Gujarati

System of co-ordinates, Direction cosines and direction ratios, Projection Questions in Gujarati

Class 12 Mathematics · THREE DIMENSIONAL GEOMETRY · System of co-ordinates, Direction cosines and direction ratios, Projection

319+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 31 of 319 questions in Gujarati

251
MediumMCQ
જો બે રેખાઓની દિકકોસાઇન એવી હોય કે $2l + m + 2n = 0$ અને $3l^2 + 5m^2 - 11n^2 = 0$,તો બે રેખાઓ વચ્ચેનો ખૂણો કેટલો થાય?
A
$\frac{\pi}{4}$
B
$\frac{\pi}{3}$
C
$\frac{\pi}{6}$
D
$\frac{\pi}{2}$

Solution

(D) આપેલ સમીકરણો $2l + m + 2n = 0$ $(1)$ અને $3l^2 + 5m^2 - 11n^2 = 0$ $(2)$ છે.
$(1)$ પરથી,$m = -2l - 2n$.
$m$ ની કિંમત $(2)$ માં મૂકતા: $3l^2 + 5(-2l - 2n)^2 - 11n^2 = 0$.
$3l^2 + 5(4l^2 + 8ln + 4n^2) - 11n^2 = 0$.
$3l^2 + 20l^2 + 40ln + 20n^2 - 11n^2 = 0$.
$23l^2 + 40ln + 9n^2 = 0$.
$n^2$ વડે ભાગતા: $23(\frac{l}{n})^2 + 40(\frac{l}{n}) + 9 = 0$.
ધારો કે $x = \frac{l}{n}$. તો $23x^2 + 40x + 9 = 0$.
ધારો કે બીજ $x_1 = \frac{l_1}{n_1}$ અને $x_2 = \frac{l_2}{n_2}$ છે.
તો $x_1 x_2 = \frac{l_1 l_2}{n_1 n_2} = \frac{9}{23}$.
તે જ રીતે,$l = -\frac{m+2n}{2}$ ને $(2)$ માં મૂકતા $23m^2 + 12mn - 32n^2 = 0$ મળે છે.
$n^2$ વડે ભાગતા,$23(\frac{m}{n})^2 + 12(\frac{m}{n}) - 32 = 0$.
ધારો કે $y_1 = \frac{m_1}{n_1}$ અને $y_2 = \frac{m_2}{n_2}$. તો $y_1 y_2 = \frac{m_1 m_2}{n_1 n_2} = -\frac{32}{23}$.
બે રેખાઓ માટે જેમની દિકગુણોત્તર $(l_1, m_1, n_1)$ અને $(l_2, m_2, n_2)$ હોય,$\cos \theta = |l_1 l_2 + m_1 m_2 + n_1 n_2|$.
$l_1 l_2 + m_1 m_2 + n_1 n_2 = n_1 n_2 (x_1 x_2 + y_1 y_2 + 1) = n_1 n_2 (\frac{9}{23} - \frac{32}{23} + 1) = n_1 n_2 (\frac{-23}{23} + 1) = 0$.
આમ,$\cos \theta = 0$,જેનો અર્થ છે કે $\theta = \frac{\pi}{2}$.
252
EasyMCQ
જો એક રેખા ઘનના ચાર વિકર્ણો સાથે $\alpha, \beta, \gamma$ અને $\delta$ ખૂણા બનાવે,તો $\sin^2 \alpha + \sin^2 \beta + \sin^2 \gamma + \sin^2 \delta$ નું મૂલ્ય શોધો.
A
$\frac{4}{3}$
B
$\frac{8}{3}$
C
$\frac{7}{3}$
D
$\frac{5}{3}$

Solution

(B) ધારો કે રેખાના દિકકોસાઇન $(l, m, n)$ છે,જ્યાં $l^2 + m^2 + n^2 = 1$ છે.
ઘનના ચાર વિકર્ણો $(\pm 1, \pm 1, \pm 1)$ સદિશોની દિશામાં છે.
ચાર વિકર્ણોની દિશામાં એકમ સદિશો $\vec{d_1} = \frac{1}{\sqrt{3}}(1, 1, 1)$,$\vec{d_2} = \frac{1}{\sqrt{3}}(-1, 1, 1)$,$\vec{d_3} = \frac{1}{\sqrt{3}}(1, -1, 1)$,અને $\vec{d_4} = \frac{1}{\sqrt{3}}(1, 1, -1)$ છે.
રેખા અને વિકર્ણ સદિશ $\vec{d}$ વચ્ચેના ખૂણા $\theta$ નો કોસાઇન $|l \cdot d_x + m \cdot d_y + n \cdot d_z|$ દ્વારા મળે છે.
તેથી,$\cos \alpha = \frac{1}{\sqrt{3}}|l+m+n|$,$\cos \beta = \frac{1}{\sqrt{3}}|-l+m+n|$,$\cos \gamma = \frac{1}{\sqrt{3}}|l-m+n|$,અને $\cos \delta = \frac{1}{\sqrt{3}}|l+m-n|$.
આનો વર્ગ કરતા,$\cos^2 \alpha = \frac{1}{3}(l+m+n)^2$,$\cos^2 \beta = \frac{1}{3}(-l+m+n)^2$,$\cos^2 \gamma = \frac{1}{3}(l-m+n)^2$,અને $\cos^2 \delta = \frac{1}{3}(l+m-n)^2$ મળે છે.
આનો સરવાળો કરતા: $\sum \cos^2 \alpha = \frac{1}{3} [ (l+m+n)^2 + (-l+m+n)^2 + (l-m+n)^2 + (l+m-n)^2 ]$.
વર્ગોનું વિસ્તરણ કરતા: $\sum \cos^2 \alpha = \frac{1}{3} [ 4(l^2+m^2+n^2) ] = \frac{4}{3}(1) = \frac{4}{3}$.
$\sin^2 \theta = 1 - \cos^2 \theta$ નો ઉપયોગ કરતા,$\sum \sin^2 \alpha = 4 - \sum \cos^2 \alpha = 4 - \frac{4}{3} = \frac{8}{3}$ મળે છે.
253
MediumMCQ
જો અવકાશમાં એક રેખા યામ અક્ષો સાથે $\alpha, \beta$ અને $\gamma$ ખૂણા બનાવે,તો $\cos 2\alpha + \cos 2\beta + \cos 2\gamma + \sin^2 \alpha + \sin^2 \beta + \sin^2 \gamma$ ની કિંમત શું થાય?
A
-$1$
B
$0$
C
$1$
D
$2$

Solution

(C) આપણે જાણીએ છીએ કે અવકાશમાં એક રેખા જે યામ અક્ષો સાથે $\alpha, \beta, \gamma$ ખૂણા બનાવે છે,તેના દિશા કોસાઇન માટે $\cos^2 \alpha + \cos^2 \beta + \cos^2 \gamma = 1$ થાય છે.
આપેલ પદાવલિ: $E = \cos 2\alpha + \cos 2\beta + \cos 2\gamma + \sin^2 \alpha + \sin^2 \beta + \sin^2 \gamma$.
નિત્યસમ $\cos 2\theta = \cos^2 \theta - \sin^2 \theta$ નો ઉપયોગ કરતા:
$E = (\cos^2 \alpha - \sin^2 \alpha) + (\cos^2 \beta - \sin^2 \beta) + (\cos^2 \gamma - \sin^2 \gamma) + \sin^2 \alpha + \sin^2 \beta + \sin^2 \gamma$.
પદાવલિનું સાદું રૂપ આપતા:
$E = \cos^2 \alpha - \sin^2 \alpha + \cos^2 \beta - \sin^2 \beta + \cos^2 \gamma - \sin^2 \gamma + \sin^2 \alpha + \sin^2 \beta + \sin^2 \gamma$.
$\sin^2$ વાળા પદો ઉડી જશે:
$E = \cos^2 \alpha + \cos^2 \beta + \cos^2 \gamma$.
કારણ કે $\cos^2 \alpha + \cos^2 \beta + \cos^2 \gamma = 1$,તેથી પદાવલિની કિંમત $1$ થાય છે.
254
MediumMCQ
ધારો કે $A, B, C$ એ $\overline{OX}, \overline{OY}, \overline{OZ}$ પર ઉગમબિંદુ $O(0, 0, 0)$ થી અનુક્રમે $3, 6, 9$ અંતરે આવેલા ત્રણ બિંદુઓ છે. ધારો કે $Q$ એ $(2, 5, 8)$ બિંદુ છે અને $P$ એ $O, A, B, C$ થી સમાન અંતરે આવેલું બિંદુ છે. તો,$PQ$ ને $3:2$ ગુણોત્તરમાં વિભાજિત કરતા બિંદુ $R$ ના યામ શોધો.
A
$\left(\frac{17}{10}, \frac{29}{5}, \frac{43}{10}\right)$
B
$\left(\frac{7}{5}, \frac{16}{5}, 5\right)$
C
$\left(\frac{9}{5}, \frac{21}{5}, \frac{33}{5}\right)$
D
$\left(\frac{8}{5}, \frac{19}{5}, 6\right)$

Solution

(C) ધારો કે બિંદુ $P$ ના યામ $(u, v, w)$ છે.
$P$ એ $O(0, 0, 0), A(3, 0, 0), B(0, 6, 0),$ અને $C(0, 0, 9)$ થી સમાન અંતરે હોવાથી,$PO^2 = PA^2 = PB^2 = PC^2$ થાય.
$PO^2 = u^2 + v^2 + w^2$.
$PA^2 = (u-3)^2 + v^2 + w^2 = u^2 - 6u + 9 + v^2 + w^2$.
$PO^2 = PA^2$ સરખાવતા,$u^2 = u^2 - 6u + 9$ $\Rightarrow 6u = 9$ $\Rightarrow u = \frac{3}{2}$.
$PB^2 = u^2 + (v-6)^2 + w^2 = u^2 + v^2 - 12v + 36 + w^2$.
$PO^2 = PB^2$ સરખાવતા,$v^2 = v^2 - 12v + 36$ $\Rightarrow 12v = 36$ $\Rightarrow v = 3$.
$PC^2 = u^2 + v^2 + (w-9)^2 = u^2 + v^2 + w^2 - 18w + 81$.
$PO^2 = PC^2$ સરખાવતા,$w^2 = w^2 - 18w + 81$ $\Rightarrow 18w = 81$ $\Rightarrow w = \frac{81}{18} = \frac{9}{2}$.
આમ,$P = \left(\frac{3}{2}, 3, \frac{9}{2}\right)$.
$Q = (2, 5, 8)$ આપેલ છે,બિંદુ $R$ એ $PQ$ નું $3:2$ ગુણોત્તરમાં વિભાજન કરે છે. વિભાજન સૂત્ર $\left(\frac{mx_2 + nx_1}{m+n}, \frac{my_2 + ny_1}{m+n}, \frac{mz_2 + nz_1}{m+n}\right)$ નો ઉપયોગ કરતા:
$R = \left(\frac{3(2) + 2(\frac{3}{2})}{3+2}, \frac{3(5) + 2(3)}{3+2}, \frac{3(8) + 2(\frac{9}{2})}{3+2}\right)$
$R = \left(\frac{6+3}{5}, \frac{15+6}{5}, \frac{24+9}{5}\right) = \left(\frac{9}{5}, \frac{21}{5}, \frac{33}{5}\right)$.
Solution diagram
255
EasyMCQ
બિંદુઓ $(3, 4, 5)$ અને $(4, 6, 3)$ ને જોડતા રેખાખંડનો,બિંદુઓ $(-1, 2, 4)$ અને $(1, 0, 5)$ ને જોડતી રેખા પરના પ્રક્ષેપની લંબાઈ કેટલી થાય?
A
$\frac{4}{3}$
B
$\frac{5}{4}$
C
$\frac{2}{3}$
D
$1$

Solution

(A) ધારો કે બિંદુઓ $A(3, 4, 5)$,$B(4, 6, 3)$,$C(-1, 2, 4)$ અને $D(1, 0, 5)$ છે.
પ્રથમ,આપણે $A$ અને $B$ ને જોડતા રેખાખંડનો સદિશ $\overrightarrow{AB}$ મેળવીએ:
$\overrightarrow{AB} = (4-3)\hat{i} + (6-4)\hat{j} + (3-5)\hat{k} = \hat{i} + 2\hat{j} - 2\hat{k}$.
ત્યારબાદ,$C$ અને $D$ ને જોડતી રેખાનો સદિશ $\overrightarrow{CD}$ મેળવીએ:
$\overrightarrow{CD} = (1 - (-1))\hat{i} + (0-2)\hat{j} + (5-4)\hat{k} = 2\hat{i} - 2\hat{j} + \hat{k}$.
સદિશ $\overrightarrow{AB}$ નો સદિશ $\overrightarrow{CD}$ પરના પ્રક્ષેપની લંબાઈનું સૂત્ર $\left| \frac{\overrightarrow{AB} \cdot \overrightarrow{CD}}{|\overrightarrow{CD}|} \right|$ છે.
અદિશ ગુણાકાર $\overrightarrow{AB} \cdot \overrightarrow{CD} = (1)(2) + (2)(-2) + (-2)(1) = 2 - 4 - 2 = -4$.
$\overrightarrow{CD}$ નું માન $|\overrightarrow{CD}| = \sqrt{2^2 + (-2)^2 + 1^2} = \sqrt{4 + 4 + 1} = \sqrt{9} = 3$.
તેથી,પ્રક્ષેપની લંબાઈ $\left| \frac{-4}{3} \right| = \frac{4}{3}$ થાય.
256
EasyMCQ
જો $OA$ એ $OX, OY$ અને $OZ$ સાથે સમાન રીતે નમેલું હોય અને જો $A$ ઉગમબિંદુથી $\sqrt{3}$ એકમ દૂર હોય,તો $A$ શું છે?
A
$(3,3,3)$
B
$(-1,1,-1)$
C
$(-1,1,1)$
D
$(1,1,1)$

Solution

(D) કારણ કે $OA$ એ $OX, OY$ અને $OZ$ અક્ષો સાથે સમાન રીતે નમેલું છે,તેથી તેના દિકકોસાઇન સમાન છે. ધારો કે $A$ ના યામ $(a, a, a)$ છે.
આપેલ છે કે $A$ નું ઉગમબિંદુ $O(0,0,0)$ થી અંતર $\sqrt{3}$ એકમ છે.
તેથી,$\sqrt{(a-0)^2 + (a-0)^2 + (a-0)^2} = \sqrt{3}$.
$\sqrt{3a^2} = \sqrt{3}$.
$|a|\sqrt{3} = \sqrt{3}$.
$|a| = 1$,જેનો અર્થ છે કે $a = 1$ અથવા $a = -1$.
આમ,$A$ ના યામ $(1, 1, 1)$ અથવા $(-1, -1, -1)$ છે.
આપેલા વિકલ્પો સાથે સરખાવતા,સાચો જવાબ $(1, 1, 1)$ છે.
257
MediumMCQ
જો બે રેખાઓના દિકકોસાઈન સમીકરણો $2l+m-n=0$ અને $l^2-2m^2+n^2=0$ નું સમાધાન કરે છે,અને $\theta$ એ રેખાઓ વચ્ચેનો ખૂણો હોય,તો $\cos \theta=$
A
$1/3$
B
$1/2$
C
$2/3$
D
$3/4$

Solution

(A) આપેલ સમીકરણો $2l+m-n=0$ $(1)$ અને $l^2-2m^2+n^2=0$ $(2)$ છે.
$(1)$ પરથી,$n = 2l+m$.
$n$ ની કિંમત $(2)$ માં મૂકતા: $l^2 - 2m^2 + (2l+m)^2 = 0$.
$l^2 - 2m^2 + 4l^2 + 4lm + m^2 = 0$.
$5l^2 + 4lm - m^2 = 0$.
$m^2$ વડે ભાગતા: $5(l/m)^2 + 4(l/m) - 1 = 0$.
ધારો કે $x = l/m$,તો $5x^2 + 4x - 1 = 0$.
$(5x-1)(x+1) = 0$,તેથી $x = 1/5$ અથવા $x = -1$.
કિસ્સો $1$: $l/m = 1/5 \implies m = 5l$. તો $n = 2l + 5l = 7l$. દિકગુણોત્તર $(1, 5, 7)$ છે.
કિસ્સો $2$: $l/m = -1 \implies m = -l$. તો $n = 2l - l = l$. દિકગુણોત્તર $(1, -1, 1)$ છે.
બે રેખાઓના દિકગુણોત્તર $\vec{a} = (1, 5, 7)$ અને $\vec{b} = (1, -1, 1)$ છે.
$\cos \theta = \frac{|\vec{a} \cdot \vec{b}|}{|\vec{a}| |\vec{b}|} = \frac{|(1)(1) + (5)(-1) + (7)(1)|}{\sqrt{1^2+5^2+7^2} \sqrt{1^2+(-1)^2+1^2}} = \frac{|1-5+7|}{\sqrt{75} \sqrt{3}} = \frac{3}{\sqrt{225}} = \frac{3}{15} = \frac{1}{5}$.
258
MediumMCQ
એક રેખા ધન $X, Y, Z$-અક્ષો સાથે અનુક્રમે $60^{\circ}, 45^{\circ}, \theta$ ખૂણા બનાવે છે. જો $\theta$ લઘુકોણ હોય,તો $\tan \theta=$
A
$\sqrt{3}$
B
$\frac{1}{\sqrt{3}}$
C
$1$
D
$2$

Solution

(A) ધારો કે રેખાના દિશા ખૂણાઓ $\alpha = 60^{\circ}$,$\beta = 45^{\circ}$ અને $\gamma = \theta$ છે.
આપણે જાણીએ છીએ કે રેખાના દિશા કોસાઇનના વર્ગોનો સરવાળો $1$ થાય છે,જે સૂત્ર $\cos^2 \alpha + \cos^2 \beta + \cos^2 \gamma = 1$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ કિંમતો મૂકતા,આપણને $\cos^2 60^{\circ} + \cos^2 45^{\circ} + \cos^2 \theta = 1$ મળે છે.
કારણ કે $\cos 60^{\circ} = \frac{1}{2}$ અને $\cos 45^{\circ} = \frac{1}{\sqrt{2}}$,તેથી $(\frac{1}{2})^2 + (\frac{1}{\sqrt{2}})^2 + \cos^2 \theta = 1$.
$\frac{1}{4} + \frac{1}{2} + \cos^2 \theta = 1$.
$\frac{3}{4} + \cos^2 \theta = 1$.
$\cos^2 \theta = 1 - \frac{3}{4} = \frac{1}{4}$.
$\theta$ લઘુકોણ હોવાથી,$\cos \theta = \frac{1}{2}$.
આમ,$\theta = 60^{\circ}$.
તેથી,$\tan \theta = \tan 60^{\circ} = \sqrt{3}$.
259
MediumMCQ
બે રેખાઓની દિક્કોસાઇન $l-m+n=0$ અને $2lm-3mn+nl=0$ સંબંધ દ્વારા જોડાયેલી છે. જો આ બે રેખાઓ વચ્ચેનો ખૂણો $\theta$ હોય,તો $\cos \theta=$
A
$\frac{1}{4}$
B
$\frac{1}{\sqrt{19}}$
C
$\frac{1}{3}$
D
$\frac{1}{3 \sqrt{2}}$

Solution

(B) આપેલ છે: $l-m+n=0$ $\Rightarrow m=l+n$ $(i)$
$m=l+n$ ને $2lm-3mn+nl=0$ માં મૂકતા:
$2l(l+n)-3(l+n)n+nl=0$
$2l^2+2ln-3ln-3n^2+nl=0$
$2l^2-3n^2=0$
$l^2 = \frac{3}{2}n^2$
ધારો કે $n=1$,તો $l^2 = \frac{3}{2} \Rightarrow l = \pm \sqrt{\frac{3}{2}}$.
$l_1 = \sqrt{\frac{3}{2}}$ માટે,$m_1 = \sqrt{\frac{3}{2}}+1$.
$l_2 = -\sqrt{\frac{3}{2}}$ માટે,$m_2 = -\sqrt{\frac{3}{2}}+1$.
બે રેખાઓના દિક્ગુણોત્તરો $\vec{a} = (\sqrt{\frac{3}{2}}, \sqrt{\frac{3}{2}}+1, 1)$ અને $\vec{b} = (-\sqrt{\frac{3}{2}}, 1-\sqrt{\frac{3}{2}}, 1)$ છે.
$\cos \theta = \frac{|\vec{a} \cdot \vec{b}|}{|\vec{a}||\vec{b}|} = \frac{|-\frac{3}{2} + (1-\frac{3}{2}) + 1|}{\sqrt{\frac{3}{2} + (\frac{3}{2}+1+2\sqrt{\frac{3}{2}}) + 1} \cdot \sqrt{\frac{3}{2} + (1+\frac{3}{2}-2\sqrt{\frac{3}{2}}) + 1}}$
$\cos \theta = \frac{|-1|}{\sqrt{16-6}} = \frac{1}{\sqrt{10}}$.
260
MediumMCQ
જો બે રેખાઓની દિકકોસાઇન $(l, m, n)$ સંબંધો $l+m+n=0$ અને $lm=0$ દ્વારા જોડાયેલ હોય,તો તે રેખાઓ વચ્ચેનો ખૂણો શોધો.
A
$\frac{\pi}{3}$
B
$\frac{\pi}{4}$
C
$\frac{\pi}{2}$
D
$\frac{\pi}{6}$

Solution

(A) બે રેખાઓની દિકકોસાઇન $(l, m, n)$ માટે આપેલા સંબંધો:
$l+m+n=0$ અને $lm=0$
$lm=0$ પરથી,આપણી પાસે બે કિસ્સાઓ છે: $l=0$ અથવા $m=0$.
કિસ્સો $1$: જો $l=0$,તો $0+m+n=0 \Rightarrow n=-m$. દિકગુણોત્તર $(0, m, -m)$ મળે,જે $(0, 1, -1)$ તરીકે લખી શકાય.
કિસ્સો $2$: જો $m=0$,તો $l+0+n=0 \Rightarrow n=-l$. દિકગુણોત્તર $(l, 0, -l)$ મળે,જે $(1, 0, -1)$ તરીકે લખી શકાય.
ધારો કે દિક સદિશો $\vec{a} = (0, 1, -1)$ અને $\vec{b} = (1, 0, -1)$ છે.
બે રેખાઓ વચ્ચેના ખૂણા $\theta$ માટે $\cos \theta$ નું સૂત્ર:
$\cos \theta = \frac{|\vec{a} \cdot \vec{b}|}{|\vec{a}| |\vec{b}|} = \frac{|(0)(1) + (1)(0) + (-1)(-1)|}{\sqrt{0^2+1^2+(-1)^2} \cdot \sqrt{1^2+0^2+(-1)^2}}$
$\cos \theta = \frac{|0 + 0 + 1|}{\sqrt{2} \cdot \sqrt{2}} = \frac{1}{2}$
તેથી,$\theta = \cos^{-1}(\frac{1}{2}) = \frac{\pi}{3}$.
261
EasyMCQ
ધારો કે બે રેખાઓના દિકકોસાઇન સમીકરણો $3l+2m+n=0$ અને $2mn-3nl+5lm=0$ નું સમાધાન કરે છે. જો $\theta$ એ આ બે રેખાઓ વચ્ચેનો ખૂણો હોય,તો $\cos \theta=$
A
$\sqrt{\frac{19}{28}}$
B
$\frac{3}{\sqrt{28}}$
C
$\frac{25}{\sqrt{2991}}$
D
$\frac{1}{6}$

Solution

(C) આપેલ સમીકરણો $3l+2m+n=0$ ...$(1)$ અને $2mn-3nl+5lm=0$ ...$(2)$ છે.
સમીકરણ $(1)$ પરથી,$n = -(3l+2m)$.
આ કિંમત સમીકરણ $(2)$ માં મૂકતા:
$2m(-(3l+2m)) - 3l(-(3l+2m)) + 5lm = 0$
$-6ml - 4m^2 + 9l^2 + 6lm + 5lm = 0$
$9l^2 + 5lm - 4m^2 = 0$.
$m^2$ વડે ભાગતા ($m \neq 0$ ધારીને),આપણને $9(\frac{l}{m})^2 + 5(\frac{l}{m}) - 4 = 0$ મળે છે.
ધારો કે $t = \frac{l}{m}$,તો $9t^2 + 5t - 4 = 0$.
$(9t-4)(t+1) = 0$,તેથી $t = \frac{4}{9}$ અથવા $t = -1$.
કિસ્સો $1$: $t = -1 \Rightarrow l = -m$. તો $n = -(3(-m)+2m) = m$. દિકગુણોત્તર $(-1, 1, 1)$ છે.
કિસ્સો $2$: $t = \frac{4}{9} \Rightarrow l = \frac{4}{9}m$. તો $n = -(3(\frac{4}{9}m)+2m) = -(\frac{4}{3}m+2m) = -\frac{10}{3}m$. દિકગુણોત્તર $(\frac{4}{9}, 1, -\frac{10}{3})$ છે,જે $(4, 9, -30)$ ને સમાન છે.
ધારો કે દિક સદિશો $\vec{a} = (-1, 1, 1)$ અને $\vec{b} = (4, 9, -30)$ છે.
$\cos \theta = \frac{|\vec{a} \cdot \vec{b}|}{|\vec{a}| |\vec{b}|} = \frac{|(-1)(4) + (1)(9) + (1)(-30)|}{\sqrt{(-1)^2+1^2+1^2} \sqrt{4^2+9^2+(-30)^2}}$
$= \frac{|-4 + 9 - 30|}{\sqrt{3} \sqrt{16+81+900}} = \frac{|-25|}{\sqrt{3} \sqrt{997}} = \frac{25}{\sqrt{2991}}$.
262
EasyMCQ
જો $\ell, m, n$ અને $a, b, c$ એ બે રેખાઓના દિકકોસાઇન (direction cosines) હોય,તો:
A
તેઓ સમાંતર હોય જ્યારે $\ell a + mb + nc = 0$
B
તેઓ લંબ હોય જ્યારે $\frac{\ell}{a} = \frac{m}{b} = \frac{n}{c}$
C
બે રેખાઓ વચ્ચેના ખૂણાઓના દ્વિભાજકોના દિકગુણોત્તર (direction ratios) $\ell \pm a, m \pm b, n \pm c$ છે
D
બે રેખાઓ વચ્ચેના ખૂણાઓના દ્વિભાજકોના દિકગુણોત્તર $\ell a, mb, nc$ છે

Solution

(C) ધારો કે બે રેખાઓ $L_1$ અને $L_2$ ના દિકકોસાઇન અનુક્રમે $(\ell, m, n)$ અને $(a, b, c)$ છે.
બે રેખાઓ જેના દિકકોસાઇન $(\ell_1, m_1, n_1)$ અને $(\ell_2, m_2, n_2)$ હોય,તેના ખૂણાના દ્વિભાજકોના દિકગુણોત્તર $(\ell_1 \pm \ell_2, m_1 \pm m_2, n_1 \pm n_2)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આમ,આપેલી રેખાઓ માટે,દ્વિભાજકોના દિકગુણોત્તર $(\ell \pm a, m \pm b, n \pm c)$ છે.
તેથી,વિકલ્પ $C$ સાચો છે.
263
MediumMCQ
જો બે રેખાઓના દિક્-ગુણોત્તરો $(d.r.'s)$ સંબંધો $a-b+c=0$ અને $a^2-b^2+2c^2=0$ દ્વારા જોડાયેલા હોય અને $\theta$ એ આ રેખાઓ વચ્ચેનો ખૂણો હોય,તો $\cos \theta = $
A
$\frac{2}{\sqrt{7}}$
B
$\frac{3}{2 \sqrt{7}}$
C
$\frac{3}{4 \sqrt{2}}$
D
$\frac{1}{3 \sqrt{2}}$

Solution

(A) બે રેખાઓના દિક્-ગુણોત્તરો $(a, b, c)$ વચ્ચેના સંબંધો આપેલ છે:
$a - b + c = 0$ $(i)$
$a^2 - b^2 + 2c^2 = 0$ $(ii)$
$(i)$ પરથી,$c = b - a$ મળે.
આ કિંમતને $(ii)$ માં મૂકતા:
$a^2 - b^2 + 2(b - a)^2 = 0$
$a^2 - b^2 + 2(b^2 - 2ab + a^2) = 0$
$a^2 - b^2 + 2b^2 - 4ab + 2a^2 = 0$
$3a^2 - 4ab + b^2 = 0$
$(3a - b)(a - b) = 0$
આનાથી બે કિસ્સાઓ મળે છે:
કિસ્સો $1$: $b = 3a \implies a:b = 1:3$. તેથી $c = b - a = 3a - a = 2a$. આમ,દિક્-ગુણોત્તરો $(1, 3, 2)$ છે.
કિસ્સો $2$: $b = a \implies a:b = 1:1$. તેથી $c = b - a = a - a = 0$. આમ,દિક્-ગુણોત્તરો $(1, 1, 0)$ છે.
દિક્-ગુણોત્તરો $(a_1, b_1, c_1) = (1, 3, 2)$ અને $(a_2, b_2, c_2) = (1, 1, 0)$ ધરાવતી રેખાઓ વચ્ચેનો ખૂણો $\theta$ નીચે મુજબ મળે:
$\cos \theta = \frac{|a_1 a_2 + b_1 b_2 + c_1 c_2|}{\sqrt{a_1^2 + b_1^2 + c_1^2} \sqrt{a_2^2 + b_2^2 + c_2^2}}$
$\cos \theta = \frac{|(1)(1) + (3)(1) + (2)(0)|}{\sqrt{1^2 + 3^2 + 2^2} \sqrt{1^2 + 1^2 + 0^2}}$
$\cos \theta = \frac{|1 + 3 + 0|}{\sqrt{1 + 9 + 4} \sqrt{1 + 1 + 0}} = \frac{4}{\sqrt{14} \sqrt{2}} = \frac{4}{\sqrt{28}} = \frac{4}{2\sqrt{7}} = \frac{2}{\sqrt{7}}$.
264
MediumMCQ
$P(2, 3, -1)$ અને ઉગમબિંદુમાંથી પસાર થતી રેખાના દિક્કોસાઇન (direction cosines) શોધો.
A
$\frac{2}{\sqrt{14}}, \frac{3}{\sqrt{14}}, \frac{1}{\sqrt{14}}$
B
$\frac{2}{\sqrt{14}}, \frac{-3}{\sqrt{14}}, \frac{1}{\sqrt{14}}$
C
$\frac{-2}{\sqrt{14}}, \frac{-3}{\sqrt{14}}, \frac{1}{\sqrt{14}}$
D
$\frac{2}{\sqrt{14}}, \frac{-3}{\sqrt{14}}, \frac{-1}{\sqrt{14}}$

Solution

(C) ધારો કે બિંદુઓ $A(2, 3, -1)$ અને $O(0, 0, 0)$ છે.
રેખા $OA$ ના દિક્ગુણોત્તર $(2-0, 3-0, -1-0) = (2, 3, -1)$ છે.
અંતર $OA = \sqrt{2^2 + 3^2 + (-1)^2} = \sqrt{4 + 9 + 1} = \sqrt{14}$ છે.
દિક્કોસાઇન $(l, m, n)$ એ $\frac{a}{r}, \frac{b}{r}, \frac{c}{r}$ દ્વારા મળે છે,જ્યાં $(a, b, c)$ દિક્ગુણોત્તર છે અને $r$ અંતર છે.
તેથી,$l = \frac{2}{\sqrt{14}}, m = \frac{3}{\sqrt{14}}, n = \frac{-1}{\sqrt{14}}$ થાય.
વૈકલ્પિક રીતે,રેખા $AO$ માટે,દિક્ગુણોત્તર $(0-2, 0-3, 0-(-1)) = (-2, -3, 1)$ છે.
તેથી દિક્કોસાઇન $\frac{-2}{\sqrt{14}}, \frac{-3}{\sqrt{14}}, \frac{1}{\sqrt{14}}$ મળે.
આમ,વિકલ્પ $C$ સાચો છે.
265
EasyMCQ
જો $(2, -1, 2)$ અને $(K, -3, -5)$ એ બે રેખાઓના દિકગુણોત્તરોની ત્રિપુટીઓ હોય અને રેખાઓ વચ્ચેનો ખૂણો $60^{\circ}$ હોય,તો
A
$K^2 - 56K - 208 = 0$
B
$5K^2 - 110K + 112 = 0$
C
$7K^2 - 112K - 110 = 0$
D
$7K^2 - 112K + 110 = 0$

Solution

(C) આપેલ છે કે બે રેખાઓના દિકગુણોત્તરો $(a_1, b_1, c_1) = (2, -1, 2)$ અને $(a_2, b_2, c_2) = (K, -3, -5)$ છે,અને તેમની વચ્ચેનો ખૂણો $\theta = 60^{\circ}$ છે.
બે રેખાઓના દિકગુણોત્તરો $(a_1, b_1, c_1)$ અને $(a_2, b_2, c_2)$ વચ્ચેના ખૂણા માટેનું સૂત્ર:
$\cos \theta = \frac{|a_1 a_2 + b_1 b_2 + c_1 c_2|}{\sqrt{a_1^2 + b_1^2 + c_1^2} \sqrt{a_2^2 + b_2^2 + c_2^2}}$
આપેલ કિંમતો મૂકતા:
$\cos 60^{\circ} = \frac{|2K + (-1)(-3) + 2(-5)|}{\sqrt{2^2 + (-1)^2 + 2^2} \sqrt{K^2 + (-3)^2 + (-5)^2}}$
$\frac{1}{2} = \frac{|2K + 3 - 10|}{\sqrt{4 + 1 + 4} \sqrt{K^2 + 9 + 25}}$
$\frac{1}{2} = \frac{|2K - 7|}{3 \sqrt{K^2 + 34}}$
$3 \sqrt{K^2 + 34} = 2 |2K - 7|$
બંને બાજુ વર્ગ કરતા:
$9(K^2 + 34) = 4(2K - 7)^2$
$9K^2 + 306 = 4(4K^2 - 28K + 49)$
$9K^2 + 306 = 16K^2 - 112K + 196$
$7K^2 - 112K - 110 = 0$
266
EasyMCQ
ધારો કે ઉગમબિંદુ $O$ થી બિંદુ $P$ નું અંતર $63$ છે. જો રેખા $OP$ ના દિકગુણોત્તરો $3, -2$ અને $6$ હોય,તો બિંદુ $P$ ના યામ શોધો.
A
$(-27, 18, 54)$
B
$(27, -18, -54)$
C
$(27, -18, 54)$
D
$(-27, -18, -54)$

Solution

(C) રેખા $OP$ એ ઉગમબિંદુ $O(0, 0, 0)$ માંથી પસાર થાય છે અને તેના દિકગુણોત્તરો $3, -2, 6$ છે.
તેથી,આ રેખા પરના કોઈપણ બિંદુ $P$ ના યામ કોઈ અદિશ $\lambda$ માટે $(3\lambda, -2\lambda, 6\lambda)$ તરીકે લખી શકાય છે.
ઉગમબિંદુ $O$ થી બિંદુ $P$ નું અંતર $|OP| = \sqrt{(3\lambda)^2 + (-2\lambda)^2 + (6\lambda)^2}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ છે કે $|OP| = 63$,તેથી:
$\sqrt{9\lambda^2 + 4\lambda^2 + 36\lambda^2} = 63$
$\sqrt{49\lambda^2} = 63$
$7|\lambda| = 63$
$|\lambda| = 9$
જો $\lambda = 9$ લઈએ,તો $P$ ના યામ $(3(9), -2(9), 6(9)) = (27, -18, 54)$ મળે છે.
જો $\lambda = -9$ લઈએ,તો $P$ ના યામ $(-27, 18, -54)$ મળે છે.
આપેલ વિકલ્પો સાથે સરખાવતા,સાચા યામ $(27, -18, 54)$ છે.
Solution diagram
267
EasyMCQ
સદિશ $\hat{i}+\hat{j}-2 \hat{k}$ ની આધાર રેખાના દિક્કોસાઇન (direction cosines) શોધો.
A
$\left(\frac{1}{\sqrt{6}}, \frac{1}{\sqrt{6}}, \frac{-2}{\sqrt{6}}\right)$
B
$\left(\frac{1}{2}, \frac{1}{2},-1\right)$
C
$\left(\frac{1}{\sqrt{6}}, \frac{1}{\sqrt{6}}, \frac{2}{\sqrt{6}}\right)$
D
$\left(\frac{-1}{2}, \frac{-1}{2},-1\right)$

Solution

(A) ધારો કે સદિશ $\vec{a} = \hat{i} + \hat{j} - 2\hat{k}$ છે.
તેના દિક્ગુણોત્તરો $(a, b, c) = (1, 1, -2)$ છે.
સદિશનું માન $|\vec{a}| = \sqrt{1^2 + 1^2 + (-2)^2} = \sqrt{1 + 1 + 4} = \sqrt{6}$ છે.
દિક્કોસાઇન $(l, m, n)$ એ $\left(\frac{a}{|\vec{a}|}, \frac{b}{|\vec{a}|}, \frac{c}{|\vec{a}|}\right)$ દ્વારા મળે છે.
કિંમતો મૂકતા,આપણને $\left(\frac{1}{\sqrt{6}}, \frac{1}{\sqrt{6}}, \frac{-2}{\sqrt{6}}\right)$ મળે છે.
268
MediumMCQ
જો $l, m, n$ એ એક રેખાના દિક્કોસાઇન (direction cosines) હોય જે $X, Y, Z$ અક્ષો સાથે અનુક્રમે $\alpha, \beta$ અને $\gamma$ ખૂણા બનાવે છે,તો $l m+m n+n l$ ની મહત્તમ કિંમત ક્યારે મળે?
A
$\alpha, \beta, \gamma$ સમાંતર શ્રેણીમાં હોય
B
$\alpha=\beta=\gamma$
C
$\alpha, \beta, \gamma$ માંથી કોઈપણ બે સમાન હોય
D
$\alpha, \beta, \gamma$ માંથી એક શૂન્ય હોય અને બાકીના બે શૂન્યતર અને અસમાન હોય.

Solution

(B) આપણે જાણીએ છીએ કે દિક્કોસાઇન $l = \cos \alpha$,$m = \cos \beta$,અને $n = \cos \gamma$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
વળી,દિક્કોસાઇનના વર્ગોનો સરવાળો $l^2 + m^2 + n^2 = 1$ થાય છે.
આપણે $S = lm + mn + nl$ પદાવલિને મહત્તમ કરવા માંગીએ છીએ.
નિત્યસમ $(l + m + n)^2 = l^2 + m^2 + n^2 + 2(lm + mn + nl)$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને મળે છે $2(lm + mn + nl) = (l + m + n)^2 - (l^2 + m^2 + n^2) = (l + m + n)^2 - 1$.
$lm + mn + nl$ ને મહત્તમ કરવા માટે,આપણે $(l + m + n)^2$ ને મહત્તમ કરવું પડશે.
કોશી-શ્વાર્ટ્ઝ અસમતા મુજબ,$(l + m + n)^2 \leq (1^2 + 1^2 + 1^2)(l^2 + m^2 + n^2) = 3(1) = 3$.
સમાનતા ત્યારે જ મળે જ્યારે $l = m = n$ હોય.
કારણ કે $l = \cos \alpha, m = \cos \beta, n = \cos \gamma$,આનો અર્થ એ છે કે $\cos \alpha = \cos \beta = \cos \gamma$,જેનો અર્થ છે કે $\alpha = \beta = \gamma$ (ખૂણા $0$ અને $\pi$ ની વચ્ચે છે).
આમ,મહત્તમ કિંમત ત્યારે મળે છે જ્યારે $\alpha = \beta = \gamma$ હોય.
269
DifficultMCQ
જેના દિશા ગુણોત્તરો સમીકરણો $l+m+n=0$ અને $l^2=m^2+n^2$ નું સમાધાન કરે છે તેવી રેખાઓ વચ્ચેનો ખૂણો શોધો.
A
$\frac{\pi}{2}$
B
$\frac{\pi}{3}$
C
$\frac{\pi}{4}$
D
$\frac{\pi}{6}$

Solution

(B) દિશા ગુણોત્તરો $(l, m, n)$ માટે આપેલા સમીકરણો $l+m+n=0$ અને $l^2=m^2+n^2$ છે.
$l+m+n=0$ પરથી,આપણને $l=-(m+n)$ મળે છે.
આ કિંમતને $l^2=m^2+n^2$ માં મૂકતા,$(-(m+n))^2 = m^2+n^2$ મળે છે.
$m^2+n^2+2mn = m^2+n^2$,જેનો અર્થ છે કે $2mn=0$,તેથી $mn=0$.
આનાથી બે કિસ્સાઓ મળે છે:
કિસ્સો $I$: $m=0$. તો $l=-n$. ધારો કે દિશા ગુણોત્તરો $(k, 0, -k)$ છે. એકમ સદિશ $(\frac{1}{\sqrt{2}}, 0, -\frac{1}{\sqrt{2}})$ છે.
કિસ્સો $II$: $n=0$. તો $l=-m$. ધારો કે દિશા ગુણોત્તરો $(k, -k, 0)$ છે. એકમ સદિશ $(\frac{1}{\sqrt{2}}, -\frac{1}{\sqrt{2}}, 0)$ છે.
ધારો કે $\vec{a} = (\frac{1}{\sqrt{2}}, 0, -\frac{1}{\sqrt{2}})$ અને $\vec{b} = (\frac{1}{\sqrt{2}}, -\frac{1}{\sqrt{2}}, 0)$.
તેમની વચ્ચેના ખૂણા $\theta$ નો કોસાઇન $\cos \theta = |\vec{a} \cdot \vec{b}|$ દ્વારા મળે છે.
$\cos \theta = |(\frac{1}{\sqrt{2}})(\frac{1}{\sqrt{2}}) + (0)(-\frac{1}{\sqrt{2}}) + (-\frac{1}{\sqrt{2}})(0)| = |\frac{1}{2} + 0 + 0| = \frac{1}{2}$.
તેથી $\cos \theta = \frac{1}{2}$,એટલે કે $\theta = \frac{\pi}{3}$.
270
EasyMCQ
બે રેખાઓના દિક્કોસાઇન $l, m, n$ એ $3l + m + 5n = 0$ અને $6mn - 2nl + 5lm = 0$ સમીકરણોનું સમાધાન કરે છે. જો $\theta$ એ આ રેખાઓ વચ્ચેનો ખૂણો હોય,તો $|\cos \theta| = $
A
$\frac{1}{\sqrt{6}}$
B
$\frac{1}{\sqrt{2}}$
C
$\frac{1}{6}$
D
$\frac{1}{\sqrt{3}}$

Solution

(C) આપેલ સમીકરણો $3l + m + 5n = 0$ અને $6mn - 2nl + 5lm = 0$ છે.
પ્રથમ સમીકરણ પરથી,$m = -3l - 5n$.
આ કિંમત બીજા સમીકરણમાં મૂકતા:
$6n(-3l - 5n) - 2nl + 5l(-3l - 5n) = 0$
$-18nl - 30n^2 - 2nl - 15l^2 - 25nl = 0$
$-15l^2 - 45nl - 30n^2 = 0$
$-15$ વડે ભાગતા:
$l^2 + 3nl + 2n^2 = 0$
$(l + n)(l + 2n) = 0$
આનાથી બે કિસ્સા મળે છે:
કિસ્સો $1$: $l = -n$. $m = -3l - 5n$ માં મૂકતા,$m = -3(-n) - 5n = 3n - 5n = -2n$ મળે છે.
દિક્ગુણોત્તર $(-n, -2n, n)$ છે,જે $(1, 2, -1)$ તરીકે સરળ બને છે.
કિસ્સો $2$: $l = -2n$. $m = -3l - 5n$ માં મૂકતા,$m = -3(-2n) - 5n = 6n - 5n = n$ મળે છે.
દિક્ગુણોત્તર $(-2n, n, n)$ છે,જે $(-2, 1, 1)$ તરીકે સરળ બને છે.
ધારો કે દિક્ગુણોત્તર $\vec{a} = (1, 2, -1)$ અને $\vec{b} = (-2, 1, 1)$ છે.
ખૂણા $\theta$ નો કોસાઇન નીચે મુજબ મળે છે:
$\cos \theta = \frac{|\vec{a} \cdot \vec{b}|}{|\vec{a}| |\vec{b}|} = \frac{|(1)(-2) + (2)(1) + (-1)(1)|}{\sqrt{1^2 + 2^2 + (-1)^2} \sqrt{(-2)^2 + 1^2 + 1^2}}$
$\cos \theta = \frac{|-2 + 2 - 1|}{\sqrt{6} \sqrt{6}} = \frac{|-1|}{6} = \frac{1}{6}$.
271
EasyMCQ
જો રેખા $L$ ના દિકગુણોત્તરો $a, b, c$ એ સંબંધો $ab + bc + ca = 0$ અને $6ab + 9bc + 8ca = 0$ નું પાલન કરતા હોય,તો રેખા $L$ ના દિકકોસાઇન શોધો.
A
$\frac{1}{\sqrt{3}}, \frac{1}{\sqrt{3}}, \frac{1}{\sqrt{3}}$
B
$\frac{2}{\sqrt{7}}, \frac{1}{\sqrt{7}}, \frac{-2}{\sqrt{7}}$
C
$\frac{-1}{\sqrt{6}}, \frac{\sqrt{3}}{\sqrt{6}}, \frac{\sqrt{2}}{\sqrt{6}}$
D
$\frac{-3}{7}, \frac{2}{7}, \frac{-6}{7}$

Solution

(D) આપેલ સમીકરણો:
$ab + bc + ca = 0$ --- $(1)$
$6ab + 9bc + 8ca = 0$ --- $(2)$
સમીકરણ $(1)$ ને $6$ વડે ગુણતા:
$6ab + 6bc + 6ca = 0$ --- $(3)$
સમીકરણ $(2)$ માંથી $(3)$ બાદ કરતા:
$(6ab + 9bc + 8ca) - (6ab + 6bc + 6ca) = 0$
$3bc + 2ca = 0 \Rightarrow c(3b + 2a) = 0$.
અહીં $c \neq 0$ હોવાથી,$2a = -3b$ મળે,એટલે કે $a/(-3) = b/2$.
$a = -3k$ અને $b = 2k$ ને સમીકરણ $(1)$ માં મૂકતા:
$(-3k)(2k) + (2k)c + c(-3k) = 0$
$-6k^2 - kc = 0 \Rightarrow c = -6k$.
આમ,દિકગુણોત્તરો $(-3k, 2k, -6k)$ ના પ્રમાણમાં છે,એટલે કે $(-3, 2, -6)$.
તેનું મૂલ્ય $\sqrt{(-3)^2 + 2^2 + (-6)^2} = \sqrt{9 + 4 + 36} = \sqrt{49} = 7$ છે.
તેથી,દિકકોસાઇન $\frac{-3}{7}, \frac{2}{7}, \frac{-6}{7}$ મળે છે.
272
EasyMCQ
$E(1,0,0), F(0,2,0), G(0,0,3)$ એ અનુક્રમે $\triangle ABC$ ની બાજુઓ $AB, BC, CA$ ના મધ્યબિંદુઓ છે. જો $a_1, b_1, c_1$ અને $a_2, b_2, c_2$ એ અનુક્રમે $AF$ અને $BG$ ના દિકગુણોત્તરો હોય,તો $\frac{a_1^2+b_1^2+c_1^2}{a_2^2+b_2^2+c_2^2}=$
A
$\frac{26}{41}$
B
$\frac{13}{26}$
C
$\frac{17}{43}$
D
$\frac{13}{43}$

Solution

(A) ધારો કે $\triangle ABC$ ના શિરોબિંદુઓ $A(x_1, y_1, z_1), B(x_2, y_2, z_2)$ અને $C(x_3, y_3, z_3)$ છે.
આપેલ છે કે $E, F, G$ એ અનુક્રમે $AB, BC, CA$ ના મધ્યબિંદુઓ છે:
$\frac{x_1+x_2}{2}=1, \frac{y_1+y_2}{2}=0, \frac{z_1+z_2}{2}=0$ $(1)$
$\frac{x_2+x_3}{2}=0, \frac{y_2+y_3}{2}=2, \frac{z_2+z_3}{2}=0$ $(2)$
$\frac{x_3+x_1}{2}=0, \frac{y_3+y_1}{2}=0, \frac{z_3+z_1}{2}=3$ $(3)$
આ સમીકરણો ઉકેલતા,આપણને $A(1, -2, 3), B(1, 2, -3), C(-1, 2, 3)$ મળે છે.
$AF$ ના દિકગુણોત્તરો (જ્યાં $F$ એ $(0, 2, 0)$ છે): $a_1 = 0-1 = -1, b_1 = 2-(-2) = 4, c_1 = 0-3 = -3$. તેથી $a_1^2+b_1^2+c_1^2 = (-1)^2+4^2+(-3)^2 = 1+16+9 = 26$.
$BG$ ના દિકગુણોત્તરો (જ્યાં $G$ એ $(0, 0, 3)$ છે): $a_2 = 0-1 = -1, b_2 = 0-2 = -2, c_2 = 3-(-3) = 6$. તેથી $a_2^2+b_2^2+c_2^2 = (-1)^2+(-2)^2+6^2 = 1+4+36 = 41$.
તેથી,$\frac{a_1^2+b_1^2+c_1^2}{a_2^2+b_2^2+c_2^2} = \frac{26}{41}$.
273
MediumMCQ
$\text{વિધાન (A)}$: રેખા $L_1$ ના દિકગુણોત્તર $2, 5, 7$ છે અને રેખા $L_2$ ના દિકગુણોત્તર $\frac{4}{\sqrt{19}}, \frac{10}{\sqrt{19}}, \frac{14}{\sqrt{19}}$ છે. રેખાઓ $L_1, L_2$ સમાંતર છે.
$\text{કારણ (R)}$: રેખા $L_1$ ના દિકગુણોત્તર $a_1, b_1, c_1$ છે અને બીજી રેખા $L_2$ ના દિકગુણોત્તર $a_2, b_2, c_2$ છે. રેખાઓ $L_1$ અને $L_2$ સમાંતર હોય જો $a_1 a_2+b_1 b_2+c_1 c_2=0$ થાય.
નીચેનામાંથી સાચો વિકલ્પ પસંદ કરો.
A
$(A)$ સાચું છે,$(R)$ સાચું છે અને $(R)$ એ $(A)$ ની સાચી સમજૂતી છે.
B
$(A)$ સાચું છે,$(R)$ સાચું છે પણ $(R)$ એ $(A)$ ની સાચી સમજૂતી નથી.
C
$(A)$ સાચું છે પણ $(R)$ ખોટું છે.
D
$(A)$ ખોટું છે પણ $(R)$ સાચું છે.

Solution

(C) બે રેખાઓ જેના દિકગુણોત્તર $(a_1, b_1, c_1)$ અને $(a_2, b_2, c_2)$ હોય,તે સમાંતર ત્યારે જ કહેવાય જો $\frac{a_1}{a_2} = \frac{b_1}{b_2} = \frac{c_1}{c_2}$ થાય.
અહીં $L_1$ માટે દિકગુણોત્તર $(2, 5, 7)$ અને $L_2$ માટે $(\frac{4}{\sqrt{19}}, \frac{10}{\sqrt{19}}, \frac{14}{\sqrt{19}})$ આપેલ છે.
ગુણોત્તરની ગણતરી કરતા: $\frac{2}{4/\sqrt{19}} = \frac{\sqrt{19}}{2}$,$\frac{5}{10/\sqrt{19}} = \frac{\sqrt{19}}{2}$,અને $\frac{7}{14/\sqrt{19}} = \frac{\sqrt{19}}{2}$.
બધા ગુણોત્તર સમાન હોવાથી,રેખાઓ $L_1$ અને $L_2$ સમાંતર છે. તેથી,$(A)$ સાચું છે.
શરત $a_1 a_2 + b_1 b_2 + c_1 c_2 = 0$ એ બે રેખાઓ પરસ્પર લંબ હોવાની શરત છે,સમાંતર હોવાની નહીં. તેથી,$(R)$ ખોટું છે.
આમ,$(A)$ સાચું છે પણ $(R)$ ખોટું છે.
274
MediumMCQ
જે રેખાઓના દિક્-ગુણોત્તરો સમીકરણો $a+b+c=0$ અને $2ab+2ac-bc=0$ દ્વારા નક્કી થાય છે,તેમની વચ્ચેનો ગુરુકોણ શોધો.
A
$\frac{5 \pi}{4}$
B
$\frac{2 \pi}{3}$
C
$\frac{7 \pi}{6}$
D
$\frac{6 \pi}{5}$

Solution

(B) આપેલ સમીકરણો $a+b+c=0$ અને $2ab+2ac-bc=0$ છે.
બીજા સમીકરણમાં $a=-(b+c)$ મુકતા:
$-2(b+c)b - 2(b+c)c - bc = 0$
$-2b^2 - 2bc - 2bc - 2c^2 - bc = 0$
$-2b^2 - 5bc - 2c^2 = 0$
$2b^2 + 5bc + 2c^2 = 0$
$(2b+c)(b+2c) = 0$.
કિસ્સો $1$: $b = -2c$. તો $a = -(-2c+c) = c$. દિક્-ગુણોત્તરો $(1, -2, 1)$ મળે છે.
કિસ્સો $2$: $b = -c/2$. તો $a = -(-c/2+c) = -c/2$. દિક્-ગુણોત્તરો $(-1/2, -1/2, 1)$ મળે છે,જે $(1, 1, -2)$ ને સમાન છે.
ધારો કે દિક્-ગુણોત્તરો $(a_1, b_1, c_1) = (1, -2, 1)$ અને $(a_2, b_2, c_2) = (1, 1, -2)$ છે.
સૂત્ર $\cos \theta = \frac{|a_1 a_2 + b_1 b_2 + c_1 c_2|}{\sqrt{a_1^2 + b_1^2 + c_1^2} \sqrt{a_2^2 + b_2^2 + c_2^2}}$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\cos \theta = \frac{|(1)(1) + (-2)(1) + (1)(-2)|}{\sqrt{1+4+1} \sqrt{1+1+4}} = \frac{|1 - 2 - 2|}{\sqrt{6} \sqrt{6}} = \frac{|-3|}{6} = \frac{1}{2}$.
આપણે ગુરુકોણ શોધવાનો હોવાથી,$\cos \theta = -1/2$ લેતા,$\theta = \frac{2 \pi}{3}$ મળે છે.
275
EasyMCQ
જો બે રેખાઓના દિકગુણોત્તરો $a+2b+c=0$ અને $11bc+6ca-14ab=0$ દ્વારા આપવામાં આવેલ હોય,તો આ રેખાઓ વચ્ચેનો ખૂણો કેટલો થાય?
A
$\frac{\pi}{3}$
B
$\cos^{-1}\left(\frac{1}{3}\right)$
C
$\cos^{-1}\left(\frac{2}{3}\right)$
D
$\frac{\pi}{2}$

Solution

(D) આપેલ સમીકરણો $a+2b+c=0$ $(i)$ અને $11bc+6ca-14ab=0$ (ii) છે.
$(i)$ પરથી,$b = \frac{-(a+c)}{2}$.
આ કિંમત (ii) માં મૂકતા:
$11\left(\frac{-(a+c)}{2}\right)c + 6ac - 14a\left(\frac{-(a+c)}{2}\right) = 0$
$\Rightarrow -\frac{11}{2}ac - \frac{11}{2}c^2 + 6ac + 7a^2 + 7ac = 0$
$2$ વડે ગુણતા: $-11ac - 11c^2 + 12ac + 14a^2 + 14ac = 0$
$\Rightarrow 14a^2 + 15ac - 11c^2 = 0$
દ્વિઘાત સમીકરણના અવયવ પાડતા: $(7a+11c)(2a-c) = 0$.
કિસ્સો $1$: $2a = c \Rightarrow a = 1, c = 2$. તો $b = \frac{-(1+2)}{2} = -1.5$. અપૂર્ણાંક ટાળવા માટે,$a=2, c=4, b=-3$ લો. દિકગુણોત્તરો: $(2, -3, 4)$.
કિસ્સો $2$: $7a = -11c \Rightarrow a = -11, c = 7$. તો $b = \frac{-(-11+7)}{2} = 2$. દિકગુણોત્તરો: $(-11, 2, 7)$.
ધારો કે દિકગુણોત્તરો $\vec{n_1} = (2, -3, 4)$ અને $\vec{n_2} = (-11, 2, 7)$ છે.
ડોટ પ્રોડક્ટ $\vec{n_1} \cdot \vec{n_2} = (2)(-11) + (-3)(2) + (4)(7) = -22 - 6 + 28 = 0$.
ડોટ પ્રોડક્ટ $0$ હોવાથી,રેખાઓ પરસ્પર લંબ છે.
તેથી,રેખાઓ વચ્ચેનો ખૂણો $\frac{\pi}{2}$ છે.
276
MediumMCQ
જે રેખાઓના દિક્કોસાઈન (direction cosines) સંબંધો $a l+b m+c n=0$ અને $m n+n l+l m=0$ દ્વારા આપવામાં આવે છે તે
A
લંબ હોય જો $\frac{1}{a}+\frac{1}{b}+\frac{1}{c}=0$
B
લંબ હોય જો $\sqrt{a}+\sqrt{b}+\sqrt{c}=0$
C
સમાંતર હોય જો $\frac{1}{a}+\frac{1}{b}+\frac{1}{c}=0$
D
સમાંતર હોય જો $a + b + c = 0$

Solution

(A) દિક્કોસાઈન માટે આપેલા સમીકરણો $a l + b m + c n = 0$ $(1)$ અને $m n + n l + l m = 0$ $(2)$ છે.
$(1)$ પરથી,$n = -\frac{a l + b m}{c}$.
આ કિંમત $(2)$ માં મૂકતા:
$m \left( -\frac{a l + b m}{c} \right) + l \left( -\frac{a l + b m}{c} \right) + l m = 0$.
$-c$ વડે ગુણતા:
$m(a l + b m) + l(a l + b m) - c l m = 0$.
$a l^2 + b m^2 + a l m + b l m - c l m = 0$.
$a l^2 + (a + b - c) l m + b m^2 = 0$.
$m^2$ વડે ભાગતા,આપણને મળે $a \left( \frac{l}{m} \right)^2 + (a + b - c) \left( \frac{l}{m} \right) + b = 0$.
ધારો કે બે રેખાઓના દિક્કોસાઈન $(l_1, m_1, n_1)$ અને $(l_2, m_2, n_2)$ છે. દ્વિઘાત સમીકરણના બીજ $\frac{l_1}{m_1}$ અને $\frac{l_2}{m_2}$ છે.
તેથી,$\frac{l_1 l_2}{m_1 m_2} = \frac{b}{a}$,જે સૂચવે છે કે $\frac{l_1 l_2}{b} = \frac{m_1 m_2}{a}$.
સમાનતા દ્વારા,$\frac{l_1 l_2}{1/a} = \frac{m_1 m_2}{1/b} = \frac{n_1 n_2}{1/c} = k$.
રેખાઓ લંબ હોય જો $l_1 l_2 + m_1 m_2 + n_1 n_2 = 0$.
કિંમતો મૂકતા: $k \left( \frac{1}{a} + \frac{1}{b} + \frac{1}{c} \right) = 0$.
$k \neq 0$ હોવાથી,શરત $\frac{1}{a} + \frac{1}{b} + \frac{1}{c} = 0$ છે.
277
DifficultMCQ
જો બે રેખાઓના દિકકોસાઇન $l+m+n=0$ અને $l^2+m^2-n^2=0$ હોય,તો તેમની વચ્ચેનો ખૂણો કેટલો થાય?
A
$\frac{\pi}{6}$
B
$\frac{\pi}{4}$
C
$\frac{\pi}{3}$
D
$\frac{\pi}{2}$

Solution

(C) દિકકોસાઇન $(l, m, n)$ માટે આપેલા સમીકરણો:
$l+m+n=0$ --- $(i)$
$l^2+m^2-n^2=0$ --- $(ii)$
$(i)$ પરથી,$n = -(l+m)$.
આ કિંમત $(ii)$ માં મૂકતા:
$l^2 + m^2 - (-(l+m))^2 = 0$
$l^2 + m^2 - (l^2 + m^2 + 2lm) = 0$
$-2lm = 0 \Rightarrow lm = 0$.
આનો અર્થ એ છે કે કાં તો $l=0$ અથવા $m=0$.
કિસ્સો $1$: જો $l=0$ હોય,તો $(i)$ પરથી,$m+n=0 \Rightarrow m=-n$. ધારો કે $m=1$,તો $n=-1$. દિકગુણોત્તર $(0, 1, -1)$ મળે છે.
કિસ્સો $2$: જો $m=0$ હોય,તો $(i)$ પરથી,$l+n=0 \Rightarrow l=-n$. ધારો કે $l=1$,તો $n=-1$. દિકગુણોત્તર $(1, 0, -1)$ મળે છે.
ધારો કે બે સદિશો $\vec{a} = 0\hat{i} + 1\hat{j} - 1\hat{k}$ અને $\vec{b} = 1\hat{i} + 0\hat{j} - 1\hat{k}$ છે.
તેમની વચ્ચેનો ખૂણો $\theta$ માટે $\cos \theta = \frac{|\vec{a} \cdot \vec{b}|}{|\vec{a}| |\vec{b}|}$.
$\vec{a} \cdot \vec{b} = (0)(1) + (1)(0) + (-1)(-1) = 1$.
$|\vec{a}| = \sqrt{0^2 + 1^2 + (-1)^2} = \sqrt{2}$.
$|\vec{b}| = \sqrt{1^2 + 0^2 + (-1)^2} = \sqrt{2}$.
$\cos \theta = \frac{1}{\sqrt{2} \cdot \sqrt{2}} = \frac{1}{2}$.
તેથી,$\theta = \frac{\pi}{3}$.
278
MediumMCQ
જો બે રેખાઓના દિક્કોસાઈન સમીકરણો $l+m+n=0$ અને $2lm+2ln-mn=0$ નું સમાધાન કરે છે,તો આ રેખાઓ વચ્ચેનો લઘુકોણ કેટલો છે?
A
$\cos^{-1}\left(\frac{1}{3}\right)$
B
$30^{\circ}$
C
$\cos^{-1}\left(\frac{2}{3}\right)$
D
$60^{\circ}$

Solution

(D) દિક્કોસાઈન $(l, m, n)$ માટે આપેલ સમીકરણો:
$l+m+n=0 \Rightarrow m=-(l+n) \quad (i)$
$2lm+2ln-mn=0 \quad (ii)$
$m=-(l+n)$ ને $(ii)$ માં મૂકતા:
$2l(-(l+n)) + 2ln - (-(l+n))n = 0$
$-2l^2 - 2ln + 2ln + ln + n^2 = 0$
$-2l^2 + ln + n^2 = 0$
$2l^2 - ln - n^2 = 0$
$(2l+n)(l-n) = 0$
આના બે કિસ્સા મળે છે:
કિસ્સો $1$: $l=n$. $(i)$ પરથી,$m=-(n+n)=-2n$. તેથી,$(l, m, n) = (n, -2n, n)$,જે દિક્ગુણોત્તર $(1, -2, 1)$ આપે છે.
કિસ્સો $2$: $2l=-n \Rightarrow l=-\frac{n}{2}$. $(i)$ પરથી,$m=-(-\frac{n}{2}+n) = -\frac{n}{2}$. તેથી,$(l, m, n) = (-\frac{n}{2}, -\frac{n}{2}, n)$,જે દિક્ગુણોત્તર $(1, 1, -2)$ આપે છે.
ધારો કે દિક્ગુણોત્તર $\vec{a} = (1, -2, 1)$ અને $\vec{b} = (1, 1, -2)$ છે.
રેખાઓ વચ્ચેનો ખૂણો $\theta$ નીચે મુજબ મળે:
$\cos \theta = \left| \frac{\vec{a} \cdot \vec{b}}{|\vec{a}| |\vec{b}|} \right| = \left| \frac{(1)(1) + (-2)(1) + (1)(-2)}{\sqrt{1^2+(-2)^2+1^2} \sqrt{1^2+1^2+(-2)^2}} \right|$
$\cos \theta = \left| \frac{1 - 2 - 2}{\sqrt{6} \sqrt{6}} \right| = \left| \frac{-3}{6} \right| = \frac{1}{2}$
$\theta = \cos^{-1}\left(\frac{1}{2}\right) = 60^{\circ}$.
279
MediumMCQ
જો બે રેખાઓની દિકકોસાઇન $l+3m+5n=0$ અને $5lm-2mn+6ln=0$ દ્વારા આપવામાં આવેલ હોય,તો રેખાઓ વચ્ચેનો ખૂણો શોધો.
A
$\cos^{-1}\left(\frac{1}{6}\right)$
B
$\cos^{-1}\left(\frac{1}{3}\right)$
C
$\cos^{-1}\left(\frac{1}{5}\right)$
D
$\sin^{-1}\left(\frac{1}{6}\right)$

Solution

(A) આપેલ સમીકરણો:
$l+3m+5n=0$ --- $(i)$
$5lm-2mn+6ln=0$ --- $(ii)$
સમીકરણ $(i)$ પરથી,$l = -3m - 5n$.
આ કિંમતને $(ii)$ માં મૂકતા:
$5(-3m-5n)m - 2mn + 6(-3m-5n)n = 0$
$-15m^2 - 25mn - 2mn - 18mn - 30n^2 = 0$
$-15m^2 - 45mn - 30n^2 = 0$
$-15$ વડે ભાગતા:
$m^2 + 3mn + 2n^2 = 0$
$(m+n)(m+2n) = 0$
કિસ્સો $1$: $m = -n$. તો $l = -3(-n) - 5n = -2n$. દિકગુણોત્તર $(-2n, -n, n)$ અથવા $(2, 1, -1)$ મળે.
કિસ્સો $2$: $m = -2n$. તો $l = -3(-2n) - 5n = n$. દિકગુણોત્તર $(n, -2n, n)$ અથવા $(1, -2, 1)$ મળે.
ધારો કે દિકગુણોત્તર $\vec{a} = (2, 1, -1)$ અને $\vec{b} = (1, -2, 1)$ છે.
રેખાઓ વચ્ચેનો ખૂણો $\theta$ નીચે મુજબ મળે:
$\cos \theta = \frac{|\vec{a} \cdot \vec{b}|}{|\vec{a}| |\vec{b}|} = \frac{|(2)(1) + (1)(-2) + (-1)(1)|}{\sqrt{2^2+1^2+(-1)^2} \sqrt{1^2+(-2)^2+1^2}}$
$\cos \theta = \frac{|2 - 2 - 1|}{\sqrt{6} \sqrt{6}} = \frac{|-1|}{6} = \frac{1}{6}$
તેથી,$\theta = \cos^{-1}\left(\frac{1}{6}\right)$.
280
EasyMCQ
જો રેખાઓ કે જેમના દિક્કોસાઈન $\left(-\frac{2}{\sqrt{21}}, \frac{C}{\sqrt{21}}, \frac{1}{\sqrt{21}}\right)$ અને $\left(\frac{3}{\sqrt{54}}, \frac{3}{\sqrt{54}}, -\frac{6}{\sqrt{54}}\right)$ છે,તેમની વચ્ચેનો ખૂણો $\frac{\pi}{2}$ હોય,તો $C$ ની કિંમત શોધો.
A
$6$
B
$4$
C
-$4$
D
$2$

Solution

(B) બે રેખાઓના દિક્કોસાઈન $(l_1, m_1, n_1) = \left(-\frac{2}{\sqrt{21}}, \frac{C}{\sqrt{21}}, \frac{1}{\sqrt{21}}\right)$ અને $(l_2, m_2, n_2) = \left(\frac{3}{\sqrt{54}}, \frac{3}{\sqrt{54}}, -\frac{6}{\sqrt{54}}\right)$ આપેલ છે.
રેખાઓ વચ્ચેનો ખૂણો $\frac{\pi}{2}$ હોવાથી,રેખાઓ પરસ્પર લંબ છે.
પરસ્પર લંબ રેખાઓ માટેની શરત $l_1 l_2 + m_1 m_2 + n_1 n_2 = 0$ છે.
કિંમતો મૂકતા:
$\left(-\frac{2}{\sqrt{21}}\right) \left(\frac{3}{\sqrt{54}}\right) + \left(\frac{C}{\sqrt{21}}\right) \left(\frac{3}{\sqrt{54}}\right) + \left(\frac{1}{\sqrt{21}}\right) \left(-\frac{6}{\sqrt{54}}\right) = 0$
$\frac{-6}{\sqrt{21}\sqrt{54}} + \frac{3C}{\sqrt{21}\sqrt{54}} - \frac{6}{\sqrt{21}\sqrt{54}} = 0$
બંને બાજુ $\sqrt{21}\sqrt{54}$ વડે ગુણતા:
$-6 + 3C - 6 = 0$
$3C - 12 = 0$
$3C = 12$
$C = 4$.
281
DifficultMCQ
જો બે રેખાઓના દિકકોસાઇન $l+m+n=0$ અને $l^2-5m^2+n^2=0$ દ્વારા આપવામાં આવેલ હોય,તો તેમની વચ્ચેનો ખૂણો કેટલો થાય?
A
$\frac{\pi}{2}$
B
$\frac{\pi}{6}$
C
$\frac{\pi}{4}$
D
$\frac{\pi}{3}$

Solution

(D) દિકકોસાઇન $l, m, n$ માટે આપેલ સમીકરણો:
$l+m+n=0 \implies n = -(l+m)$
$n$ ની કિંમત $l^2-5m^2+n^2=0$ માં મૂકતા:
$l^2-5m^2+(-l-m)^2=0$
$l^2-5m^2+l^2+2lm+m^2=0$
$2l^2+2lm-4m^2=0$
$l^2+lm-2m^2=0$
$(l+2m)(l-m)=0$
કિસ્સો $1$: $l=m$. તો $n = -(l+m) = -2l$. દિકગુણોત્તર $(l, l, -2l)$ એટલે કે $(1, 1, -2)$ મળે.
પ્રમાણિત દિકકોસાઇન $(l_1, m_1, n_1) = (\frac{1}{\sqrt{6}}, \frac{1}{\sqrt{6}}, -\frac{2}{\sqrt{6}})$.
કિસ્સો $2$: $l=-2m$. તો $n = -(-2m+m) = m$. દિકગુણોત્તર $(-2m, m, m)$ એટલે કે $(-2, 1, 1)$ મળે.
પ્રમાણિત દિકકોસાઇન $(l_2, m_2, n_2) = (-\frac{2}{\sqrt{6}}, \frac{1}{\sqrt{6}}, \frac{1}{\sqrt{6}})$.
ખૂણા $\theta$ નો કોસાઇન $\cos \theta = |l_1 l_2 + m_1 m_2 + n_1 n_2|$ દ્વારા મળે છે.
$\cos \theta = |(\frac{1}{\sqrt{6}})(-\frac{2}{\sqrt{6}}) + (\frac{1}{\sqrt{6}})(\frac{1}{\sqrt{6}}) + (-\frac{2}{\sqrt{6}})(\frac{1}{\sqrt{6}})|$
$\cos \theta = |-\frac{2}{6} + \frac{1}{6} - \frac{2}{6}| = |-\frac{3}{6}| = \frac{1}{2}$.
તેથી,$\theta = \frac{\pi}{3}$.

THREE DIMENSIONAL GEOMETRY — System of co-ordinates, Direction cosines and direction ratios, Projection · Frequently Asked Questions

1Are these THREE DIMENSIONAL GEOMETRY questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a THREE DIMENSIONAL GEOMETRY Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.