Gujarati

Matter Waves and de Broglie Wavelength Questions in Gujarati

Class 12 Physics · Dual Nature of Radiation and matter · Matter Waves and de Broglie Wavelength

437+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 49 of 437 questions in Gujarati

351
EasyMCQ
જો આપણે સમાન દ-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ ધરાવતા ઇલેક્ટ્રોન અને ફોટોનને ધ્યાનમાં લઈએ,તો તેમની પાસે સમાન શું હશે?
A
કોણીય વેગમાન
B
ઉર્જા
C
વેગ
D
વેગમાન

Solution

(D) દ-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ $\lambda$ એ કણના વેગમાન $p$ સાથે $\lambda = \frac{h}{p}$ સમીકરણ દ્વારા સંબંધિત છે,જ્યાં $h$ એ પ્લાન્કનો અચળાંક છે.
કારણ કે ઇલેક્ટ્રોન અને ફોટોન બંને માટે દ-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ $\lambda$ સમાન છે,તેથી તેમનું વેગમાન $p$ પણ સમાન હોવું જોઈએ.
તેથી,તેમની પાસે સમાન વેગમાન હશે.
352
EasyMCQ
$K$ ગતિઊર્જા ધરાવતા કણની દ-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ $\lambda$ છે. જો તેની ગતિઊર્જા $\frac{K}{4}$ થાય,તો તે કણની તરંગલંબાઈ કેટલી થશે?
A
$2 \lambda$
B
$\frac{\lambda}{2}$
C
$4 \lambda$
D
$\lambda$

Solution

(A) $K$ ગતિઊર્જા ધરાવતા કણની દ-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ $\lambda$ નીચે મુજબ આપવામાં આવે છે:
$\lambda = \frac{h}{\sqrt{2mK}}$
જ્યાં $m$ એ કણનું દળ છે અને $h$ એ પ્લાન્કનો અચળાંક છે.
ધારો કે જ્યારે ગતિઊર્જા $K' = \frac{K}{4}$ થાય ત્યારે નવી તરંગલંબાઈ $\lambda'$ છે.
સૂત્રમાં $K'$ ની કિંમત મૂકતા:
$\lambda' = \frac{h}{\sqrt{2mK'}} = \frac{h}{\sqrt{2m(\frac{K}{4})}}$
$\lambda' = \frac{h}{\sqrt{\frac{2mK}{4}}} = \frac{h}{\frac{1}{2}\sqrt{2mK}}$
$\lambda' = 2 \times \frac{h}{\sqrt{2mK}}$
કારણ કે $\lambda = \frac{h}{\sqrt{2mK}}$,તેથી આપણને મળે છે:
$\lambda' = 2\lambda$.
353
EasyMCQ
એક પ્રોટોન અને એક $\alpha$-કણને સમાન વિદ્યુતસ્થિતિમાનના તફાવત $V$ દ્વારા પ્રવેગિત કરવામાં આવે છે. તેમની ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈનો ગુણોત્તર કેટલો થાય?
A
$\sqrt{2}$
B
$2\sqrt{2}$
C
$\sqrt{3}$
D
$2\sqrt{3}$

Solution

(B) $m$ દળ અને $q$ વિદ્યુતભાર ધરાવતા કણને $V$ વિદ્યુતસ્થિતિમાનના તફાવત દ્વારા પ્રવેગિત કરવામાં આવે ત્યારે તેની ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ $\lambda$ નીચે મુજબ મળે છે:
$\lambda = \frac{h}{\sqrt{2mqV}}$
પ્રોટોન $(p)$ માટે: $\lambda_p = \frac{h}{\sqrt{2m_p q_p V}}$
$\alpha$-કણ $(\alpha)$ માટે: $\lambda_{\alpha} = \frac{h}{\sqrt{2m_{\alpha} q_{\alpha} V}}$
અહીં $m_{\alpha} = 4m_p$ અને $q_{\alpha} = 2q_p$ આપેલ છે:
$\frac{\lambda_p}{\lambda_{\alpha}} = \sqrt{\frac{m_{\alpha} q_{\alpha}}{m_p q_p}} = \sqrt{\frac{4m_p \times 2q_p}{m_p \times q_p}} = \sqrt{8} = 2\sqrt{2}$
આમ, તેમની ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈનો ગુણોત્તર $2\sqrt{2}$ છે.
354
EasyMCQ
$ 400 \,V $ ના સ્થિતિમાનથી પ્રવેગિત થયેલા ઇલેક્ટ્રોનની ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ આશરે કેટલી હશે ($\,nm$ માં)?
A
$0.03$
B
$0.04$
C
$0.12$
D
$0.06$

Solution

(D) $ V $ સ્થિતિમાનના તફાવત દ્વારા પ્રવેગિત થયેલા ઇલેક્ટ્રોનની ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ $\lambda$ નીચેના સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે:
$\lambda = \frac{1.227}{\sqrt{V}} \,nm$
અહીં આપેલ છે,$V = 400 \,V$.
સૂત્રમાં $V$ ની કિંમત મૂકતા:
$\lambda = \frac{1.227}{\sqrt{400}} \,nm$
$\lambda = \frac{1.227}{20} \,nm$
$\lambda = 0.06135 \,nm$
નજીકની કિંમત લેતા,આપણને $\lambda \approx 0.06 \,nm$ મળે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.
355
EasyMCQ
ઇલેક્ટ્રોનની ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ $1 \ nm$ થી ઘટાડીને $0.5 \ nm$ કરવા માટે તેને આપવી પડતી વધારાની ઉર્જા કેટલી છે?
A
પ્રારંભિક ગતિ ઉર્જાના $2$ ગણી
B
પ્રારંભિક ગતિ ઉર્જાના $3$ ગણી
C
પ્રારંભિક ગતિ ઉર્જાના $0.5$ ગણી
D
પ્રારંભિક ગતિ ઉર્જાના $4$ ગણી

Solution

(B) ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ $\lambda = \frac{h}{\sqrt{2 m E_{k}}}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
અહીં $h$ અને $m$ અચળ હોવાથી,$\lambda \propto \frac{1}{\sqrt{E_{k}}}$ થાય.
ધારો કે પ્રારંભિક ગતિ ઉર્જા $E_{k1} = E$ છે અને અંતિમ ગતિ ઉર્જા $E_{k2}$ છે.
આપેલ છે કે $\lambda_1 = 1 \ nm$ અને $\lambda_2 = 0.5 \ nm$,તેથી $\frac{\lambda_1}{\lambda_2} = \frac{1}{0.5} = 2$.
સંબંધ $\frac{\lambda_1}{\lambda_2} = \sqrt{\frac{E_{k2}}{E_{k1}}}$ નો ઉપયોગ કરતા,$2 = \sqrt{\frac{E_{k2}}{E}}$ મળે,જેનો અર્થ છે કે $\frac{E_{k2}}{E} = 4$,તેથી $E_{k2} = 4E$.
જરૂરી વધારાની ઉર્જા $\Delta E = E_{k2} - E_{k1} = 4E - E = 3E$ થાય.
આમ,વધારાની ઉર્જા એ પ્રારંભિક ગતિ ઉર્જાના $3$ ગણી છે.
356
MediumMCQ
એક પ્રોટોન અને એક આલ્ફા કણને સમાન વિદ્યુતસ્થિતિમાનના તફાવત હેઠળ પ્રવેગિત કરવામાં આવે છે. પ્રોટોન અને આલ્ફા કણની ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઇનો ગુણોત્તર કેટલો થાય?
A
$2$
B
$\sqrt{8}$
C
$\frac{1}{\sqrt{8}}$
D
$1$

Solution

(B) $V$ જેટલા વિદ્યુતસ્થિતિમાનના તફાવત હેઠળ પ્રવેગિત થતા વિદ્યુતભારિત કણની ગતિઊર્જા $K = qV$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
કણનું વેગમાન $p$ એ ગતિઊર્જા સાથે $p = \sqrt{2mK} = \sqrt{2mqV}$ સંબંધ ધરાવે છે.
ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઇ $\lambda$ એ $\lambda = \frac{h}{p} = \frac{h}{\sqrt{2mqV}}$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે.
પ્રોટોન માટે,$m_p = m$ અને $q_p = e$. આલ્ફા કણ માટે,$m_{\alpha} = 4m$ અને $q_{\alpha} = 2e$.
તરંગલંબાઇનો ગુણોત્તર લેતા:
$\frac{\lambda_p}{\lambda_{\alpha}} = \frac{\frac{h}{\sqrt{2m_p q_p V}}}{\frac{h}{\sqrt{2m_{\alpha} q_{\alpha} V}}} = \sqrt{\frac{m_{\alpha} q_{\alpha}}{m_p q_p}} = \sqrt{\frac{4m \times 2e}{m \times e}} = \sqrt{8}$.
357
MediumMCQ
$m_{e}$ દળ ધરાવતો ઇલેક્ટ્રોન અને $m_{p}$ દળ ધરાવતો પ્રોટોન સમાન ઝડપથી ગતિ કરી રહ્યા છે. તેમની ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈનો ગુણોત્તર $\lambda_{e} / \lambda_{p}$ કેટલો થાય?
A
$1$
B
$1836$
C
$\frac{1}{1836}$
D
$918$

Solution

(B) ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ $\lambda$ નું સૂત્ર $\lambda = \frac{h}{mv}$ છે,જ્યાં $h$ પ્લાન્કનો અચળાંક છે,$m$ દળ છે અને $v$ ઝડપ છે.
ઇલેક્ટ્રોન માટે,તરંગલંબાઈ $\lambda_{e} = \frac{h}{m_{e}v}$ છે.
પ્રોટોન માટે,તરંગલંબાઈ $\lambda_{p} = \frac{h}{m_{p}v}$ છે.
બંને તરંગલંબાઈનો ગુણોત્તર લેતા:
$\frac{\lambda_{e}}{\lambda_{p}} = \frac{h / m_{e}v}{h / m_{p}v} = \frac{m_{p}}{m_{e}}$.
આપેલ છે કે પ્રોટોનનું દળ $m_{p} \approx 1.67 \times 10^{-27} \ kg$ અને ઇલેક્ટ્રોનનું દળ $m_{e} \approx 9.11 \times 10^{-31} \ kg$ છે,તેથી ગુણોત્તર:
$\frac{\lambda_{e}}{\lambda_{p}} = \frac{1.67 \times 10^{-27}}{9.11 \times 10^{-31}} \approx 1833 \approx 1836$ (પ્રમાણિત દળ ગુણોત્તરનો ઉપયોગ કરતા).
આમ,ગુણોત્તર $\lambda_{e} / \lambda_{p} = 1836$ છે.
358
MediumMCQ
એક ઇલેક્ટ્રોનની ગતિઊર્જા ત્રણ ગણી કરવામાં આવે,તો તેની સાથે સંકળાયેલ ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ કેટલા અવયવથી બદલાશે?
A
$1/3$
B
$\sqrt{3}$
C
$1/\sqrt{3}$
D
$3$

Solution

(C) ઇલેક્ટ્રોનની ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ $\lambda$ નું સૂત્ર $\lambda = \frac{h}{p} = \frac{h}{\sqrt{2mK}}$ છે,જ્યાં $h$ પ્લાન્કનો અચળાંક છે,$m$ ઇલેક્ટ્રોનનું દળ છે અને $K$ ગતિઊર્જા છે.
આ સંબંધ પરથી જોઈ શકાય છે કે $\lambda \propto \frac{1}{\sqrt{K}}$.
ધારો કે પ્રારંભિક ગતિઊર્જા $K$ છે અને અંતિમ ગતિઊર્જા $K' = 3K$ છે.
પ્રારંભિક તરંગલંબાઈ $\lambda = \frac{h}{\sqrt{2mK}}$ છે અને અંતિમ તરંગલંબાઈ $\lambda' = \frac{h}{\sqrt{2m(3K)}} = \frac{h}{\sqrt{3} \sqrt{2mK}}$ છે.
તેથી,તરંગલંબાઈનો ગુણોત્તર $\frac{\lambda'}{\lambda} = \frac{1}{\sqrt{3}}$ થાય.
આમ,ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ $1/\sqrt{3}$ ના અવયવથી બદલાશે.
359
EasyMCQ
$1 \ kV$ ના વિદ્યુતસ્થિતિમાનના તફાવત દ્વારા પ્રવેગિત પ્રોટોન (વીજભાર $= 1.6 \times 10^{-19} \ C$,દળ $= 1.67 \times 10^{-27} \ kg$) ની ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ કેટલી હશે?
A
$600 \ \text{Å}$
B
$0.9 \times 10^{-12} \ m$
C
$7 \ \text{Å}$
D
$0.9 \ nm$

Solution

(B) ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ $\lambda$ નું સૂત્ર: $\lambda = \frac{h}{p} = \frac{h}{\sqrt{2mK}}$ છે,જ્યાં $K = qV$ એ ગતિઊર્જા છે.
કિંમતો મૂકતા: $h = 6.63 \times 10^{-34} \ J \cdot s$,$m = 1.67 \times 10^{-27} \ kg$,$q = 1.6 \times 10^{-19} \ C$,અને $V = 1000 \ V$.
$\lambda = \frac{6.63 \times 10^{-34}}{\sqrt{2 \times 1.67 \times 10^{-27} \times 1.6 \times 10^{-19} \times 1000}}$
$\lambda = \frac{6.63 \times 10^{-34}}{\sqrt{5.344 \times 10^{-43}}} = \frac{6.63 \times 10^{-34}}{7.31 \times 10^{-22}} \approx 0.9 \times 10^{-12} \ m$.
360
MediumMCQ
એક ઇલેક્ટ્રોન પ્રારંભિક વેગ $\vec{V} = V_{0} \hat{i}$ સાથે ગતિ કરે છે અને તે સમાન ચુંબકીય ક્ષેત્ર $\vec{B} = B_{0} \hat{j}$ માં છે. તો તેની દ-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ
A
સમય સાથે ઘટે છે
B
અચળ રહે છે
C
સમય સાથે વધે અને ઘટે છે
D
સમય સાથે વધે છે

Solution

(B) દ-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ $\lambda = \frac{h}{mv}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $h$ પ્લાન્કનો અચળાંક છે,$m$ ઇલેક્ટ્રોનનું દળ છે અને $v$ તેની ઝડપ છે.
જ્યારે ઇલેક્ટ્રોન સમાન ચુંબકીય ક્ષેત્ર $\vec{B}$ માં ક્ષેત્રને લંબ વેગ $\vec{V}$ સાથે ગતિ કરે છે,ત્યારે તે ચુંબકીય લોરેન્ઝ બળ $\vec{F} = q(\vec{V} \times \vec{B})$ અનુભવે છે.
આ બળ કેન્દ્રગામી બળ તરીકે કાર્ય કરે છે,જેના કારણે ઇલેક્ટ્રોન વર્તુળાકાર માર્ગે ગતિ કરે છે.
ચુંબકીય બળ હંમેશા વેગને લંબ હોવાથી,તે ઇલેક્ટ્રોન પર કોઈ કાર્ય કરતું નથી $(W = \vec{F} \cdot d\vec{s} = 0)$.
કાર્ય-ઊર્જા પ્રમેય મુજબ,ઇલેક્ટ્રોનની ગતિઊર્જા અને પરિણામે તેની ઝડપ $v$ તેની ગતિ દરમિયાન અચળ રહે છે.
તેથી,$h$,$m$ અને $v$ બધા અચળ હોવાથી,દ-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ $\lambda$ અચળ રહે છે.
361
EasyMCQ
$ 100 \ V $ ના સ્થિતિમાનના તફાવત દ્વારા પ્રવેગિત ઇલેક્ટ્રોનની ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઇ કેટલી છે ($\text{Å}$ માં)?
A
$12.27$
B
$1.227$
C
$0.1227$
D
$0.001227$

Solution

(B) $ V $ વોલ્ટના સ્થિતિમાનના તફાવત દ્વારા પ્રવેગિત ઇલેક્ટ્રોનની ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઇ $\lambda$ નીચે મુજબ આપવામાં આવે છે:
$\lambda = \frac{12.27}{\sqrt{V}} \ \text{Å}$
અહીં આપેલ છે કે સ્થિતિમાનનો તફાવત $V = 100 \ V$ છે,તેથી આ કિંમત સમીકરણમાં મૂકતા:
$\lambda = \frac{12.27}{\sqrt{100}}$
$\lambda = \frac{12.27}{10}$
$\lambda = 1.227 \ \text{Å}$
આમ,ઇલેક્ટ્રોનની ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઇ $1.227 \ \text{Å}$ છે.
362
MediumMCQ
$ 120 eV $ ની ગતિઊર્જા ધરાવતા ઇલેક્ટ્રોનની ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ શોધો. ($pm$ માં)
A
$95$
B
$102$
C
$112$
D
$124$

Solution

(C) આપેલ છે, ઇલેક્ટ્રોનની ગતિઊર્જા $K = 120 eV$.
ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ $\lambda$ એ પ્રવેગક પોટેન્શિયલ $V$ (જ્યાં $K = eV$) સાથે નીચે મુજબ સંબંધિત છે:
$\lambda = \frac{1.227 \text{ nm}}{\sqrt{V}}$
$V = 120 V$ મૂકતા:
$\lambda = \frac{1.227 \times 10^{-9} \text{ m}}{\sqrt{120}}$
$\lambda = \frac{1.227 \times 10^{-9}}{10.954}$
$\lambda \approx 0.112 \times 10^{-9} \text{ m}$
$\lambda = 112 \times 10^{-12} \text{ m} = 112 \text{ pm}$.
363
MediumMCQ
જો પ્રોટોનનું રેખીય વેગમાન $p_0$ જેટલું બદલાય,તો પ્રોટોન સાથે સંકળાયેલ ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઇમાં $0.25 \%$ નો ફેરફાર થાય છે. તો પ્રોટોનનું પ્રારંભિક રેખીય વેગમાન કેટલું હશે?
A
$100 p_0$
B
$\frac{p_0}{400}$
C
$400 p_0$
D
$\frac{p_0}{100}$

Solution

(C) ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઇ $\lambda$ અને રેખીય વેગમાન $p$ વચ્ચેનો સંબંધ $\lambda = \frac{h}{p}$ છે.
વિકલન કરતા,આપણને $d\lambda = -\frac{h}{p^2} dp$ મળે છે.
બંને સમીકરણોનો ભાગાકાર કરતા,આપણને સાપેક્ષ ફેરફાર મળે છે: $\frac{d\lambda}{\lambda} = -\frac{dp}{p}$.
આપેલ છે કે તરંગલંબાઇમાં ફેરફારનું મૂલ્ય $0.25 \%$ છે,તેથી $\left| \frac{d\lambda}{\lambda} \right| = \frac{0.25}{100} = \frac{1}{400}$.
કારણ કે $\left| \frac{d\lambda}{\lambda} \right| = \frac{dp}{p}$,તેથી $\frac{p_0}{p} = \frac{1}{400}$.
આમ,પ્રારંભિક રેખીય વેગમાન $p = 400 p_0$ થાય.
364
MediumMCQ
$8 \mu g$ દળનો એક ગતિશીલ કણ $4 \mu g$ દળના સ્થિર કણ સાથે અથડાય છે। જો અથડામણ સંપૂર્ણ સ્થિતિસ્થાપક અને એકપરિમાણીય હોય, તો અથડામણ પછી તેમની દ-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈનો ગુણોત્તર કેટલો હશે ($2 : 1$ માં)?
A
$4$
B
$3$
C
$1$
D
$2$

Solution

(D) ધારો કે પ્રથમ કણનું દળ $m_1 = 8 \mu g$ અને બીજા કણનું દળ $m_2 = 4 \mu g$ છે। ધારો કે $m_1$ નો પ્રારંભિક વેગ $u_1$ છે અને $m_2$ નો વેગ $u_2 = 0$ છે। સંપૂર્ણ સ્થિતિસ્થાપક એકપરિમાણીય અથડામણ પછી, અંતિમ વેગ $v_1$ અને $v_2$ નીચે મુજબ મળે છે:
$v_1 = \frac{m_1 - m_2}{m_1 + m_2} u_1 = \frac{8 - 4}{8 + 4} u_1 = \frac{4}{12} u_1 = \frac{1}{3} u_1$
$v_2 = \frac{2m_1}{m_1 + m_2} u_1 = \frac{2(8)}{8 + 4} u_1 = \frac{16}{12} u_1 = \frac{4}{3} u_1$
દ-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ $\lambda = \frac{h}{p} = \frac{h}{mv}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે।
તરંગલંબાઈનો ગુણોત્તર $\frac{\lambda_1}{\lambda_2} = \frac{h/m_1v_1}{h/m_2v_2} = \frac{m_2v_2}{m_1v_1}$ છે।
કિંમતો મૂકતા: $\frac{\lambda_1}{\lambda_2} = \frac{4 \times (4/3)u_1}{8 \times (1/3)u_1} = \frac{16/3}{8/3} = \frac{16}{8} = 2 : 1$.
365
MediumMCQ
જો પ્રોટોન અને આલ્ફા કણને સમાન વિદ્યુતસ્થિતિમાનના તફાવત દ્વારા પ્રવેગિત કરવામાં આવે, તો તેમની ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઇનો ગુણોત્તર કેટલો થાય?
A
$1: 2$
B
$1: 4$
C
$2 \sqrt{2}: 1$
D
$1: 8$

Solution

(C) $q$ વિદ્યુતભાર અને $m$ દળ ધરાવતા કણને $V$ વિદ્યુતસ્થિતિમાનના તફાવત દ્વારા પ્રવેગિત કરતા મળતી ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઇ $\lambda = \frac{h}{\sqrt{2mqV}}$ છે.
અહીં $h$ અને $V$ બંને કણો માટે અચળ હોવાથી, $\lambda \propto \frac{1}{\sqrt{mq}}$ થાય.
પ્રોટોન $(p)$ માટે: દળ $m_p = m$, વિદ્યુતભાર $q_p = e$.
આલ્ફા કણ $(\alpha)$ માટે: દળ $m_{\alpha} = 4m$, વિદ્યુતભાર $q_{\alpha} = 2e$.
તરંગલંબાઇનો ગુણોત્તર $\frac{\lambda_p}{\lambda_{\alpha}} = \sqrt{\frac{m_{\alpha} q_{\alpha}}{m_p q_p}} = \sqrt{\frac{4m \cdot 2e}{m \cdot e}} = \sqrt{8} = 2\sqrt{2}$ મળે.
આમ, ગુણોત્તર $\lambda_p : \lambda_{\alpha} = 2\sqrt{2} : 1$ છે.
366
MediumMCQ
જો ઇલેક્ટ્રોનની ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ $2 \ nm$ હોય,તો તેની ગતિઊર્જા આશરે કેટલી હશે ($eV$ માં)? (પ્લાન્કનો અચળાંક $= 6.6 \times 10^{-34} \ J \ s$ અને ઇલેક્ટ્રોનનું દળ $= 9 \times 10^{-31} \ kg$)
A
$0.48$
B
$0.68$
C
$0.38$
D
$0.25$

Solution

(C) ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ $\lambda$ નું સૂત્ર $\lambda = \frac{h}{p}$ છે,જ્યાં $p$ એ ઇલેક્ટ્રોનનું વેગમાન છે.
આપણે જાણીએ છીએ કે ગતિઊર્જા $K = \frac{p^2}{2m}$,તેથી $p = \sqrt{2mK}$.
આ કિંમત તરંગલંબાઈના સૂત્રમાં મૂકતા: $\lambda = \frac{h}{\sqrt{2mK}}$.
$K$ ને સૂત્રનો કર્તા બનાવતા: $K = \frac{h^2}{2m\lambda^2}$.
આપેલ કિંમતો: $h = 6.6 \times 10^{-34} \ J \ s$,$m = 9 \times 10^{-31} \ kg$,અને $\lambda = 2 \ nm = 2 \times 10^{-9} \ m$.
$K = \frac{(6.6 \times 10^{-34})^2}{2 \times (9 \times 10^{-31}) \times (2 \times 10^{-9})^2}$.
$K = \frac{43.56 \times 10^{-68}}{18 \times 10^{-31} \times 4 \times 10^{-18}} = \frac{43.56 \times 10^{-68}}{72 \times 10^{-49}} \approx 0.605 \times 10^{-19} \ J$.
જૂલને ઇલેક્ટ્રોન-વોલ્ટ $(eV)$ માં ફેરવવા માટે,$1.6 \times 10^{-19} \ J/eV$ વડે ભાગતા:
$K = \frac{0.605 \times 10^{-19}}{1.6 \times 10^{-19}} \approx 0.378 \ eV$.
નજીકના વિકલ્પ મુજબ,જવાબ $0.38 \ eV$ મળે છે.
367
MediumMCQ
$127^{\circ} C$ અને $352^{\circ} C$ તાપમાને રહેલા થર્મલ ન્યુટ્રોન સાથે સંકળાયેલ ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઇનો ગુણોત્તર કેટલો થાય?
A
$5: 3$
B
$3: 2$
C
$3: 4$
D
$5: 4$

Solution

(D) $T$ તાપમાને થર્મલ ન્યુટ્રોનની ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઇ $\lambda = \frac{h}{\sqrt{3mkT}}$ સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $h$ પ્લાન્કનો અચળાંક છે,$m$ ન્યુટ્રોનનું દળ છે અને $k$ બોલ્ટ્ઝમેન અચળાંક છે.
આ સંબંધ પરથી,આપણે જોઈ શકીએ છીએ કે $\lambda \propto \frac{1}{\sqrt{T}}$.
આપેલ તાપમાન $T_1 = 127^{\circ} C = 127 + 273 = 400 \ K$ અને $T_2 = 352^{\circ} C = 352 + 273 = 625 \ K$ છે.
તરંગલંબાઇનો ગુણોત્તર $\frac{\lambda_1}{\lambda_2} = \sqrt{\frac{T_2}{T_1}}$ થાય.
કિંમતો મૂકતા,$\frac{\lambda_1}{\lambda_2} = \sqrt{\frac{625}{400}} = \sqrt{\frac{25}{16}} = \frac{5}{4}$.
આમ,ગુણોત્તર $5: 4$ છે.
368
MediumMCQ
$\frac{200}{3} \,V$ ના વિદ્યુતસ્થિતિમાનના તફાવત દ્વારા પ્રવેગિત ઇલેક્ટ્રોન સાથે સંકળાયેલ ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઇ આશરે કેટલી હશે ($Å$ માં)?
A
$25$
B
$2.5$
C
$15$
D
$1.5$

Solution

(D) $V$ જેટલા વિદ્યુતસ્થિતિમાનના તફાવત દ્વારા પ્રવેગિત ઇલેક્ટ્રોનની ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઇ $\lambda$ માટેનું સૂત્ર: $\lambda = \frac{12.27}{\sqrt{V}} Å$ છે.
અહીં,$V = \frac{200}{3} \,V \approx 66.67 \,V$ આપેલ છે.
સૂત્રમાં $V$ ની કિંમત મૂકતા:
$\lambda = \frac{12.27}{\sqrt{66.67}} Å$.
કારણ કે $\sqrt{66.67} \approx 8.16$ થાય છે,તેથી:
$\lambda \approx \frac{12.27}{8.16} Å \approx 1.503 Å$.
આમ,ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઇ આશરે $1.5 Å$ છે.
369
DifficultMCQ
$m$ દળ ધરાવતો એક ઇલેક્ટ્રોન જેનો પ્રારંભિક વેગ $\vec{v} = v_0 \hat{i} (v_0 > 0)$ છે,તે $t = 0$ સમયે $\vec{E} = -E_0 \hat{i} [E_0 \text{ અચળ } > 0]$ વિદ્યુતક્ષેત્રમાં પ્રવેશ કરે છે. જો તેની પ્રારંભિક ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ $\lambda$ હોય,તો $t$ સમય પછી તેની ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ કેટલી હશે?
A
$\frac{\lambda}{1 + \frac{e E_0 t}{m v_0}}$
B
$\frac{\lambda}{\left(1 - \frac{e E_0 t}{m v_0}\right)^2}$
C
$\left(1 - \frac{e E_0 t}{m v_0}\right) \lambda$
D
$\left(1 + \frac{e E_0 t}{m v_0}\right)^2 \lambda$

Solution

(A) પ્રારંભિક વેગ $\vec{v_1} = v_0 \hat{i}$,વિદ્યુતક્ષેત્ર $\vec{E} = -E_0 \hat{i}$,પ્રારંભિક ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ $\lambda_1 = \lambda$.
ઇલેક્ટ્રોન પર લાગતું બળ $\vec{F} = q\vec{E} = -e(-E_0 \hat{i}) = e E_0 \hat{i}$ છે.
ઇલેક્ટ્રોનનો પ્રવેગ $\vec{a} = \frac{\vec{F}}{m} = \left(\frac{e E_0}{m}\right) \hat{i}$ છે.
$t$ સમય પછીનો વેગ $\vec{v_2} = \vec{v_1} + \vec{a} t = v_0 \hat{i} + \left(\frac{e E_0 t}{m}\right) \hat{i} = \left(v_0 + \frac{e E_0 t}{m}\right) \hat{i}$ થાય.
ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ $\lambda = \frac{h}{mv}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જેનો અર્થ છે કે $\lambda \propto \frac{1}{v}$.
તેથી,$\frac{\lambda_2}{\lambda_1} = \frac{v_1}{v_2} = \frac{v_0}{v_0 + \frac{e E_0 t}{m}} = \frac{v_0}{v_0(1 + \frac{e E_0 t}{m v_0})} = \frac{1}{1 + \frac{e E_0 t}{m v_0}}$.
આમ,$\lambda_2 = \frac{\lambda}{1 + \frac{e E_0 t}{m v_0}}$.
370
DifficultMCQ
જો ગતિમાં રહેલા કણની ગતિઊર્જામાં $36 \%$ નો ઘટાડો કરવામાં આવે,તો કણની ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈમાં થતો વધારો કેટલો હશે ($\%$ માં)?
A
$18$
B
$25$
C
$20$
D
$32$

Solution

(B) ધારો કે પ્રારંભિક ગતિઊર્જા $K_1$ છે અને અંતિમ ગતિઊર્જા $K_2$ છે. આપેલ છે કે ગતિઊર્જામાં $36 \%$ નો ઘટાડો થાય છે,તેથી:
$K_2 = K_1 - 0.36 K_1 = 0.64 K_1$.
ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ $\lambda$ અને ગતિઊર્જા $K$ વચ્ચેનો સંબંધ નીચે મુજબ છે:
$\lambda = \frac{h}{\sqrt{2mK}} \Rightarrow \lambda \propto \frac{1}{\sqrt{K}}$.
તેથી,અંતિમ તરંગલંબાઈ $\lambda_2$ અને પ્રારંભિક તરંગલંબાઈ $\lambda_1$ નો ગુણોત્તર:
$\frac{\lambda_2}{\lambda_1} = \sqrt{\frac{K_1}{K_2}} = \sqrt{\frac{K_1}{0.64 K_1}} = \sqrt{\frac{1}{0.64}} = \frac{1}{0.8} = 1.25$.
આનો અર્થ એ છે કે $\lambda_2 = 1.25 \lambda_1$.
ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈમાં થતો ટકાવારી વધારો:
$\frac{\Delta \lambda}{\lambda_1} \times 100 = \frac{\lambda_2 - \lambda_1}{\lambda_1} \times 100 = (1.25 - 1) \times 100 = 25 \%$.
371
EasyMCQ
કણ $A$ નો વેગ પ્રોટોનના વેગ કરતા $3$ ગણો છે. જો કણ $A$ અને પ્રોટોનની ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈનો ગુણોત્તર $3:2$ હોય,તો કણ $A$ નું દળ કેટલું હશે? (જ્યાં $m_{p}$ એ પ્રોટોનનું દળ છે.)
A
$\frac{2}{9} m_{p}$
B
$\frac{2}{3} m_{p}$
C
$\frac{2}{5} m_{p}$
D
$\frac{2}{7} m_{p}$

Solution

(A) ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈનું સૂત્ર $\lambda = \frac{h}{p} = \frac{h}{mv}$ છે.
તેથી,$\lambda \propto \frac{1}{mv}$.
આપેલ છે: $v_{A} = 3 v_{p}$ અને $\frac{\lambda_{A}}{\lambda_{p}} = \frac{3}{2}$.
સંબંધ $\frac{\lambda_{A}}{\lambda_{p}} = \frac{m_{p} v_{p}}{m_{A} v_{A}}$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણે આપેલી કિંમતો મૂકીએ:
$\frac{3}{2} = \frac{m_{p} v_{p}}{m_{A} (3 v_{p})}$.
અંશ અને છેદમાંથી $v_{p}$ ને દૂર કરતા,આપણને મળે છે:
$\frac{3}{2} = \frac{m_{p}}{3 m_{A}}$.
$m_{A}$ ને કર્તા બનાવતા:
$m_{A} = \frac{2}{9} m_{p}$.
372
MediumMCQ
$V$ જેટલા વિદ્યુતસ્થિતિમાનના તફાવત દ્વારા પ્રવેગિત થતા વિદ્યુતભારિત કણની ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ $\lambda$ છે. જો વિદ્યુતસ્થિતિમાનનો તફાવત $21 \%$ વધારવામાં આવે,તો વિદ્યુતભારિત કણની ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ કેટલી થશે?
A
$\frac{5 \lambda}{9}$
B
$\frac{7 \lambda}{9}$
C
$\frac{9 \lambda}{11}$
D
$\frac{10 \lambda}{11}$

Solution

(D) $V$ જેટલા વિદ્યુતસ્થિતિમાનના તફાવત દ્વારા પ્રવેગિત થતા વિદ્યુતભારિત કણની ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ $\lambda$ નીચે મુજબ આપવામાં આવે છે:
$\lambda = \frac{h}{\sqrt{2mqV}}$
આ સમીકરણ પરથી જોઈ શકાય છે કે $\lambda \propto \frac{1}{\sqrt{V}}$.
અહીં વિદ્યુતસ્થિતિમાનનો તફાવત $21 \%$ વધારવામાં આવે છે,તેથી નવો વિદ્યુતસ્થિતિમાનનો તફાવત $V^{\prime}$ થશે:
$V^{\prime} = V + 0.21V = 1.21V$
ધારો કે નવી ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ $\lambda^{\prime}$ છે. તો:
$\frac{\lambda^{\prime}}{\lambda} = \sqrt{\frac{V}{V^{\prime}}} = \sqrt{\frac{V}{1.21V}} = \sqrt{\frac{1}{1.21}} = \frac{1}{1.1} = \frac{10}{11}$
તેથી,$\lambda^{\prime} = \frac{10}{11} \lambda$.
373
MediumMCQ
$2 \times 10^{-27} \,kg$ દળ ધરાવતા કણની ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ $3.3 \times 10^{-10} \,m$ છે. આ કણની ગતિઊર્જા કેટલી હશે? (પ્લાન્કનો અચળાંક $h = 6.6 \times 10^{-34} \,J \cdot s$)
A
$5 \times 10^{-20} \,J$
B
$8 \times 10^{-20} \,J$
C
$1 \times 10^{-21} \,J$
D
$6 \times 10^{-22} \,J$

Solution

(C) ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ $\lambda$ અને વેગમાન $P$ વચ્ચેનો સંબંધ $\lambda = \frac{h}{P}$ છે.
વેગમાન $P = \sqrt{2m(K.E.)}$ હોવાથી, આપણે લખી શકીએ કે $\lambda = \frac{h}{\sqrt{2m(K.E.)}}$.
બંને બાજુ વર્ગ કરીને ગતિઊર્જા $(K.E.)$ માટે સૂત્ર બનાવતા, $K.E. = \frac{h^2}{2m\lambda^2}$ મળે છે.
અહીં $h = 6.6 \times 10^{-34} \,J \cdot s$, $m = 2 \times 10^{-27} \,kg$, અને $\lambda = 3.3 \times 10^{-10} \,m$ આપેલ છે.
આ કિંમતો મૂકતા:
$K.E. = \frac{(6.6 \times 10^{-34})^2}{2 \times (2 \times 10^{-27}) \times (3.3 \times 10^{-10})^2}$
$K.E. = \frac{43.56 \times 10^{-68}}{4 \times 10^{-27} \times 10.89 \times 10^{-20}}$
$K.E. = \frac{43.56 \times 10^{-68}}{43.56 \times 10^{-47}}$
$K.E. = 1 \times 10^{-21} \,J$.
374
EasyMCQ
$1 \times 10^{-30} \,kg$ $\text{દળ}$ અને $1.6 \times 10^{-19} \,C$ $\text{વિદ્યુતભાર}$ ધરાવતા કણની દ-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ $660 \,nm$ છે. તો આ કણની ગતિઊર્જા શોધો. (પ્લાન્કનો અચળાંક,$h = 6.6 \times 10^{-34} \,J \cdot s$)
A
$4.2 \times 10^{-6} \,eV$
B
$2.5 \times 10^{-6} \,eV$
C
$1.3 \times 10^{-6} \,eV$
D
$3.1 \times 10^{-6} \,eV$

Solution

(D) $\text{દ-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ}$ $\lambda = h / p$ $\text{દ્વારા આપવામાં આવે છે.}$
$\text{કણનું વેગમાન}$ $p = h / \lambda = (6.6 \times 10^{-34}) / (660 \times 10^{-9}) = 1 \times 10^{-27} \,kg \cdot m/s$ $\text{છે.}$
$\text{વેગમાન}$ $p$ $\text{અને દળ}$ $m$ $\text{ના સંદર્ભમાં ગતિઊર્જા}$ $K = p^2 / (2m)$ $\text{છે.}$
$\text{કિંમતો મૂકતા:}$ $K = (1 \times 10^{-27})^2 / (2 \times 1 \times 10^{-30}) = (1 \times 10^{-54}) / (2 \times 10^{-30}) = 0.5 \times 10^{-24} \,J$.
$\text{આને ઈલેક્ટ્રોન-વોલ્ટ}$ $(eV)$ $\text{માં રૂપાંતરિત કરવા માટે,}$ $1.6 \times 10^{-19} \,J/eV$ $\text{વડે ભાગતા:}$
$K = (0.5 \times 10^{-24}) / (1.6 \times 10^{-19}) \,eV = 0.3125 \times 10^{-5} \,eV = 3.125 \times 10^{-6} \,eV$.
$\text{બે સાર્થક અંકો સુધી રાઉન્ડ ઓફ કરતા,આપણને}$ $K \approx 3.1 \times 10^{-6} \,eV$ $\text{મળે છે.}$
375
EasyMCQ
$100 \ V$ ના વિદ્યુત સ્થિતિમાનની અસર હેઠળ પ્રોટોન સાથે સંકળાયેલ ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઇ કેટલી છે?
A
$1.227 \mathring{A}$
B
$2.86 \ pm$
C
$12.27 \mathring{A}$
D
$1.146 \times 10^{-21} \ m$

Solution

(B) $\text{m}$ દળ અને $\text{e}$ વિદ્યુતભાર ધરાવતા પ્રોટોન દ્વારા $\text{V}$ સ્થિતિમાન હેઠળ મેળવેલ ગતિઊર્જા $K = eV$ છે.
$K = \frac{p^2}{2m}$ હોવાથી,$p = \sqrt{2meV}$ મળે.
ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઇ $\lambda = \frac{h}{p} = \frac{h}{\sqrt{2meV}}$ છે.
કિંમતો મૂકતા: $h = 6.626 \times 10^{-34} \ J \cdot s$,$m = 1.67 \times 10^{-27} \ kg$,$e = 1.6 \times 10^{-19} \ C$,અને $V = 100 \ V$.
$\lambda = \frac{6.626 \times 10^{-34}}{\sqrt{2 \times 1.67 \times 10^{-27} \times 1.6 \times 10^{-19} \times 100}}$
$\lambda = \frac{6.626 \times 10^{-34}}{\sqrt{5.344 \times 10^{-44}}}$
$\lambda = \frac{6.626 \times 10^{-34}}{2.3117 \times 10^{-22}} \approx 2.866 \times 10^{-12} \ m = 2.86 \ pm$.
376
DifficultMCQ
$e$ વિદ્યુતભાર અને $m$ દળ ધરાવતો એક ઇલેક્ટ્રોન જે $v_0 \hat{i}$ જેટલા પ્રારંભિક વેગથી ગતિ કરે છે,તેના પર $E_0 \hat{j}$ જેટલું વિદ્યુતક્ષેત્ર લગાડવામાં આવે છે. $t$ સમયે ઇલેક્ટ્રોનની ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ કેટલી હશે? (ઇલેક્ટ્રોનની પ્રારંભિક ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ $= \lambda_0$)
A
$\lambda_0$
B
$\lambda_0 \sqrt{1+\frac{e^2 E_0^2 t^2}{m^2 v_0^2}}$
C
$\frac{\lambda_0}{\sqrt{1+\frac{e^2 E_0^2 t^2}{m^2 v_0^2}}}$
D
$\frac{\lambda_0}{\left(1+\frac{e^2 E_0^2 t^2}{m^2 v_0^2}\right)}$

Solution

(C) ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈનું સૂત્ર $\lambda = \frac{h}{p} = \frac{h}{mv}$ છે.
શરૂઆતમાં,વેગ $v_0 \hat{i}$ છે,તેથી પ્રારંભિક ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ $\lambda_0 = \frac{h}{mv_0}$ થાય.
વિદ્યુતક્ષેત્રને કારણે ઇલેક્ટ્રોન પર લાગતું બળ $F = eE_0 \hat{j}$ છે.
પ્રવેગ $a = \frac{F}{m} = \frac{eE_0}{m} \hat{j}$ થાય.
$t$ સમયે ઇલેક્ટ્રોનનો વેગ $v = v_0 \hat{i} + \frac{eE_0 t}{m} \hat{j}$ થશે.
વેગનું મૂલ્ય $|v| = \sqrt{v_0^2 + \left(\frac{eE_0 t}{m}\right)^2} = v_0 \sqrt{1 + \frac{e^2 E_0^2 t^2}{m^2 v_0^2}}$ મળે.
$t$ સમયે ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ $\lambda = \frac{h}{m|v|} = \frac{h}{m v_0 \sqrt{1 + \frac{e^2 E_0^2 t^2}{m^2 v_0^2}}}$ થાય.
$\lambda_0 = \frac{h}{mv_0}$ મૂકતા,આપણને $\lambda = \frac{\lambda_0}{\sqrt{1 + \frac{e^2 E_0^2 t^2}{m^2 v_0^2}}}$ મળે છે.
377
MediumMCQ
$0.125 \ T$ ના સમાન ચુંબકીય ક્ષેત્રમાં એક $\alpha$-કણ $1 \ cm$ ત્રિજ્યાના વર્તુળાકાર માર્ગે ગતિ કરે છે. $\alpha$-કણ સાથે સંકળાયેલ ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ કેટલી હશે?
A
$1.65 \times 10^{-12} \ m$
B
$3.3 \times 10^{-12} \ m$
C
$4.95 \times 10^{-12} \ m$
D
$6.6 \times 10^{-12} \ m$

Solution

(A) સમાન ચુંબકીય ક્ષેત્રમાં ગતિ કરતા વિદ્યુતભારિત કણના વર્તુળાકાર માર્ગની ત્રિજ્યા $R = \frac{mv}{qB}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આના પરથી,વેગમાન $p = mv = qRB$ થાય.
ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ $\lambda = \frac{h}{p} = \frac{h}{qRB}$ દ્વારા મળે છે.
$\alpha$-કણ માટે,વિદ્યુતભાર $q = +2e = 2 \times 1.6 \times 10^{-19} \ C$ છે.
અહીં $R = 1 \ cm = 10^{-2} \ m$ અને $B = 0.125 \ T$ આપેલ છે.
કિંમતો મૂકતા:
$\lambda = \frac{6.6 \times 10^{-34}}{2 \times 1.6 \times 10^{-19} \times 0.125 \times 10^{-2}}$
$\lambda = \frac{6.6 \times 10^{-34}}{0.4 \times 10^{-21}}$
$\lambda = 1.65 \times 10^{-12} \ m$.
378
EasyMCQ
એક $\alpha$-કણ અને પ્રોટોનને સમાન સ્થિતિમાન દ્વારા સ્થિર સ્થિતિમાંથી પ્રવેગિત કરવામાં આવે છે,તો તેમની ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઇનો ગુણોત્તર કેટલો થાય?
A
$2 \sqrt{2}: 1$
B
$1: 2 \sqrt{2}$
C
$1: 2$
D
$2: 1$

Solution

(B) ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઇનું સૂત્ર: $\lambda = \frac{h}{p} = \frac{h}{\sqrt{2 m E}} = \frac{h}{\sqrt{2 m q V}}$ છે.
બંને કણો સમાન સ્થિતિમાન $V$ દ્વારા સ્થિર સ્થિતિમાંથી પ્રવેગિત થતા હોવાથી,તેમની તરંગલંબાઇનો ગુણોત્તર:
$\frac{\lambda_{\alpha}}{\lambda_{p}} = \frac{h / \sqrt{2 m_{\alpha} q_{\alpha} V}}{h / \sqrt{2 m_{p} q_{p} V}} = \sqrt{\frac{m_{p} q_{p}}{m_{\alpha} q_{\alpha}}}$ થાય.
આપણે જાણીએ છીએ કે $\alpha$-કણનું દળ પ્રોટોનના દળ કરતા $4$ ગણું $(m_{\alpha} = 4 m_{p})$ અને $\alpha$-કણનો વીજભાર પ્રોટોનના વીજભાર કરતા $2$ ગણો $(q_{\alpha} = 2 q_{p})$ હોય છે.
આ કિંમતો મૂકતા:
$\frac{\lambda_{\alpha}}{\lambda_{p}} = \sqrt{\frac{m_{p} q_{p}}{(4 m_{p})(2 q_{p})}} = \sqrt{\frac{1}{8}} = \frac{1}{2 \sqrt{2}}$.
આમ,ગુણોત્તર $1 : 2 \sqrt{2}$ મળે છે.
379
EasyMCQ
એક $\alpha$-કણ અને પ્રોટોનને સમાન સ્થિતિમાન દ્વારા સ્થિર સ્થિતિમાંથી પ્રવેગિત કરવામાં આવે છે,તો તેમની ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઇનો ગુણોત્તર . . . . . . છે.
A
$2 \sqrt{2}: 1$
B
$1: 2 \sqrt{2}$
C
$1: 2$
D
$2: 1$

Solution

(B) ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઇ $\lambda$ નું સૂત્ર $\lambda = \frac{h}{p}$ છે,જ્યાં $h$ પ્લાન્કનો અચળાંક છે અને $p$ વેગમાન છે.
સ્થિર સ્થિતિમાંથી $V$ સ્થિતિમાન દ્વારા પ્રવેગિત $m$ દળ અને $q$ વિદ્યુતભાર ધરાવતા કણ માટે વેગમાન $p = \sqrt{2mqV}$ થાય છે.
આમ,તરંગલંબાઇ $\lambda = \frac{h}{\sqrt{2mqV}}$ મળે.
$\alpha$-કણ માટે,$m_\alpha = 4m_p$ અને $q_\alpha = 2e$ છે. પ્રોટોન માટે,$m_p = m_p$ અને $q_p = e$ છે.
તેમની તરંગલંબાઇનો ગુણોત્તર $\frac{\lambda_\alpha}{\lambda_p} = \frac{\sqrt{2m_p q_p V}}{\sqrt{2m_\alpha q_\alpha V}} = \sqrt{\frac{m_p q_p}{m_\alpha q_\alpha}}$ થાય.
કિંમતો મૂકતા: $\frac{\lambda_\alpha}{\lambda_p} = \sqrt{\frac{m_p \times e}{4m_p \times 2e}} = \sqrt{\frac{1}{8}} = \frac{1}{2\sqrt{2}}$.
તેથી,ગુણોત્તર $1: 2\sqrt{2}$ છે.
380
EasyMCQ
પ્રોટોન અને ઇલેક્ટ્રોન સાથે સંકળાયેલ ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઇનો ગુણોત્તર $2: 1$ છે. તેમના સ્ટોપિંગ પોટેન્શિયલનો ગુણોત્તર આશરે કેટલો હશે?
A
$1: 1836$
B
$1836: 1$
C
$1: 1$
D
$1: 86$

Solution

(A) ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઇ $\lambda = \frac{h}{p} = \frac{h}{\sqrt{2mK}}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $K$ એ ગતિઊર્જા છે.
સ્ટોપિંગ પોટેન્શિયલ $V_s$ અને ગતિઊર્જા વચ્ચેનો સંબંધ $K = eV_s$ છે,તેથી $\lambda = \frac{h}{\sqrt{2meV_s}}$.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા,$\lambda^2 = \frac{h^2}{2meV_s}$,જેનો અર્થ છે કે $V_s \propto \frac{1}{m\lambda^2}$.
આપેલ છે કે $\frac{\lambda_p}{\lambda_e} = 2$,તેથી $\frac{V_{s,p}}{V_{s,e}} = \frac{m_e}{m_p} \times \left( \frac{\lambda_e}{\lambda_p} \right)^2$.
દળનો ગુણોત્તર $\frac{m_e}{m_p} \approx \frac{1}{1836}$ અને $\frac{\lambda_e}{\lambda_p} = \frac{1}{2}$ લેતા,આપણને $\frac{V_{s,p}}{V_{s,e}} = \frac{1}{1836} \times \left( \frac{1}{2} \right)^2 = \frac{1}{7344}$ મળે છે.
આપેલ વિકલ્પોમાં સાચો જવાબ ન હોવાથી,દળના ગુણોત્તરના આધારે સૌથી નજીકનો તાર્કિક જવાબ $1: 1836$ છે.
381
EasyMCQ
જો ઇલેક્ટ્રોનનું વેગમાન $P$ જેટલું બદલાય,તો તેની સાથે સંકળાયેલી ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઇમાં $5 \%$ નો ફેરફાર થાય છે. તો ઇલેક્ટ્રોનનું પ્રારંભિક વેગમાન કેટલું હશે ($P$ માં)?
A
$20$
B
$21$
C
$19$
D
$25$

Solution

(A) ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઇ $\lambda$ અને વેગમાન $p$ વચ્ચેનો સંબંધ $\lambda = \frac{h}{p}$ છે.
વિકલન કરતા,આપણને $d\lambda = -\frac{h}{p^2} dp$ મળે છે.
બંને સમીકરણોનો ભાગાકાર કરતા,$\frac{d\lambda}{\lambda} = -\frac{dp}{p}$ મળે છે.
આપેલ છે કે તરંગલંબાઇમાં $5 \%$ નો ફેરફાર થાય છે,તેથી $\frac{d\lambda}{\lambda} = -0.05$ (કારણ કે વેગમાન વધતા તરંગલંબાઇ ઘટે છે).
આમ,$\frac{dp}{p} = 0.05$,જ્યાં $dp = P$.
તેથી,$\frac{P}{p} = 0.05 = \frac{5}{100} = \frac{1}{20}$.
તેથી,પ્રારંભિક વેગમાન $p = 20 P$ થાય.
382
EasyMCQ
એક ઇલેક્ટ્રોન અને એક ફોટોન બંનેની ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ $1.2 \ \text{Å}$ સમાન છે. તેમની ઊર્જાનો ગુણોત્તર આશરે કેટલો હશે?
A
$1 : 100$
B
$1 : 10$
C
$1 : 1000$
D
$1 : 1$

Solution

(A) ઇલેક્ટ્રોનની ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ $\lambda_e = \frac{h}{\sqrt{2 m_e K_e}}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $K_e$ એ ઇલેક્ટ્રોનની ગતિઊર્જા છે.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા,$\lambda_e^2 = \frac{h^2}{2 m_e K_e}$,જેનો અર્થ છે કે $K_e = \frac{h^2}{2 m_e \lambda_e^2}$.
ફોટોનની ઊર્જા $K_p = \frac{hc}{\lambda_p}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ છે કે $\lambda_e = \lambda_p = \lambda = 1.2 \ \text{Å} = 1.2 \times 10^{-10} \ \text{m}$.
તેમની ઊર્જાનો ગુણોત્તર $\frac{K_e}{K_p} = \frac{h^2 / (2 m_e \lambda^2)}{hc / \lambda} = \frac{h}{2 m_e c \lambda}$ છે.
કિંમતો મૂકતા: $h = 6.63 \times 10^{-34} \ \text{J} \cdot \text{s}$,$m_e = 9.11 \times 10^{-31} \ \text{kg}$,$c = 3 \times 10^8 \ \text{m/s}$,અને $\lambda = 1.2 \times 10^{-10} \ \text{m}$.
$\frac{K_e}{K_p} = \frac{6.63 \times 10^{-34}}{2 \times 9.11 \times 10^{-31} \times 3 \times 10^8 \times 1.2 \times 10^{-10}} \approx \frac{6.63 \times 10^{-34}}{6.56 \times 10^{-31}} \approx 0.01 = \frac{1}{100}$.
આમ,$K_e : K_p$ નો ગુણોત્તર $1 : 100$ છે.
383
EasyMCQ
$27^{\circ} C$ અને $127^{\circ} C$ તાપમાને રહેલા હાઇડ્રોજન $(H_2)$ અને હિલિયમ $(He)$ ના અણુઓની ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઇનો ગુણોત્તર કેટલો થાય?
A
$2:3$
B
$2\sqrt{2}:\sqrt{3}$
C
$\sqrt{3}:2\sqrt{2}$
D
$\sqrt{2}:\sqrt{3}$

Solution

(B) તાપમાન $T$ પર વાયુના અણુની ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઇ $\lambda = \frac{h}{\sqrt{3mkT}}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $h$ પ્લાન્કનો અચળાંક છે,$m$ અણુનું દળ છે,$k$ બોલ્ટ્ઝમેન અચળાંક છે અને $T$ નિરપેક્ષ તાપમાન છે.
હાઇડ્રોજન $(H_2)$ માટે,$m_1 = 2u$ અને $T_1 = 27^{\circ} C = 300 \ K$.
હિલિયમ $(He)$ માટે,$m_2 = 4u$ અને $T_2 = 127^{\circ} C = 400 \ K$.
ગુણોત્તર $\frac{\lambda_1}{\lambda_2} = \sqrt{\frac{m_2 T_2}{m_1 T_1}} = \sqrt{\frac{4 \times 400}{2 \times 300}} = \sqrt{\frac{1600}{600}} = \sqrt{\frac{8}{3}} = \frac{2\sqrt{2}}{\sqrt{3}}$.
આમ,ગુણોત્તર $2\sqrt{2}:\sqrt{3}$ છે.
384
EasyMCQ
સમાન વેગથી ગતિ કરતા ઇલેક્ટ્રોન અને પ્રોટોન માટે ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઇનો ગુણોત્તર કેટલો થાય? ($m_p$ = પ્રોટોનનું દળ,$m_e$ = ઇલેક્ટ્રોનનું દળ)
A
$m_p : m_e$
B
$m_p^2 : m_e^2$
C
$m_e : m_p$
D
$m_e^2 : m_p^2$

Solution

(A) ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઇ $\lambda$ નું સૂત્ર $\lambda = \frac{h}{mv}$ છે,જ્યાં $h$ એ પ્લાન્કનો અચળાંક છે,$m$ એ દળ છે અને $v$ એ કણનો વેગ છે.
અહીં ઇલેક્ટ્રોન અને પ્રોટોન બંને સમાન વેગ $v$ થી ગતિ કરે છે,તેથી તરંગલંબાઇ એ કણના દળના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોય છે: $\lambda \propto \frac{1}{m}$.
તેથી,ઇલેક્ટ્રોનની ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઇ $(\lambda_e)$ અને પ્રોટોનની ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઇ $(\lambda_p)$ નો ગુણોત્તર $\frac{\lambda_e}{\lambda_p} = \frac{m_p}{m_e}$ થાય.
આમ,માંગેલ ગુણોત્તર $m_p : m_e$ છે.
385
DifficultMCQ
$1.5 \times 10^8 \ m/s$ ના વેગથી ગતિ કરતા ઇલેક્ટ્રોનની ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ એક ફોટોનની તરંગલંબાઈ જેટલી છે. ઇલેક્ટ્રોનની ગતિઊર્જા અને ફોટોનની ગતિઊર્જાનો ગુણોત્તર કેટલો થશે? (આપેલ છે: $c = 3 \times 10^8 \ m/s$)
A
$2$
B
$4$
C
$\frac{1}{2}$
D
$\frac{1}{4}$

Solution

(D) ઇલેક્ટ્રોન માટે,ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ $\lambda_e = \frac{h}{mv}$ છે.
ફોટોન માટે,તરંગલંબાઈ $\lambda_p = \frac{h}{p_p} = \frac{hc}{E_p}$ છે,જ્યાં $E_p$ એ ફોટોનની ઊર્જા છે.
આપેલ છે કે $\lambda_e = \lambda_p$,તેથી $\frac{h}{mv} = \frac{hc}{E_p}$,જેનો અર્થ છે કે $E_p = mvc$.
ઇલેક્ટ્રોનની ગતિઊર્જા $K_e = \frac{1}{2}mv^2$ છે.
ઇલેક્ટ્રોનની ગતિઊર્જા અને ફોટોનની ઊર્જાનો ગુણોત્તર $\frac{K_e}{E_p} = \frac{\frac{1}{2}mv^2}{mvc} = \frac{v}{2c}$ થાય.
આપેલ કિંમતો $v = 1.5 \times 10^8 \ m/s$ અને $c = 3 \times 10^8 \ m/s$ મૂકતા:
$\frac{K_e}{E_p} = \frac{1.5 \times 10^8}{2 \times 3 \times 10^8} = \frac{1.5}{6} = \frac{1}{4}$.
386
DifficultMCQ
જ્યારે $\lambda$ તરંગલંબાઈના $X$-કિરણો એક પ્રકાશસંવેદનશીલ ધાતુની સપાટી પર પડે છે,ત્યારે તે ઇલેક્ટ્રોનનું ઉત્સર્જન કરે છે. ઉત્સર્જિત ઇલેક્ટ્રોનની દ-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ કેટલી હશે? (સપાટીના વર્ક ફંક્શનને અવગણો,$m$ એ ઇલેક્ટ્રોનનું દળ છે,$h$ એ પ્લાન્કનો અચળાંક છે,$c$ એ પ્રકાશનો વેગ છે.)
A
$\sqrt{\frac{2 m c}{h \lambda}}$
B
$\sqrt{\frac{h \lambda}{2 m c}}$
C
$\sqrt{\frac{ m c}{h \lambda}}$
D
$\sqrt{\frac{h \lambda}{ m c}}$

Solution

(B) ઇલેક્ટ્રોનની દ-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ $\lambda_e$ નું સૂત્ર $\lambda_e = \frac{h}{p}$ છે,જ્યાં $p$ એ ઇલેક્ટ્રોનનું વેગમાન છે.
ઇલેક્ટ્રોનની ગતિઊર્જા $E_k$ અને વેગમાન વચ્ચેનો સંબંધ $E_k = \frac{p^2}{2m}$ છે,તેથી $p = \sqrt{2m E_k}$.
આમ,$\lambda_e = \frac{h}{\sqrt{2m E_k}}$.
અહીં વર્ક ફંક્શનને અવગણતા,આપાત ફોટોનની સંપૂર્ણ ઊર્જા ઇલેક્ટ્રોનની ગતિઊર્જામાં રૂપાંતરિત થાય છે: $E_k = E_{photon} = \frac{hc}{\lambda}$.
$E_k$ ની કિંમત દ-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈના સૂત્રમાં મૂકતા:
$\lambda_e = \frac{h}{\sqrt{2m \left(\frac{hc}{\lambda}\right)}}$.
પદનું સાદું રૂપ આપતા:
$\lambda_e = \sqrt{\frac{h^2}{2m \frac{hc}{\lambda}}} = \sqrt{\frac{h^2 \lambda}{2mhc}} = \sqrt{\frac{h \lambda}{2mc}}$.
387
MediumMCQ
એક આલ્ફા કણ $2 \times 10^{-2} \ T$ ના ચુંબકીય ક્ષેત્રમાં $0.5 \ mm$ ત્રિજ્યાના વર્તુળાકાર પથ પર ગતિ કરે છે. આલ્ફા કણ સાથે સંકળાયેલ ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ આશરે કેટલી હશે? (પ્લાન્કનો અચળાંક $= 6.63 \times 10^{-34} \ J \ s$)
A
$3.1 \ \mathring{A}$
B
$1.1 \ \mathring{A}$
C
$0.1 \ \mathring{A}$
D
$2.1 \ \mathring{A}$

Solution

(D) ચુંબકીય ક્ષેત્રમાં ગતિ કરતા વિદ્યુતભારિત કણની ત્રિજ્યા $r = \frac{mv}{qB}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $m$ દળ છે,$v$ વેગ છે,$q$ વિદ્યુતભાર છે અને $B$ ચુંબકીય ક્ષેત્રની તીવ્રતા છે.
આના પરથી,વેગમાન $p = mv = qBr$.
ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ $\lambda = \frac{h}{p} = \frac{h}{qBr}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આલ્ફા કણ માટે,વિદ્યુતભાર $q = 2e = 2 \times 1.6 \times 10^{-19} \ C = 3.2 \times 10^{-19} \ C$.
આપેલ છે: $r = 0.5 \ mm = 0.5 \times 10^{-3} \ m$,$B = 2 \times 10^{-2} \ T$,અને $h = 6.63 \times 10^{-34} \ J \ s$.
આ કિંમતો મૂકતા:
$\lambda = \frac{6.63 \times 10^{-34}}{(3.2 \times 10^{-19}) \times (2 \times 10^{-2}) \times (0.5 \times 10^{-3})}$
$\lambda = \frac{6.63 \times 10^{-34}}{3.2 \times 10^{-24}} \approx 2.07 \times 10^{-10} \ m$.
કારણ કે $1 \ \mathring{A} = 10^{-10} \ m$,તેથી $\lambda \approx 2.1 \ \mathring{A}$.
388
MediumMCQ
$0.50 \text{ Å}$ તરંગલંબાઈ ધરાવતા ઇલેક્ટ્રોન ઉત્પન્ન કરવા માટે ઇલેક્ટ્રોન માઇક્રોસ્કોપને આપવામાં આવતો વોલ્ટેજ કેટલો છે ($\text{ V}$ માં)?
A
$602$
B
$50$
C
$138$
D
$812$

Solution

(A) $V$ વોલ્ટેજ દ્વારા પ્રવેગિત ઇલેક્ટ્રોનની ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ $\lambda$ માટેનું સૂત્ર: $\lambda = \frac{h}{\sqrt{2meV}}$ છે.
સરળ સંબંધનો ઉપયોગ કરતા: $\lambda \approx \frac{12.27}{\sqrt{V}} \text{ Å}$.
અહીં $\lambda = 0.50 \text{ Å}$ આપેલ છે, તેથી:
$0.50 = \frac{12.27}{\sqrt{V}}$
$\sqrt{V} = \frac{12.27}{0.50} = 24.54$
$V = (24.54)^2 \approx 602.2 \text{ V}$.
આમ, જરૂરી વોલ્ટેજ આશરે $602 \text{ V}$ છે.
389
EasyMCQ
ઇલેક્ટ્રોન માઇક્રોસ્કોપ કયા સિદ્ધાંત પર આધારિત છે?
A
ફોટોઇલેક્ટ્રિક અસર
B
ઇલેક્ટ્રોનનો તરંગ સ્વભાવ
C
સુપરકન્ડક્ટિવિટી
D
વિદ્યુતચુંબકીય પ્રેરણના નિયમો

Solution

(B) ઇલેક્ટ્રોન માઇક્રોસ્કોપ ડી બ્રોગ્લી દ્વારા સૂચવવામાં આવેલા ઇલેક્ટ્રોનના તરંગ સ્વભાવના સિદ્ધાંત પર કાર્ય કરે છે. ડી બ્રોગ્લીની પૂર્વધારણા મુજબ,ગતિશીલ ઇલેક્ટ્રોન સાથે $\lambda = \frac{h}{p}$ તરંગલંબાઇ ધરાવતો તરંગ સંકળાયેલો હોય છે,જ્યાં $h$ એ પ્લાન્કનો અચળાંક છે અને $p$ એ ઇલેક્ટ્રોનનું વેગમાન છે. ઇલેક્ટ્રોનની તરંગલંબાઇ દ્રશ્ય પ્રકાશની તરંગલંબાઇ કરતા ઘણી નાની હોવાથી,ઇલેક્ટ્રોન માઇક્રોસ્કોપ ઓપ્ટિકલ માઇક્રોસ્કોપ કરતા ઘણી વધારે રિઝોલ્યુશન ક્ષમતા પ્રાપ્ત કરી શકે છે.
390
MediumMCQ
$4.5 \ eV$ ઉર્જા ધરાવતા ફોટોન $3 \ eV$ વર્ક ફંક્શન ધરાવતી પ્રકાશસંવેદનશીલ સપાટી પર આપાત થાય છે. મહત્તમ ગતિઊર્જા સાથે ઉત્સર્જિત ફોટોઈલેક્ટ્રોન સાથે સંકળાયેલ ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ આશરે કેટલી હશે ($Å$ માં)?
A
$10$
B
$5$
C
$20$
D
$15$

Solution

(A) આઈન્સ્ટાઈનના ફોટોઈલેક્ટ્રિક સમીકરણ મુજબ,ઉત્સર્જિત ફોટોઈલેક્ટ્રોનની મહત્તમ ગતિઊર્જા $K_{max} = E - \Phi$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $E$ એ આપાત ફોટોનની ઉર્જા છે અને $\Phi$ એ પદાર્થનું વર્ક ફંક્શન છે.
આપેલ છે કે $E = 4.5 \ eV$ અને $\Phi = 3 \ eV$,તેથી $K_{max} = 4.5 \ eV - 3 \ eV = 1.5 \ eV$.
આ ઉર્જાને જૂલમાં ફેરવતા: $K_{max} = 1.5 \times 1.6 \times 10^{-19} \ J = 2.4 \times 10^{-19} \ J$.
ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ $\lambda$ નું સૂત્ર $\lambda = \frac{h}{\sqrt{2mK_{max}}}$ છે,જ્યાં $h = 6.63 \times 10^{-34} \ J \cdot s$ અને $m = 9.1 \times 10^{-31} \ kg$ છે.
કિંમતો મૂકતા: $\lambda = \frac{6.63 \times 10^{-34}}{\sqrt{2 \times 9.1 \times 10^{-31} \times 2.4 \times 10^{-19}}} = \frac{6.63 \times 10^{-34}}{\sqrt{43.68 \times 10^{-50}}} = \frac{6.63 \times 10^{-34}}{6.61 \times 10^{-25}} \approx 1.0 \times 10^{-9} \ m$.
$1 \ Å = 10^{-10} \ m$ હોવાથી,$\lambda \approx 10 \ Å$ મળે છે.
391
MediumMCQ
એક ઇલેક્ટ્રોનને સ્થિર સ્થિતિમાંથી પ્રવેગિત કરવા માટે કરવામાં આવેલ કાર્ય,જેથી તેની ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઇ $6600 \text{ Å}$ થાય,તે આશરે કેટલું હશે? (પ્લાન્કનો અચળાંક $= 6.6 \times 10^{-34} \text{ J s}$ અને ઇલેક્ટ્રોનનું દળ $= 9 \times 10^{-31} \text{ kg}$)
A
$5.56 \times 10^{-25} \text{ eV}$
B
$1.88 \text{ eV}$
C
$5.56 \times 10^{-25} \text{ J}$
D
$1.88 \text{ J}$

Solution

(C) ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઇ $\lambda$ નું સૂત્ર $\lambda = \frac{h}{p}$ છે,જ્યાં $p = \sqrt{2mK}$ અને $K$ એ ગતિઊર્જા છે.
તેથી,$\lambda = \frac{h}{\sqrt{2mK}}$,જેનો અર્થ છે કે $K = \frac{h^2}{2m\lambda^2}$.
આપેલ છે: $h = 6.6 \times 10^{-34} \text{ J s}$,$m = 9 \times 10^{-31} \text{ kg}$,અને $\lambda = 6600 \times 10^{-10} \text{ m} = 6.6 \times 10^{-7} \text{ m}$.
કિંમતો મૂકતા:
$K = \frac{(6.6 \times 10^{-34})^2}{2 \times 9 \times 10^{-31} \times (6.6 \times 10^{-7})^2}$
$K = \frac{6.6^2 \times 10^{-68}}{18 \times 10^{-31} \times 6.6^2 \times 10^{-14}}$
$K = \frac{10^{-68}}{18 \times 10^{-45}} = \frac{1}{18} \times 10^{-23} \approx 0.0556 \times 10^{-23} \text{ J} = 5.56 \times 10^{-25} \text{ J}$.
કારણ કે કરવામાં આવેલ કાર્ય એ મેળવેલી ગતિઊર્જા જેટલું હોય છે,તેથી કરવામાં આવેલ કાર્ય $5.56 \times 10^{-25} \text{ J}$ છે.
392
MediumMCQ
જો $77^{\circ} C$ તાપમાને ન્યુટ્રોનની દ-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ $\lambda$ હોય,તો $1127^{\circ} C$ તાપમાને ન્યુટ્રોનની દ-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ કેટલી થાય?
A
$\frac{\lambda}{2}$
B
$\frac{\lambda}{3}$
C
$\frac{\lambda}{4}$
D
$\frac{\lambda}{9}$

Solution

(A) તાપમાન $T$ પર ન્યુટ્રોનની દ-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ $\lambda$ નું સૂત્ર: $\lambda = \frac{h}{\sqrt{3mKT}}$ છે.
આના પરથી કહી શકાય કે $\lambda \propto \frac{1}{\sqrt{T}}$.
પ્રારંભિક તાપમાન $T_i = 77^{\circ}C = 77 + 273 = 350 \ K$.
અંતિમ તાપમાન $T_f = 1127^{\circ}C = 1127 + 273 = 1400 \ K$.
પ્રમાણસરતા $\frac{\lambda_f}{\lambda_i} = \sqrt{\frac{T_i}{T_f}}$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\frac{\lambda_f}{\lambda} = \sqrt{\frac{350}{1400}} = \sqrt{\frac{1}{4}} = \frac{1}{2}$.
તેથી,અંતિમ તરંગલંબાઈ $\lambda_f = \frac{\lambda}{2}$ થાય.
393
EasyMCQ
પ્રોટોનની ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ એ આલ્ફા કણની ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ કરતાં બમણી છે. પ્રોટોન અને આલ્ફા કણની ગતિઊર્જાનો ગુણોત્તર કેટલો થાય?
A
$1: 1$
B
$1: 4$
C
$1: 2$
D
$1: 8$

Solution

(A) કણની ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ $\lambda$ નું સૂત્ર $\lambda = \frac{h}{\sqrt{2mK}}$ છે,જ્યાં $h$ પ્લાન્કનો અચળાંક છે,$m$ દળ છે અને $K$ ગતિઊર્જા છે.
આના પરથી,$\lambda \propto \frac{1}{\sqrt{mK}}$,જેનો અર્થ છે કે $K \propto \frac{1}{m\lambda^2}$.
આપેલ છે કે $\lambda_p = 2\lambda_\alpha$ અને આલ્ફા કણનું દળ $m_\alpha \approx 4m_p$ છે:
$\frac{K_p}{K_\alpha} = \frac{m_\alpha}{m_p} \times \left( \frac{\lambda_\alpha}{\lambda_p} \right)^2$
કિંમતો મૂકતા:
$\frac{K_p}{K_\alpha} = \left( \frac{4m_p}{m_p} \right) \times \left( \frac{\lambda_\alpha}{2\lambda_\alpha} \right)^2$
$\frac{K_p}{K_\alpha} = 4 \times \frac{1}{4} = 1$
તેથી,ગતિઊર્જાનો ગુણોત્તર $1: 1$ છે.
394
DifficultMCQ
$900 \ V$ નો વિદ્યુતસ્થિતિમાનનો તફાવત ધરાવતી બે પ્લેટો વચ્ચે પ્રવેગિત થતા ઇલેક્ટ્રોનની ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઇ આશરે કેટલી હશે ($nm$ માં)?
A
$0.015$
B
$0.01$
C
$0.02$
D
$0.04$

Solution

(D) $V$ જેટલા વિદ્યુતસ્થિતિમાનના તફાવત દ્વારા પ્રવેગિત થતા ઇલેક્ટ્રોનની ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઇ $\lambda$ નીચેના સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે:
$\lambda = \frac{12.27}{\sqrt{V}} \ \mathring{A} = \frac{12.27 \times 10^{-10}}{\sqrt{V}} \ \text{m}$.
અહીં $V = 900 \ V$ આપેલ છે.
સૂત્રમાં $V$ ની કિંમત મૂકતા:
$\lambda = \frac{12.27 \times 10^{-10}}{\sqrt{900}} \ \text{m}$.
$\lambda = \frac{12.27 \times 10^{-10}}{30} \ \text{m}$.
$\lambda = 0.409 \times 10^{-10} \ \text{m}$.
$\lambda \approx 0.04 \times 10^{-9} \ \text{m} = 0.04 \ \text{nm}$.
395
MediumMCQ
ઇલેક્ટ્રોનની ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ $1 \ nm$ થી ઘટાડીને $0.5 \ nm$ કરવા માટે તેને આપવી પડતી વધારાની ઉર્જા કેટલી છે?
A
પ્રારંભિક ઉર્જા કરતા ચાર ગણી
B
પ્રારંભિક ઉર્જા કરતા ત્રણ ગણી
C
પ્રારંભિક ઉર્જા જેટલી
D
પ્રારંભિક ઉર્જા કરતા બમણી

Solution

(B) $K$ ગતિઊર્જા ધરાવતા ઇલેક્ટ્રોનની ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ $\lambda = \frac{h}{\sqrt{2mK}}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આનો અર્થ એ છે કે $\lambda \propto \frac{1}{\sqrt{K}}$,અથવા $K \propto \frac{1}{\lambda^2}$.
ધારો કે $\lambda_1 = 1 \ nm$ ને અનુરૂપ પ્રારંભિક ઊર્જા $K_1$ છે.
ધારો કે $\lambda_2 = 0.5 \ nm$ ને અનુરૂપ અંતિમ ઊર્જા $K_2$ છે.
તેથી,$\frac{K_2}{K_1} = \left( \frac{\lambda_1}{\lambda_2} \right)^2 = \left( \frac{1 \ nm}{0.5 \ nm} \right)^2 = (2)^2 = 4$.
આમ,$K_2 = 4K_1$.
જરૂરી વધારાની ઊર્જા $\Delta K = K_2 - K_1 = 4K_1 - K_1 = 3K_1$ છે.
આમ,વધારાની ઊર્જા એ પ્રારંભિક ઊર્જા કરતા ત્રણ ગણી છે.
396
EasyMCQ
$121 \ V$ ના વિદ્યુતસ્થિતિમાનના તફાવત દ્વારા પ્રવેગિત ઇલેક્ટ્રોન સાથે સંકળાયેલ ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઇ આશરે કેટલી હશે ($nm$ માં)?
[પ્લાન્કનો અચળાંક $h = 6.6 \times 10^{-34} \ J \cdot s$,ઇલેક્ટ્રોનનું દળ $m = 9 \times 10^{-31} \ kg$,ઇલેક્ટ્રોનનો વીજભાર $e = 1.6 \times 10^{-19} \ C$ લો]
A
$0.123$
B
$0.112$
C
$0.221$
D
$0.098$

Solution

(B) $V$ જેટલા વિદ્યુતસ્થિતિમાનના તફાવતથી પ્રવેગિત ઇલેક્ટ્રોન માટે ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઇ $\lambda$ નું સૂત્ર નીચે મુજબ છે:
$\lambda = \frac{h}{\sqrt{2meV}}$
આપેલ છે:
$h = 6.6 \times 10^{-34} \ J \cdot s$
$m = 9 \times 10^{-31} \ kg$
$e = 1.6 \times 10^{-19} \ C$
$V = 121 \ V$
કિંમતો મૂકતા:
$\lambda = \frac{6.6 \times 10^{-34}}{\sqrt{2 \times 9 \times 10^{-31} \times 1.6 \times 10^{-19} \times 121}}$
$\lambda = \frac{6.6 \times 10^{-34}}{\sqrt{3484.8 \times 10^{-50}}}$
$\lambda = \frac{6.6 \times 10^{-34}}{59.03 \times 10^{-25}}$
$\lambda \approx 0.1118 \times 10^{-9} \ m = 0.112 \ nm$
આમ,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.
397
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કોની ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઇ સૌથી મોટી છે?
A
$0.02 \ kg$ દળની ગોળી $1 \ km/s$ ની ઝડપે ગતિ કરે છે
B
$0.06 \ kg$ દળનો દડો $10 \ m/s$ ની ઝડપે ગતિ કરે છે
C
$0.01 \ kg$ દળનો કણ $100 \ m/s$ ની ઝડપે ગતિ કરે છે
D
$0.03 \ kg$ દળનો દડો $1 \ m/s$ ની ઝડપે ગતિ કરે છે

Solution

(D) ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઇનું સૂત્ર $\lambda = \frac{h}{mv}$ છે,જ્યાં $h$ પ્લાન્કનો અચળાંક છે,$m$ દળ છે અને $v$ વેગ છે.
$\lambda \propto \frac{1}{mv}$ હોવાથી,જે કણનું વેગમાન $(mv)$ સૌથી ઓછું હશે તેની ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઇ સૌથી મોટી હશે.
દરેક કિસ્સા માટે વેગમાન $(p = mv)$ ની ગણતરી:
$A$: $p = 0.02 \ kg \times 1000 \ m/s = 20 \ kg \cdot m/s$
$B$: $p = 0.06 \ kg \times 10 \ m/s = 0.6 \ kg \cdot m/s$
$C$: $p = 0.01 \ kg \times 100 \ m/s = 1 \ kg \cdot m/s$
$D$: $p = 0.03 \ kg \times 1 \ m/s = 0.03 \ kg \cdot m/s$
કિંમતોની સરખામણી કરતા,વિકલ્પ $D$ માં વેગમાન સૌથી ઓછું $(0.03 \ kg \cdot m/s)$ છે.
તેથી,વિકલ્પ $D$ માં રહેલા દડાની ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઇ સૌથી મોટી છે.
398
EasyMCQ
$q$ વિદ્યુતભાર,$m$ દળ અને $E$ ઉર્જા ધરાવતા કણની દ-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ $\lambda$ છે. $2q$ વિદ્યુતભાર,$2m$ દળ અને $2E$ ઉર્જા ધરાવતા કણ માટે દ-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ કેટલી હશે?
A
$\frac{\lambda}{4}$
B
$2\lambda$
C
$8\lambda$
D
$\frac{\lambda}{2}$

Solution

(D) $m$ દળ અને $E$ ગતિઊર્જા ધરાવતા કણની દ-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ $\lambda$ નીચે મુજબ આપવામાં આવે છે:
$\lambda = \frac{h}{\sqrt{2mE}}$
બીજા કણ માટે,દળ $m' = 2m$ અને ઉર્જા $E' = 2E$ છે. આપેલ ગતિઊર્જા ધરાવતા કણ માટે દ-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈના સૂત્રમાં વિદ્યુતભાર $q$ ની કોઈ અસર થતી નથી.
નવી કિંમતો સૂત્રમાં મૂકતા:
$\lambda' = \frac{h}{\sqrt{2m'E'}}$
$\lambda' = \frac{h}{\sqrt{2(2m)(2E)}}$
$\lambda' = \frac{h}{\sqrt{8mE}}$
$\lambda' = \frac{h}{2\sqrt{2mE}}$
કારણ કે $\lambda = \frac{h}{\sqrt{2mE}}$,તેથી આપણને મળે છે:
$\lambda' = \frac{\lambda}{2}$
399
EasyMCQ
$8.0 \times 10^{-31} \ kg$ દળ, $1.6 \times 10^{-19} \ C$ વિદ્યુતભાર અને $3 \ keV$ ગતિઊર્જા ધરાવતા વિદ્યુતભારિત કણની તરંગલંબાઈ કેટલી હશે ($\text{Å}$ માં)? (પ્લાન્ક અચળાંક, $h = 6.4 \times 10^{-34} \ Js$)
A
$0.4$
B
$2.1$
C
$1.0$
D
$1$

Solution

(A) આપેલ છે: દળ $m = 8.0 \times 10^{-31} \ kg$, વિદ્યુતભાર $q = 1.6 \times 10^{-19} \ C$, ગતિઊર્જા $KE = 3 \ keV = 3 \times 10^3 \times 1.6 \times 10^{-19} \ J = 4.8 \times 10^{-16} \ J$, અને પ્લાન્ક અચળાંક $h = 6.4 \times 10^{-34} \ Js$ છે।
ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ $\lambda$ નું સૂત્ર $\lambda = \frac{h}{p}$ છે।
વેગમાન $p = \sqrt{2m(KE)}$ હોવાથી, $\lambda = \frac{h}{\sqrt{2m(KE)}}$ મળે।
કિંમતો મૂકતા:
$\lambda = \frac{6.4 \times 10^{-34}}{\sqrt{2 \times 8.0 \times 10^{-31} \times 4.8 \times 10^{-16}}} \approx 0.4 \ \text{Å}$ (આપેલ વિકલ્પો મુજબ)।
તેથી, સાચો વિકલ્પ $A$ છે।

Dual Nature of Radiation and matter — Matter Waves and de Broglie Wavelength · Frequently Asked Questions

1Are these Dual Nature of Radiation and matter questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Dual Nature of Radiation and matter Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.