Gujarati

Basic , Modulus and Algebra of vectors Questions in Gujarati

Class 12 Mathematics · Vector Algebra · Basic , Modulus and Algebra of vectors

609+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 50 of 609 questions in Gujarati

251
EasyMCQ
બે બિંદુઓ $P$ અને $Q$ ધ્યાનમાં લો જેના સ્થાન સદિશો $\overrightarrow{OP} = 3\vec{a} - 2\vec{b}$ અને $\overrightarrow{OQ} = \vec{a} + \vec{b}$ છે. બિંદુ $R$ નો સ્થાન સદિશ શોધો જે $P$ અને $Q$ ને જોડતા રેખાખંડનું $2:1$ ગુણોત્તરમાં અંતઃવિભાજન કરે છે.
A
$\frac{5\vec{a}}{3}$
B
$\frac{5\vec{a} + 2\vec{b}}{3}$
C
$\frac{5\vec{a} - 2\vec{b}}{3}$
D
$\frac{5\vec{a} + \vec{b}}{3}$

Solution

(A) બિંદુ $P$ અને $Q$ ના સ્થાન સદિશો $\vec{p}$ અને $\vec{q}$ હોય,તો તેમને જોડતા રેખાખંડનું $m:n$ ગુણોત્તરમાં અંતઃવિભાજન કરતા બિંદુ $R$ નો સ્થાન સદિશ વિભાજન સૂત્ર દ્વારા મળે છે: $\overrightarrow{OR} = \frac{m\vec{q} + n\vec{p}}{m + n}$.
અહીં $\vec{p} = 3\vec{a} - 2\vec{b}$,$\vec{q} = \vec{a} + \vec{b}$,$m = 2$ અને $n = 1$ છે.
આ કિંમતો સૂત્રમાં મૂકતા:
$\overrightarrow{OR} = \frac{2(\vec{a} + \vec{b}) + 1(3\vec{a} - 2\vec{b})}{2 + 1}$
$\overrightarrow{OR} = \frac{2\vec{a} + 2\vec{b} + 3\vec{a} - 2\vec{b}}{3}$
$\overrightarrow{OR} = \frac{5\vec{a}}{3}$.
252
EasyMCQ
બે બિંદુઓ $P$ અને $Q$ ના સ્થાન સદિશો $\overrightarrow{OP} = 3\vec{a} - 2\vec{b}$ અને $\overrightarrow{OQ} = \vec{a} + \vec{b}$ છે. $P$ અને $Q$ ને જોડતી રેખાનું $2:1$ ના ગુણોત્તરમાં બહારની તરફ વિભાજન કરતા બિંદુ $R$ નો સ્થાન સદિશ શોધો.
A
$4\vec{b} - \vec{a}$
B
$2\vec{b} + \vec{a}$
C
$3\vec{b} - 2\vec{a}$
D
$5\vec{b} - \vec{a}$

Solution

(A) બિંદુઓ $P$ અને $Q$ ના સ્થાન સદિશો $\vec{p}$ અને $\vec{q}$ હોય,તો તેમને જોડતી રેખાનું $m:n$ ના ગુણોત્તરમાં બહારની તરફ વિભાજન કરતા બિંદુ $R$ નો સ્થાન સદિશ $\overrightarrow{OR} = \frac{m\vec{q} - n\vec{p}}{m - n}$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે.
અહીં $\vec{p} = 3\vec{a} - 2\vec{b}$,$\vec{q} = \vec{a} + \vec{b}$,$m = 2$ અને $n = 1$ આપેલ છે.
આ કિંમતો સૂત્રમાં મૂકતા:
$\overrightarrow{OR} = \frac{2(\vec{a} + \vec{b}) - 1(3\vec{a} - 2\vec{b})}{2 - 1}$
$\overrightarrow{OR} = \frac{2\vec{a} + 2\vec{b} - 3\vec{a} + 2\vec{b}}{1}$
$\overrightarrow{OR} = (2\vec{a} - 3\vec{a}) + (2\vec{b} + 2\vec{b})$
$\overrightarrow{OR} = 4\vec{b} - \vec{a}$.
253
Easy
નીચે આપેલા સદિશોના માન (magnitude) શોધો:
$\vec{a}=\hat{i}+\hat{j}+\hat{k} ; \quad \vec{b}=2 \hat{i}-7 \hat{j}-3 \hat{k} ; \quad \vec{c}=\frac{1}{\sqrt{3}} \hat{i}+\frac{1}{\sqrt{3}} \hat{j}-\frac{1}{\sqrt{3}} \hat{k}$

Solution

(N/A) સદિશ $\vec{v} = p\hat{i} + q\hat{j} + r\hat{k}$ નું માન શોધવાનું સૂત્ર $|\vec{v}| = \sqrt{p^2 + q^2 + r^2}$ છે.
સદિશ $\vec{a} = \hat{i} + \hat{j} + \hat{k}$ માટે:
$|\vec{a}| = \sqrt{(1)^2 + (1)^2 + (1)^2} = \sqrt{1 + 1 + 1} = \sqrt{3}$.
સદિશ $\vec{b} = 2\hat{i} - 7\hat{j} - 3\hat{k}$ માટે:
$|\vec{b}| = \sqrt{(2)^2 + (-7)^2 + (-3)^2} = \sqrt{4 + 49 + 9} = \sqrt{62}$.
સદિશ $\vec{c} = \frac{1}{\sqrt{3}}\hat{i} + \frac{1}{\sqrt{3}}\hat{j} - \frac{1}{\sqrt{3}}\hat{k}$ માટે:
$|\vec{c}| = \sqrt{\left(\frac{1}{\sqrt{3}}\right)^2 + \left(\frac{1}{\sqrt{3}}\right)^2 + \left(-\frac{1}{\sqrt{3}}\right)^2} = \sqrt{\frac{1}{3} + \frac{1}{3} + \frac{1}{3}} = \sqrt{1} = 1$.
254
Easy
સમાન માન ધરાવતા બે ભિન્ન સદિશો લખો.

Solution

ધારો કે $\vec{a} = (\hat{i} + 2\hat{j} + 3\hat{k})$ અને $\vec{b} = (2\hat{i} - \hat{j} - 3\hat{k})$ છે.
અહીં જોઈ શકાય છે કે $\vec{a}$ નું માન $|\vec{a}| = \sqrt{1^{2} + 2^{2} + 3^{2}} = \sqrt{1 + 4 + 9} = \sqrt{14}$ છે.
તે જ રીતે,$\vec{b}$ નું માન $|\vec{b}| = \sqrt{2^{2} + (-1)^{2} + (-3)^{2}} = \sqrt{4 + 1 + 9} = \sqrt{14}$ છે.
આમ,$|\vec{a}| = |\vec{b}| = \sqrt{14}$ થાય છે અને તેમના ઘટકો અલગ હોવાથી,$\vec{a}$ અને $\vec{b}$ એ સમાન માન ધરાવતા બે ભિન્ન સદિશો છે.
255
Easy
સમાન દિશા ધરાવતા બે ભિન્ન સદિશો લખો.

Solution

(N/A) ધારો કે $\vec{p} = (\hat{i} + \hat{j} + \hat{k})$ અને $\vec{q} = (2\hat{i} + 2\hat{j} + 2\hat{k})$ છે.
$\vec{p}$ ના દિકકોસાઇન નીચે મુજબ છે:
$l = \frac{1}{\sqrt{1^{2} + 1^{2} + 1^{2}}} = \frac{1}{\sqrt{3}}$,$m = \frac{1}{\sqrt{1^{2} + 1^{2} + 1^{2}}} = \frac{1}{\sqrt{3}}$,$n = \frac{1}{\sqrt{1^{2} + 1^{2} + 1^{2}}} = \frac{1}{\sqrt{3}}$.
$\vec{q}$ ના દિકકોસાઇન નીચે મુજબ છે:
$l = \frac{2}{\sqrt{2^{2} + 2^{2} + 2^{2}}} = \frac{2}{2\sqrt{3}} = \frac{1}{\sqrt{3}}$,$m = \frac{2}{\sqrt{2^{2} + 2^{2} + 2^{2}}} = \frac{2}{2\sqrt{3}} = \frac{1}{\sqrt{3}}$,$n = \frac{2}{\sqrt{2^{2} + 2^{2} + 2^{2}}} = \frac{2}{2\sqrt{3}} = \frac{1}{\sqrt{3}}$.
આમ,$\vec{p}$ અને $\vec{q}$ ના દિકકોસાઇન સમાન હોવાથી,બંને સદિશો સમાન દિશા ધરાવે છે.
256
EasyMCQ
$x$ અને $y$ ની કિંમતો શોધો જેથી સદિશો $2 \hat{i} + 3 \hat{j}$ અને $x \hat{i} + y \hat{j}$ સમાન થાય.
A
$x = 2, y = 3$
B
$x = 3, y = 2$
C
$x = 1, y = 4$
D
$x = 4, y = 1$

Solution

(A) બે સદિશો સમાન હોય જો અને માત્ર જો તેમના અનુરૂપ ઘટકો સમાન હોય.
આપેલ સદિશો $2 \hat{i} + 3 \hat{j}$ અને $x \hat{i} + y \hat{j}$ છે.
$\hat{i}$ અને $\hat{j}$ ના સહગુણકોની સરખામણી કરતા,આપણને મળે છે:
$x = 2$
$y = 3$
તેથી,$x = 2$ અને $y = 3$ એ માંગેલી કિંમતો છે.
257
EasyMCQ
શરૂઆતનું બિંદુ $(2,1)$ અને અંતિમ બિંદુ $(-5,7)$ ધરાવતા સદિશના અદિશ અને સદિશ ઘટકો શોધો.
A
અદિશ ઘટકો: $-7, 6$; સદિશ ઘટકો: $-7 \hat{i}, 6 \hat{j}$
B
અદિશ ઘટકો: $7, -6$; સદિશ ઘટકો: $7 \hat{i}, -6 \hat{j}$
C
અદિશ ઘટકો: $-7, 6$; સદિશ ઘટકો: $-7 \hat{i}, 6 \hat{j}$
D
અદિશ ઘટકો: $7, 6$; સદિશ ઘટકો: $7 \hat{i}, 6 \hat{j}$

Solution

(A) શરૂઆતનું બિંદુ $P(2,1)$ અને અંતિમ બિંદુ $Q(-5,7)$ ધરાવતો સદિશ $\overrightarrow{PQ}$ દ્વારા દર્શાવી શકાય છે.
$\overrightarrow{PQ} = (x_2 - x_1) \hat{i} + (y_2 - y_1) \hat{j}$
$P$ અને $Q$ ના યામો મૂકતા:
$\overrightarrow{PQ} = (-5 - 2) \hat{i} + (7 - 1) \hat{j}$
$\overrightarrow{PQ} = -7 \hat{i} + 6 \hat{j}$
આમ,અદિશ ઘટકો $-7$ અને $6$ છે.
સદિશ ઘટકો $-7 \hat{i}$ અને $6 \hat{j}$ છે.
258
EasyMCQ
સદિશો $\vec{a}=\hat{i}-2 \hat{j}+\hat{k}$,$\vec{b}=-2 \hat{i}+4 \hat{j}+5 \hat{k}$ અને $\vec{c}=\hat{i}-6 \hat{j}-7 \hat{k}$ નો સરવાળો શોધો.
A
$-4\hat{j}-\hat{k}$
B
$-2\hat{i}-4\hat{j}-\hat{k}$
C
$-4\hat{i}-4\hat{j}-\hat{k}$
D
$-4\hat{j}+\hat{k}$

Solution

(A) આપેલ સદિશો $\vec{a}=\hat{i}-2 \hat{j}+\hat{k}$,$\vec{b}=-2 \hat{i}+4 \hat{j}+5 \hat{k}$ અને $\vec{c}=\hat{i}-6 \hat{j}-7 \hat{k}$ છે.
સદિશોનો સરવાળો $\vec{a} + \vec{b} + \vec{c} = (\vec{a}_x + \vec{b}_x + \vec{c}_x)\hat{i} + (\vec{a}_y + \vec{b}_y + \vec{c}_y)\hat{j} + (\vec{a}_z + \vec{b}_z + \vec{c}_z)\hat{k}$ દ્વારા મળે છે.
ઘટકો મૂકતા:
$\vec{a} + \vec{b} + \vec{c} = (1 - 2 + 1)\hat{i} + (-2 + 4 - 6)\hat{j} + (1 + 5 - 7)\hat{k}$.
સહગુણકોની ગણતરી કરતા:
$x$-ઘટક: $1 - 2 + 1 = 0$.
$y$-ઘટક: $-2 + 4 - 6 = -4$.
$z$-ઘટક: $1 + 5 - 7 = -1$.
આમ,સરવાળો $0\hat{i} - 4\hat{j} - 1\hat{k} = -4\hat{j} - \hat{k}$ થાય છે.
259
EasyMCQ
સદિશ $\vec{a} = \hat{i} + \hat{j} + 2\hat{k}$ ની દિશામાં એકમ સદિશ શોધો.
A
$\frac{1}{\sqrt{6}}\hat{i} + \frac{1}{\sqrt{6}}\hat{j} + \frac{2}{\sqrt{6}}\hat{k}$
B
$\frac{1}{\sqrt{6}}\hat{i} - \frac{1}{\sqrt{6}}\hat{j} + \frac{2}{\sqrt{6}}\hat{k}$
C
$\frac{1}{\sqrt{6}}\hat{i} + \frac{1}{\sqrt{6}}\hat{j} - \frac{2}{\sqrt{6}}\hat{k}$
D
$\frac{1}{\sqrt{6}}\hat{i} - \frac{1}{\sqrt{6}}\hat{j} - \frac{2}{\sqrt{6}}\hat{k}$

Solution

(A) સદિશ $\vec{a} = \hat{i} + \hat{j} + 2\hat{k}$ ની દિશામાં એકમ સદિશ $\hat{a}$ એ $\hat{a} = \frac{\vec{a}}{|\vec{a}|}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
પ્રથમ,સદિશ $\vec{a}$ નું માન શોધો:
$|\vec{a}| = \sqrt{1^{2} + 1^{2} + 2^{2}} = \sqrt{1 + 1 + 4} = \sqrt{6}$.
હવે,સદિશ $\vec{a}$ ને તેના માન વડે ભાગતા:
$\hat{a} = \frac{\hat{i} + \hat{j} + 2\hat{k}}{\sqrt{6}} = \frac{1}{\sqrt{6}}\hat{i} + \frac{1}{\sqrt{6}}\hat{j} + \frac{2}{\sqrt{6}}\hat{k}$.
260
EasyMCQ
સદિશ $\overrightarrow{PQ}$ ની દિશામાં એકમ સદિશ શોધો,જ્યાં $P$ અને $Q$ બિંદુઓ અનુક્રમે $(1, 2, 3)$ અને $(4, 5, 6)$ છે.
A
$\frac{1}{\sqrt{3}}\hat{i} + \frac{1}{\sqrt{3}}\hat{j} + \frac{1}{\sqrt{3}}\hat{k}$
B
$\frac{1}{\sqrt{2}}\hat{i} + \frac{1}{\sqrt{2}}\hat{j} + \frac{1}{\sqrt{2}}\hat{k}$
C
$\frac{1}{3}\hat{i} + \frac{1}{3}\hat{j} + \frac{1}{3}\hat{k}$
D
$\frac{1}{\sqrt{6}}\hat{i} + \frac{1}{\sqrt{6}}\hat{j} + \frac{1}{\sqrt{6}}\hat{k}$

Solution

(A) આપેલા બિંદુઓ $P(1, 2, 3)$ અને $Q(4, 5, 6)$ છે.
સદિશ $\overrightarrow{PQ} = (4-1)\hat{i} + (5-2)\hat{j} + (6-3)\hat{k} = 3\hat{i} + 3\hat{j} + 3\hat{k}.$
$\overrightarrow{PQ}$ નું માન $|\overrightarrow{PQ}| = \sqrt{3^2 + 3^2 + 3^2} = \sqrt{9 + 9 + 9} = \sqrt{27} = 3\sqrt{3}.$
$\overrightarrow{PQ}$ ની દિશામાં એકમ સદિશ $\hat{u} = \frac{\overrightarrow{PQ}}{|\overrightarrow{PQ}|}$ છે.
$\hat{u} = \frac{3\hat{i} + 3\hat{j} + 3\hat{k}}{3\sqrt{3}} = \frac{3}{3\sqrt{3}}\hat{i} + \frac{3}{3\sqrt{3}}\hat{j} + \frac{3}{3\sqrt{3}}\hat{k} = \frac{1}{\sqrt{3}}\hat{i} + \frac{1}{\sqrt{3}}\hat{j} + \frac{1}{\sqrt{3}}\hat{k}.$
261
MediumMCQ
આપેલ સદિશો $\vec{a}=2 \hat{i}-\hat{j}+2 \hat{k}$ અને $\vec{b}=-\hat{i}+\hat{j}-\hat{k}$ માટે,સદિશ $\vec{a}+\vec{b}$ ની દિશામાં એકમ સદિશ શોધો.
A
$\frac{1}{\sqrt{2}}\hat{i} + \frac{1}{\sqrt{2}}\hat{k}$
B
$\frac{1}{2}\hat{i} + \frac{1}{2}\hat{k}$
C
$\hat{i} + \hat{k}$
D
$\frac{1}{\sqrt{3}}\hat{i} + \frac{1}{\sqrt{3}}\hat{j} + \frac{1}{\sqrt{3}}\hat{k}$

Solution

(A) આપેલ સદિશો $\vec{a} = 2\hat{i} - \hat{j} + 2\hat{k}$ અને $\vec{b} = -\hat{i} + \hat{j} - \hat{k}$ છે.
પ્રથમ,સરવાળો $\vec{a} + \vec{b}$ શોધો:
$\vec{a} + \vec{b} = (2 - 1)\hat{i} + (-1 + 1)\hat{j} + (2 - 1)\hat{k} = \hat{i} + 0\hat{j} + \hat{k} = \hat{i} + \hat{k}$.
હવે,પરિણામી સદિશ $\vec{a} + \vec{b}$ નું માન શોધો:
$|\vec{a} + \vec{b}| = \sqrt{1^2 + 0^2 + 1^2} = \sqrt{1 + 1} = \sqrt{2}$.
$\vec{a} + \vec{b}$ ની દિશામાં એકમ સદિશ $\frac{\vec{a} + \vec{b}}{|\vec{a} + \vec{b}|}$ દ્વારા મળે છે:
$\frac{\hat{i} + \hat{k}}{\sqrt{2}} = \frac{1}{\sqrt{2}}\hat{i} + \frac{1}{\sqrt{2}}\hat{k}$.
262
EasyMCQ
સદિશ $5 \hat{i}-\hat{j}+2 \hat{k}$ ની દિશામાં $8$ એકમ માન ધરાવતો સદિશ શોધો.
A
$\frac{40}{\sqrt{30}}\hat{i} - \frac{8}{\sqrt{30}}\hat{j} + \frac{16}{\sqrt{30}}\hat{k}$
B
$\frac{40}{\sqrt{30}}\hat{i} + \frac{8}{\sqrt{30}}\hat{j} - \frac{16}{\sqrt{30}}\hat{k}$
C
$\frac{8}{\sqrt{30}}\hat{i} - \frac{40}{\sqrt{30}}\hat{j} + \frac{16}{\sqrt{30}}\hat{k}$
D
$\frac{40}{\sqrt{30}}\hat{i} - \frac{16}{\sqrt{30}}\hat{j} + \frac{8}{\sqrt{30}}\hat{k}$

Solution

(A) ધારો કે $\vec{a} = 5\hat{i} - \hat{j} + 2\hat{k}$.
$\vec{a}$ નું માન $|\vec{a}| = \sqrt{5^2 + (-1)^2 + 2^2} = \sqrt{25 + 1 + 4} = \sqrt{30}$ છે.
$\vec{a}$ ની દિશામાં એકમ સદિશ $\hat{a} = \frac{\vec{a}}{|\vec{a}|} = \frac{5\hat{i} - \hat{j} + 2\hat{k}}{\sqrt{30}}$ છે.
$\vec{a}$ ની દિશામાં $8$ એકમ માન ધરાવતો સદિશ $8\hat{a} = 8 \left( \frac{5\hat{i} - \hat{j} + 2\hat{k}}{\sqrt{30}} \right)$ છે.
આમ,માંગેલ સદિશ $\frac{40}{\sqrt{30}}\hat{i} - \frac{8}{\sqrt{30}}\hat{j} + \frac{16}{\sqrt{30}}\hat{k}$ છે.
263
Easy
દર્શાવો કે સદિશો $2 \hat{i}-3 \hat{j}+4 \hat{k}$ અને $-4 \hat{i}+6 \hat{j}-8 \hat{k}$ સમરેખ છે.

Solution

(N/A) ધારો કે $\vec{a} = 2 \hat{i} - 3 \hat{j} + 4 \hat{k}$ અને $\vec{b} = -4 \hat{i} + 6 \hat{j} - 8 \hat{k}$ છે.
આપણે જોઈએ છીએ કે $\vec{b} = -4 \hat{i} + 6 \hat{j} - 8 \hat{k}$.
$-2$ સામાન્ય લેતા,આપણને મળે છે $\vec{b} = -2(2 \hat{i} - 3 \hat{j} + 4 \hat{k})$.
આને $\vec{b} = -2 \vec{a}$ તરીકે લખી શકાય છે.
અહીં $\vec{b} = \lambda \vec{a}$ છે,જ્યાં $\lambda = -2$,જે દર્શાવે છે કે બંને સદિશો એકબીજાના અદિશ ગુણિત છે.
તેથી,આપેલા સદિશો સમરેખ છે.
264
EasyMCQ
સદિશ $\hat{i}+2 \hat{j}+3 \hat{k}$ ના દિકકોસાઇન શોધો.
A
$\left(\frac{1}{\sqrt{14}}, \frac{2}{\sqrt{14}}, \frac{3}{\sqrt{14}}\right)$
B
$\left(\frac{1}{\sqrt{14}}, \frac{2}{\sqrt{14}}, \frac{4}{\sqrt{14}}\right)$
C
$\left(\frac{2}{\sqrt{14}}, \frac{1}{\sqrt{14}}, \frac{3}{\sqrt{14}}\right)$
D
$\left(\frac{3}{\sqrt{14}}, \frac{2}{\sqrt{14}}, \frac{1}{\sqrt{14}}\right)$

Solution

(A) ધારો કે સદિશ $\vec{a} = \hat{i} + 2\hat{j} + 3\hat{k}$ છે.
સદિશનું માન $|\vec{a}| = \sqrt{1^2 + 2^2 + 3^2} = \sqrt{1 + 4 + 9} = \sqrt{14}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
સદિશ $a\hat{i} + b\hat{j} + c\hat{k}$ ના દિકકોસાઇન $(l, m, n)$ એ $\left(\frac{a}{|\vec{a}|}, \frac{b}{|\vec{a}|}, \frac{c}{|\vec{a}|}\right)$ દ્વારા મળે છે.
કિંમતો મૂકતા,આપણને દિકકોસાઇન $\left(\frac{1}{\sqrt{14}}, \frac{2}{\sqrt{14}}, \frac{3}{\sqrt{14}}\right)$ મળે છે.
265
Easy
સાબિત કરો કે સદિશ $\hat{i}+\hat{j}+\hat{k}$ એ $OX, OY$ અને $OZ$ અક્ષો સાથે સમાન ખૂણે નમેલો છે.

Solution

(A) ધારો કે $\vec{a} = \hat{i} + \hat{j} + \hat{k}$.
સદિશ $\vec{a}$ નું માન $|\vec{a}| = \sqrt{1^{2} + 1^{2} + 1^{2}} = \sqrt{3}$ છે.
સદિશ $\vec{a}$ ના દિક્કોસાઈન $(l, m, n)$ એ એકમ સદિશ $\hat{a} = \frac{\vec{a}}{|\vec{a}|}$ ના ઘટકો દ્વારા મળે છે.
તેથી,$l = \frac{1}{\sqrt{3}}$,$m = \frac{1}{\sqrt{3}}$,અને $n = \frac{1}{\sqrt{3}}$.
ધારો કે $\alpha, \beta,$ અને $\gamma$ એ સદિશ $\vec{a}$ દ્વારા $OX, OY,$ અને $OZ$ અક્ષોની ધન દિશાઓ સાથે બનાવેલા ખૂણા છે.
તો,$\cos \alpha = l = \frac{1}{\sqrt{3}}$,$\cos \beta = m = \frac{1}{\sqrt{3}}$,અને $\cos \gamma = n = \frac{1}{\sqrt{3}}$.
અહીં $\cos \alpha = \cos \beta = \cos \gamma$ હોવાથી,$\alpha = \beta = \gamma$ થાય છે.
આમ,સદિશ $\hat{i} + \hat{j} + \hat{k}$ એ $OX, OY,$ અને $OZ$ અક્ષો સાથે સમાન ખૂણે નમેલો છે.
266
EasyMCQ
બિંદુ $R$ નો સ્થાન સદિશ શોધો જે $P$ અને $Q$ ને જોડતી રેખાને,જેના સ્થાન સદિશો અનુક્રમે $\hat{i}+2 \hat{j}-\hat{k}$ અને $-\hat{i}+\hat{j}+\hat{k}$ છે,તેને $2: 1$ ના ગુણોત્તરમાં અંતઃવિભાજન કરે છે.
A
$-\frac{1}{3} \hat{i}+\frac{4}{3} \hat{j}+\frac{1}{3} \hat{k}$
B
$\frac{1}{3} \hat{i}+\frac{4}{3} \hat{j}+\frac{1}{3} \hat{k}$
C
$-\frac{1}{3} \hat{i}-\frac{4}{3} \hat{j}+\frac{1}{3} \hat{k}$
D
$\frac{1}{3} \hat{i}-\frac{4}{3} \hat{j}-\frac{1}{3} \hat{k}$

Solution

(A) બે બિંદુઓ $P$ અને $Q$ જેના સ્થાન સદિશો $\vec{a}$ અને $\vec{b}$ છે,તેમને $m:n$ ના ગુણોત્તરમાં અંતઃવિભાજન કરતા બિંદુ $R$ નો સ્થાન સદિશ શોધવાનું સૂત્ર: $\vec{r} = \frac{m\vec{b} + n\vec{a}}{m+n}$ છે.
અહીં,$\vec{a} = \hat{i} + 2\hat{j} - \hat{k}$,$\vec{b} = -\hat{i} + \hat{j} + \hat{k}$,$m = 2$,અને $n = 1$ છે.
આ કિંમતો સૂત્રમાં મૂકતા:
$\vec{r} = \frac{2(-\hat{i} + \hat{j} + \hat{k}) + 1(\hat{i} + 2\hat{j} - \hat{k})}{2+1}$
$\vec{r} = \frac{(-2\hat{i} + 2\hat{j} + 2\hat{k}) + (\hat{i} + 2\hat{j} - \hat{k})}{3}$
$\vec{r} = \frac{(-2+1)\hat{i} + (2+2)\hat{j} + (2-1)\hat{k}}{3}$
$\vec{r} = \frac{-\hat{i} + 4\hat{j} + \hat{k}}{3} = -\frac{1}{3}\hat{i} + \frac{4}{3}\hat{j} + \frac{1}{3}\hat{k}$.
267
MediumMCQ
બિંદુ $R$ નો સ્થાન સદિશ શોધો જે $P$ અને $Q$ ને જોડતી રેખાને,જેના સ્થાન સદિશો અનુક્રમે $\hat{i}+2 \hat{j}-\hat{k}$ અને $-\hat{i}+\hat{j}+\hat{k}$ છે,તેને $2: 1$ ના ગુણોત્તરમાં બહારથી વિભાજન કરે છે.
A
$-3 \hat{i}+3 \hat{k}$
B
$-2 \hat{i}+3 \hat{j}+\hat{k}$
C
$-3 \hat{i}+2 \hat{j}+\hat{k}$
D
$-\hat{i}+3 \hat{j}+2 \hat{k}$

Solution

(A) બે બિંદુઓ $P$ અને $Q$ ના સ્થાન સદિશો $\vec{a}$ અને $\vec{b}$ હોય અને તેમને જોડતી રેખાનું $m: n$ ગુણોત્તરમાં બહારથી વિભાજન કરતા બિંદુ $R$ નો સ્થાન સદિશ $\vec{r} = \frac{m \vec{b} - n \vec{a}}{m - n}$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે.
અહીં આપેલ સ્થાન સદિશો $\vec{a} = \hat{i} + 2 \hat{j} - \hat{k}$ અને $\vec{b} = -\hat{i} + \hat{j} + \hat{k}$ છે અને ગુણોત્તર $m: n = 2: 1$ છે.
સૂત્રમાં કિંમતો મૂકતા:
$\vec{r} = \frac{2(-\hat{i} + \hat{j} + \hat{k}) - 1(\hat{i} + 2 \hat{j} - \hat{k})}{2 - 1}$
$= \frac{-2 \hat{i} + 2 \hat{j} + 2 \hat{k} - \hat{i} - 2 \hat{j} + \hat{k}}{1}$
$= -3 \hat{i} + 3 \hat{k}$.
268
EasyMCQ
$P(2, 3, 4)$ અને $Q(4, 1, -2)$ બિંદુઓને જોડતા સદિશના મધ્યબિંદુનો સ્થાન સદિશ શોધો.
A
$3\hat{i} + 2\hat{j} + \hat{k}$
B
$2\hat{i} + 3\hat{j} + 4\hat{k}$
C
$4\hat{i} + \hat{j} - 2\hat{k}$
D
$6\hat{i} + 4\hat{j} + 2\hat{k}$

Solution

(A) બિંદુઓ $P(2, 3, 4)$ અને $Q(4, 1, -2)$ ને જોડતા રેખાખંડના મધ્યબિંદુ $R$ નો સ્થાન સદિશ મધ્યબિંદુના સૂત્ર દ્વારા મેળવવામાં આવે છે: $\overrightarrow{OR} = \frac{\overrightarrow{OP} + \overrightarrow{OQ}}{2}$.
અહીં $\overrightarrow{OP} = 2\hat{i} + 3\hat{j} + 4\hat{k}$ અને $\overrightarrow{OQ} = 4\hat{i} + \hat{j} - 2\hat{k}$ છે.
આ કિંમતો મૂકતા:
$\overrightarrow{OR} = \frac{(2\hat{i} + 3\hat{j} + 4\hat{k}) + (4\hat{i} + \hat{j} - 2\hat{k})}{2}$
ઘટકોને જૂથબદ્ધ કરતા:
$\overrightarrow{OR} = \frac{(2 + 4)\hat{i} + (3 + 1)\hat{j} + (4 - 2)\hat{k}}{2}$
$\overrightarrow{OR} = \frac{6\hat{i} + 4\hat{j} + 2\hat{k}}{2}$
$\overrightarrow{OR} = 3\hat{i} + 2\hat{j} + \hat{k}$.
269
EasyMCQ
ત્રિકોણ $ABC$ (આકૃતિ) માં,નીચેનામાંથી કયું સાચું નથી:
Question diagram
A
$\overrightarrow{ AB }+\overrightarrow{ BC }+\overrightarrow{ CA }=\overrightarrow{0}$
B
$\overrightarrow{ AB }+\overrightarrow{ BC }-\overrightarrow{ CA }=\overrightarrow{0}$
C
$\overrightarrow{ AB }+\overrightarrow{ BC }-\overrightarrow{ AC }=\overrightarrow{0}$
D
$\overrightarrow{ AB }-\overrightarrow{ CB }+\overrightarrow{ CA }=\overrightarrow{0}$

Solution

(B) સદિશ સરવાળાના ત્રિકોણના નિયમ મુજબ,ત્રિકોણ $ABC$ માં,આપણી પાસે છે:
$\overrightarrow{ AB } + \overrightarrow{ BC } = \overrightarrow{ AC }$
હવે દરેક વિકલ્પનું મૂલ્યાંકન કરીએ:
$(A) \overrightarrow{ AB } + \overrightarrow{ BC } + \overrightarrow{ CA } = \overrightarrow{ AC } + \overrightarrow{ CA } = \overrightarrow{ AC } - \overrightarrow{ AC } = \overrightarrow{0}$. આ સાચું છે.
$(B) \overrightarrow{ AB } + \overrightarrow{ BC } - \overrightarrow{ CA } = \overrightarrow{ AC } - \overrightarrow{ CA } = \overrightarrow{ AC } + \overrightarrow{ AC } = 2\overrightarrow{ AC } \neq \overrightarrow{0}$. આ સાચું નથી.
$(C) \overrightarrow{ AB } + \overrightarrow{ BC } - \overrightarrow{ AC } = \overrightarrow{ AC } - \overrightarrow{ AC } = \overrightarrow{0}$. આ સાચું છે.
$(D) \overrightarrow{ AB } - \overrightarrow{ CB } + \overrightarrow{ CA } = \overrightarrow{ AB } + \overrightarrow{ BC } + \overrightarrow{ CA } = \overrightarrow{ AC } + \overrightarrow{ CA } = \overrightarrow{0}$. આ સાચું છે.
તેથી,જે વિધાન સાચું નથી તે $(B)$ છે.
270
EasyMCQ
જો $\vec{a}$ અને $\vec{b}$ બે સમરેખ સદિશો હોય,તો નીચેનામાંથી કયું ખોટું છે?
A
$\vec{b}=\lambda \vec{a},$ કોઈ અદિશ $\lambda$ માટે
B
$\vec{a}=\pm \vec{b}$
C
$\vec{a}$ અને $\vec{b}$ ના અનુરૂપ ઘટકો પ્રમાણમાં નથી.
D
બંને સદિશો $\vec{a}$ અને $\vec{b}$ સમાન દિશા ધરાવે છે,પરંતુ અલગ મૂલ્યો ધરાવે છે.

Solution

(C) જો $\vec{a}$ અને $\vec{b}$ બે સમરેખ સદિશો હોય,તો તેઓ એક જ રેખાને સમાંતર હોય છે.
$1$. વ્યાખ્યા મુજબ,કોઈ અદિશ $\lambda \neq 0$ માટે $\vec{b}=\lambda \vec{a}$ થાય. તેથી,વિકલ્પ $A$ સાચો છે.
$2$. જો $\lambda = \pm 1$ હોય,તો $\vec{a} = \pm \vec{b}$ થાય. આ સમરેખતાની એક વિશિષ્ટ સ્થિતિ છે,તેથી વિકલ્પ $B$ એક શક્ય ગુણધર્મ છે.
$3$. જો $\vec{a} = a_1 \hat{i} + a_2 \hat{j} + a_3 \hat{k}$ અને $\vec{b} = b_1 \hat{i} + b_2 \hat{j} + b_3 \hat{k}$ હોય,તો $\vec{b} = \lambda \vec{a}$ નો અર્થ છે કે $b_1 = \lambda a_1, b_2 = \lambda a_2, b_3 = \lambda a_3$. આનો અર્થ એ છે કે $\frac{b_1}{a_1} = \frac{b_2}{a_2} = \frac{b_3}{a_3} = \lambda$. આમ,ઘટકો પ્રમાણમાં હોય છે. વિકલ્પ $C$ કહે છે કે તેઓ પ્રમાણમાં નથી,જે ખોટું છે.
$4$. સમરેખ સદિશો સમાન અથવા વિરુદ્ધ દિશા ધરાવી શકે છે. વિકલ્પ $D$ દાવો કરે છે કે તેમની દિશા સમાન જ હોવી જોઈએ,જે હંમેશા સાચું નથી.
271
EasyMCQ
જો બે સદિશો $\vec{a}$ અને $\vec{b}$ માટે $|\vec{a}|=2, |\vec{b}|=3$ અને $\vec{a} \cdot \vec{b}=4$ હોય,તો $|\vec{a}-\vec{b}|$ શોધો.
A
$\sqrt{5}$
B
$2$
C
$3$
D
$4$

Solution

(A) આપણે જાણીએ છીએ કે $|\vec{a} - \vec{b}|^2 = (\vec{a} - \vec{b}) \cdot (\vec{a} - \vec{b})$.
અદિશ ગુણાકારનું વિસ્તરણ કરતા:
$|\vec{a} - \vec{b}|^2 = \vec{a} \cdot \vec{a} - \vec{a} \cdot \vec{b} - \vec{b} \cdot \vec{a} + \vec{b} \cdot \vec{b}$.
ગુણધર્મો $\vec{a} \cdot \vec{a} = |\vec{a}|^2$,$\vec{b} \cdot \vec{b} = |\vec{b}|^2$,અને $\vec{a} \cdot \vec{b} = \vec{b} \cdot \vec{a}$ નો ઉપયોગ કરતા:
$|\vec{a} - \vec{b}|^2 = |\vec{a}|^2 - 2(\vec{a} \cdot \vec{b}) + |\vec{b}|^2$.
આપેલ કિંમતો $|\vec{a}| = 2$,$|\vec{b}| = 3$,અને $\vec{a} \cdot \vec{b} = 4$ મૂકતા:
$|\vec{a} - \vec{b}|^2 = (2)^2 - 2(4) + (3)^2$.
$|\vec{a} - \vec{b}|^2 = 4 - 8 + 9$.
$|\vec{a} - \vec{b}|^2 = 5$.
તેથી,$|\vec{a} - \vec{b}| = \sqrt{5}$.
272
Easy
કોઈપણ બે સદિશો $\vec{a}$ અને $\vec{b}$ માટે,આપણી પાસે હંમેશા $|\vec{a}+\vec{b}| \leq|\vec{a}|+|\vec{b}|$ હોય છે (ત્રિકોણ અસમતા).
Question diagram

Solution

(N/A) જો $\vec{a}=\vec{0}$ અથવા $\vec{b}=\vec{0}$ હોય તો આ અસમતા સ્વાભાવિક રીતે સાચી છે. તેથી,ધારો કે $|\vec{a}| \neq 0$ અને $|\vec{b}| \neq 0.$ તો,
$|\vec{a} + \vec{b}|^2 = (\vec{a} + \vec{b}) \cdot (\vec{a} + \vec{b})$
$= \vec{a} \cdot \vec{a} + \vec{a} \cdot \vec{b} + \vec{b} \cdot \vec{a} + \vec{b} \cdot \vec{b}$
$= |\vec{a}|^2 + 2(\vec{a} \cdot \vec{b}) + |\vec{b}|^2$ (કારણ કે અદિશ ગુણાકાર ક્રમનો નિયમ પાળે છે)
$\leq |\vec{a}|^2 + 2|\vec{a} \cdot \vec{b}| + |\vec{b}|^2$ (કારણ કે દરેક $x \in \mathbb{R}$ માટે $x \leq |x|$)
$\leq |\vec{a}|^2 + 2|\vec{a}||\vec{b}| + |\vec{b}|^2$ (કોશી-શ્વાર્ટ્ઝ અસમતા મુજબ,$|\vec{a} \cdot \vec{b}| \leq |\vec{a}||\vec{b}|$)
$= (|\vec{a}| + |\vec{b}|)^2$
બંને બાજુ વર્ગમૂળ લેતા,આપણને મળે છે:
$|\vec{a} + \vec{b}| \leq |\vec{a}| + |\vec{b}|$
273
Medium
બતાવો કે બિંદુઓ $A (-2 \hat{i}+3 \hat{j}+5 \hat{k})$,$B (\hat{i}+2 \hat{j}+3 \hat{k})$ અને $C (7 \hat{i}-\hat{k})$ સમરેખ છે.

Solution

(N/A) ધારો કે બિંદુઓ $A$,$B$ અને $C$ ના સ્થાન સદિશો $\vec{a} = -2\hat{i} + 3\hat{j} + 5\hat{k}$,$\vec{b} = \hat{i} + 2\hat{j} + 3\hat{k}$,અને $\vec{c} = 7\hat{i} - \hat{k}$ છે.
પ્રથમ,આપણે સદિશો $\vec{AB}$ અને $\vec{BC}$ ની ગણતરી કરીએ:
$\vec{AB} = \vec{b} - \vec{a} = (1 - (-2))\hat{i} + (2 - 3)\hat{j} + (3 - 5)\hat{k} = 3\hat{i} - \hat{j} - 2\hat{k}$
$\vec{BC} = \vec{c} - \vec{b} = (7 - 1)\hat{i} + (0 - 2)\hat{j} + (-1 - 3)\hat{k} = 6\hat{i} - 2\hat{j} - 4\hat{k}$
અહીં નોંધો કે $\vec{BC} = 2(3\hat{i} - \hat{j} - 2\hat{k}) = 2\vec{AB}$.
કારણ કે $\vec{BC}$ એ $\vec{AB}$ નો અદિશ ગુણાંક છે અને તેઓ સામાન્ય બિંદુ $B$ ધરાવે છે,તેથી સદિશો સમાંતર છે અને બિંદુઓ $A$,$B$ અને $C$ સમરેખ છે.
274
Medium
દર્શાવો કે આપેલા ત્રણેય સદિશો એકમ સદિશ છે:
$\frac{1}{7}(2 \hat{i}+3 \hat{j}+6 \hat{k}), \frac{1}{7}(3 \hat{i}-6 \hat{j}+2 \hat{k}), \frac{1}{7}(6 \hat{i}+2 \hat{j}-3 \hat{k})$
વધુમાં,દર્શાવો કે તેઓ એકબીજાને પરસ્પર લંબ છે.

Solution

ધારો કે $\vec{a}=\frac{1}{7}(2 \hat{i}+3 \hat{j}+6 \hat{k})=\frac{2}{7} \hat{i}+\frac{3}{7} \hat{j}+\frac{6}{7} \hat{k}$
$\vec{b}=\frac{1}{7}(3 \hat{i}-6 \hat{j}+2 \hat{k})=\frac{3}{7} \hat{i}-\frac{6}{7} \hat{j}+\frac{2}{7} \hat{k}$
$\vec{c}=\frac{1}{7}(6 \hat{i}+2 \hat{j}-3 \hat{k})=\frac{6}{7} \hat{i}+\frac{2}{7} \hat{j}-\frac{3}{7} \hat{k}$
$|\vec{a}|=\sqrt{(\frac{2}{7})^{2}+(\frac{3}{7})^{2}+(\frac{6}{7})^{2}}=\sqrt{\frac{4}{49}+\frac{9}{49}+\frac{36}{49}}=\sqrt{\frac{49}{49}}=1$
$|\vec{b}|=\sqrt{(\frac{3}{7})^{2}+(-\frac{6}{7})^{2}+(\frac{2}{7})^{2}}=\sqrt{\frac{9}{49}+\frac{36}{49}+\frac{4}{49}}=\sqrt{\frac{49}{49}}=1$
$|\vec{c}|=\sqrt{(\frac{6}{7})^{2}+(\frac{2}{7})^{2}+(-\frac{3}{7})^{2}}=\sqrt{\frac{36}{49}+\frac{4}{49}+\frac{9}{49}}=\sqrt{\frac{49}{49}}=1$
આમ,આપેલા ત્રણેય સદિશો એકમ સદિશ છે.
$\vec{a} \cdot \vec{b}=\frac{2}{7} \times \frac{3}{7}+\frac{3}{7} \times(-\frac{6}{7})+\frac{6}{7} \times \frac{2}{7}=\frac{6}{49}-\frac{18}{49}+\frac{12}{49}=0$
$\vec{b} \cdot \vec{c}=\frac{3}{7} \times \frac{6}{7}+(-\frac{6}{7}) \times \frac{2}{7}+\frac{2}{7} \times(-\frac{3}{7})=\frac{18}{49}-\frac{12}{49}-\frac{6}{49}=0$
$\vec{c} \cdot \vec{a}=\frac{6}{7} \times \frac{2}{7}+\frac{2}{7} \times \frac{3}{7}+(-\frac{3}{7}) \times \frac{6}{7}=\frac{12}{49}+\frac{6}{49}-\frac{18}{49}=0$
દરેક જોડીનો ડોટ ગુણાકાર $0$ હોવાથી,આપેલા ત્રણેય સદિશો એકબીજાને પરસ્પર લંબ છે.
275
EasyMCQ
જો $\vec{a} \cdot \vec{a}=0$ અને $\vec{a} \cdot \vec{b}=0$ હોય,તો સદિશ $\vec{b}$ વિશે શું નિષ્કર્ષ કાઢી શકાય?
A
$\vec{b}$ શૂન્ય સદિશ હોવો જોઈએ.
B
$\vec{b}$ એકમ સદિશ હોવો જોઈએ.
C
$\vec{b}$ કોઈપણ સદિશ હોઈ શકે છે.
D
$\vec{b}$ એ $\vec{a}$ ને લંબ હોવો જોઈએ.

Solution

(C) આપેલ છે કે $\vec{a} \cdot \vec{a}=0$ અને $\vec{a} \cdot \vec{b}=0$.
અદિશ ગુણાકારના ગુણધર્મ મુજબ,$\vec{a} \cdot \vec{a} = |\vec{a}|^2$.
કારણ કે $\vec{a} \cdot \vec{a} = 0$,તેથી $|\vec{a}|^2 = 0$,જેનો અર્થ છે કે $|\vec{a}| = 0$.
તેથી,$\vec{a}$ એ શૂન્ય સદિશ છે $(\vec{a} = \vec{0})$.
હવે,બીજી શરત $\vec{a} \cdot \vec{b} = 0$ ધ્યાનમાં લો. કારણ કે $\vec{a} = \vec{0}$,સમીકરણ $\vec{0} \cdot \vec{b} = 0$ બને છે.
આ સમીકરણ અવકાશમાં કોઈપણ સદિશ $\vec{b}$ માટે સાચું છે.
આમ,$\vec{b}$ કોઈપણ સદિશ હોઈ શકે છે.
276
EasyMCQ
જો $\vec{a}$ એ $a$ માન ધરાવતો શૂન્યેતર સદિશ હોય અને $\lambda$ એ શૂન્યેતર અદિશ હોય,તો $\lambda \vec{a}$ એકમ સદિશ થાય જો
A
$\lambda=1$
B
$a=\frac{1}{|\lambda|}$
C
$a=|\lambda|$
D
$\lambda=-1$

Solution

(B) સદિશ $\lambda \vec{a}$ એ એકમ સદિશ છે જો તેનું માન $1$ હોય,એટલે કે $|\lambda \vec{a}| = 1$.
સદિશના માનના ગુણધર્મ $|k \vec{v}| = |k| |\vec{v}|$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને મળે છે:
$|\lambda| |\vec{a}| = 1$
આપેલ છે કે $\vec{a}$ નું માન $a$ છે,તેથી $|\vec{a}| = a$ મૂકતા:
$|\lambda| a = 1$
$a$ માટે ઉકેલતા,આપણને મળે છે:
$a = \frac{1}{|\lambda|}$
આમ,$\lambda \vec{a}$ એ એકમ સદિશ છે જો $a = \frac{1}{|\lambda|}$ હોય.
સાચો જવાબ $B$ છે.
277
MediumMCQ
જો એક એકમ સદિશ $\vec{a}$ એ $\hat{i}$ સાથે $\frac{\pi}{3}$,$\hat{j}$ સાથે $\frac{\pi}{4}$ અને $\hat{k}$ સાથે લઘુકોણ $\theta$ બનાવતો હોય,તો $\theta$ અને $\vec{a}$ ના ઘટકો શોધો.
A
$\theta = \frac{\pi}{3}, \vec{a} = \left(\frac{1}{2}, \frac{1}{\sqrt{2}}, \frac{1}{2}\right)$
B
$\theta = \frac{\pi}{4}, \vec{a} = \left(\frac{1}{\sqrt{2}}, \frac{1}{2}, \frac{1}{2}\right)$
C
$\theta = \frac{\pi}{6}, \vec{a} = \left(\frac{1}{2}, \frac{1}{2}, \frac{1}{\sqrt{2}}\right)$
D
$\theta = \frac{\pi}{3}, \vec{a} = \left(\frac{1}{\sqrt{2}}, \frac{1}{\sqrt{2}}, 0\right)$

Solution

(A) ધારો કે એકમ સદિશ $\vec{a} = a_{1}\hat{i} + a_{2}\hat{j} + a_{3}\hat{k}$ છે.
કારણ કે $\vec{a}$ એકમ સદિશ છે,તેથી $|\vec{a}| = 1$.
$\vec{a}$ ના દિક્કોસાઇન $\cos \alpha, \cos \beta, \cos \gamma$ છે,જ્યાં $\alpha = \frac{\pi}{3}, \beta = \frac{\pi}{4}$,અને $\gamma = \theta$.
આમ,$a_{1} = \cos \frac{\pi}{3} = \frac{1}{2}$,$a_{2} = \cos \frac{\pi}{4} = \frac{1}{\sqrt{2}}$,અને $a_{3} = \cos \theta$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $\cos^{2} \alpha + \cos^{2} \beta + \cos^{2} \gamma = 1$.
કિંમતો મૂકતા: $\left(\frac{1}{2}\right)^{2} + \left(\frac{1}{\sqrt{2}}\right)^{2} + \cos^{2} \theta = 1$.
$\frac{1}{4} + \frac{1}{2} + \cos^{2} \theta = 1$.
$\frac{3}{4} + \cos^{2} \theta = 1 \Rightarrow \cos^{2} \theta = \frac{1}{4}$.
$\theta$ લઘુકોણ હોવાથી,$\cos \theta = \frac{1}{2}$,જેનો અર્થ છે કે $\theta = \frac{\pi}{3}$.
તેથી,$\vec{a}$ ના ઘટકો $\left(\frac{1}{2}, \frac{1}{\sqrt{2}}, \frac{1}{2}\right)$ છે.
278
Medium
આપેલ છે કે $\vec{a} \cdot \vec{b} = 0$ અને $\vec{a} \times \vec{b} = \vec{0}$. તો તમે સદિશો $\vec{a}$ અને $\vec{b}$ વિશે શું નિષ્કર્ષ કાઢી શકો?

Solution

(A) આપેલ છે કે $\vec{a} \cdot \vec{b} = 0$. આનો અર્થ એ છે કે કાં તો $|\vec{a}| = 0$ અથવા $|\vec{b}| = 0$,અથવા $\vec{a} \perp \vec{b}$ (જો બંને શૂન્યતર સદિશો હોય).
આપેલ છે કે $\vec{a} \times \vec{b} = \vec{0}$. આનો અર્થ એ છે કે કાં તો $|\vec{a}| = 0$ અથવા $|\vec{b}| = 0$,અથવા $\vec{a} \parallel \vec{b}$ (જો બંને શૂન્યતર સદિશો હોય).
બે શૂન્યતર સદિશો એકસાથે લંબ અને સમાંતર હોઈ શકે નહીં,તેથી એકમાત્ર શક્યતા એ છે કે ઓછામાં ઓછો એક સદિશ શૂન્ય સદિશ હોવો જોઈએ.
તેથી,આપણે નિષ્કર્ષ કાઢીએ છીએ કે કાં તો $\vec{a} = \vec{0}$ અથવા $\vec{b} = \vec{0}$.
279
Easy
$XY$-સમતલમાં આવેલા તમામ એકમ સદિશો લખો.

Solution

(N/A) ધારો કે $\vec{r} = x \hat{i} + y \hat{j}$ એ $XY$-સમતલમાં એક એકમ સદિશ છે.
કારણ કે $\vec{r}$ એક એકમ સદિશ છે,તેનું માન $|\vec{r}| = 1$ છે,જેનો અર્થ છે કે $\sqrt{x^2 + y^2} = 1$,અથવા $x^2 + y^2 = 1$.
આપણે $XY$-સમતલમાં એકમ વર્તુળ પરના કોઈપણ બિંદુને પ્રાચલ $\theta$ નો ઉપયોગ કરીને દર્શાવી શકીએ છીએ,જ્યાં $\theta \in [0, 2\pi)$.
આમ,આપણે $x = \cos \theta$ અને $y = \sin \theta$ લઈ શકીએ છીએ.
આ કિંમતોને $\vec{r}$ ના સમીકરણમાં મૂકતા,આપણને મળે છે:
$\vec{r} = \cos \theta \hat{i} + \sin \theta \hat{j}$
જ્યાં $\theta$ એ સદિશ દ્વારા ધન $X$-અક્ષ સાથે બનાવેલો ખૂણો છે.
જેમ $\theta$ એ $0$ થી $2\pi$ સુધી બદલાય છે,તેમ આ સમીકરણ $XY$-સમતલના તમામ શક્ય એકમ સદિશો દર્શાવે છે.
280
EasyMCQ
$XY$-સમતલમાં એક એકમ સદિશ લખો,જે $x$-અક્ષની ધન દિશા સાથે $30^{\circ}$ નો ખૂણો બનાવે છે.
A
$\frac{\sqrt{3}}{2} \hat{i} + \frac{1}{2} \hat{j}$
B
$\frac{1}{2} \hat{i} + \frac{\sqrt{3}}{2} \hat{j}$
C
$\frac{\sqrt{3}}{2} \hat{i} - \frac{1}{2} \hat{j}$
D
$\frac{1}{2} \hat{i} - \frac{\sqrt{3}}{2} \hat{j}$

Solution

(A) $XY$-સમતલમાં $x$-અક્ષની ધન દિશા સાથે $\theta$ ખૂણો બનાવતો એકમ સદિશ $\vec{r} = \cos \theta \hat{i} + \sin \theta \hat{j}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
અહીં $\theta = 30^{\circ}$ આપેલ છે.
$\theta$ ની કિંમત મૂકતા:
$\vec{r} = \cos 30^{\circ} \hat{i} + \sin 30^{\circ} \hat{j}$
આપણે જાણીએ છીએ કે $\cos 30^{\circ} = \frac{\sqrt{3}}{2}$ અને $\sin 30^{\circ} = \frac{1}{2}$,તેથી:
$\vec{r} = \frac{\sqrt{3}}{2} \hat{i} + \frac{1}{2} \hat{j}$.
281
Easy
બિંદુઓ $P(x_{1}, y_{1}, z_{1})$ અને $Q(x_{2}, y_{2}, z_{2})$ ને જોડતા સદિશના અદિશ ઘટકો અને માન શોધો.

Solution

બિંદુઓ $P(x_{1}, y_{1}, z_{1})$ અને $Q(x_{2}, y_{2}, z_{2})$ ને જોડતો સદિશ સ્થાનાંતર સદિશ $\overrightarrow{PQ}$ દ્વારા મળે છે.
$\overrightarrow{PQ} = Q \text{ નો સ્થાન સદિશ} - P \text{ નો સ્થાન સદિશ}$
$= (x_{2} - x_{1})\hat{i} + (y_{2} - y_{1})\hat{j} + (z_{2} - z_{1})\hat{k}$
સદિશ $\overrightarrow{PQ}$ ના અદિશ ઘટકો $(x_{2} - x_{1})$,$(y_{2} - y_{1})$ અને $(z_{2} - z_{1})$ છે.
સદિશ $\overrightarrow{PQ}$ નું માન $|\overrightarrow{PQ}| = \sqrt{(x_{2} - x_{1})^{2} + (y_{2} - y_{1})^{2} + (z_{2} - z_{1})^{2}}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
282
MediumMCQ
એક છોકરી પશ્ચિમ દિશામાં $4 \, km$ ચાલે છે,ત્યારબાદ તે ઉત્તરથી $30^{\circ}$ પૂર્વ દિશામાં $3 \, km$ ચાલે છે અને અટકી જાય છે. તેના પ્રારંભિક બિંદુથી છોકરીનું સ્થાનાંતર શોધો.
A
$\frac{-5}{2} \hat{i}+\frac{3 \sqrt{3}}{2} \hat{j}$
B
$\frac{-3}{2} \hat{i}+\frac{3 \sqrt{3}}{2} \hat{j}$
C
$\frac{-5}{2} \hat{i}+\frac{\sqrt{3}}{2} \hat{j}$
D
$\frac{5}{2} \hat{i}+\frac{3 \sqrt{3}}{2} \hat{j}$

Solution

(A) ધારો કે $O$ એ ઉગમબિંદુ $(0,0)$ છે જે છોકરીનું પ્રારંભિક સ્થાન દર્શાવે છે.
છોકરી પશ્ચિમ દિશામાં $4 \, km$ ચાલે છે. તેથી,બિંદુ $A$ નું સ્થાન $(-4, 0)$ છે,જેને $\overrightarrow{OA} = -4 \hat{i}$ તરીકે દર્શાવી શકાય.
બિંદુ $A$ થી,તે ઉત્તરથી $30^{\circ}$ પૂર્વ દિશામાં $3 \, km$ ચાલે છે. આનો અર્થ એ છે કે ધન $y$-અક્ષ (ઉત્તર) સાથેનો ખૂણો પૂર્વ તરફ $30^{\circ}$ છે. ધન $x$-અક્ષ (પૂર્વ) સાથેનો ખૂણો $90^{\circ} - 30^{\circ} = 60^{\circ}$ છે.
સ્થાનાંતર સદિશ $\overrightarrow{AB}$ ને આ રીતે લખી શકાય:
$\overrightarrow{AB} = 3(\cos 60^{\circ} \hat{i} + \sin 60^{\circ} \hat{j})$
$= 3(\frac{1}{2} \hat{i} + \frac{\sqrt{3}}{2} \hat{j}) = \frac{3}{2} \hat{i} + \frac{3 \sqrt{3}}{2} \hat{j}$.
કુલ સ્થાનાંતર $\overrightarrow{OB}$ એ સદિશ સરવાળા દ્વારા મળે છે:
$\overrightarrow{OB} = \overrightarrow{OA} + \overrightarrow{AB}$
$= -4 \hat{i} + (\frac{3}{2} \hat{i} + \frac{3 \sqrt{3}}{2} \hat{j})$
$= (-4 + \frac{3}{2}) \hat{i} + \frac{3 \sqrt{3}}{2} \hat{j}$
$= \frac{-8+3}{2} \hat{i} + \frac{3 \sqrt{3}}{2} \hat{j}$
$= \frac{-5}{2} \hat{i} + \frac{3 \sqrt{3}}{2} \hat{j}$.
આમ,તેના પ્રારંભિક બિંદુથી છોકરીનું સ્થાનાંતર $\frac{-5}{2} \hat{i} + \frac{3 \sqrt{3}}{2} \hat{j}$ છે.
Solution diagram
283
Medium
જો $\vec{a}=\vec{b}+\vec{c}$ હોય,તો શું તે સત્ય છે કે $|\vec{a}|=|\vec{b}|+|\vec{c}|$ ? તમારા જવાબનું સમર્થન કરો.
Question diagram

Solution

(N/A) $\Delta ABC$ માં,ધારો કે $\overrightarrow{CB}=\vec{a}, \overrightarrow{CA}=\vec{b},$ અને $\overrightarrow{AB}=\vec{c}$ (આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ).
હવે,સદિશ સરવાળાના ત્રિકોણના નિયમ મુજબ,આપણી પાસે $\vec{a}=\vec{b}+\vec{c}$ છે.
તે સ્પષ્ટ છે કે $|\vec{a}|, |\vec{b}|,$ અને $|\vec{c}|$ એ $\Delta ABC$ ની બાજુઓની લંબાઈ દર્શાવે છે.
વળી,તે જાણીતો ભૌમિતિક ગુણધર્મ છે કે ત્રિકોણની કોઈપણ બે બાજુઓની લંબાઈનો સરવાળો હંમેશા ત્રીજી બાજુ કરતા વધારે હોય છે.
તેથી,$|\vec{a}| < |\vec{b}| + |\vec{c}|.$
આમ,તે સત્ય નથી કે $|\vec{a}| = |\vec{b}| + |\vec{c}|.$
Solution diagram
284
EasyMCQ
$x$ ની કઈ કિંમત માટે $x(\hat{i}+\hat{j}+\hat{k})$ એકમ સદિશ બને?
A
$1/\sqrt{3}$
B
$-1/\sqrt{3}$
C
$\pm 1/\sqrt{3}$
D
$1/3$

Solution

(C) સદિશ $\vec{v} = x(\hat{i}+\hat{j}+\hat{k})$ એકમ સદિશ છે જો તેનું માન $1$ હોય,એટલે કે $|\vec{v}| = 1$.
સદિશનું માન $|x(\hat{i}+\hat{j}+\hat{k})| = |x| \sqrt{1^2 + 1^2 + 1^2} = |x| \sqrt{3}$ થાય.
માનને $1$ સાથે સરખાવતા,$|x| \sqrt{3} = 1$ મળે.
આથી $|x| = \frac{1}{\sqrt{3}}$ થાય.
તેથી,$x = \pm \frac{1}{\sqrt{3}}$ મળે.
285
MediumMCQ
$5$ એકમ માન ધરાવતો અને સદિશો $\vec{a}=2 \hat{i}+3 \hat{j}-\hat{k}$ અને $\vec{b}=\hat{i}-2 \hat{j}+\hat{k}$ ના પરિણામી સદિશને સમાંતર સદિશ શોધો.
A
$\pm \frac{3 \sqrt{10}}{2} \hat{i} \pm \frac{\sqrt{10}}{2} \hat{j}$
B
$\pm \frac{3 \sqrt{10}}{2} \hat{i} \pm \frac{\sqrt{10}}{2} \hat{k}$
C
$\pm \frac{5 \sqrt{10}}{2} \hat{i} \pm \frac{\sqrt{10}}{2} \hat{j}$
D
$\pm \frac{3 \sqrt{10}}{2} \hat{j} \pm \frac{\sqrt{10}}{2} \hat{i}$

Solution

(A) આપેલ સદિશો $\vec{a}=2 \hat{i}+3 \hat{j}-\hat{k}$ અને $\vec{b}=\hat{i}-2 \hat{j}+\hat{k}$ છે.
ધારો કે $\vec{c}$ એ પરિણામી સદિશ છે,તેથી $\vec{c} = \vec{a} + \vec{b}$.
$\vec{c} = (2+1) \hat{i} + (3-2) \hat{j} + (-1+1) \hat{k} = 3 \hat{i} + \hat{j}$.
$\vec{c}$ નું માન $|\vec{c}| = \sqrt{3^2 + 1^2} = \sqrt{9+1} = \sqrt{10}$ છે.
$\vec{c}$ ની દિશામાં એકમ સદિશ $\hat{c} = \frac{\vec{c}}{|\vec{c}|} = \frac{3 \hat{i} + \hat{j}}{\sqrt{10}}$ છે.
$\vec{c}$ ને સમાંતર $5$ એકમ માન ધરાવતો સદિશ $\pm 5 \hat{c}$ દ્વારા મળે છે.
$\pm 5 \left( \frac{3 \hat{i} + \hat{j}}{\sqrt{10}} \right) = \pm \frac{5}{\sqrt{10}} (3 \hat{i} + \hat{j}) = \pm \frac{5 \sqrt{10}}{10} (3 \hat{i} + \hat{j}) = \pm \frac{\sqrt{10}}{2} (3 \hat{i} + \hat{j}) = \pm \frac{3 \sqrt{10}}{2} \hat{i} \pm \frac{\sqrt{10}}{2} \hat{j}$.
286
MediumMCQ
જો $\vec{a}=\hat{i}+\hat{j}+\hat{k}, \vec{b}=2 \hat{i}-\hat{j}+3 \hat{k}$ અને $\vec{c}=\hat{i}-2 \hat{j}+\hat{k}$ હોય,તો સદિશ $2 \vec{a}-\vec{b}+3 \vec{c}$ ને સમાંતર એકમ સદિશ શોધો.
A
$\frac{3}{\sqrt{22}}\hat{i} - \frac{3}{\sqrt{22}}\hat{j} + \frac{2}{\sqrt{22}}\hat{k}$
B
$\frac{1}{\sqrt{22}}\hat{i} - \frac{3}{\sqrt{22}}\hat{j} + \frac{2}{\sqrt{22}}\hat{k}$
C
$\frac{3}{\sqrt{22}}\hat{i} + \frac{3}{\sqrt{22}}\hat{j} + \frac{2}{\sqrt{22}}\hat{k}$
D
$\frac{3}{\sqrt{22}}\hat{i} - \frac{3}{\sqrt{22}}\hat{j} - \frac{2}{\sqrt{22}}\hat{k}$

Solution

(A) આપેલ સદિશો $\vec{a}=\hat{i}+\hat{j}+\hat{k}, \vec{b}=2 \hat{i}-\hat{j}+3 \hat{k}$ અને $\vec{c}=\hat{i}-2 \hat{j}+\hat{k}$ છે.
ધારો કે $\vec{v} = 2 \vec{a}-\vec{b}+3 \vec{c}.$
કિંમતો મૂકતા,$\vec{v} = 2(\hat{i}+\hat{j}+\hat{k})-(2 \hat{i}-\hat{j}+3 \hat{k})+3(\hat{i}-2 \hat{j}+\hat{k}).$
વિસ્તરણ કરતા,$\vec{v} = (2\hat{i}+2\hat{j}+2\hat{k}) - (2\hat{i}-\hat{j}+3\hat{k}) + (3\hat{i}-6\hat{j}+3\hat{k}).$
ઘટકોને જૂથબદ્ધ કરતા,$\vec{v} = (2-2+3)\hat{i} + (2+1-6)\hat{j} + (2-3+3)\hat{k} = 3\hat{i}-3\hat{j}+2\hat{k}.$
$\vec{v}$ નું માન $|\vec{v}| = \sqrt{3^{2}+(-3)^{2}+2^{2}} = \sqrt{9+9+4} = \sqrt{22}.$
$\vec{v}$ ને સમાંતર એકમ સદિશ $\hat{v} = \frac{\vec{v}}{|\vec{v}|} = \frac{3\hat{i}-3\hat{j}+2\hat{k}}{\sqrt{22}} = \frac{3}{\sqrt{22}}\hat{i} - \frac{3}{\sqrt{22}}\hat{j} + \frac{2}{\sqrt{22}}\hat{k}$ થાય.
287
Medium
બિંદુ $R$ નો સ્થાન સદિશ શોધો જે $P$ અને $Q$ ને જોડતી રેખાને,જેના સ્થાન સદિશો $(2 \vec{a}+\vec{b})$ અને $(\vec{a}-3 \vec{b})$ છે,તેને $1:2$ ના ગુણોત્તરમાં બહારથી વિભાજિત કરે છે. સાબિત કરો કે $P$ એ રેખાખંડ $RQ$ નું મધ્યબિંદુ છે.

Solution

(N/A) આપેલ સ્થાન સદિશો $\overrightarrow{OP} = 2\vec{a} + \vec{b}$ અને $\overrightarrow{OQ} = \vec{a} - 3\vec{b}$ છે.
બિંદુ $R$ એ રેખાખંડ $PQ$ ને $1:2$ ના ગુણોત્તરમાં બહારથી વિભાજિત કરે છે. વિભાજન સૂત્ર મુજબ,$\overrightarrow{OR} = \frac{m\overrightarrow{OQ} - n\overrightarrow{OP}}{m-n}$.
કિંમતો મૂકતા:
$\overrightarrow{OR} = \frac{1(\vec{a} - 3\vec{b}) - 2(2\vec{a} + \vec{b})}{1 - 2}$
$= \frac{\vec{a} - 3\vec{b} - 4\vec{a} - 2\vec{b}}{-1}$
$= \frac{-3\vec{a} - 5\vec{b}}{-1} = 3\vec{a} + 5\vec{b}$.
$P$ એ $RQ$ નું મધ્યબિંદુ છે તે દર્શાવવા માટે,$RQ$ નું મધ્યબિંદુ શોધીએ:
મધ્યબિંદુ $= \frac{\overrightarrow{OR} + \overrightarrow{OQ}}{2} = \frac{(3\vec{a} + 5\vec{b}) + (\vec{a} - 3\vec{b})}{2}$
$= \frac{4\vec{a} + 2\vec{b}}{2} = 2\vec{a} + \vec{b} = \overrightarrow{OP}$.
આમ,$RQ$ નું મધ્યબિંદુ $P$ હોવાથી,$P$ એ રેખાખંડ $RQ$ નું મધ્યબિંદુ છે.
288
EasyMCQ
સદિશો $\vec{a}=2 \hat{i}-\hat{j}+2 \hat{k}$ અને $\vec{b}=-\hat{i}+\hat{j}+3 \hat{k}$ ના સરવાળાની દિશામાં એકમ સદિશ શોધો.
A
$\frac{1}{\sqrt{26}}(\hat{i}+5 \hat{k})$
B
$\frac{1}{\sqrt{26}}(\hat{i}-5 \hat{k})$
C
$\frac{1}{\sqrt{26}}(-\hat{i}+5 \hat{k})$
D
$\frac{1}{\sqrt{26}}(\hat{i}+\hat{j}+5 \hat{k})$

Solution

(A) ધારો કે $\vec{c}$ એ સદિશો $\vec{a}$ અને $\vec{b}$ નો સરવાળો છે.
$\vec{c} = \vec{a} + \vec{b} = (2 \hat{i} - \hat{j} + 2 \hat{k}) + (-\hat{i} + \hat{j} + 3 \hat{k})$
$\vec{c} = (2-1) \hat{i} + (-1+1) \hat{j} + (2+3) \hat{k} = \hat{i} + 0 \hat{j} + 5 \hat{k} = \hat{i} + 5 \hat{k}$
હવે,$\vec{c}$ નું માન શોધો:
$|\vec{c}| = \sqrt{1^2 + 0^2 + 5^2} = \sqrt{1 + 25} = \sqrt{26}$
$\vec{c}$ ની દિશામાં એકમ સદિશ $\hat{c} = \frac{\vec{c}}{|\vec{c}|}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$\hat{c} = \frac{\hat{i} + 5 \hat{k}}{\sqrt{26}} = \frac{1}{\sqrt{26}} \hat{i} + \frac{5}{\sqrt{26}} \hat{k}$.
289
MediumMCQ
જો $P$ અને $Q$ બિંદુઓ અનુક્રમે $(1,3,2)$ અને $(-1,0,8)$ હોય,તો $\overrightarrow{PQ}$ ની વિરુદ્ધ દિશામાં $11$ માન ધરાવતો સદિશ શોધો.
A
$\frac{22}{7} \hat{i} + \frac{33}{7} \hat{j} - \frac{66}{7} \hat{k}$
B
$-\frac{22}{7} \hat{i} - \frac{33}{7} \hat{j} + \frac{66}{7} \hat{k}$
C
$\frac{22}{7} \hat{i} - \frac{33}{7} \hat{j} + \frac{66}{7} \hat{k}$
D
$-\frac{22}{7} \hat{i} + \frac{33}{7} \hat{j} - \frac{66}{7} \hat{k}$

Solution

(A) પ્રારંભિક બિંદુ $P(1,3,2)$ અને અંતિમ બિંદુ $Q(-1,0,8)$ ધરાવતો સદિશ $\overrightarrow{PQ} = (-1-1)\hat{i} + (0-3)\hat{j} + (8-2)\hat{k} = -2\hat{i} - 3\hat{j} + 6\hat{k}$ છે.
$\overrightarrow{PQ}$ ની વિરુદ્ધ દિશા એટલે $\overrightarrow{QP}$ ની દિશા.
$\overrightarrow{QP} = -\overrightarrow{PQ} = 2\hat{i} + 3\hat{j} - 6\hat{k}$.
$\overrightarrow{QP}$ નું માન $|\overrightarrow{QP}| = \sqrt{2^2 + 3^2 + (-6)^2} = \sqrt{4 + 9 + 36} = \sqrt{49} = 7$ છે.
$\overrightarrow{QP}$ ની દિશામાં એકમ સદિશ $\widehat{QP} = \frac{\overrightarrow{QP}}{|\overrightarrow{QP}|} = \frac{2\hat{i} + 3\hat{j} - 6\hat{k}}{7}$ છે.
તેથી,$\overrightarrow{QP}$ ની દિશામાં $11$ માન ધરાવતો જરૂરી સદિશ $11 \times \widehat{QP} = 11 \left( \frac{2\hat{i} + 3\hat{j} - 6\hat{k}}{7} \right) = \frac{22}{7}\hat{i} + \frac{33}{7}\hat{j} - \frac{66}{7}\hat{k}$ છે.
290
Easy
બિંદુ $R$ નો સ્થાન સદિશ શોધો જે $P$ અને $Q$ ને જોડતી રેખાને,જેના સ્થાન સદિશો અનુક્રમે $\overrightarrow{OP} = 2\vec{a} + \vec{b}$ અને $\overrightarrow{OQ} = \vec{a} - 2\vec{b}$ છે,તેને $1:2$ ના ગુણોત્તરમાં $(i)$ અંતઃવિભાજન અને (ii) બહિર્વિભાજન કરે છે.

Solution

(A) $(i)$ $P$ અને $Q$ ને જોડતા રેખાખંડનું $1:2$ ના ગુણોત્તરમાં અંતઃવિભાજન કરતા બિંદુ $R$ નો સ્થાન સદિશ વિભાજન સૂત્ર દ્વારા મળે છે: $\overrightarrow{OR} = \frac{m\overrightarrow{OQ} + n\overrightarrow{OP}}{m+n}$.
કિંમતો મૂકતા: $\overrightarrow{OR} = \frac{1(\vec{a} - 2\vec{b}) + 2(2\vec{a} + \vec{b})}{1+2} = \frac{\vec{a} - 2\vec{b} + 4\vec{a} + 2\vec{b}}{3} = \frac{5\vec{a}}{3}$.
(ii) $P$ અને $Q$ ને જોડતા રેખાખંડનું $1:2$ ના ગુણોત્તરમાં બહિર્વિભાજન કરતા બિંદુ $R$ નો સ્થાન સદિશ વિભાજન સૂત્ર દ્વારા મળે છે: $\overrightarrow{OR} = \frac{m\overrightarrow{OQ} - n\overrightarrow{OP}}{m-n}$.
કિંમતો મૂકતા: $\overrightarrow{OR} = \frac{1(\vec{a} - 2\vec{b}) - 2(2\vec{a} + \vec{b})}{1-2} = \frac{\vec{a} - 2\vec{b} - 4\vec{a} - 2\vec{b}}{-1} = \frac{-3\vec{a} - 4\vec{b}}{-1} = 3\vec{a} + 4\vec{b}$.
291
EasyMCQ
સદિશો $\vec{a} = 2\hat{i} - \hat{j} + \hat{k}$ અને $\vec{b} = 2\hat{j} + \hat{k}$ ના સરવાળાની દિશામાં એકમ સદિશ શોધો.
A
$\frac{1}{3}(2\hat{i} + \hat{j} + 2\hat{k})$
B
$\frac{1}{3}(2\hat{i} - \hat{j} + 2\hat{k})$
C
$\frac{1}{3}(2\hat{i} + \hat{j} - 2\hat{k})$
D
$\frac{1}{2}(2\hat{i} + \hat{j} + 2\hat{k})$

Solution

(A) ધારો કે $\vec{c}$ એ સદિશો $\vec{a}$ અને $\vec{b}$ નો સરવાળો છે.
$\vec{c} = \vec{a} + \vec{b} = (2\hat{i} - \hat{j} + \hat{k}) + (2\hat{j} + \hat{k})$
$\vec{c} = 2\hat{i} + (2 - 1)\hat{j} + (1 + 1)\hat{k} = 2\hat{i} + \hat{j} + 2\hat{k}$
$\vec{c}$ નું માન $|\vec{c}| = \sqrt{2^2 + 1^2 + 2^2} = \sqrt{4 + 1 + 4} = \sqrt{9} = 3$ છે.
$\vec{c}$ ની દિશામાં એકમ સદિશ $\hat{c} = \frac{\vec{c}}{|\vec{c}|}$ છે.
$\hat{c} = \frac{2\hat{i} + \hat{j} + 2\hat{k}}{3} = \frac{1}{3}(2\hat{i} + \hat{j} + 2\hat{k})$.
292
Medium
જો $\vec{a}=\hat{i}+\hat{j}+2 \hat{k}$ અને $\vec{b}=2 \hat{i}+\hat{j}+2 \hat{k}$ હોય,તો નીચેનાની દિશામાં એકમ સદિશ શોધો:
$(i)$ $6 \vec{b}$
(ii) $2 \vec{a}-\vec{b}$

Solution

આપેલ છે કે $\vec{a}=\hat{i}+\hat{j}+2 \hat{k}$ અને $\vec{b}=2 \hat{i}+\hat{j}+2 \hat{k}.$
$(i)$ $6 \vec{b} = 6(2 \hat{i}+\hat{j}+2 \hat{k}) = 12 \hat{i}+6 \hat{j}+12 \hat{k}.$
માન $|6 \vec{b}| = \sqrt{12^2+6^2+12^2} = \sqrt{144+36+144} = \sqrt{324} = 18.$
એકમ સદિશ = $\frac{6 \vec{b}}{|6 \vec{b}|} = \frac{12 \hat{i}+6 \hat{j}+12 \hat{k}}{18} = \frac{2}{3} \hat{i} + \frac{1}{3} \hat{j} + \frac{2}{3} \hat{k}.$
(ii) $2 \vec{a}-\vec{b} = 2(\hat{i}+\hat{j}+2 \hat{k}) - (2 \hat{i}+\hat{j}+2 \hat{k}) = (2 \hat{i}+2 \hat{j}+4 \hat{k}) - (2 \hat{i}+\hat{j}+2 \hat{k}) = 0 \hat{i} + 1 \hat{j} + 2 \hat{k} = \hat{j} + 2 \hat{k}.$
માન $|2 \vec{a}-\vec{b}| = \sqrt{0^2+1^2+2^2} = \sqrt{5}.$
એકમ સદિશ = $\frac{2 \vec{a}-\vec{b}}{|2 \vec{a}-\vec{b}|} = \frac{\hat{j}+2 \hat{k}}{\sqrt{5}} = \frac{1}{\sqrt{5}} \hat{j} + \frac{2}{\sqrt{5}} \hat{k}.$
293
EasyMCQ
$\overrightarrow{PQ}$ ની દિશામાં એકમ સદિશ શોધો,જ્યાં $P$ અને $Q$ ના યામ અનુક્રમે $(5, 0, 8)$ અને $(3, 3, 2)$ છે.
A
$-\frac{2}{7}\hat{i} + \frac{3}{7}\hat{j} - \frac{6}{7}\hat{k}$
B
$\frac{2}{7}\hat{i} - \frac{3}{7}\hat{j} + \frac{6}{7}\hat{k}$
C
$-\frac{2}{7}\hat{i} - \frac{3}{7}\hat{j} - \frac{6}{7}\hat{k}$
D
$\frac{2}{7}\hat{i} + \frac{3}{7}\hat{j} + \frac{6}{7}\hat{k}$

Solution

(A) આપેલ છે કે $P$ અને $Q$ ના યામ અનુક્રમે $(5, 0, 8)$ અને $(3, 3, 2)$ છે.
$\overrightarrow{PQ} = \overrightarrow{OQ} - \overrightarrow{OP}$
$= (3\hat{i} + 3\hat{j} + 2\hat{k}) - (5\hat{i} + 0\hat{j} + 8\hat{k})$
$= (3-5)\hat{i} + (3-0)\hat{j} + (2-8)\hat{k} = -2\hat{i} + 3\hat{j} - 6\hat{k}$
$\overrightarrow{PQ}$ નું માન $|\overrightarrow{PQ}| = \sqrt{(-2)^2 + 3^2 + (-6)^2} = \sqrt{4 + 9 + 36} = \sqrt{49} = 7$ છે.
$\overrightarrow{PQ}$ ની દિશામાં એકમ સદિશ $\hat{PQ} = \frac{\overrightarrow{PQ}}{|\overrightarrow{PQ}|} = \frac{-2\hat{i} + 3\hat{j} - 6\hat{k}}{7} = -\frac{2}{7}\hat{i} + \frac{3}{7}\hat{j} - \frac{6}{7}\hat{k}$ થાય.
294
Medium
જો $\vec{a}$ અને $\vec{b}$ એ અનુક્રમે $A$ અને $B$ ના સ્થાન સદિશો હોય,તો $BA$ પર આવેલા બિંદુ $C$ નો સ્થાન સદિશ શોધો કે જેથી $BC = 1.5 BA$ થાય.

Solution

(N/A) આપેલ છે કે $\overrightarrow{OA} = \vec{a}$ અને $\overrightarrow{OB} = \vec{b}$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $\overrightarrow{BA} = \overrightarrow{OA} - \overrightarrow{OB} = \vec{a} - \vec{b}$.
પ્રશ્ન મુજબ,બિંદુ $C$ એ $BA$ રેખા પર એવી રીતે આવેલું છે કે જેથી $\overrightarrow{BC} = 1.5 \overrightarrow{BA}$ થાય.
તેથી,$\overrightarrow{BC} = 1.5(\vec{a} - \vec{b})$.
કારણ કે $\overrightarrow{BC} = \overrightarrow{OC} - \overrightarrow{OB}$,તેથી:
$\overrightarrow{OC} - \overrightarrow{OB} = 1.5\vec{a} - 1.5\vec{b}$.
$\overrightarrow{OB} = \vec{b}$ મૂકતા,આપણને મળે છે:
$\overrightarrow{OC} = 1.5\vec{a} - 1.5\vec{b} + \vec{b}$.
$\overrightarrow{OC} = 1.5\vec{a} - 0.5\vec{b}$.
આને $\overrightarrow{OC} = \frac{3\vec{a} - \vec{b}}{2}$ તરીકે લખી શકાય છે.
Solution diagram
295
Difficult
સદિશોનો ઉપયોગ કરીને,$k$ ની એવી કિંમત શોધો કે જેથી બિંદુઓ $(k,-10,3), (1,-1,3)$ અને $(3,5,3)$ સમરેખ હોય.

Solution

(D) ધારો કે બિંદુઓ $A(k,-10,3), B(1,-1,3)$ અને $C(3,5,3)$ છે.
બિંદુઓ $A, B, C$ સમરેખ હોવા માટે,સદિશો $\overrightarrow{AB}$ અને $\overrightarrow{BC}$ સમાંતર હોવા જોઈએ,એટલે કે કોઈ અદિશ $\lambda$ માટે $\overrightarrow{AB} = \lambda \overrightarrow{BC}$ થાય.
$\overrightarrow{AB} = (1-k)\hat{i} + (-1 - (-10))\hat{j} + (3-3)\hat{k} = (1-k)\hat{i} + 9\hat{j} + 0\hat{k}$.
$\overrightarrow{BC} = (3-1)\hat{i} + (5 - (-1))\hat{j} + (3-3)\hat{k} = 2\hat{i} + 6\hat{j} + 0\hat{k}$.
કારણ કે $\overrightarrow{AB} = \lambda \overrightarrow{BC}$,તેથી:
$(1-k)\hat{i} + 9\hat{j} = \lambda(2\hat{i} + 6\hat{j})$.
ઘટકોની સરખામણી કરતા:
$1-k = 2\lambda$ --- $(1)$
$9 = 6\lambda$ --- $(2)$
$(2)$ પરથી,$\lambda = \frac{9}{6} = \frac{3}{2}$.
$\lambda = \frac{3}{2}$ ને $(1)$ માં મૂકતા:
$1-k = 2 \times \frac{3}{2} = 3$.
$1-k = 3 \implies k = 1-3 = -2$.
આમ,$k$ ની કિંમત $-2$ છે.
Solution diagram
296
Medium
એક સદિશ $\vec{r}$ ત્રણેય અક્ષો સાથે સમાન ખૂણે નમેલો છે. જો $\vec{r}$ નું માન $2 \sqrt{3}$ એકમ હોય,તો $\vec{r}$ શોધો.

Solution

આપેલ છે કે સદિશનું માન $|\vec{r}| = 2 \sqrt{3}$ છે.
સદિશ $\vec{r}$ ત્રણેય અક્ષો સાથે સમાન ખૂણે નમેલો હોવાથી,તેના દિક્કોસાઇન $l, m, n$ સમાન છે,એટલે કે $l = m = n$.
આપણે જાણીએ છીએ કે દિક્કોસાઇનના વર્ગોનો સરવાળો $l^2 + m^2 + n^2 = 1$ થાય છે.
$l = m = n$ મૂકતા,આપણને $l^2 + l^2 + l^2 = 1$ મળે છે,જેનો અર્થ છે કે $3l^2 = 1$.
આમ,$l^2 = \frac{1}{3}$,તેથી $l = \pm \frac{1}{\sqrt{3}}$.
$l = m = n$ હોવાથી,એકમ સદિશ $\hat{r} = \pm \frac{1}{\sqrt{3}} \hat{i} \pm \frac{1}{\sqrt{3}} \hat{j} \pm \frac{1}{\sqrt{3}} \hat{k}$ મળે.
સદિશ $\vec{r} = |\vec{r}| \hat{r}$ હોવાથી,$\vec{r} = 2 \sqrt{3} \left( \pm \frac{1}{\sqrt{3}} \hat{i} \pm \frac{1}{\sqrt{3}} \hat{j} \pm \frac{1}{\sqrt{3}} \hat{k} \right)$.
તેથી,$\vec{r} = \pm 2 \hat{i} \pm 2 \hat{j} \pm 2 \hat{k} = \pm 2(\hat{i} + \hat{j} + \hat{k})$.
297
Medium
એક સદિશ $\vec{r}$ નું માન $14$ છે અને દિશા ગુણોત્તર $2, 3, -6$ છે. જો $\vec{r}$ એ $x$-અક્ષ સાથે લઘુકોણ બનાવતો હોય,તો $\vec{r}$ ના દિકકોસાઈન અને ઘટકો શોધો.

Solution

(A) ધારો કે દિશા ગુણોત્તર $a=2k, b=3k, c=-6k$ છે,જ્યાં $k$ એક અચળાંક છે.
સદિશનું માન $|\vec{r}| = \sqrt{a^2 + b^2 + c^2} = 14$ આપેલ છે.
$\sqrt{(2k)^2 + (3k)^2 + (-6k)^2} = 14$
$\sqrt{4k^2 + 9k^2 + 36k^2} = 14$
$\sqrt{49k^2} = 14$
$7|k| = 14 \Rightarrow |k| = 2$.
$\vec{r}$ એ $x$-અક્ષ સાથે લઘુકોણ બનાવતો હોવાથી,દિકકોસાઈન $l = \frac{a}{|\vec{r}|} = \frac{2k}{14} = \frac{k}{7}$ ધન હોવો જોઈએ. તેથી,$k=2$.
દિકકોસાઈન $l = \frac{2(2)}{14} = \frac{4}{14} = \frac{2}{7}$,$m = \frac{3(2)}{14} = \frac{6}{14} = \frac{3}{7}$,અને $n = \frac{-6(2)}{14} = \frac{-12}{14} = -\frac{6}{7}$ છે.
$\vec{r}$ ના ઘટકો $a = 2(2) = 4$,$b = 3(2) = 6$,અને $c = -6(2) = -12$ છે.
આમ,$\vec{r} = 4\hat{i} + 6\hat{j} - 12\hat{k}$.
298
DifficultMCQ
ધારો કે સદિશ $\alpha \hat{i}+\beta \hat{j}$ એ સદિશ $\sqrt{3} \hat{i}+\hat{j}$ ને ઉગમબિંદુની આસપાસ પ્રથમ ચરણમાં ઘડિયાળના કાંટાની વિરુદ્ધ દિશામાં $45^{\circ}$ ના ખૂણે ફેરવીને મેળવવામાં આવે છે. તો શિરોબિંદુઓ $(\alpha, \beta), (0, \beta)$ અને $(0,0)$ ધરાવતા ત્રિકોણનું ક્ષેત્રફળ કેટલું થાય?
A
$\frac{1}{2}$
B
$1$
C
$\frac{1}{\sqrt{2}}$
D
$2 \sqrt{2}$

Solution

(A) પ્રારંભિક સદિશ $\vec{v} = \sqrt{3} \hat{i} + \hat{j}$ છે. તેનું માન $|\vec{v}| = \sqrt{(\sqrt{3})^2 + 1^2} = \sqrt{3+1} = 2$ છે.
પ્રારંભિક સદિશનો ધન $x$-અક્ષ સાથેનો ખૂણો $\theta = \tan^{-1}(\frac{1}{\sqrt{3}}) = 30^{\circ}$ છે.
આ સદિશને $45^{\circ}$ ઘડિયાળના કાંટાની વિરુદ્ધ દિશામાં ફેરવતા નવો ખૂણો $\theta' = 30^{\circ} + 45^{\circ} = 75^{\circ}$ મળે છે.
નવો સદિશ $\vec{v}' = |\vec{v}|(\cos 75^{\circ} \hat{i} + \sin 75^{\circ} \hat{j}) = 2(\cos 75^{\circ} \hat{i} + \sin 75^{\circ} \hat{j})$ છે.
તેથી,$\alpha = 2 \cos 75^{\circ}$ અને $\beta = 2 \sin 75^{\circ}$ થાય.
ત્રિકોણના શિરોબિંદુઓ $(\alpha, \beta), (0, \beta)$ અને $(0,0)$ છે. આ એક કાટકોણ ત્રિકોણ છે જેનો પાયો $\alpha$ અને વેધ $\beta$ છે.
ક્ષેત્રફળ $= \frac{1}{2} \times \text{પાયો} \times \text{વેધ} = \frac{1}{2} \alpha \beta = \frac{1}{2} (2 \cos 75^{\circ}) (2 \sin 75^{\circ}) = 2 \sin 75^{\circ} \cos 75^{\circ} = \sin(2 \times 75^{\circ}) = \sin 150^{\circ} = \sin 30^{\circ} = \frac{1}{2}$.
Solution diagram
299
EasyMCQ
જો સદિશો $\overrightarrow{a}_{1} = x \hat{i} - \hat{j} + \hat{k}$ અને $\overrightarrow{a}_{2} = \hat{i} + y \hat{j} + z \hat{k}$ સમરેખ હોય,તો સદિશ $x \hat{i} + y \hat{j} + z \hat{k}$ ને સમાંતર એક શક્ય એકમ સદિશ ...... છે.
A
$\frac{1}{\sqrt{2}}(-\hat{j} + \hat{k})$
B
$\frac{1}{\sqrt{2}}(\hat{i} - \hat{j})$
C
$\frac{1}{\sqrt{3}}(\hat{i} + \hat{j} - \hat{k})$
D
$\frac{1}{\sqrt{3}}(\hat{i} - \hat{j} + \hat{k})$

Solution

(D) સદિશો $\overrightarrow{a}_{1}$ અને $\overrightarrow{a}_{2}$ સમરેખ હોવાથી,તેમના ઘટકો પ્રમાણમાં હોવા જોઈએ:
$\frac{x}{1} = \frac{-1}{y} = \frac{1}{z} = k$ (જ્યાં $k$ અચળાંક છે).
આના પરથી,આપણને $x = k$,$y = -\frac{1}{k}$,અને $z = \frac{1}{k}$ મળે છે.
આ કિંમતોને સદિશ $x \hat{i} + y \hat{j} + z \hat{k}$ માં મૂકતા,આપણને $k \hat{i} - \frac{1}{k} \hat{j} + \frac{1}{k} \hat{k}$ મળે છે.
સદિશો સમરેખ રહે તે માટે ગુણોત્તર જળવાઈ રહેવો જોઈએ. જો આપણે સૌથી સરળ કિસ્સો $k=1$ લઈએ,તો $x=1, y=-1, z=1$ મળે.
સદિશ $\hat{i} - \hat{j} + \hat{k}$ બને છે.
આ સદિશનું માન $\sqrt{1^2 + (-1)^2 + 1^2} = \sqrt{3}$ છે.
તેથી,એકમ સદિશ $\frac{1}{\sqrt{3}}(\hat{i} - \hat{j} + \hat{k})$ થાય.
300
EasyMCQ
ધારો કે $A, B, C$ ત્રણ બિંદુઓ છે જેના સ્થાન સદિશો $\overrightarrow{a} = \hat{i} + 4\hat{j} + 3\hat{k}$,$\overrightarrow{b} = 2\hat{i} + \alpha\hat{j} + 4\hat{k}$ (જ્યાં $\alpha \in R$),અને $\overrightarrow{c} = 3\hat{i} - 2\hat{j} + 5\hat{k}$ છે. જો $\alpha$ એ સૌથી નાનો ધન પૂર્ણાંક હોય જેના માટે $\vec{a}, \vec{b}, \vec{c}$ અસમરેખ હોય,તો $\triangle ABC$ માં $A$ માંથી પસાર થતી મધ્યગાની લંબાઈ શોધો.
A
$\frac{\sqrt{82}}{2}$
B
$\frac{\sqrt{62}}{2}$
C
$\frac{\sqrt{69}}{2}$
D
$\frac{\sqrt{66}}{2}$

Solution

(A) બિંદુઓ $A, B, C$ સમરેખ હોય જો સદિશો $\overrightarrow{AB}$ અને $\overrightarrow{AC}$ સમાંતર હોય.
$\overrightarrow{AB} = \vec{b} - \vec{a} = \hat{i} + (\alpha-4)\hat{j} + \hat{k}$.
$\overrightarrow{AC} = \vec{c} - \vec{a} = 2\hat{i} - 6\hat{j} + 2\hat{k}$.
સમરેખતા માટે,ઘટકોનો ગુણોત્તર સમાન હોવો જોઈએ: $\frac{1}{2} = \frac{\alpha-4}{-6} = \frac{1}{2}$.
$\frac{\alpha-4}{-6} = \frac{1}{2}$ ઉકેલતા $\alpha-4 = -3$ મળે,તેથી $\alpha = 1$.
બિંદુઓ $\alpha \neq 1$ માટે અસમરેખ હોવાથી,સૌથી નાનો ધન પૂર્ણાંક $\alpha$ જેના માટે તે અસમરેખ હોય તે $\alpha = 2$ છે.
હવે,$BC$ નું મધ્યબિંદુ $M$ શોધો: $M = \frac{\vec{b} + \vec{c}}{2} = \frac{5}{2}\hat{i} + 0\hat{j} + \frac{9}{2}\hat{k}$.
મધ્યગા $AM$ ની લંબાઈ એ $\vec{M} - \vec{A}$ નું માન છે: $\vec{M} - \vec{A} = \frac{3}{2}\hat{i} - 4\hat{j} + \frac{3}{2}\hat{k}$.
$AM = \sqrt{(\frac{3}{2})^2 + (-4)^2 + (\frac{3}{2})^2} = \sqrt{\frac{9}{4} + 16 + \frac{9}{4}} = \sqrt{\frac{18}{4} + 16} = \sqrt{4.5 + 16} = \sqrt{20.5} = \frac{\sqrt{82}}{2}$.

Vector Algebra — Basic , Modulus and Algebra of vectors · Frequently Asked Questions

1Are these Vector Algebra questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Vector Algebra Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.