા એક સીધા તારને વર્તુળાકાર લૂપમાં ફેરવવામાં આવે છે. જો તેની સાથે સંકળાયેલ ચુંબકીય મોમેન્ટનું મૂલ્ય $M$ હોય,તો તારની લંબાઈ કેટલી હશે?
A
$\frac{M \pi}{4 I}$
B
$\left[\frac{4 \pi I}{M}\right]^{\frac{1}{2}}$
C
$\left[\frac{4 M \pi}{I}\right]^{\frac{1}{2}}$
D
$4 \pi MI$

Solution

(C) વર્તુળાકાર લૂપની ચુંબકીય મોમેન્ટ $M$ નું સૂત્ર $M = I A$ છે,જ્યાં $I$ એ વિદ્યુતપ્રવાહ છે અને $A$ એ લૂપનું ક્ષેત્રફળ છે.
$R$ ત્રિજ્યા ધરાવતી વર્તુળાકાર લૂપ માટે,ક્ષેત્રફળ $A = \pi R^2$ છે.
તેથી,$M = I (\pi R^2)$.
તારની લંબાઈ $L$ એ લૂપનો પરિઘ બનાવે છે,તેથી $L = 2 \pi R$,જેનો અર્થ છે કે $R = \frac{L}{2 \pi}$.
$R$ ની કિંમત ચુંબકીય મોમેન્ટના સમીકરણમાં મૂકતા:
$M = I \pi \left( \frac{L}{2 \pi} \right)^2$
$M = I \pi \left( \frac{L^2}{4 \pi^2} \right)$
$M = \frac{I L^2}{4 \pi}$
$L$ માટે સમીકરણ ગોઠવતા:
$L^2 = \frac{4 M \pi}{I}$
$L = \sqrt{\frac{4 M \pi}{I}}$ અથવા $\left[ \frac{4 M \pi}{I} \right]^{\frac{1}{2}}$.
102
DifficultMCQ
$A$ ક્ષેત્રફળ ધરાવતી પ્રવાહધારિત વર્તુળાકાર કોઈલના કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B$ છે. તો કોઈલની ચુંબકીય મોમેન્ટ કેટલી હશે? (જ્યાં $\mu_0$ એ શૂન્યાવકાશની પરમિયેબિલિટી છે.)
A
$\frac{2 B A^{3 / 2}}{\mu_0 \pi^{1 / 2}}$
B
$\frac{B A^2}{\mu_0 \pi}$
C
$\frac{\mu_0 \pi^{1 / 2}}{B A^{3 / 2}}$
D
$\frac{B A^{3 / 2}}{\mu_0 \pi}$

Solution

(A) ધારો કે વર્તુળાકાર લૂપની ત્રિજ્યા $r$ છે.
ક્ષેત્રફળ $A = \pi r^2$ હોવાથી,$r = \sqrt{\frac{A}{\pi}}$ મળે.
વર્તુળાકાર લૂપના કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B = \frac{\mu_0 I}{2r}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$r$ ની કિંમત મૂકતા,$B = \frac{\mu_0 I}{2 \sqrt{A/\pi}}$ મળે.
પ્રવાહ $I$ માટે ઉકેલતા,$I = \frac{2B}{\mu_0} \sqrt{\frac{A}{\pi}}$ મળે.
લૂપની ચુંબકીય મોમેન્ટ $M$ ને $M = I A$ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે.
$I$ નું પદ મૂકતા,$M = \left( \frac{2B}{\mu_0} \sqrt{\frac{A}{\pi}} \right) A = \frac{2 B A^{3/2}}{\mu_0 \sqrt{\pi}}$ મળે.
આમ,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.
103
MediumMCQ
સમાન લંબાઈના બે તારમાંથી એક વર્તુળ અને એક ચોરસ બનાવવામાં આવે છે. તેઓ સમાન પ્રવાહ વહન કરે છે. વર્તુળની ચુંબકીય મોમેન્ટ અને ચોરસની ચુંબકીય મોમેન્ટનો ગુણોત્તર કેટલો થાય?
A
$4: \pi$
B
$2: \pi$
C
$\pi: 4$
D
$\pi: 2$

Solution

(A) ધારો કે તારની લંબાઈ $l$ છે. ચોરસ લૂપ માટે,ચોરસની બાજુ $a = l/4$ છે.
તેથી,તેની ચુંબકીય મોમેન્ટ $M_{sq} = i A = i (l/4)^2 = i l^2 / 16$ છે.
વર્તુળાકાર લૂપ માટે,પરિઘ $2 \pi r = l$ છે,તેથી ત્રિજ્યા $r = l / (2 \pi)$ છે.
તેથી,તેની ચુંબકીય મોમેન્ટ $M_{cir} = i A = i \pi r^2 = i \pi (l / (2 \pi))^2 = i \pi (l^2 / 4 \pi^2) = i l^2 / (4 \pi)$ છે.
વર્તુળની ચુંબકીય મોમેન્ટ અને ચોરસની ચુંબકીય મોમેન્ટનો ગુણોત્તર:
$\frac{M_{cir}}{M_{sq}} = \frac{i l^2 / (4 \pi)}{i l^2 / 16} = \frac{16}{4 \pi} = \frac{4}{\pi}$.
104
EasyMCQ
$A$ ક્ષેત્રફળ ધરાવતી પ્રવાહધારિત વર્તુળાકાર કોઈલના કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર '$B$' છે. કોઈલની ચુંબકીય મોમેન્ટ શોધો $(\mu_0 = \text{મુક્ત અવકાશની પરમિયેબિલિટી})$
A
$\frac{2 BA^{3 / 2}}{\mu_0 \sqrt{\pi}}$
B
$\frac{BA^{3 / 2}}{\mu_0 \pi}$
C
$\frac{\mu_0 \sqrt{\pi}}{2 BA^2}$
D
$\frac{2 BA^2}{\mu_0 \sqrt{\pi}}$

Solution

(A) વર્તુળાકાર કોઈલનું ક્ષેત્રફળ $A = \pi R^2$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $R$ એ કોઈલની ત્રિજ્યા છે.
આથી,ત્રિજ્યા $R = \sqrt{\frac{A}{\pi}}$ થાય.
$I$ પ્રવાહ ધરાવતી વર્તુળાકાર કોઈલના કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B = \frac{\mu_0 I}{2 R}$ છે.
પ્રવાહ $I$ ને કર્તા બનાવતા,$I = \frac{2 B R}{\mu_0}$ મળે.
કોઈલની ચુંબકીય મોમેન્ટ $M$ ને $M = I A$ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે.
$I$ અને $R$ ના સૂત્રોને $M$ ના સૂત્રમાં મૂકતા:
$M = \left( \frac{2 B R}{\mu_0} \right) A = \frac{2 B A}{\mu_0} \sqrt{\frac{A}{\pi}}$.
આનું સાદું રૂપ આપતા,$M = \frac{2 B A^{3/2}}{\mu_0 \sqrt{\pi}}$ મળે છે.
105
MediumMCQ
$L$ લંબાઈના વાહકમાં $I$ જેટલો વિદ્યુતપ્રવાહ વહે છે. જ્યારે તેને વર્તુળાકાર લૂપના સ્વરૂપમાં વાળવામાં આવે,ત્યારે તેની ચુંબકીય મોમેન્ટ કેટલી થશે?
A
$\frac{IL}{4 \pi^2}$
B
$4 \pi IL^2$
C
$\frac{4 \pi}{IL^2}$
D
$\frac{IL^2}{4 \pi}$

Solution

(D) વાહકની લંબાઈ $L$ એ વર્તુળાકાર લૂપનો પરિઘ બનાવે છે.
$L = 2 \pi r$,જ્યાં $r$ એ લૂપની ત્રિજ્યા છે.
તેથી,$r = \frac{L}{2 \pi}$.
વર્તુળાકાર લૂપનું ક્ષેત્રફળ $A = \pi r^2$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$r$ ની કિંમત મૂકતા,આપણને મળે છે $A = \pi \left( \frac{L}{2 \pi} \right)^2 = \pi \left( \frac{L^2}{4 \pi^2} \right) = \frac{L^2}{4 \pi}$.
વિદ્યુતપ્રવાહ ધારિત લૂપની ચુંબકીય મોમેન્ટ $M = I \times A$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$A$ ની કિંમત મૂકતા,આપણને મળે છે $M = I \left( \frac{L^2}{4 \pi} \right) = \frac{IL^2}{4 \pi}$.
106
EasyMCQ
$0.05 \,nm$ ત્રિજ્યાની વર્તુળાકાર કક્ષામાં એક ઇલેક્ટ્રોન $10^{16}$ પરિભ્રમણ/સેકન્ડ કરે છે। ઇલેક્ટ્રોનના પરિભ્રમણને કારણે ઉદ્ભવતી ચુંબકીય મોમેન્ટ કેટલી હશે? $(e = 1.6 \times 10^{-19} \,C)$
A
$3.21 \times 10^{-23} \,A-m^2$
B
$2.16 \times 10^{-23} \,A-m^2$
C
$3.21 \times 10^{-22} \,A-m^2$
D
$1.26 \times 10^{-23} \,A-m^2$

Solution

(D) પ્રવાહ ગાળાની ચુંબકીય મોમેન્ટ $M$ નું સૂત્ર $M = I \times A$ છે।
અહીં, પરિભ્રમણ કરતા ઇલેક્ટ્રોનને કારણે મળતો પ્રવાહ $I = qf = ef$ છે, જ્યાં $f$ એ પરિભ્રમણની આવૃત્તિ છે।
વર્તુળાકાર કક્ષાનું ક્ષેત્રફળ $A = \pi r^2$ છે।
આ કિંમતો સૂત્રમાં મૂકતા, આપણને $M = (ef)(\pi r^2)$ મળે છે।
આપેલ છે: $r = 0.05 \,nm = 0.05 \times 10^{-9} \,m = 5 \times 10^{-11} \,m$, $f = 10^{16} \,Hz$, અને $e = 1.6 \times 10^{-19} \,C$.
$M = (1.6 \times 10^{-19} \,C) \times (10^{16} \,s^{-1}) \times (3.14) \times (5 \times 10^{-11} \,m)^2$.
$M = 1.6 \times 10^{-3} \times 3.14 \times 25 \times 10^{-22}$.
$M = 1.6 \times 3.14 \times 25 \times 10^{-25}$.
$M = 125.6 \times 10^{-25} = 1.256 \times 10^{-23} \,A-m^2 \approx 1.26 \times 10^{-23} \,A-m^2$.
107
MediumMCQ
$A$ ક્ષેત્રફળ ધરાવતા વર્તુળાકાર લૂપના કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B$ છે. લૂપની ચુંબકીય મોમેન્ટ કેટલી થશે? ($\mu_{0} =$ મુક્ત અવકાશની પરમિયેબિલિટી)
A
$\frac{B A^{\frac{3}{2}}}{\mu_{0} \pi}$
B
$\frac{2 B A^{\frac{3}{2}}}{\mu_{0} \pi^{\frac{1}{2}}}$
C
$\frac{2 B A^{2}}{\mu_{0} \pi}$
D
$\frac{B A^{\frac{3}{2}}}{\mu_{0} \pi^{\frac{1}{2}}}$

Solution

(B) ધારો કે વર્તુળાકાર લૂપની ત્રિજ્યા $r$ છે. લૂપનું ક્ષેત્રફળ $A = \pi r^{2}$ છે.
તેથી,$r = \sqrt{\frac{A}{\pi}}$.
વર્તુળાકાર લૂપના કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B = \frac{\mu_{0} I}{2 r}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$r$ ની કિંમત મૂકતા,આપણને મળે છે $B = \frac{\mu_{0} I}{2 \sqrt{\frac{A}{\pi}}}$.
પ્રવાહ $I$ માટે ઉકેલતા,આપણને મળે છે $I = \frac{2 B}{\mu_{0}} \sqrt{\frac{A}{\pi}}$.
ચુંબકીય મોમેન્ટ $M = I A$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$I$ ની કિંમત મૂકતા,આપણને મળે છે $M = \left( \frac{2 B}{\mu_{0}} \sqrt{\frac{A}{\pi}} \right) A$.
$M = \frac{2 B}{\mu_{0}} \cdot \frac{A^{1/2}}{\pi^{1/2}} \cdot A = \frac{2 B A^{3/2}}{\mu_{0} \pi^{1/2}}$.
108
MediumMCQ
$r$ ત્રિજ્યાની વર્તુળાકાર કક્ષામાં $v$ વેગ અને $f$ આવૃત્તિ સાથે ભ્રમણ કરતા ઇલેક્ટ્રોનનો કક્ષીય ચુંબકીય મોમેન્ટ $M$ છે. જો ભ્રમણની આવૃત્તિ બમણી કરવામાં આવે,તો નવી ચુંબકીય મોમેન્ટ કેટલી થશે?
A
$\frac{M}{4}$
B
$2M$
C
$M$
D
$\frac{M}{2}$

Solution

(B) વર્તુળાકાર કક્ષામાં ભ્રમણ કરતા ઇલેક્ટ્રોનનો કક્ષીય ચુંબકીય મોમેન્ટ $M = iA$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $i$ એ પ્રવાહ છે અને $A$ એ કક્ષાનું ક્ષેત્રફળ છે.
પ્રવાહ $i$ એ $i = ef$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $e$ એ ઇલેક્ટ્રોનનો વીજભાર છે અને $f$ એ ભ્રમણની આવૃત્તિ છે.
વર્તુળાકાર કક્ષાનું ક્ષેત્રફળ $A = \pi r^2$ છે.
તેથી,$M = (ef)(\pi r^2)$.
અહીં $e$,$\pi$ અને $r$ અચળ હોવાથી,$M \propto f$ થાય.
જો આવૃત્તિ $f$ બમણી કરવામાં આવે $(f' = 2f)$,તો નવી ચુંબકીય મોમેન્ટ $M'$ એ $M' = e(2f)(\pi r^2) = 2(ef\pi r^2) = 2M$ થશે.
109
EasyMCQ
ચુંબકીય મોમેન્ટ કોની સાથે સંકળાયેલ નથી?
A
પ્રવેગિત વિદ્યુતભાર.
B
અચળ વેગથી ગતિ કરતો વિદ્યુતભાર.
C
સ્થિર વિદ્યુતભાર.
D
મંદિત (retarded) વિદ્યુતભાર.

Solution

(C) ચુંબકીય મોમેન્ટ વિદ્યુતભારોની ગતિ દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે,જે પ્રવાહ લૂપ અથવા ચુંબકીય ક્ષેત્ર બનાવે છે.
$1$. સ્થિર વિદ્યુતભાર માત્ર વિદ્યુતક્ષેત્ર ઉત્પન્ન કરે છે અને તે ચુંબકીય ક્ષેત્ર કે ચુંબકીય મોમેન્ટ ઉત્પન્ન કરતું નથી.
$2$. અચળ વેગથી ગતિ કરતો વિદ્યુતભાર વિદ્યુતક્ષેત્ર અને ચુંબકીય ક્ષેત્ર (અને આમ ચુંબકીય મોમેન્ટ) બંને ઉત્પન્ન કરે છે.
$3$. પ્રવેગિત અથવા મંદિત વિદ્યુતભારો સમય સાથે બદલાતા વિદ્યુત અને ચુંબકીય ક્ષેત્રો બનાવે છે,જેમાં પણ ચુંબકીય અસરો સામેલ હોય છે.
તેથી,સ્થિર વિદ્યુતભાર એ એકમાત્ર વિકલ્પ છે જે ચુંબકીય મોમેન્ટ ઉત્પન્ન કરતું નથી.
110
EasyMCQ
હાઇડ્રોજન પરમાણુમાં,ઇલેક્ટ્રોન $5 \times 10^{-11} \ m$ ત્રિજ્યાની કક્ષામાં ન્યુક્લિયસની આસપાસ ફરે છે. તેનો આવર્તકાળ $1.5 \times 10^{-16} \ s$ છે. ઇલેક્ટ્રોનની ગતિ સાથે સંકળાયેલ પ્રવાહ $........$ છે (ઇલેક્ટ્રોનનો વીજભાર $1.6 \times 10^{-19} \ C$ છે).
A
$1.066 \times 10^{-3} \ A$
B
$1.66 \times 10^{-3} \ A$
C
$1.00 \ \text{A}$
D
$1.81 \times 10^{-3} \ A$

Solution

(A) વિદ્યુત પ્રવાહ $I$ એ વીજભારના વહેવાના દર તરીકે વ્યાખ્યાયિત થાય છે,જે $I = \frac{q}{t}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
કક્ષામાં ફરતા ઇલેક્ટ્રોનના કિસ્સામાં,વીજભાર $q$ એ પ્રાથમિક વીજભાર $e = 1.6 \times 10^{-19} \ C$ છે,અને સમય $t$ એ આવર્તકાળ $T = 1.5 \times 10^{-16} \ s$ છે.
કિંમતો મૂકતા:
$I = \frac{1.6 \times 10^{-19} \ C}{1.5 \times 10^{-16} \ s}$
$I = 1.066 \times 10^{-3} \ A$.
111
EasyMCQ
ચુંબકીય મોમેન્ટનો એકમ . . . . . . છે.
A
$A \cdot m^2$
B
$A \cdot m^{-1}$
C
$T \cdot J^{-1}$
D
$J \cdot T^{-1}$

Solution

(D) પ્રવાહધારિત લૂપની ચુંબકીય મોમેન્ટ $M$ એ $M = I \cdot A$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $I$ એ પ્રવાહ છે અને $A$ એ ક્ષેત્રફળ છે. તેનો $SI$ એકમ $A \cdot m^2$ છે.
વૈકલ્પિક રીતે,બાહ્ય ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B$ માં રહેલા ચુંબકીય ડાયપોલ માટે,સ્થિતિ ઊર્જા $U$ એ $U = -M \cdot B$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આમ,$M = U / B$.
ઊર્જા $U$ નો એકમ જૂલ $(J)$ છે અને ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B$ નો એકમ ટેસ્લા $(T)$ છે.
તેથી,ચુંબકીય મોમેન્ટનો એકમ $J \cdot T^{-1}$ થાય છે.
112
EasyMCQ
$L$ લંબાઈના વાહક તારમાંથી $R$ ત્રિજ્યા અને એક આંટાવાળી વાહક રીંગ બનાવવામાં આવે છે અને તેમાંથી $I$ વિદ્યુતપ્રવાહ પસાર કરતા મળતી ચુંબકીય ડાયપોલ મોમેન્ટ $m$ છે. જો આ તારને બે આંટાવાળી રીંગમાં રૂપાંતરિત કરવામાં આવે અને તેમાંથી $I$ વિદ્યુતપ્રવાહ પસાર કરવામાં આવે,તો નવી મળતી ચુંબકીય ડાયપોલ મોમેન્ટ . . . . . . થશે.
A
$\frac{m}{2}$
B
$\frac{m}{4}$
C
$2m$
D
$4m$

Solution

(A) પ્રવાહધારિત લૂપની ચુંબકીય ડાયપોલ મોમેન્ટ $m = NIA$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $N$ એ આંટાની સંખ્યા છે,$I$ એ વિદ્યુતપ્રવાહ છે અને $A$ એ લૂપનું ક્ષેત્રફળ છે.
પ્રથમ કિસ્સા માટે,$N_1 = 1$,$R_1 = R$,અને $A_1 = \pi R^2$. તેથી,$m = I \pi R^2$.
જ્યારે $L$ લંબાઈના તારને $N_2 = 2$ આંટાવાળી રીંગમાં રૂપાંતરિત કરવામાં આવે છે,ત્યારે નવી રીંગનો પરિઘ $2 \times (2 \pi R_2) = L$ થાય છે. કારણ કે $L = 2 \pi R$,તેથી $4 \pi R_2 = 2 \pi R$,જે આપણને $R_2 = \frac{R}{2}$ આપે છે.
નવું ક્ષેત્રફળ $A_2 = \pi R_2^2 = \pi (\frac{R}{2})^2 = \frac{\pi R^2}{4}$ છે.
નવી ચુંબકીય ડાયપોલ મોમેન્ટ $m'$ એ $m' = N_2 I A_2 = 2 \times I \times \frac{\pi R^2}{4} = \frac{I \pi R^2}{2}$ છે.
કારણ કે $m = I \pi R^2$,તેથી આપણને $m' = \frac{m}{2}$ મળે છે.
113
EasyMCQ
$r$ ત્રિજ્યા ધરાવતા અને $I$ પ્રવાહ વહેતા એક વર્તુળાકાર લૂપના કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B$ ઉત્પન્ન થાય છે. આ લૂપની ચુંબકીય ડાયપોલ મોમેન્ટ કેટલી હશે?
A
$\frac{2 \pi B r^3}{\mu_0}$
B
$\frac{\pi B r^3}{\mu_0}$
C
$\frac{4 \pi B r^3}{\mu_0}$
D
$\frac{\pi B r^3}{4 \mu_0}$

Solution

(A) પ્રવાહધારિત લૂપની ચુંબકીય ડાયપોલ મોમેન્ટ $M$ એ $M = I A$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $I$ એ પ્રવાહ છે અને $A$ એ લૂપનું ક્ષેત્રફળ છે.
$r$ ત્રિજ્યા ધરાવતા વર્તુળાકાર લૂપ માટે,ક્ષેત્રફળ $A = \pi r^2$ છે.
તેથી,$M = I (\pi r^2) \quad \dots(1)$
$I$ પ્રવાહ વહેતા વર્તુળાકાર લૂપના કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B = \frac{\mu_0 I}{2r}$ છે.
આ સૂત્રને $I$ માટે ગોઠવતા,આપણને $I = \frac{2rB}{\mu_0}$ મળે છે.
$I$ ની કિંમત સમીકરણ $(1)$ માં મૂકતા:
$M = \left( \frac{2rB}{\mu_0} \right) (\pi r^2)$
$M = \frac{2 \pi B r^3}{\mu_0}$.
114
EasyMCQ
આપેલ લંબાઈના તારમાંથી બનતી એક આંટાવાળી વર્તુળાકાર કોઈલના કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B$ છે. જો તે જ તારને બે આંટાવાળી વર્તુળાકાર કોઈલમાં વાળવામાં આવે અને તેમાંથી તેટલો જ વિદ્યુતપ્રવાહ $I$ પસાર કરવામાં આવે,તો કેન્દ્ર પર નવું ચુંબકીય ક્ષેત્ર કેટલું થશે?
A
$\frac{B}{2}$
B
$16B$
C
$4B$
D
$\frac{B}{4}$

Solution

(C) ધારો કે તારની કુલ લંબાઈ $L$ છે.
એક આંટાવાળી કોઈલ $(n_1 = 1)$ માટે,પરિઘ $L = 2\pi R_1$ થાય,તેથી $R_1 = \frac{L}{2\pi}$.
કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B_1 = \frac{\mu_0 I}{2R_1} = \frac{\mu_0 I}{2(L/2\pi)} = \frac{\mu_0 I \pi}{L} = B$ છે.
બે આંટાવાળી કોઈલ $(n_2 = 2)$ માટે,કુલ લંબાઈ $L = n_2(2\pi R_2) = 2(2\pi R_2) = 4\pi R_2$ થાય.
આમ,નવી ત્રિજ્યા $R_2 = \frac{L}{4\pi} = \frac{R_1}{2}$ મળે.
$n$ આંટા માટે કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B_n = \frac{n \mu_0 I}{2R_n}$ છે.
$n=2$ માટે,$B_2 = \frac{2 \mu_0 I}{2R_2} = \frac{\mu_0 I}{R_2}$.
$R_2 = \frac{R_1}{2}$ મૂકતા,$B_2 = \frac{\mu_0 I}{R_1/2} = \frac{2 \mu_0 I}{R_1}$ મળે.
કારણ કે $B = \frac{\mu_0 I}{2R_1}$,તેથી $\frac{\mu_0 I}{R_1} = 2B$ થાય.
તેથી,$B_2 = 2(2B) = 4B$ થાય.
Solution diagram
115
EasyMCQ
$1000$ આંટા અને $2 \times 10^{-4} \ m^2$ આડછેદનું ક્ષેત્રફળ ધરાવતા એક ગૂંચળાદાર સોલેનોઈડમાંથી $5.0 \ A$ વિદ્યુતપ્રવાહ વહે છે. તો ચુંબકીય મોમેન્ટ . . . . . . $A \ m^2$ છે.
A
$4$
B
$3$
C
$2$
D
$1$

Solution

(D) આપેલ છે:
આંટાની સંખ્યા,$N = 1000$
આડછેદનું ક્ષેત્રફળ,$A = 2 \times 10^{-4} \ m^2$
વિદ્યુતપ્રવાહ,$I = 5.0 \ A$
સોલેનોઈડની ચુંબકીય મોમેન્ટ $\mu$ શોધવાનું સૂત્ર:
$\mu = N \cdot I \cdot A$
આપેલ કિંમતો મૂકતા:
$\mu = 1000 \times 5.0 \times (2 \times 10^{-4})$
$\mu = 5000 \times 2 \times 10^{-4}$
$\mu = 10000 \times 10^{-4}$
$\mu = 1 \ A \ m^2$
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.
116
MediumMCQ
$10 \text{ cm}$ ત્રિજ્યા અને $100$ આંટા ધરાવતી એક વર્તુળાકાર કોઈલમાંથી $1 \text{ A}$ વિદ્યુતપ્રવાહ વહે છે. તો કોઈલની ચુંબકીય મોમેન્ટ કેટલી હશે?
A
$3.142 \times 10^{4} \text{ A m}^{2}$
B
$10^{4} \text{ A m}^{2}$
C
$3.142 \text{ A m}^{2}$
D
$3 \text{ A m}^{2}$

Solution

(C) આપેલ છે: કોઈલની ત્રિજ્યા $r = 10 \text{ cm} = 0.1 \text{ m}$.
આંટાની સંખ્યા $N = 100$.
વિદ્યુતપ્રવાહ $I = 1 \text{ A}$.
પ્રવાહધારિત કોઈલની ચુંબકીય મોમેન્ટ $M$ નું સૂત્ર $M = N I A$ છે,જ્યાં $A$ એ કોઈલનું ક્ષેત્રફળ છે.
ક્ષેત્રફળ $A = \pi r^{2} = \pi \times (0.1 \text{ m})^{2} = 0.01 \pi \text{ m}^{2}$.
સૂત્રમાં કિંમતો મૂકતા:
$M = 100 \times 1 \times (0.01 \times 3.142) \text{ A m}^{2}$.
$M = 100 \times 0.03142 \text{ A m}^{2} = 3.142 \text{ A m}^{2}$.
આમ,કોઈલની ચુંબકીય મોમેન્ટ $3.142 \text{ A m}^{2}$ છે.
117
EasyMCQ
પ્રવાહ લૂપની ચુંબકીય ડાયપોલ મોમેન્ટ શેનાથી સ્વતંત્ર છે?
A
ચુંબકીય ક્ષેત્ર જેમાં તે મૂકવામાં આવ્યું છે
B
આંટાઓની સંખ્યા
C
લૂપનું ક્ષેત્રફળ
D
લૂપમાં વહેતો પ્રવાહ

Solution

(A) પ્રવાહ લૂપની ચુંબકીય ડાયપોલ મોમેન્ટ $M$ નીચેના સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે:
$M = NIA$
જ્યાં:
$N$ એ લૂપમાં રહેલા આંટાઓની સંખ્યા છે,
$I$ એ લૂપમાંથી વહેતો પ્રવાહ છે,
$A$ એ લૂપનું ક્ષેત્રફળ છે.
આ સંબંધ પરથી સ્પષ્ટ થાય છે કે ચુંબકીય ડાયપોલ મોમેન્ટ માત્ર લૂપના ગુણધર્મો $(N, I, A)$ પર આધાર રાખે છે અને તે લૂપ જે બાહ્ય ચુંબકીય ક્ષેત્રમાં મૂકવામાં આવ્યું છે તેનાથી સ્વતંત્ર છે.
118
EasyMCQ
તમારા જમણા હાથની હથેળીને ગોળાકાર તારની આસપાસ વાળો,જેમાં આંગળીઓ વિદ્યુતપ્રવાહની દિશામાં હોય અને અંગૂઠો ચુંબકીય ક્ષેત્રની દિશા દર્શાવે છે. આ કિસ્સામાં,લૂપની ઉપરની બાજુને શું ગણી શકાય?
A
વિદ્યુતપ્રવાહની દિશા
B
વિદ્યુતક્ષેત્રની દિશા
C
દક્ષિણ ધ્રુવ
D
ઉત્તર ધ્રુવ

Solution

(D) ગોળાકાર વિદ્યુતપ્રવાહ ધારિત લૂપ માટે જમણા હાથના અંગૂઠાના નિયમ મુજબ,જો જમણા હાથની આંગળીઓને વિદ્યુતપ્રવાહની દિશામાં વાળવામાં આવે,તો અંગૂઠો લૂપની અંદર ચુંબકીય ક્ષેત્ર રેખાઓની દિશા દર્શાવે છે.
જો ઉપરથી જોતા વિદ્યુતપ્રવાહ વિષમઘડી (anticlockwise) દિશામાં વહેતો હોય,તો ચુંબકીય ક્ષેત્ર રેખાઓ ઉપરની તરફ (નિરીક્ષક તરફ) નિર્દેશ કરે છે.
ચુંબકીય ક્ષેત્ર રેખાઓ ઉત્તર ધ્રુવમાંથી બહાર નીકળતી હોવાથી,લૂપની જે બાજુએ વિદ્યુતપ્રવાહ વિષમઘડી દેખાય છે તે ઉત્તર ધ્રુવ તરીકે વર્તે છે.
તેથી,જો વિદ્યુતપ્રવાહ વિષમઘડી હોય તો લૂપની ઉપરની બાજુ ઉત્તર ધ્રુવ તરીકે વર્તે છે.
119
MediumMCQ
ત્રણ રીંગ,દરેક સમાન ત્રિજ્યા '$r$' ધરાવતી,એકબીજાને લંબરૂપે મૂકવામાં આવી છે અને દરેકનું કેન્દ્ર યામ પદ્ધતિના ઉગમબિંદુ પર છે. દરેક રીંગમાંથી પસાર થતો પ્રવાહ '$I$' છે. સામાન્ય કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્રનું મૂલ્ય કેટલું હશે?
Question diagram
A
શૂન્ય
B
$(\sqrt{3}-1) \frac{\mu_0 I}{2 \pi r}$
C
$\sqrt{3} \frac{\mu_0 I}{2 r}$
D
$\sqrt{2} \frac{\mu_0 I}{2 r}$

Solution

(C) વર્તુળાકાર પ્રવાહધારિત રીંગના કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B = \frac{\mu_0 I}{2r}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
ત્રણેય રીંગ એકબીજાને લંબ હોવાથી અને ઉગમબિંદુ પર કેન્દ્રિત હોવાથી,તેમના ચુંબકીય ક્ષેત્ર સદિશો અનુક્રમે $x$,$y$ અને $z$ અક્ષોની દિશામાં હશે.
આમ,ચુંબકીય ક્ષેત્ર સદિશો નીચે મુજબ છે:
$\vec{B_1} = \frac{\mu_0 I}{2r} \hat{i}$
$\vec{B_2} = \frac{\mu_0 I}{2r} \hat{j}$
$\vec{B_3} = \frac{\mu_0 I}{2r} \hat{k}$
ઉગમબિંદુ પર પરિણામી ચુંબકીય ક્ષેત્ર $\vec{B_0}$ એ આ ક્ષેત્રોનો સદિશ સરવાળો છે:
$\vec{B_0} = \vec{B_1} + \vec{B_2} + \vec{B_3} = \frac{\mu_0 I}{2r} (\hat{i} + \hat{j} + \hat{k})$
પરિણામી ચુંબકીય ક્ષેત્રનું મૂલ્ય:
$B_0 = |\vec{B_0}| = \frac{\mu_0 I}{2r} \sqrt{1^2 + 1^2 + 1^2}$
$B_0 = \frac{\mu_0 I}{2r} \sqrt{3} = \sqrt{3} \frac{\mu_0 I}{2r}$
120
MediumMCQ
$R$ ત્રિજ્યાની વર્તુળાકાર કક્ષામાં $T$ આવર્તકાળ સાથે ગતિ કરતા ઇલેક્ટ્રોનનો ચુંબકીય મોમેન્ટ કેટલો થાય?
A
$\frac{2 \pi Re}{T}$
B
$\frac{\pi eR}{T}$
C
$\frac{\pi e R^2}{T}$
D
$\pi R^2 eT$

Solution

(C) પ્રવાહ લૂપની ચુંબકીય મોમેન્ટ $M = I A$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $I$ એ પ્રવાહ છે અને $A$ એ લૂપનું ક્ષેત્રફળ છે.
$R$ ત્રિજ્યાની વર્તુળાકાર કક્ષામાં $T$ આવર્તકાળ સાથે ગતિ કરતા ઇલેક્ટ્રોન માટે,સમતુલ્ય પ્રવાહ $I$ એ એકમ સમય $T$ માં વહેતો વિદ્યુતભાર $e$ છે,તેથી $I = \frac{e}{T}$.
વર્તુળાકાર કક્ષાનું ક્ષેત્રફળ $A = \pi R^2$ છે.
આ કિંમતોને ચુંબકીય મોમેન્ટના સૂત્રમાં મૂકતા,આપણને મળે છે $M = I A = \left( \frac{e}{T} \right) (\pi R^2) = \frac{\pi e R^2}{T}$.
121
MediumMCQ
જો $15 \,A$ નો પ્રવાહ $25 \,cm$ લંબાઈ,$2 \,cm$ ત્રિજ્યા અને $500$ આંટા ધરાવતા સોલેનોઈડમાંથી પસાર થાય,તો સોલેનોઈડની ચુંબકીય મોમેન્ટ કેટલી હશે?
A
$6 \,J \,T^{-1}$
B
$3 \,J \,T^{-1}$
C
$3 \pi \,J \,T^{-1}$
D
$6 \pi \,J \,T^{-1}$

Solution

(C) સોલેનોઈડની ચુંબકીય મોમેન્ટ $M$ નું સૂત્ર $M = N \cdot I \cdot A$ છે,જ્યાં $N$ એ આંટાની સંખ્યા છે,$I$ એ પ્રવાહ છે અને $A$ એ સોલેનોઈડનું આડછેદનું ક્ષેત્રફળ છે.
આપેલ છે:
આંટાની સંખ્યા $N = 500$
પ્રવાહ $I = 15 \,A$
ત્રિજ્યા $r = 2 \,cm = 0.02 \,m$
ક્ષેત્રફળ $A = \pi r^2 = \pi (0.02)^2 = 0.0004 \pi \,m^2$
આ કિંમતો સૂત્રમાં મૂકતા:
$M = 500 \times 15 \times 0.0004 \pi$
$M = 7500 \times 0.0004 \pi$
$M = 3 \pi \,J \,T^{-1}$
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
122
EasyMCQ
$L \ m$ લંબાઈનો તાર જેમાંથી $I \ A$ વિદ્યુતપ્રવાહ વહે છે,તેને વર્તુળાકારમાં વાળવામાં આવે છે. તેના ચુંબકીય મોમેન્ટનું મૂલ્ય કેટલું હશે?
A
$\frac{L^2 I^2}{4 \pi}$
B
$\frac{L^2 I}{4 \pi}$
C
$\frac{L I}{4 \pi}$
D
$\frac{L I^2}{4 \pi}$

Solution

(B) પ્રવાહ ગાળાની ચુંબકીય મોમેન્ટ $M$ એ ગાળામાંથી વહેતા પ્રવાહ $I$ અને તેના ક્ષેત્રફળ $A$ ના ગુણાકાર તરીકે વ્યાખ્યાયિત થાય છે,$M = I A$.
જ્યારે $L$ લંબાઈના તારને વર્તુળાકાર ગાળામાં વાળવામાં આવે છે,ત્યારે તેનો પરિઘ $2 \pi r = L$ થાય છે,જેનો અર્થ છે કે ત્રિજ્યા $r = \frac{L}{2 \pi}$ છે.
આ વર્તુળાકાર ગાળાનું ક્ષેત્રફળ $A = \pi r^2 = \pi \left( \frac{L}{2 \pi} \right)^2 = \frac{L^2}{4 \pi}$ છે.
ક્ષેત્રફળને ચુંબકીય મોમેન્ટના સૂત્રમાં મૂકતા,આપણને $M = I \times \frac{L^2}{4 \pi} = \frac{L^2 I}{4 \pi}$ મળે છે.
123
DifficultMCQ
$i$ પ્રવાહ ધરાવતા સીધા તારને વર્તુળાકાર લૂપમાં ફેરવવામાં આવે છે. જો $MKS$ એકમમાં તેની સાથે સંકળાયેલ ચુંબકીય મોમેન્ટનું મૂલ્ય $M$ હોય,તો તારની લંબાઈ કેટલી હશે?
A
$4 \pi i M$
B
$\sqrt{\frac{4 \pi M}{i}}$
C
$\sqrt{\frac{4 \pi i}{M}}$
D
$\frac{M \pi}{4 i}$

Solution

(B) ધારો કે તારની લંબાઈ $l$ છે.
જ્યારે તારને $r$ ત્રિજ્યાના વર્તુળાકાર લૂપમાં વાળવામાં આવે છે,ત્યારે તેનો પરિઘ તારની લંબાઈ જેટલો થાય છે:
$l = 2 \pi r \Rightarrow r = \frac{l}{2 \pi}$
પ્રવાહ લૂપની ચુંબકીય ડાયપોલ મોમેન્ટ $M$ નીચે મુજબ આપવામાં આવે છે:
$M = i A$
ક્ષેત્રફળ $A = \pi r^2$ મૂકતા:
$M = i \cdot \pi r^2 = i \pi \left( \frac{l}{2 \pi} \right)^2$
$M = i \pi \cdot \frac{l^2}{4 \pi^2} = \frac{i l^2}{4 \pi}$
$l$ માટે સૂત્ર બનાવતા:
$l^2 = \frac{4 \pi M}{i}$
$l = \sqrt{\frac{4 \pi M}{i}}$
124
EasyMCQ
$A$ ક્ષેત્રફળ ધરાવતા વર્તુળાકાર લૂપના કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B$ છે. તો લૂપની ચુંબકીય મોમેન્ટ કેટલી હશે? ($\mu_0$ એ મુક્ત અવકાશની પરમિયેબિલિટી છે).
A
$\frac{B A^2}{\mu_0 \pi}$
B
$\frac{B A \sqrt{A}}{\mu_0}$
C
$\frac{B A \sqrt{A}}{\mu_0 \pi}$
D
$\frac{2 B A \sqrt{A}}{\mu_0 \sqrt{\pi}}$

Solution

(D) $R$ ત્રિજ્યા ધરાવતા અને $i$ પ્રવાહ વહેતા વર્તુળાકાર લૂપના કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B$ નીચે મુજબ છે:
$B = \frac{\mu_0 i}{2 R}$ ...$(i)$
લૂપની ચુંબકીય મોમેન્ટ $M$ નીચે મુજબ છે:
$M = i A$ ...(ii)
સમીકરણ $(i)$ પરથી,પ્રવાહ $i$ ને આ રીતે લખી શકાય:
$i = \frac{2 B R}{\mu_0}$
આ કિંમતને સમીકરણ (ii) માં મૂકતા:
$M = \left( \frac{2 B R}{\mu_0} \right) A$
લૂપનું ક્ષેત્રફળ $A = \pi R^2$ હોવાથી,$R = \sqrt{\frac{A}{\pi}}$ મળે.
$R$ ની કિંમત $M$ ના સૂત્રમાં મૂકતા:
$M = \frac{2 B A}{\mu_0} \sqrt{\frac{A}{\pi}}$
$M = \frac{2 B A \sqrt{A}}{\mu_0 \sqrt{\pi}}$
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.
125
DifficultMCQ
$R$ ત્રિજ્યા ધરાવતી એક અલગ કરેલી રીંગ પર $q$ જેટલો વિદ્યુતભાર સમાન રીતે પથરાયેલો છે. આ રીંગને તેની કુદરતી અક્ષ પર $\omega$ જેટલા કોણીય વેગથી ફેરવવામાં આવે છે. રીંગની ચુંબકીય ડાયપોલ મોમેન્ટ કેટલી હશે?
A
$\frac{q \omega R^2}{2}$
B
$\frac{q \omega R}{2}$
C
$q \omega R^2$
D
$\frac{q \omega}{2R}$

Solution

(A) ચુંબકીય ડાયપોલ મોમેન્ટ $M$ નું સૂત્ર $M = i A$ છે,જ્યાં $i$ એ પ્રવાહ છે અને $A$ એ રીંગનું ક્ષેત્રફળ છે.
જ્યારે વિદ્યુતભાર $q$ એ $\omega$ કોણીય વેગથી ફરે છે,ત્યારે એક પરિભ્રમણ માટેનો સમયગાળો $T = \frac{2 \pi}{\omega}$ થાય છે.
સમતુલ્ય પ્રવાહ $i = \frac{q}{T} = \frac{q \omega}{2 \pi}$ મળે છે.
રીંગનું ક્ષેત્રફળ $A = \pi R^2$ છે.
આ કિંમતોને $M$ ના સૂત્રમાં મૂકતા:
$M = \left( \frac{q \omega}{2 \pi} \right) (\pi R^2) = \frac{1}{2} q \omega R^2$.
126
EasyMCQ
સમાન લંબાઈ અને આડછેદના બે તારમાંથી એક વર્તુળાકાર લૂપ અને એક ચોરસ લૂપ બનાવવામાં આવે છે. તેમાંથી સમાન વિદ્યુતપ્રવાહ પસાર કરવામાં આવે છે. તો તેમના ડાયપોલ મોમેન્ટનો ગુણોત્તર કેટલો થાય?
A
$4$
B
$\frac{2}{\pi}$
C
$2$
D
$\frac{4}{\pi}$

Solution

(D) ધારો કે તારની લંબાઈ $L$ છે.
વર્તુળાકાર લૂપ માટે,પરિઘ $2 \pi r = L$,તેથી $r = \frac{L}{2 \pi}$. ક્ષેત્રફળ $A_1 = \pi r^2 = \pi (\frac{L}{2 \pi})^2 = \frac{L^2}{4 \pi}$ થાય.
ચોરસ લૂપ માટે,પરિમિતિ $4a = L$,તેથી $a = \frac{L}{4}$. ક્ષેત્રફળ $A_2 = a^2 = (\frac{L}{4})^2 = \frac{L^2}{16}$ થાય.
ચુંબકીય ડાયપોલ મોમેન્ટ $M = iA$ છે.
વિદ્યુતપ્રવાહ $i$ સમાન હોવાથી,ડાયપોલ મોમેન્ટનો ગુણોત્તર $\frac{M_1}{M_2} = \frac{i A_1}{i A_2} = \frac{A_1}{A_2}$ થાય.
ક્ષેત્રફળની કિંમતો મૂકતા: $\frac{M_1}{M_2} = \frac{L^2 / 4 \pi}{L^2 / 16} = \frac{16}{4 \pi} = \frac{4}{\pi}$.
127
MediumMCQ
બે વર્તુળાકાર ગૂંચળા $A$ અને $B$ ના આંટાઓની સંખ્યા અનુક્રમે $300$ અને $200$ છે. બે ગૂંચળા $A$ અને $B$ ની ચુંબકીય મોમેન્ટનો ગુણોત્તર $1:2$ છે. જો બંને ગૂંચળામાંથી સમાન વિદ્યુતપ્રવાહ વહેતો હોય,તો ગૂંચળા $A$ અને $B$ ની ત્રિજ્યાનો ગુણોત્તર કેટલો થાય?
A
$2: \sqrt{3}$
B
$2: 3$
C
$1: 2$
D
$1: \sqrt{3}$

Solution

(D) વર્તુળાકાર ગૂંચળાની ચુંબકીય મોમેન્ટ $M$ નું સૂત્ર $M = NIA$ છે,જ્યાં $N$ એ આંટાઓની સંખ્યા છે,$I$ એ વિદ્યુતપ્રવાહ છે અને $A$ એ ગૂંચળાનું ક્ષેત્રફળ છે.
ગૂંચળું વર્તુળાકાર હોવાથી,ક્ષેત્રફળ $A = \pi r^2$ થાય,જ્યાં $r$ એ ગૂંચળાની ત્રિજ્યા છે.
તેથી,$M = NI(\pi r^2)$.
ગૂંચળા $A$ માટે: $N_A = 300$,$M_A = M_1$,$r_A = r_1$.
ગૂંચળા $B$ માટે: $N_B = 200$,$M_B = M_2$,$r_B = r_2$.
આપણને $M_A / M_B = 1/2$ અને $I_A = I_B = I$ આપેલ છે.
ચુંબકીય મોમેન્ટનો ગુણોત્તર લેતા:
$\frac{M_A}{M_B} = \frac{N_A I_A \pi r_A^2}{N_B I_B \pi r_B^2} = \frac{N_A}{N_B} \cdot \left(\frac{r_A}{r_B}\right)^2$.
જ્ઞાત કિંમતો મૂકતા:
$\frac{1}{2} = \frac{300}{200} \cdot \left(\frac{r_A}{r_B}\right)^2$.
$\frac{1}{2} = \frac{3}{2} \cdot \left(\frac{r_A}{r_B}\right)^2$.
$\left(\frac{r_A}{r_B}\right)^2 = \frac{1}{2} \cdot \frac{2}{3} = \frac{1}{3}$.
તેથી,$\frac{r_A}{r_B} = \frac{1}{\sqrt{3}}$.
128
EasyMCQ
$2 \,cm^2$ ક્ષેત્રફળ ધરાવતી એક વર્તુળાકાર કોઈલમાં $1000$ આંટા છે. જો કોઈલમાંથી વહેતો પ્રવાહ $1 \,A$ હોય, તો તેની ચુંબકીય મોમેન્ટ કેટલી થાય ($\,Am^2$ માં)?
A
$4$
B
$0.2$
C
$0.4$
D
$2$

Solution

(B) આપેલ છે:
કોઈલનું ક્ષેત્રફળ, $A = 2 \,cm^2 = 2 \times 10^{-4} \,m^2$
આંટાની સંખ્યા, $n = 1000$
પ્રવાહ, $I = 1 \,A$
પ્રવાહધારિત કોઈલની ચુંબકીય મોમેન્ટ $M$ શોધવાનું સૂત્ર:
$M = nIA$
આપેલ કિંમતો મૂકતા:
$M = (1000) \times (1) \times (2 \times 10^{-4})$
$M = 10^3 \times 2 \times 10^{-4}$
$M = 2 \times 10^{-1} \,Am^2$
$M = 0.2 \,Am^2$
આમ, ચુંબકીય મોમેન્ટ $0.2 \,Am^2$ છે.
129
EasyMCQ
$L$ લંબાઈના તારમાંથી $i$ જેટલો વિદ્યુતપ્રવાહ વહે છે. જો તેને એક આંટાવાળા વર્તુળાકાર લૂપમાં ફેરવવામાં આવે,તો તેની ચુંબકીય મોમેન્ટ કેટલી થશે?
A
$\frac{L^2 i}{4 \pi}$
B
$\frac{L^2}{4 \pi}$
C
$\frac{4 \pi}{L^2 i}$
D
$4 \pi L^2 i$

Solution

(A) તારની લંબાઈ $L$ એ વર્તુળાકાર લૂપનો પરિઘ બનાવે છે,તેથી $L = 2 \pi r$,જ્યાં $r$ એ લૂપની ત્રિજ્યા છે.
આના પરથી,ત્રિજ્યા $r = \frac{L}{2 \pi}$ મળે છે.
વિદ્યુતપ્રવાહ ધારિત લૂપની ચુંબકીય મોમેન્ટ $M = iA$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $A$ એ લૂપનું ક્ષેત્રફળ છે.
ક્ષેત્રફળ $A = \pi r^2 = \pi \left( \frac{L}{2 \pi} \right)^2 = \pi \left( \frac{L^2}{4 \pi^2} \right) = \frac{L^2}{4 \pi}$ થાય.
ચુંબકીય મોમેન્ટના સૂત્રમાં આ કિંમત મૂકતા,આપણને $M = i \times \frac{L^2}{4 \pi} = \frac{i L^2}{4 \pi}$ મળે છે.
130
EasyMCQ
$m$ દળ અને $Q$ વીજભાર ધરાવતો એક કણ $v$ ઝડપથી $R$ ત્રિજ્યાના વર્તુળાકાર પથ પર ગતિ કરે છે ત્યારે તેની ચુંબકીય મોમેન્ટ $\mu$ છે. જો કણનું દળ બમણું કરવામાં આવે અને તે જ વર્તુળાકાર પથ પર તે જ ઝડપથી ગતિ ચાલુ રાખે,તો ચુંબકીય મોમેન્ટ કેટલી થશે?
A
બમણી
B
અડધી
C
ત્રણ ગણી
D
અપરિવર્તિત

Solution

(D) $R$ ત્રિજ્યાના વર્તુળાકાર પથ પર $v$ ઝડપથી ગતિ કરતા $Q$ વીજભાર ધરાવતા કણની ચુંબકીય મોમેન્ટ $\mu$ નીચે મુજબના સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે:
$\mu = I A$
જ્યાં $I$ એ સમતુલ્ય પ્રવાહ છે,$I = \frac{Q}{T} = \frac{Q v}{2 \pi R}$,અને $A$ એ વર્તુળાકાર પથનું ક્ષેત્રફળ છે,$A = \pi R^2$.
આ કિંમતો મૂકતા,આપણને મળે છે:
$\mu = \left( \frac{Q v}{2 \pi R} \right) (\pi R^2) = \frac{Q v R}{2}$
આ સમીકરણ પરથી સ્પષ્ટ છે કે ચુંબકીય મોમેન્ટ $\mu$ માત્ર વીજભાર $Q$,ઝડપ $v$ અને ત્રિજ્યા $R$ પર આધાર રાખે છે.
ચુંબકીય મોમેન્ટના સૂત્રમાં કણનું દળ $m$ આવતું નથી,તેથી $Q$,$v$ અને $R$ ને અચળ રાખીને દળ બદલવાથી ચુંબકીય મોમેન્ટ પર કોઈ અસર થશે નહીં.
તેથી,ચુંબકીય મોમેન્ટ અપરિવર્તિત રહેશે.
131
DifficultMCQ
$\pi \ m^2$ ક્ષેત્રફળ ધરાવતા વર્તુળાકાર લૂપના કેન્દ્ર પર ચુંબકીય પ્રેરણ $0.1 \ T$ છે. લૂપની ચુંબકીય મોમેન્ટ કેટલી હશે? ( $\mu_0 = \text{હવાની પરમીએબિલિટી}$ )
A
$\frac{0.1 \pi}{\mu_0}$
B
$\frac{0.2 \pi}{\mu_0}$
C
$\frac{0.3 \pi}{\mu_0}$
D
$\frac{0.4 \pi}{\mu_0}$

Solution

(B) $n$ આંટા અને $r$ ત્રિજ્યા ધરાવતા વર્તુળાકાર લૂપના કેન્દ્ર પર ચુંબકીય પ્રેરણ $B$ નીચે મુજબ છે:
$B = \frac{\mu_0 n i}{2r}$
આના પરથી, પ્રવાહ $i$ ને આ રીતે લખી શકાય:
$i = \frac{2 B r}{\mu_0 n}$
લૂપની ચુંબકીય મોમેન્ટ $M$ નીચે મુજબ વ્યાખ્યાયિત થાય છે:
$M = n i A$
$i$ ની કિંમત મૂકતા:
$M = n \left( \frac{2 B r}{\mu_0 n} \right) A = \frac{2 B r A}{\mu_0}$
આપેલ ક્ષેત્રફળ $A = \pi \ m^2$, આપણે જાણીએ છીએ કે $A = \pi r^2$, તેથી $\pi r^2 = \pi$, જેનો અર્થ છે કે $r = 1 \ m$.
કિંમતો $B = 0.1 \ T$, $r = 1 \ m$, અને $A = \pi \ m^2$ મૂકતા:
$M = \frac{2 \times 0.1 \times 1 \times \pi}{\mu_0} = \frac{0.2 \pi}{\mu_0}$
132
EasyMCQ
એક વિદ્યુતભારિત કણ (વિદ્યુતભાર $= q$; દળ $= m$) $R$ ત્રિજ્યાના વર્તુળમાં $V$ જેટલી સમાન ઝડપથી ભ્રમણ કરે છે. તેના ચુંબકીય મોમેન્ટ $(\mu)$ અને કોણીય વેગમાન $(L)$ નો ગુણોત્તર કેટલો થાય?
A
$\frac{q}{2m}$
B
$\frac{q}{m}$
C
$\frac{q}{4m}$
D
$\frac{2q}{m}$

Solution

(A) પ્રવાહ લૂપની ચુંબકીય મોમેન્ટ $(\mu)$ નું સૂત્ર $\mu = iA$ છે,જ્યાં $i$ એ પ્રવાહ છે અને $A$ એ લૂપનું ક્ષેત્રફળ છે.
$q$ વિદ્યુતભાર ધરાવતો કણ $R$ ત્રિજ્યાના વર્તુળમાં $V$ ઝડપથી ગતિ કરતો હોય,ત્યારે તેનો આવર્તકાળ $T = \frac{2\pi R}{V}$ થાય.
સમતુલ્ય પ્રવાહ $i = \frac{q}{T} = \frac{qV}{2\pi R}$ મળે.
વર્તુળનું ક્ષેત્રફળ $A = \pi R^2$ છે.
તેથી,$\mu = iA = \left(\frac{qV}{2\pi R}\right) \times (\pi R^2) = \frac{qVR}{2}$.
વર્તુળના કેન્દ્રની સાપેક્ષ કણનું કોણીય વેગમાન $(L) = mVR$ થાય.
ચુંબકીય મોમેન્ટ અને કોણીય વેગમાનનો ગુણોત્તર લેતા:
$\frac{\mu}{L} = \frac{qVR / 2}{mVR} = \frac{q}{2m}$.
Solution diagram
133
EasyMCQ
એક નાનો ગજિયો ચુંબક જ્યારે $0.04 \ T$ ના બાહ્ય ચુંબકીય ક્ષેત્ર સાથે $30^{\circ}$ ના ખૂણે રાખવામાં આવે છે,ત્યારે તે $0.016 \ Nm$ નું ટોર્ક અનુભવે છે. જો આ ગજિયા ચુંબકને $1 \ cm^2$ આડછેદનું ક્ષેત્રફળ અને $1000$ આંટા ધરાવતા સોલેનોઇડ દ્વારા બદલવામાં આવે,જેનો ચુંબકીય મોમેન્ટ ગજિયા ચુંબક જેટલો જ હોય,તો સોલેનોઇડમાંથી વહેતો પ્રવાહ કેટલો હશે ($A$ માં)?
A
$2$
B
$4$
C
$6$
D
$8$

Solution

(D) આપેલ છે: ટોર્ક $\tau = 0.016 \ Nm$,ખૂણો $\theta = 30^{\circ}$,અને ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B = 0.04 \ T$.
ચુંબકીય ડાયપોલ પર લાગતું ટોર્ક $\tau = mB \sin \theta$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
કિંમતો મૂકતા: $0.016 = m \times 0.04 \times \sin 30^{\circ}$.
કારણ કે $\sin 30^{\circ} = 0.5$,તેથી $0.016 = m \times 0.04 \times 0.5 = m \times 0.02$.
આમ,ચુંબકીય મોમેન્ટ $m = \frac{0.016}{0.02} = 0.8 \ Am^2$.
સોલેનોઇડ માટે,ચુંબકીય મોમેન્ટ $m = NIA$ છે.
આપેલ છે: ક્ષેત્રફળ $A = 1 \ cm^2 = 10^{-4} \ m^2$ અને આંટાની સંખ્યા $N = 1000$.
ચુંબકીય મોમેન્ટને સરખાવતા: $0.8 = 1000 \times I \times 10^{-4}$.
$0.8 = 0.1 \times I$.
તેથી,પ્રવાહ $I = \frac{0.8}{0.1} = 8 \ A$.
134
MediumMCQ
પ્રવાહ ધારિત વર્તુળાકાર લૂપના કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર અને ચુંબકીય મોમેન્ટનો ગુણોત્તર $x$ છે. જ્યારે પ્રવાહ અને ત્રિજ્યા બંને બમણા કરવામાં આવે,ત્યારે ગુણોત્તર કેટલો થશે?
A
$x / 8$
B
$x / 4$
C
$x / 2$
D
$2 x$

Solution

(A) $I$ પ્રવાહ ધરાવતા $a$ ત્રિજ્યાના વર્તુળાકાર લૂપના કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B = \frac{\mu_0 I}{2a}$ છે.
લૂપની ચુંબકીય મોમેન્ટ $M = I A = I(\pi a^2)$ છે.
ગુણોત્તર $x = \frac{B}{M} = \frac{\mu_0 I}{2a} \times \frac{1}{I \pi a^2} = \frac{\mu_0}{2 \pi a^3}$ થાય.
જ્યારે પ્રવાહ $I$ બમણો $(I' = 2I)$ અને ત્રિજ્યા $a$ બમણી $(a' = 2a)$ કરવામાં આવે,ત્યારે નવો ગુણોત્તર $x'$:
$x' = \frac{\mu_0}{2 \pi (a')^3} = \frac{\mu_0}{2 \pi (2a)^3} = \frac{\mu_0}{2 \pi (8a^3)} = \frac{1}{8} \left( \frac{\mu_0}{2 \pi a^3} \right) = \frac{x}{8}$.
135
EasyMCQ
$0.05 \ nm$ ત્રિજ્યાની વર્તુળાકાર કક્ષામાં રહેલો એક ઇલેક્ટ્રોન પ્રતિ સેકન્ડ $10^{16}$ પરિભ્રમણ કરે છે. ઇલેક્ટ્રોનના આ પરિભ્રમણને કારણે ઉદ્ભવતી ચુંબકીય મોમેન્ટ ($A \ m^{2}$ માં) કેટલી હશે?
A
$2.16 \times 10^{-23}$
B
$3.21 \times 10^{-22}$
C
$3.21 \times 10^{-24}$
D
$1.26 \times 10^{-23}$

Solution

(D) આપેલ છે:
ત્રિજ્યા $r = 0.05 \ nm = 0.05 \times 10^{-9} \ m$
આવૃત્તિ $f = 10^{16} \ Hz$ (પ્રતિ સેકન્ડ પરિભ્રમણ)
ઇલેક્ટ્રોનનો વીજભાર $e = 1.6 \times 10^{-19} \ C$
પ્રવાહ ગાળાની ચુંબકીય મોમેન્ટ $M = I \times A$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $I$ એ પ્રવાહ છે અને $A$ એ ગાળાનું ક્ષેત્રફળ છે.
પરિભ્રમણ કરતા ઇલેક્ટ્રોનને કારણે ઉદ્ભવતો પ્રવાહ $I = e \times f$ છે.
વર્તુળાકાર કક્ષાનું ક્ષેત્રફળ $A = \pi r^{2}$ છે.
ચુંબકીય મોમેન્ટના સૂત્રમાં આ કિંમતો મૂકતા:
$M = (e \times f) \times (\pi r^{2})$
$M = (1.6 \times 10^{-19} \ C) \times (10^{16} \ s^{-1}) \times (3.14) \times (0.05 \times 10^{-9} \ m)^{2}$
$M = 1.6 \times 10^{-19} \times 10^{16} \times 3.14 \times 0.0025 \times 10^{-18}$
$M = 1.6 \times 3.14 \times 0.0025 \times 10^{-21} \ m^{2} \cdot C/s$
$M = 0.01256 \times 10^{-21} \ A \ m^{2}$
$M = 1.26 \times 10^{-23} \ A \ m^{2}$
136
MediumMCQ
$800$ આંટા અને $2.5 \times 10^{-4} \text{ m}^2$ આડછેદનું ક્ષેત્રફળ ધરાવતા એક ગૂંચળાદાર સોલેનોઈડમાંથી $3.0 \text{ A}$ વિદ્યુતપ્રવાહ વહે છે. તેની સાથે સંકળાયેલ ચુંબકીય મોમેન્ટ . . . . . . છે. ($\text{ JT}^{-1}$ માં)
A
$60$
B
$0.60$
C
$6$
D
$0.06$

Solution

(B) સોલેનોઈડની ચુંબકીય મોમેન્ટ $m$ શોધવાનું સૂત્ર $m = N \cdot I \cdot A$ છે.
અહીં,આંટાની સંખ્યા $N = 800$,વિદ્યુતપ્રવાહ $I = 3.0 \text{ A}$ અને આડછેદનું ક્ષેત્રફળ $A = 2.5 \times 10^{-4} \text{ m}^2$ આપેલ છે.
આ કિંમતોને સૂત્રમાં મૂકતા:
$m = 800 \times 3.0 \times 2.5 \times 10^{-4}$
$m = 2400 \times 2.5 \times 10^{-4}$
$m = 6000 \times 10^{-4}$
$m = 0.6 \text{ JT}^{-1}$.
આમ,સોલેનોઈડ સાથે સંકળાયેલ ચુંબકીય મોમેન્ટ $0.60 \text{ JT}^{-1}$ છે.
137
DifficultMCQ
એક ઇન્સ્યુલેટેડ વાયરને એવી રીતે વીંટાળવામાં આવે છે કે જેથી તે $N = 200$ આંટા ધરાવતી સપાટ કોઈલ બનાવે છે. સૌથી અંદરના આંટાની ત્રિજ્યા $r_1 = 3\text{ cm}$ છે અને સૌથી બહારના આંટાની ત્રિજ્યા $r_2 = 6\text{ cm}$ છે. જો તેમાં $20\text{ mA}$ વિદ્યુતપ્રવાહ વહેતો હોય,તો ચુંબકીય મોમેન્ટ $\alpha \times 10^{-2}\text{ A.m}^2$ થશે. $\alpha$ નું મૂલ્ય . . . . . . છે.
A
$4.4$
B
$2.64$
C
$3.25$
D
$1.2$

Solution

(B) કોઈલની ચુંબકીય મોમેન્ટ $M = N I A$ દ્વારા આપવામાં આવે છે. સપાટ સર્પાકાર કોઈલ માટે જ્યાં આંટાઓ $r_1$ અને $r_2$ ત્રિજ્યા વચ્ચે સમાન રીતે વહેંચાયેલા હોય,ત્યારે અસરકારક ક્ષેત્રફળ $A$ દરેક આંટાના ક્ષેત્રફળના સંકલન દ્વારા ગણવામાં આવે છે: $A = \int_{r_1}^{r_2} \pi r^2 \frac{N}{r_2 - r_1} dr = \frac{N \pi}{r_2 - r_1} [\frac{r^3}{3}]_{r_1}^{r_2} = N \pi \frac{r_2^3 - r_1^3}{3(r_2 - r_1)} = N \pi \frac{r_1^2 + r_1 r_2 + r_2^2}{3}$.
અહીં $N = 200$,$r_1 = 0.03\text{ m}$,$r_2 = 0.06\text{ m}$,અને $I = 20\text{ mA} = 0.02\text{ A}$ આપેલ છે.
આ કિંમતો મૂકતા: $M = 200 \times 0.02 \times \pi \times \frac{(0.03)^2 + (0.03)(0.06) + (0.06)^2}{3}$.
$M = 4 \times \pi \times \frac{0.0009 + 0.0018 + 0.0036}{3} = 4 \times \pi \times \frac{0.0063}{3} = 4 \times \pi \times 0.0021 = 0.0084 \times 3.14159 \approx 0.02639\text{ A.m}^2$.
આને $2.639 \times 10^{-2}\text{ A.m}^2$ તરીકે લખી શકાય છે. બે દશાંશ સ્થળ સુધી રાઉન્ડ ઓફ કરતા,$\alpha = 2.64$ મળે છે.
138
DifficultMCQ
$5 \text{ cm}$ ત્રિજ્યા ધરાવતી $100$ આંટાવાળી એક વર્તુળાકાર કોઈલના કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર $3.14 \times 10^{-3} \text{ T}$ છે. કોઈલમાંથી વહેતો પ્રવાહ અને આ કોઈલની ચુંબકીય મોમેન્ટનું મૂલ્ય અનુક્રમે કેટલું હશે? (લો $\mu_0 = 4\pi \times 10^{-7} \text{ T m/A}$)
A
$2.5 \text{ A}, 20 \text{ A m}^2$
B
$2 \text{ A}, 4 \text{ A m}^2$
C
$2.5 \text{ A}, 2 \text{ A m}^2$
D
$2 \text{ A}, 10 \text{ A m}^2$

Solution

(C) વર્તુળાકાર કોઈલના કેન્દ્ર પર ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B = \frac{\mu_0 N I}{2r}$ સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ છે: $B = 3.14 \times 10^{-3} \text{ T}$,$N = 100$,$r = 5 \text{ cm} = 0.05 \text{ m}$,$\mu_0 = 4\pi \times 10^{-7} \text{ T m/A}$.
કિંમતો મૂકતા: $3.14 \times 10^{-3} = \frac{4 \times 3.14 \times 10^{-7} \times 100 \times I}{2 \times 0.05}$.
$3.14 \times 10^{-3} = \frac{4 \times 3.14 \times 10^{-5} \times I}{0.1}$.
$10^{-3} = \frac{4 \times 10^{-5} \times I}{0.1} = 4 \times 10^{-4} \times I$.
$I = \frac{10^{-3}}{4 \times 10^{-4}} = \frac{10}{4} = 2.5 \text{ A}$.
ચુંબકીય મોમેન્ટ $M = N I A = N I (\pi r^2)$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે.
$M = 100 \times 2.5 \times 3.14 \times (0.05)^2$.
$M = 250 \times 3.14 \times 0.0025 = 1.9625 \approx 2 \text{ A m}^2$.
આમ,પ્રવાહ $2.5 \text{ A}$ અને ચુંબકીય મોમેન્ટ $2 \text{ A m}^2$ છે.

Moving Charges and Magnetism — Magnetic Moment of Current Carrying Coil · Frequently Asked Questions

1Are these Moving Charges and Magnetism questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Moving Charges and Magnetism Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.