Gujarati

Line Questions in Gujarati

Class 12 Mathematics · THREE DIMENSIONAL GEOMETRY · Line

602+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 50 of 602 questions in Gujarati

151
EasyMCQ
રેખાઓની જોડી $\frac{x+3}{3}=\frac{y-1}{5}=\frac{z+3}{4}$ અને $\frac{x+1}{1}=\frac{y-4}{1}=\frac{z-5}{2}$ વચ્ચેનો ખૂણો શોધો.
A
$\cos ^{-1}\left(\frac{8 \sqrt{3}}{15}\right)$
B
$\cos ^{-1}\left(\frac{16}{\sqrt{300}}\right)$
C
$\sin ^{-1}\left(\frac{8 \sqrt{3}}{15}\right)$
D
$\cos ^{-1}\left(\frac{1}{\sqrt{15}}\right)$

Solution

(A) પ્રથમ રેખાના દિકગુણોત્તર $a_1 = 3, b_1 = 5, c_1 = 4$ છે.
બીજી રેખાના દિકગુણોત્તર $a_2 = 1, b_2 = 1, c_2 = 2$ છે.
જો તેમની વચ્ચેનો ખૂણો $\theta$ હોય,તો સૂત્ર નીચે મુજબ છે:
$\cos \theta = \left| \frac{a_1 a_2 + b_1 b_2 + c_1 c_2}{\sqrt{a_1^2 + b_1^2 + c_1^2} \sqrt{a_2^2 + b_2^2 + c_2^2}} \right|$
કિંમતો મૂકતા:
$\cos \theta = \left| \frac{(3)(1) + (5)(1) + (4)(2)}{\sqrt{3^2 + 5^2 + 4^2} \sqrt{1^2 + 1^2 + 2^2}} \right|$
$\cos \theta = \left| \frac{3 + 5 + 8}{\sqrt{9 + 25 + 16} \sqrt{1 + 1 + 4}} \right|$
$\cos \theta = \frac{16}{\sqrt{50} \sqrt{6}} = \frac{16}{5 \sqrt{2} \sqrt{6}} = \frac{16}{5 \sqrt{12}} = \frac{16}{5 \times 2 \sqrt{3}} = \frac{8}{5 \sqrt{3}}$
છેદનું સંમેયીકરણ કરતા:
$\cos \theta = \frac{8 \sqrt{3}}{5 \times 3} = \frac{8 \sqrt{3}}{15}$
તેથી,$\theta = \cos ^{-1}\left(\frac{8 \sqrt{3}}{15}\right)$.
152
MediumMCQ
રેખાઓ $l_{1}$ અને $l_{2}$ વચ્ચેનું લઘુત્તમ અંતર શોધો,જેના સદિશ સમીકરણો નીચે મુજબ છે:
$\vec{r}=\hat{i}+\hat{j}+\lambda(2 \hat{i}-\hat{j}+\hat{k})$ $(1)$
અને $\vec{r}=2 \hat{i}+\hat{j}-\hat{k}+\mu(3 \hat{i}-5 \hat{j}+2 \hat{k})$ $(2)$
A
$\frac{10}{\sqrt{59}}$
B
$\frac{11}{\sqrt{59}}$
C
$\frac{9}{\sqrt{59}}$
D
$\frac{12}{\sqrt{59}}$

Solution

(A) $(1)$ અને $(2)$ ને અનુક્રમે $\vec{r}=\vec{a}_{1}+\lambda \vec{b}_{1}$ અને $\vec{r}=\vec{a}_{2}+\mu \vec{b}_{2}$ સાથે સરખાવતા,
આપણને મળે છે $\vec{a}_{1}=\hat{i}+\hat{j}, \quad \vec{b}_{1}=2 \hat{i}-\hat{j}+\hat{k}$
$\vec{a}_{2}=2 \hat{i}+\hat{j}-\hat{k}$ અને $\vec{b}_{2}=3 \hat{i}-5 \hat{j}+2 \hat{k}$
તેથી,$\vec{a}_{2}-\vec{a}_{1}=(2-1)\hat{i}+(1-1)\hat{j}+(-1-0)\hat{k} = \hat{i}-\hat{k}$
હવે,$\vec{b}_{1} \times \vec{b}_{2} = \begin{vmatrix} \hat{i} & \hat{j} & \hat{k} \\ 2 & -1 & 1 \\ 3 & -5 & 2 \end{vmatrix} = \hat{i}(-2+5) - \hat{j}(4-3) + \hat{k}(-10+3) = 3\hat{i} - \hat{j} - 7\hat{k}$
માન (Magnitude) $|\vec{b}_{1} \times \vec{b}_{2}| = \sqrt{3^2 + (-1)^2 + (-7)^2} = \sqrt{9+1+49} = \sqrt{59}$
લઘુત્તમ અંતર $d$ નીચે મુજબ મળે છે: $d = \left| \frac{(\vec{b}_{1} \times \vec{b}_{2}) \cdot (\vec{a}_{2}-\vec{a}_{1})}{|\vec{b}_{1} \times \vec{b}_{2}|} \right|$
$d = \left| \frac{(3\hat{i} - \hat{j} - 7\hat{k}) \cdot (\hat{i} - \hat{k})}{\sqrt{59}} \right| = \left| \frac{3(1) + (-1)(0) + (-7)(-1)}{\sqrt{59}} \right| = \left| \frac{3+0+7}{\sqrt{59}} \right| = \frac{10}{\sqrt{59}}$
153
Medium
દર્શાવો કે બિંદુઓ $(1, -1, 2)$ અને $(3, 4, -2)$ માંથી પસાર થતી રેખા,બિંદુઓ $(0, 3, 2)$ અને $(3, 5, 6)$ માંથી પસાર થતી રેખાને લંબ છે.

Solution

(N/A) ધારો કે $AB$ એ $(1, -1, 2)$ અને $(3, 4, -2)$ બિંદુઓને જોડતી રેખા છે,અને $CD$ એ $(0, 3, 2)$ અને $(3, 5, 6)$ બિંદુઓમાંથી પસાર થતી રેખા છે.
રેખા $AB$ ના દિકગુણોત્તર $(a_1, b_1, c_1)$ એ $(x_2-x_1, y_2-y_1, z_2-z_1) = (3-1, 4-(-1), -2-2) = (2, 5, -4)$ છે.
રેખા $CD$ ના દિકગુણોત્તર $(a_2, b_2, c_2)$ એ $(x_4-x_3, y_4-y_3, z_4-z_3) = (3-0, 5-3, 6-2) = (3, 2, 4)$ છે.
જો બે રેખાઓના દિકગુણોત્તર $(a_1, b_1, c_1)$ અને $(a_2, b_2, c_2)$ હોય,તો તે રેખાઓ પરસ્પર લંબ હોય જો $a_1 a_2 + b_1 b_2 + c_1 c_2 = 0$ થાય.
દિકગુણોત્તરના ગુણાકારનો સરવાળો ગણતા:
$a_1 a_2 + b_1 b_2 + c_1 c_2 = (2)(3) + (5)(2) + (-4)(4)$
$= 6 + 10 - 16$
$= 16 - 16$
$= 0$.
અહીં સરવાળો $0$ હોવાથી,રેખા $AB$ એ રેખા $CD$ ને લંબ છે.
154
Easy
બતાવો કે બિંદુઓ $(4,7,8)$ અને $(2,3,4)$ માંથી પસાર થતી રેખા,બિંદુઓ $(-1,-2,1)$ અને $(1,2,5)$ માંથી પસાર થતી રેખાને સમાંતર છે.

Solution

(A) ધારો કે $AB$ એ $(4,7,8)$ અને $(2,3,4)$ બિંદુઓમાંથી પસાર થતી રેખા છે.
ધારો કે $CD$ એ $(-1,-2,1)$ અને $(1,2,5)$ બિંદુઓમાંથી પસાર થતી રેખા છે.
રેખા $AB$ ના દિકગુણોત્તરો $(a_1, b_1, c_1)$ નીચે મુજબ છે:
$a_1 = 2-4 = -2$
$b_1 = 3-7 = -4$
$c_1 = 4-8 = -4$
રેખા $CD$ ના દિકગુણોત્તરો $(a_2, b_2, c_2)$ નીચે મુજબ છે:
$a_2 = 1-(-1) = 2$
$b_2 = 2-(-2) = 4$
$c_2 = 5-1 = 4$
બે રેખાઓ સમાંતર હોય જો તેમના દિકગુણોત્તરો પ્રમાણમાં હોય,એટલે કે $\frac{a_1}{a_2} = \frac{b_1}{b_2} = \frac{c_1}{c_2}$.
ગુણોત્તરોની ગણતરી કરતા:
$\frac{a_1}{a_2} = \frac{-2}{2} = -1$
$\frac{b_1}{b_2} = \frac{-4}{4} = -1$
$\frac{c_1}{c_2} = \frac{-4}{4} = -1$
અહીં $\frac{a_1}{a_2} = \frac{b_1}{b_2} = \frac{c_1}{c_2} = -1$ હોવાથી,દિકગુણોત્તરો પ્રમાણમાં છે.
તેથી,રેખા $AB$ એ રેખા $CD$ ને સમાંતર છે.
155
EasyMCQ
$(1, 2, 3)$ બિંદુમાંથી પસાર થતી અને $3 \hat{i} + 2 \hat{j} - 2 \hat{k}$ સદિશને સમાંતર રેખાનું સમીકરણ શોધો.
A
$\vec{r} = \hat{i} + 2 \hat{j} + 3 \hat{k} + \lambda(3 \hat{i} + 2 \hat{j} - 2 \hat{k})$
B
$\vec{r} = 3 \hat{i} + 2 \hat{j} - 2 \hat{k} + \lambda(\hat{i} + 2 \hat{j} + 3 \hat{k})$
C
$\vec{r} = \hat{i} + 2 \hat{j} + 3 \hat{k} + \lambda(\hat{i} + 2 \hat{j} - 2 \hat{k})$
D
$\vec{r} = 3 \hat{i} + 2 \hat{j} + 3 \hat{k} + \lambda(\hat{i} + 2 \hat{j} - 2 \hat{k})$

Solution

(A) સ્થાન સદિશ $\vec{a}$ ધરાવતા બિંદુમાંથી પસાર થતી અને $\vec{b}$ સદિશને સમાંતર રેખાનું સમીકરણ $\vec{r} = \vec{a} + \lambda \vec{b}$ છે.
આપેલ બિંદુ $(1, 2, 3)$ માટે,સ્થાન સદિશ $\vec{a} = \hat{i} + 2 \hat{j} + 3 \hat{k}$ છે.
આપેલ સમાંતર સદિશ $\vec{b} = 3 \hat{i} + 2 \hat{j} - 2 \hat{k}$ છે.
આ કિંમતોને સૂત્રમાં મૂકતા,આપણને $\vec{r} = \hat{i} + 2 \hat{j} + 3 \hat{k} + \lambda(3 \hat{i} + 2 \hat{j} - 2 \hat{k})$ મળે છે.
156
Easy
એવી રેખાનું સમીકરણ સદિશ અને કાર્તેઝિયન સ્વરૂપમાં શોધો જે $2\hat{i}-\hat{j}+4\hat{k}$ સ્થાન સદિશ ધરાવતા બિંદુમાંથી પસાર થાય છે અને $\hat{i}+2\hat{j}-\hat{k}$ ની દિશામાં છે.

Solution

(N/A) રેખા $2\hat{i} - \hat{j} + 4\hat{k}$ સ્થાન સદિશ ધરાવતા બિંદુમાંથી પસાર થાય છે,તેથી $\vec{a} = 2\hat{i} - \hat{j} + 4\hat{k}$.
રેખાની દિશા $\vec{b} = \hat{i} + 2\hat{j} - \hat{k}$ સદિશ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
બિંદુ $\vec{a}$ માંથી પસાર થતી અને $\vec{b}$ ને સમાંતર રેખાનું સદિશ સમીકરણ $\vec{r} = \vec{a} + \lambda\vec{b}$ છે,જ્યાં $\lambda$ એક અદિશ છે.
કિંમતો મૂકતા,આપણને સદિશ સમીકરણ મળે છે:
$\vec{r} = (2\hat{i} - \hat{j} + 4\hat{k}) + \lambda(\hat{i} + 2\hat{j} - \hat{k})$.
કાર્તેઝિયન સ્વરૂપ માટે,ધારો કે $\vec{r} = x\hat{i} + y\hat{j} + z\hat{k}$.
તેથી $x\hat{i} + y\hat{j} + z\hat{k} = (2 + \lambda)\hat{i} + (-1 + 2\lambda)\hat{j} + (4 - \lambda)\hat{k}$.
ઘટકોની સરખામણી કરતા:
$x = 2 + \lambda \Rightarrow \lambda = x - 2$
$y = -1 + 2\lambda \Rightarrow \lambda = \frac{y + 1}{2}$
$z = 4 - \lambda \Rightarrow \lambda = 4 - z = \frac{z - 4}{-1}$
$\lambda$ ની કિંમતોને સરખાવતા,આપણને કાર્તેઝિયન સમીકરણ મળે છે:
$\frac{x - 2}{1} = \frac{y + 1}{2} = \frac{z - 4}{-1}$.
157
EasyMCQ
$(-2, 4, -5)$ બિંદુમાંથી પસાર થતી અને $\frac{x+3}{3} = \frac{y-4}{5} = \frac{z+8}{6}$ રેખાને સમાંતર હોય તેવી રેખાનું કાર્તેઝિયન સમીકરણ શોધો.
A
$\frac{x+2}{3} = \frac{y-4}{5} = \frac{z+5}{6}$
B
$\frac{x-2}{3} = \frac{y+4}{5} = \frac{z-5}{6}$
C
$\frac{x+2}{6} = \frac{y-4}{5} = \frac{z+5}{3}$
D
$\frac{x-2}{6} = \frac{y+4}{5} = \frac{z-5}{3}$

Solution

(A) આપેલ રેખા $\frac{x+3}{3} = \frac{y-4}{5} = \frac{z+8}{6}$ છે.
આ રેખાના દિકગુણોત્તર $a = 3, b = 5, c = 6$ છે.
માંગેલ રેખા આપેલ રેખાને સમાંતર હોવાથી,તેના દિકગુણોત્તર પણ $3, 5, 6$ ના પ્રમાણમાં હશે.
રેખા બિંદુ $(x_1, y_1, z_1) = (-2, 4, -5)$ માંથી પસાર થાય છે.
$(x_1, y_1, z_1)$ માંથી પસાર થતી અને $a, b, c$ દિકગુણોત્તર ધરાવતી રેખાનું કાર્તેઝિયન સમીકરણ $\frac{x-x_1}{a} = \frac{y-y_1}{b} = \frac{z-z_1}{c}$ છે.
કિંમતો મૂકતા,આપણને $\frac{x - (-2)}{3} = \frac{y - 4}{5} = \frac{z - (-5)}{6}$ મળે છે.
આમ,માંગેલ સમીકરણ $\frac{x+2}{3} = \frac{y-4}{5} = \frac{z+5}{6}$ છે.
158
EasyMCQ
એક રેખાનું કાર્તેઝિયન સમીકરણ $\frac{x-5}{3}=\frac{y+4}{7}=\frac{z-6}{2}$ છે. તેનું સદિશ સ્વરૂપ લખો.
A
$\vec{r}=(5 \hat{i}-4 \hat{j}+6 \hat{k})+\lambda(3 \hat{i}+7 \hat{j}+2 \hat{k})$
B
$\vec{r}=(5 \hat{i}+4 \hat{j}-6 \hat{k})+\lambda(3 \hat{i}+7 \hat{j}+2 \hat{k})$
C
$\vec{r}=(3 \hat{i}+7 \hat{j}+2 \hat{k})+\lambda(5 \hat{i}-4 \hat{j}+6 \hat{k})$
D
$\vec{r}=(5 \hat{i}-4 \hat{j}+6 \hat{k})+\lambda(3 \hat{i}-7 \hat{j}+2 \hat{k})$

Solution

(A) રેખાનું કાર્તેઝિયન સમીકરણ $\frac{x-5}{3}=\frac{y+4}{7}=\frac{z-6}{2}$ આપેલ છે.
બિંદુ $(x_1, y_1, z_1)$ માંથી પસાર થતી અને દિકગુણોત્તર $(a, b, c)$ ધરાવતી રેખાનું સામાન્ય કાર્તેઝિયન સમીકરણ $\frac{x-x_1}{a} = \frac{y-y_1}{b} = \frac{z-z_1}{c}$ છે.
આપેલ સમીકરણને સામાન્ય સ્વરૂપ સાથે સરખાવતા,આપણને બિંદુ $(x_1, y_1, z_1) = (5, -4, 6)$ અને દિકગુણોત્તર $(a, b, c) = (3, 7, 2)$ મળે છે.
બિંદુનો સ્થાન સદિશ $\vec{a} = 5 \hat{i} - 4 \hat{j} + 6 \hat{k}$ છે.
રેખાને સમાંતર સદિશ $\vec{b} = 3 \hat{i} + 7 \hat{j} + 2 \hat{k}$ છે.
રેખાનું સદિશ સમીકરણ $\vec{r} = \vec{a} + \lambda \vec{b}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
કિંમતો મૂકતા,આપણને $\vec{r} = (5 \hat{i} - 4 \hat{j} + 6 \hat{k}) + \lambda(3 \hat{i} + 7 \hat{j} + 2 \hat{k})$ મળે છે,જ્યાં $\lambda$ એક અદિશ છે.
159
Easy
ઉગમબિંદુ અને $(5, -2, 3)$ માંથી પસાર થતી રેખાના સદિશ અને કાર્તેઝિયન સમીકરણો શોધો.

Solution

(A) આપેલી રેખા ઉગમબિંદુ $(0, 0, 0)$ અને બિંદુ $(5, -2, 3)$ માંથી પસાર થાય છે.
ઉગમબિંદુનો સ્થાન સદિશ $\vec{a} = 0\hat{i} + 0\hat{j} + 0\hat{k} = \vec{0}$ છે.
ઉગમબિંદુ $(0, 0, 0)$ અને $(5, -2, 3)$ માંથી પસાર થતી રેખાના દિકગુણોત્તર $(5-0, -2-0, 3-0) = (5, -2, 3)$ છે.
આમ,રેખા સદિશ $\vec{b} = 5\hat{i} - 2\hat{j} + 3\hat{k}$ ને સમાંતર છે.
સ્થાન સદિશ $\vec{a}$ માંથી પસાર થતી અને $\vec{b}$ ને સમાંતર રેખાનું સદિશ સમીકરણ $\vec{r} = \vec{a} + \lambda\vec{b}$ છે.
કિંમતો મૂકતા,આપણને $\vec{r} = \vec{0} + \lambda(5\hat{i} - 2\hat{j} + 3\hat{k}) = \lambda(5\hat{i} - 2\hat{j} + 3\hat{k})$ મળે છે,જ્યાં $\lambda \in R$ છે.
બિંદુ $(x_1, y_1, z_1)$ માંથી પસાર થતી અને દિકગુણોત્તર $(a, b, c)$ ધરાવતી રેખાનું કાર્તેઝિયન સમીકરણ $\frac{x-x_1}{a} = \frac{y-y_1}{b} = \frac{z-z_1}{c}$ છે.
$(x_1, y_1, z_1) = (0, 0, 0)$ અને $(a, b, c) = (5, -2, 3)$ મૂકતા,આપણને $\frac{x-0}{5} = \frac{y-0}{-2} = \frac{z-0}{3}$ મળે છે.
તેથી,કાર્તેઝિયન સમીકરણ $\frac{x}{5} = \frac{y}{-2} = \frac{z}{3}$ છે.
160
Medium
$(3,-2,-5)$ અને $(3,-2,6)$ બિંદુઓમાંથી પસાર થતી રેખાના સદિશ અને કાર્તેઝિયન સમીકરણો શોધો.

Solution

(D) ધારો કે $P(3,-2,-5)$ અને $Q(3,-2,6)$ બિંદુઓમાંથી પસાર થતી રેખા $PQ$ છે.
રેખા $P(3,-2,-5)$ માંથી પસાર થતી હોવાથી,તેનો સ્થાન સદિશ $\vec{a} = 3\hat{i} - 2\hat{j} - 5\hat{k}$ છે.
રેખા $PQ$ ના દિકગુણોત્તરો $(3-3, -2-(-2), 6-(-5)) = (0, 0, 11)$ છે.
રેખાની દિશામાં સદિશ $\vec{b} = 0\hat{i} + 0\hat{j} + 11\hat{k} = 11\hat{k}$ છે.
રેખાનું સદિશ સમીકરણ $\vec{r} = \vec{a} + \lambda\vec{b}$ છે,જ્યાં $\lambda \in R$ છે.
કિંમતો મૂકતા,$\vec{r} = (3\hat{i} - 2\hat{j} - 5\hat{k}) + \lambda(11\hat{k})$ મળે છે.
$(x_1, y_1, z_1)$ માંથી પસાર થતી અને $(a, b, c)$ દિકગુણોત્તરો ધરાવતી રેખાનું કાર્તેઝિયન સમીકરણ $\frac{x-x_1}{a} = \frac{y-y_1}{b} = \frac{z-z_1}{c}$ છે.
બિંદુઓ અને દિકગુણોત્તરો મૂકતા,$\frac{x-3}{0} = \frac{y+2}{0} = \frac{z+5}{11}$ મળે છે.
161
EasyMCQ
નીચેની રેખાઓની જોડી વચ્ચેનો ખૂણો શોધો:
$\frac{x-2}{2}=\frac{y-1}{5}=\frac{z+3}{-3}$ અને $\frac{x+2}{-1}=\frac{y-4}{8}=\frac{z-5}{4}$
A
$Q=\cos ^{-1}\left(\frac{26}{9 \sqrt{38}}\right)$
B
$Q=\cos ^{-1}\left(\frac{26}{9 \sqrt{38}}\right)$
C
$Q=\cos ^{-1}\left(\frac{26}{9 \sqrt{38}}\right)$
D
$Q=\cos ^{-1}\left(\frac{26}{9 \sqrt{38}}\right)$

Solution

(A) ધારો કે $\bar{b}_{1}$ અને $\bar{b}_{2}$ એ આપેલી રેખાઓને સમાંતર સદિશો છે.
પ્રથમ રેખાના દિકગુણોત્તરો $(2, 5, -3)$ છે,તેથી $\bar{b}_{1} = 2 \hat{i} + 5 \hat{j} - 3 \hat{k}$.
બીજી રેખાના દિકગુણોત્તરો $(-1, 8, 4)$ છે,તેથી $\bar{b}_{2} = -\hat{i} + 8 \hat{j} + 4 \hat{k}$.
તેમના માન શોધો:
$|\bar{b}_{1}| = \sqrt{2^2 + 5^2 + (-3)^2} = \sqrt{4 + 25 + 9} = \sqrt{38}$.
$|\bar{b}_{2}| = \sqrt{(-1)^2 + 8^2 + 4^2} = \sqrt{1 + 64 + 16} = \sqrt{81} = 9$.
તેમનો અદિશ ગુણાકાર શોધો:
$\bar{b}_{1} \cdot \bar{b}_{2} = (2)(-1) + (5)(8) + (-3)(4) = -2 + 40 - 12 = 26$.
રેખાઓ વચ્ચેનો ખૂણો $Q$ નીચે મુજબ મળે છે:
$\cos Q = \frac{|\bar{b}_{1} \cdot \bar{b}_{2}|}{|\bar{b}_{1}| |\bar{b}_{2}|} = \frac{|26|}{9 \sqrt{38}} = \frac{26}{9 \sqrt{38}}$.
તેથી,$Q = \cos ^{-1}\left(\frac{26}{9 \sqrt{38}}\right)$.
162
MediumMCQ
નીચેની રેખાઓની જોડી વચ્ચેનો ખૂણો શોધો:
$\frac{x}{2}=\frac{y}{2}=\frac{z}{1}$ અને $\frac{x-5}{4}=\frac{y-2}{1}=\frac{z-3}{8}$
A
$\theta = \cos^{-1}\left(\frac{18}{27}\right)$
B
$\theta = \cos^{-1}\left(\frac{2}{3}\right)$
C
$\theta = \cos^{-1}\left(\frac{1}{3}\right)$
D
$\theta = \cos^{-1}\left(\frac{5}{9}\right)$

Solution

(B) ધારો કે $\vec{b}_{1}$ અને $\vec{b}_{2}$ એ આપેલી રેખાઓને સમાંતર સદિશો છે.
પ્રથમ રેખાના દિકગુણોત્તરો $(2, 2, 1)$ છે,તેથી $\vec{b}_{1} = 2\hat{i} + 2\hat{j} + \hat{k}$.
બીજી રેખાના દિકગુણોત્તરો $(4, 1, 8)$ છે,તેથી $\vec{b}_{2} = 4\hat{i} + \hat{j} + 8\hat{k}$.
માન શોધો:
$|\vec{b}_{1}| = \sqrt{2^{2} + 2^{2} + 1^{2}} = \sqrt{4 + 4 + 1} = \sqrt{9} = 3$.
$|\vec{b}_{2}| = \sqrt{4^{2} + 1^{2} + 8^{2}} = \sqrt{16 + 1 + 64} = \sqrt{81} = 9$.
અદિશ ગુણાકાર શોધો:
$\vec{b}_{1} \cdot \vec{b}_{2} = (2)(4) + (2)(1) + (1)(8) = 8 + 2 + 8 = 18$.
જો $\theta$ એ રેખાઓ વચ્ચેનો ખૂણો હોય,તો $\cos \theta = \frac{|\vec{b}_{1} \cdot \vec{b}_{2}|}{|\vec{b}_{1}| |\vec{b}_{2}|}$.
$\cos \theta = \frac{18}{3 \times 9} = \frac{18}{27} = \frac{2}{3}$.
તેથી,$\theta = \cos^{-1}\left(\frac{2}{3}\right)$.
163
EasyMCQ
$p$ ની કિંમતો શોધો જેથી રેખાઓ $\frac{1-x}{3}=\frac{7y-14}{2p}=\frac{z-3}{2}$ અને $\frac{7-7x}{3p}=\frac{y-5}{1}=\frac{6-z}{5}$ પરસ્પર લંબ હોય.
A
$p = \frac{70}{11}$
B
$p = \frac{11}{70}$
C
$p = \frac{7}{11}$
D
$p = \frac{11}{7}$

Solution

(A) આપેલ સમીકરણોને પ્રમાણિત સ્વરૂપ $\frac{x-x_1}{a} = \frac{y-y_1}{b} = \frac{z-z_1}{c}$ માં નીચે મુજબ લખી શકાય:
પ્રથમ રેખા માટે: $\frac{x-1}{-3} = \frac{y-2}{2p/7} = \frac{z-3}{2}$.
બીજી રેખા માટે: $\frac{x-1}{-3p/7} = \frac{y-5}{1} = \frac{z-6}{-5}$.
રેખાઓના દિકગુણોત્તરો $a_1 = -3, b_1 = \frac{2p}{7}, c_1 = 2$ અને $a_2 = \frac{-3p}{7}, b_2 = 1, c_2 = -5$ છે.
બે રેખાઓ પરસ્પર લંબ હોય જો $a_1a_2 + b_1b_2 + c_1c_2 = 0$ થાય.
કિંમતો મૂકતા: $(-3)\left(\frac{-3p}{7}\right) + \left(\frac{2p}{7}\right)(1) + (2)(-5) = 0$.
$\frac{9p}{7} + \frac{2p}{7} - 10 = 0$.
$\frac{11p}{7} = 10$.
$11p = 70$.
$p = \frac{70}{11}$.
164
Easy
દર્શાવો કે રેખાઓ $\frac{x-5}{7}=\frac{y+2}{-5}=\frac{z}{1}$ અને $\frac{x}{1}=\frac{y}{2}=\frac{z}{3}$ એકબીજાને લંબ છે.

Solution

(A) આપેલ રેખાઓના સમીકરણો $\frac{x-5}{7}=\frac{y+2}{-5}=\frac{z}{1}$ અને $\frac{x}{1}=\frac{y}{2}=\frac{z}{3}$ છે.
પ્રથમ રેખાના દિકગુણોત્તરો $a_{1}=7, b_{1}=-5, c_{1}=1$ છે.
બીજી રેખાના દિકગુણોત્તરો $a_{2}=1, b_{2}=2, c_{2}=3$ છે.
બે રેખાઓ જેના દિકગુણોત્તરો $(a_{1}, b_{1}, c_{1})$ અને $(a_{2}, b_{2}, c_{2})$ હોય,તે એકબીજાને લંબ હોય જો અને માત્ર જો $a_{1}a_{2} + b_{1}b_{2} + c_{1}c_{2} = 0$ થાય.
કિંમતો મૂકતા,આપણને મળે છે:
$a_{1}a_{2} + b_{1}b_{2} + c_{1}c_{2} = (7 \times 1) + (-5 \times 2) + (1 \times 3)$
$= 7 - 10 + 3$
$= 0$.
અનુરૂપ દિકગુણોત્તરોના ગુણાકારનો સરવાળો $0$ હોવાથી,આપેલ રેખાઓ એકબીજાને લંબ છે.
165
MediumMCQ
રેખાઓ $\vec{r}=(\hat{i}+2 \hat{j}+\hat{k})+\lambda(\hat{i}-\hat{j}+\hat{k})$ અને $\vec{r}=(2 \hat{i}-\hat{j}-\hat{k})+\mu(2 \hat{i}+\hat{j}+2 \hat{k})$ વચ્ચેનું લઘુત્તમ અંતર શોધો.
A
$\frac{3 \sqrt{2}}{2}$ એકમ
B
$\frac{2 \sqrt{3}}{3}$ એકમ
C
$\frac{\sqrt{3}}{2}$ એકમ
D
$\frac{2 \sqrt{2}}{3}$ એકમ

Solution

(A) આપેલ રેખાઓના સમીકરણો $\vec{r}=\vec{a}_{1}+\lambda \vec{b}_{1}$ અને $\vec{r}=\vec{a}_{2}+\mu \vec{b}_{2}$ છે.
આપેલ રેખાઓ સાથે સરખાવતા:
$\vec{a}_{1}=\hat{i}+2 \hat{j}+\hat{k}$,$\vec{b}_{1}=\hat{i}-\hat{j}+\hat{k}$
$\vec{a}_{2}=2 \hat{i}-\hat{j}-\hat{k}$,$\vec{b}_{2}=2 \hat{i}+\hat{j}+2 \hat{k}$
લઘુત્તમ અંતર $d$ નું સૂત્ર $d=\left| \frac{(\vec{b}_{1} \times \vec{b}_{2}) \cdot (\vec{a}_{2}-\vec{a}_{1})}{|\vec{b}_{1} \times \vec{b}_{2}|} \right|$ છે.
પ્રથમ,$\vec{a}_{2}-\vec{a}_{1} = (2\hat{i}-\hat{j}-\hat{k}) - (\hat{i}+2\hat{j}+\hat{k}) = \hat{i}-3\hat{j}-2\hat{k}$ શોધો.
ત્યારબાદ,સદિશ ગુણાકાર $\vec{b}_{1} \times \vec{b}_{2} = \begin{vmatrix} \hat{i} & \hat{j} & \hat{k} \\ 1 & -1 & 1 \\ 2 & 1 & 2 \end{vmatrix} = \hat{i}(-2-1) - \hat{j}(2-2) + \hat{k}(1+2) = -3\hat{i}+3\hat{k}$ શોધો.
તેનું માન $|\vec{b}_{1} \times \vec{b}_{2}| = \sqrt{(-3)^2 + 0^2 + 3^2} = \sqrt{18} = 3\sqrt{2}$ થાય.
હવે,અદિશ ગુણાકાર $(\vec{b}_{1} \times \vec{b}_{2}) \cdot (\vec{a}_{2}-\vec{a}_{1}) = (-3\hat{i}+3\hat{k}) \cdot (\hat{i}-3\hat{j}-2\hat{k}) = -3 - 6 = -9$.
અંતે,$d = \left| \frac{-9}{3\sqrt{2}} \right| = \frac{3}{\sqrt{2}} = \frac{3\sqrt{2}}{2}$ એકમ.
166
MediumMCQ
રેખાઓ $\frac{x+1}{7}=\frac{y+1}{-6}=\frac{z+1}{1}$ અને $\frac{x-3}{1}=\frac{y-5}{-2}=\frac{z-7}{1}$ વચ્ચેનું લઘુત્તમ અંતર શોધો.
A
$2 \sqrt{29}$ એકમ
B
$3 \sqrt{29}$ એકમ
C
$4 \sqrt{29}$ એકમ
D
$5 \sqrt{29}$ એકમ

Solution

(A) આપેલ રેખાઓ $\frac{x+1}{7}=\frac{y+1}{-6}=\frac{z+1}{1}$ અને $\frac{x-3}{1}=\frac{y-5}{-2}=\frac{z-7}{1}$ છે.
બે રેખાઓ $\frac{x-x_{1}}{a_{1}}=\frac{y-y_{1}}{b_{1}}=\frac{z-z_{1}}{c_{1}}$ અને $\frac{x-x_{2}}{a_{2}}=\frac{y-y_{2}}{b_{2}}=\frac{z-z_{2}}{c_{2}}$ વચ્ચેનું લઘુત્તમ અંતર $d$ નીચે મુજબ મળે છે:
$d = \frac{|\det(A)|}{|\vec{v_{1}} \times \vec{v_{2}}|}$ જ્યાં $A = \begin{bmatrix} x_{2}-x_{1} & y_{2}-y_{1} & z_{2}-z_{1} \\ a_{1} & b_{1} & c_{1} \\ a_{2} & b_{2} & c_{2} \end{bmatrix}$.
સમીકરણોની સરખામણી કરતા:
$(x_{1}, y_{1}, z_{1}) = (-1, -1, -1)$ અને $(a_{1}, b_{1}, c_{1}) = (7, -6, 1)$.
$(x_{2}, y_{2}, z_{2}) = (3, 5, 7)$ અને $(a_{2}, b_{2}, c_{2}) = (1, -2, 1)$.
નિશ્ચાયક ગણતા:
$\det(A) = \begin{vmatrix} 4 & 6 & 8 \\ 7 & -6 & 1 \\ 1 & -2 & 1 \end{vmatrix} = 4(-4) - 6(6) + 8(-8) = -16 - 36 - 64 = -116$.
છેદ ગણતા:
$|\vec{v_{1}} \times \vec{v_{2}}| = \sqrt{(-4)^{2} + (-6)^{2} + (-8)^{2}} = \sqrt{16 + 36 + 64} = \sqrt{116} = 2\sqrt{29}$.
તેથી,લઘુત્તમ અંતર $d = \frac{|-116|}{2\sqrt{29}} = \frac{116}{2\sqrt{29}} = 2\sqrt{29}$ એકમ.
167
MediumMCQ
રેખાઓ,જેના સદિશ સમીકરણો $\vec{r}=(\hat{i}+2 \hat{j}+3 \hat{k})+\lambda(\hat{i}-3 \hat{j}+2 \hat{k})$ અને $\vec{r}=(4 \hat{i}+5 \hat{j}+6 \hat{k})+\mu(2 \hat{i}+3 \hat{j}+\hat{k})$ છે,તેમની વચ્ચેનું લઘુત્તમ અંતર શોધો.
A
$\frac{3}{\sqrt{19}}$ એકમ
B
$\frac{9}{\sqrt{19}}$ એકમ
C
$\frac{6}{\sqrt{19}}$ એકમ
D
$\frac{1}{\sqrt{19}}$ એકમ

Solution

(A) આપેલ રેખાઓ $\vec{r}=\vec{a}_{1}+\lambda \vec{b}_{1}$ અને $\vec{r}=\vec{a}_{2}+\mu \vec{b}_{2}$ છે.
બે વિષમતલીય રેખાઓ વચ્ચેનું લઘુત્તમ અંતર $d$ નીચેના સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે:
$d = \left| \frac{(\vec{b}_{1} \times \vec{b}_{2}) \cdot (\vec{a}_{2} - \vec{a}_{1})}{|\vec{b}_{1} \times \vec{b}_{2}|} \right|$
આપેલ સમીકરણોની સરખામણી કરતા,આપણને મળે છે:
$\vec{a}_{1} = \hat{i} + 2\hat{j} + 3\hat{k}$,$\vec{b}_{1} = \hat{i} - 3\hat{j} + 2\hat{k}$
$\vec{a}_{2} = 4\hat{i} + 5\hat{j} + 6\hat{k}$,$\vec{b}_{2} = 2\hat{i} + 3\hat{j} + \hat{k}$
$\vec{a}_{2} - \vec{a}_{1} = (4-1)\hat{i} + (5-2)\hat{j} + (6-3)\hat{k} = 3\hat{i} + 3\hat{j} + 3\hat{k}$ ગણો.
ક્રોસ પ્રોડક્ટ $\vec{b}_{1} \times \vec{b}_{2}$ ગણો:
$\vec{b}_{1} \times \vec{b}_{2} = \begin{vmatrix} \hat{i} & \hat{j} & \hat{k} \\ 1 & -3 & 2 \\ 2 & 3 & 1 \end{vmatrix} = \hat{i}(-3-6) - \hat{j}(1-4) + \hat{k}(3 - (-6)) = -9\hat{i} + 3\hat{j} + 9\hat{k}$.
તેનું માન $|\vec{b}_{1} \times \vec{b}_{2}| = \sqrt{(-9)^2 + 3^2 + 9^2} = \sqrt{81 + 9 + 81} = \sqrt{171} = 3\sqrt{19}$ ગણો.
ડોટ પ્રોડક્ટ $(\vec{b}_{1} \times \vec{b}_{2}) \cdot (\vec{a}_{2} - \vec{a}_{1}) = (-9\hat{i} + 3\hat{j} + 9\hat{k}) \cdot (3\hat{i} + 3\hat{j} + 3\hat{k}) = -27 + 9 + 27 = 9$ ગણો.
આમ,$d = \left| \frac{9}{3\sqrt{19}} \right| = \frac{3}{\sqrt{19}}$ એકમ.
168
MediumMCQ
રેખાઓ,જેના સદિશ સમીકરણો $\vec{r}=(1-t) \hat{i}+(t-2) \hat{j}+(3-2 t) \hat{k}$ અને $\vec{r}=(s+1) \hat{i}+(2 s-1) \hat{j}-(2 s+1) \hat{k}$ છે,તેમની વચ્ચેનું લઘુત્તમ અંતર શોધો.
A
$\frac{8}{\sqrt{29}}$ એકમો
B
$\frac{9}{\sqrt{29}}$ એકમો
C
$\frac{7}{\sqrt{29}}$ એકમો
D
$\frac{6}{\sqrt{29}}$ એકમો

Solution

(A) આપેલ રેખાઓ $\vec{r} = (1-t)\hat{i} + (t-2)\hat{j} + (3-2t)\hat{k}$ અને $\vec{r} = (s+1)\hat{i} + (2s-1)\hat{j} - (2s+1)\hat{k}$ છે.
સમીકરણોને $\vec{r} = \vec{a} + \lambda \vec{b}$ સ્વરૂપમાં લખતા:
રેખા $1$: $\vec{r} = (\hat{i} - 2\hat{j} + 3\hat{k}) + t(-\hat{i} + \hat{j} - 2\hat{k})$
અહીં,$\vec{a_1} = \hat{i} - 2\hat{j} + 3\hat{k}$ અને $\vec{b_1} = -\hat{i} + \hat{j} - 2\hat{k}$.
રેખા $2$: $\vec{r} = (\hat{i} - \hat{j} - \hat{k}) + s(\hat{i} + 2\hat{j} - 2\hat{k})$
અહીં,$\vec{a_2} = \hat{i} - \hat{j} - \hat{k}$ અને $\vec{b_2} = \hat{i} + 2\hat{j} - 2\hat{k}$.
બે રેખાઓ વચ્ચેનું લઘુત્તમ અંતર $d = \left| \frac{(\vec{b_1} \times \vec{b_2}) \cdot (\vec{a_2} - \vec{a_1})}{|\vec{b_1} \times \vec{b_2}|} \right|$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે.
પ્રથમ,$\vec{b_1} \times \vec{b_2}$ ની ગણતરી કરતા:
$\vec{b_1} \times \vec{b_2} = \begin{vmatrix} \hat{i} & \hat{j} & \hat{k} \\ -1 & 1 & -2 \\ 1 & 2 & -2 \end{vmatrix} = \hat{i}(-2 + 4) - \hat{j}(2 + 2) + \hat{k}(-2 - 1) = 2\hat{i} - 4\hat{j} - 3\hat{k}$.
માન $|\vec{b_1} \times \vec{b_2}| = \sqrt{2^2 + (-4)^2 + (-3)^2} = \sqrt{4 + 16 + 9} = \sqrt{29}$.
આગળ,$\vec{a_2} - \vec{a_1} = (\hat{i} - \hat{j} - \hat{k}) - (\hat{i} - 2\hat{j} + 3\hat{k}) = 0\hat{i} + \hat{j} - 4\hat{k}$.
હવે,$(\vec{b_1} \times \vec{b_2}) \cdot (\vec{a_2} - \vec{a_1}) = (2\hat{i} - 4\hat{j} - 3\hat{k}) \cdot (0\hat{i} + \hat{j} - 4\hat{k}) = (2)(0) + (-4)(1) + (-3)(-4) = 0 - 4 + 12 = 8$.
આમ,$d = \left| \frac{8}{\sqrt{29}} \right| = \frac{8}{\sqrt{29}}$ એકમો.
169
MediumMCQ
બિંદુઓ $A(3, 4, 1)$ અને $B(5, 1, 6)$ માંથી પસાર થતી રેખા $XY$-સમતલને જે બિંદુએ છેદે છે તેના યામ શોધો.
A
$\left( \frac{13}{5}, \frac{23}{5}, 0 \right)$
B
$\left( \frac{13}{5}, \frac{23}{5}, 0 \right)$
C
$\left( \frac{13}{5}, \frac{23}{5}, 0 \right)$
D
$\left( \frac{13}{5}, \frac{23}{5}, 0 \right)$

Solution

(A) બિંદુઓ $A(3, 4, 1)$ અને $B(5, 1, 6)$ માંથી પસાર થતી રેખાનું સદિશ સમીકરણ $\vec{r} = \vec{a} + \lambda(\vec{b} - \vec{a})$ છે.
યામો મૂકતા,આપણને મળે $\vec{r} = (3\hat{i} + 4\hat{j} + \hat{k}) + \lambda((5-3)\hat{i} + (1-4)\hat{j} + (6-1)\hat{k})$.
આનું સાદુરૂપ આપતા $\vec{r} = (3 + 2\lambda)\hat{i} + (4 - 3\lambda)\hat{j} + (1 + 5\lambda)\hat{k}$ મળે છે.
રેખા $XY$-સમતલને છેદે છે,તેથી રેખા પરના કોઈપણ બિંદુનો $z$-યામ $0$ હોવો જોઈએ.
તેથી,$1 + 5\lambda = 0$,જે આપણને $\lambda = -\frac{1}{5}$ આપે છે.
$\lambda = -\frac{1}{5}$ ને $x$ અને $y$ ના સમીકરણોમાં મૂકતા:
$x = 3 + 2(-\frac{1}{5}) = 3 - \frac{2}{5} = \frac{13}{5}$.
$y = 4 - 3(-\frac{1}{5}) = 4 + \frac{3}{5} = \frac{23}{5}$.
આમ,માંગેલ બિંદુના યામ $\left( \frac{13}{5}, \frac{23}{5}, 0 \right)$ છે.
170
Medium
દર્શાવો કે ઉગમબિંદુને બિંદુ $(2,1,1)$ સાથે જોડતી રેખા,બિંદુઓ $(3,5,-1)$ અને $(4,3,-1)$ દ્વારા નિર્ધારિત રેખાને લંબ છે.

Solution

(N/A) ધારો કે $OA$ એ ઉગમબિંદુ $O(0,0,0)$ અને બિંદુ $A(2,1,1)$ ને જોડતી રેખા છે.
રેખા $OA$ ના દિકગુણોત્તરો $(2-0, 1-0, 1-0)$ એટલે કે $2, 1, 1$ છે.
ધારો કે $BC$ એ બિંદુઓ $B(3,5,-1)$ અને $C(4,3,-1)$ ને જોડતી રેખા છે.
રેખા $BC$ ના દિકગુણોત્તરો $(4-3, 3-5, -1-(-1))$ એટલે કે $1, -2, 0$ છે.
જો બે રેખાઓના દિકગુણોત્તરો $(a_1, b_1, c_1)$ અને $(a_2, b_2, c_2)$ હોય,તો તે રેખાઓ પરસ્પર લંબ હોય જો $a_1 a_2 + b_1 b_2 + c_1 c_2 = 0$ થાય.
કિંમતો મૂકતા: $(2)(1) + (1)(-2) + (1)(0) = 2 - 2 + 0 = 0.$
દિકગુણોત્તરોના ગુણાકારનો સરવાળો $0$ હોવાથી,રેખા $OA$ એ રેખા $BC$ ને લંબ છે.
171
EasyMCQ
$x$-અક્ષને સમાંતર અને ઉગમબિંદુમાંથી પસાર થતી રેખાનું સમીકરણ શોધો.
A
$y=0, z=0$
B
$x=0, z=0$
C
$x=0, y=0$
D
$x=y=z$

Solution

(A) $x$-અક્ષને સમાંતર રેખાના દિકગુણોત્તર $(1, 0, 0)$ ના પ્રમાણમાં હોય છે.
રેખા ઉગમબિંદુ $(0, 0, 0)$ માંથી પસાર થતી હોવાથી,તેના પ્રચલિત સમીકરણો $x = k, y = 0, z = 0$ છે,જ્યાં $k$ એ પ્રચલ છે.
સંમિત સ્વરૂપમાં,આને $\frac{x-0}{1} = \frac{y-0}{0} = \frac{z-0}{0}$ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે,જેનું સાદું રૂપ $y=0$ અને $z=0$ થાય છે.
આમ,રેખાનું સમીકરણ $y=0, z=0$ છે.
172
MediumMCQ
જો બિંદુઓ $A, B, C,$ અને $D$ ના યામ અનુક્રમે $(1, 2, 3), (4, 5, 7), (-4, 3, -6),$ અને $(2, 9, 2)$ હોય,તો રેખાઓ $AB$ અને $CD$ વચ્ચેનો ખૂણો શોધો. ($^\circ$ માં)
A
$0$
B
$90$
C
$45$
D
$60$

Solution

(A) બિંદુઓના યામ $A(1, 2, 3), B(4, 5, 7), C(-4, 3, -6),$ અને $D(2, 9, 2)$ છે.
રેખા $AB$ ના દિકગુણોત્તરો $(4-1, 5-2, 7-3) = (3, 3, 4)$ છે.
રેખા $CD$ ના દિકગુણોત્તરો $(2-(-4), 9-3, 2-(-6)) = (6, 6, 8)$ છે.
ધારો કે $AB$ ના દિકગુણોત્તરો $(a_1, b_1, c_1) = (3, 3, 4)$ અને $CD$ ના $(a_2, b_2, c_2) = (6, 6, 8)$ છે.
અહીં આપણે જોઈ શકીએ છીએ કે $\frac{a_1}{a_2} = \frac{3}{6} = \frac{1}{2}$,$\frac{b_1}{b_2} = \frac{3}{6} = \frac{1}{2}$,અને $\frac{c_1}{c_2} = \frac{4}{8} = \frac{1}{2}$.
કારણ કે $\frac{a_1}{a_2} = \frac{b_1}{b_2} = \frac{c_1}{c_2}$ છે,તેથી રેખાઓ $AB$ અને $CD$ સમાંતર છે.
તેથી,સમાંતર રેખાઓ $AB$ અને $CD$ વચ્ચેનો ખૂણો $0^\circ$ છે.
173
EasyMCQ
જો રેખાઓ $\frac{x-1}{-3}=\frac{y-2}{2k}=\frac{z-3}{2}$ અને $\frac{x-1}{3k}=\frac{y-1}{1}=\frac{z-6}{-5}$ પરસ્પર લંબ હોય,તો $k$ ની કિંમત શોધો.
A
$-\frac{10}{7}$
B
$\frac{10}{7}$
C
$-\frac{7}{10}$
D
$\frac{7}{10}$

Solution

(A) રેખાઓ $\frac{x-1}{-3}=\frac{y-2}{2k}=\frac{z-3}{2}$ અને $\frac{x-1}{3k}=\frac{y-1}{1}=\frac{z-6}{-5}$ ના દિકગુણોત્તરો અનુક્રમે $(-3, 2k, 2)$ અને $(3k, 1, -5)$ છે.
બે રેખાઓ જેના દિકગુણોત્તરો $(a_1, b_1, c_1)$ અને $(a_2, b_2, c_2)$ હોય,તે પરસ્પર લંબ હોય જો $a_1 a_2 + b_1 b_2 + c_1 c_2 = 0$ થાય.
આપેલ કિંમતો મૂકતા:
$-3(3k) + (2k)(1) + (2)(-5) = 0$
$-9k + 2k - 10 = 0$
$-7k - 10 = 0$
$-7k = 10$
$k = -\frac{10}{7}$
આમ,$k$ ની કિંમત $-\frac{10}{7}$ છે.
174
MediumMCQ
રેખાઓ $\vec{r}=6 \hat{i}+2 \hat{j}+2 \hat{k}+\lambda(\hat{i}-2 \hat{j}+2 \hat{k})$ અને $\vec{r}=-4 \hat{i}-\hat{k}+\mu(3 \hat{i}-2 \hat{j}-2 \hat{k})$ વચ્ચેનું લઘુત્તમ અંતર શોધો. ($\text{એકમ}$ માં)
A
$9$
B
$8$
C
$7$
D
$6$

Solution

(A) આપેલ રેખાઓ છે:
$\vec{r} = 6\hat{i} + 2\hat{j} + 2\hat{k} + \lambda(\hat{i} - 2\hat{j} + 2\hat{k})$ ...........$(1)$
$\vec{r} = -4\hat{i} - \hat{k} + \mu(3\hat{i} - 2\hat{j} - 2\hat{k})$ ...........$(2)$
બે રેખાઓ $\vec{r}=\vec{a}_{1}+\lambda \vec{b}_{1}$ અને $\vec{r}=\vec{a}_{2}+\mu \vec{b}_{2}$ વચ્ચેનું લઘુત્તમ અંતર $d$ નીચે મુજબ છે:
$d = \left| \frac{(\vec{b}_{1} \times \vec{b}_{2}) \cdot (\vec{a}_{2} - \vec{a}_{1})}{|\vec{b}_{1} \times \vec{b}_{2}|} \right|$ ...........$(3)$
આપેલ સમીકરણોની સરખામણી પ્રમાણિત સ્વરૂપ સાથે કરતા,આપણને મળે છે:
$\vec{a}_{1} = 6\hat{i} + 2\hat{j} + 2\hat{k}$,$\vec{b}_{1} = \hat{i} - 2\hat{j} + 2\hat{k}$
$\vec{a}_{2} = -4\hat{i} - \hat{k}$,$\vec{b}_{2} = 3\hat{i} - 2\hat{j} - 2\hat{k}$
હવે,$\vec{a}_{2} - \vec{a}_{1} = (-4\hat{i} - \hat{k}) - (6\hat{i} + 2\hat{j} + 2\hat{k}) = -10\hat{i} - 2\hat{j} - 3\hat{k}$.
ક્રોસ પ્રોડક્ટ $\vec{b}_{1} \times \vec{b}_{2}$ ની ગણતરી કરો:
$\vec{b}_{1} \times \vec{b}_{2} = \begin{vmatrix} \hat{i} & \hat{j} & \hat{k} \\ 1 & -2 & 2 \\ 3 & -2 & -2 \end{vmatrix} = \hat{i}(4 - (-4)) - \hat{j}(-2 - 6) + \hat{k}(-2 - (-6)) = 8\hat{i} + 8\hat{j} + 4\hat{k}$.
તેનું માન $|\vec{b}_{1} \times \vec{b}_{2}| = \sqrt{8^2 + 8^2 + 4^2} = \sqrt{64 + 64 + 16} = \sqrt{144} = 12$.
હવે,ડોટ પ્રોડક્ટ $(\vec{b}_{1} \times \vec{b}_{2}) \cdot (\vec{a}_{2} - \vec{a}_{1})$ ની ગણતરી કરો:
$(8\hat{i} + 8\hat{j} + 4\hat{k}) \cdot (-10\hat{i} - 2\hat{j} - 3\hat{k}) = (8)(-10) + (8)(-2) + (4)(-3) = -80 - 16 - 12 = -108$.
અંતે,લઘુત્તમ અંતર $d = \left| \frac{-108}{12} \right| = |-9| = 9$ એકમ.
175
MediumMCQ
$(5, 1, 6)$ અને $(3, 4, 1)$ માંથી પસાર થતી રેખા $YZ$-સમતલને જ્યાં છેદે છે તે બિંદુના યામ શોધો.
A
$\left(0, \frac{17}{2}, -\frac{13}{2}\right)$
B
$\left(0, \frac{13}{2}, -\frac{17}{2}\right)$
C
$\left(0, -\frac{17}{2}, \frac{13}{2}\right)$
D
$\left(0, \frac{17}{2}, \frac{13}{2}\right)$

Solution

(A) બિંદુઓ $(x_{1}, y_{1}, z_{1})$ અને $(x_{2}, y_{2}, z_{2})$ માંથી પસાર થતી રેખાનું સમીકરણ $\frac{x-x_{1}}{x_{2}-x_{1}} = \frac{y-y_{1}}{y_{2}-y_{1}} = \frac{z-z_{1}}{z_{2}-z_{1}}$ છે.
આપેલા બિંદુઓ $(5, 1, 6)$ અને $(3, 4, 1)$ ને સૂત્રમાં મૂકતા:
$\frac{x-5}{3-5} = \frac{y-1}{4-1} = \frac{z-6}{1-6}$
$\Rightarrow \frac{x-5}{-2} = \frac{y-1}{3} = \frac{z-6}{-5} = k$ (જ્યાં $k$ એક અચળાંક છે).
$x, y, z$ ને $k$ ના સ્વરૂપમાં દર્શાવતા:
$x = 5 - 2k$
$y = 3k + 1$
$z = 6 - 5k$
આ રેખા પરનું કોઈપણ બિંદુ $(5 - 2k, 3k + 1, 6 - 5k)$ સ્વરૂપનું છે.
$YZ$-સમતલનું સમીકરણ $x = 0$ છે.
રેખા $YZ$-સમતલને છેદે છે,તેથી $x$-યામ $0$ લેતા:
$5 - 2k = 0 \Rightarrow k = \frac{5}{2}$.
હવે,$k = \frac{5}{2}$ ને $y$ અને $z$ ના સમીકરણમાં મૂકતા:
$y = 3\left(\frac{5}{2}\right) + 1 = \frac{15}{2} + 1 = \frac{17}{2}$.
$z = 6 - 5\left(\frac{5}{2}\right) = 6 - \frac{25}{2} = \frac{12 - 25}{2} = -\frac{13}{2}$.
આમ,જરૂરી બિંદુના યામ $\left(0, \frac{17}{2}, -\frac{13}{2}\right)$ છે.
176
MediumMCQ
$(5, 1, 6)$ અને $(3, 4, 1)$ માંથી પસાર થતી રેખા $ZX$-સમતલને જ્યાં છેદે તે બિંદુના યામ શોધો.
A
$\left(\frac{17}{3}, 0, \frac{23}{3}\right)$
B
$\left(\frac{17}{3}, 0, \frac{23}{2}\right)$
C
$\left(\frac{13}{3}, 0, \frac{23}{3}\right)$
D
$\left(\frac{17}{3}, 0, \frac{13}{3}\right)$

Solution

(A) $(x_1, y_1, z_1)$ અને $(x_2, y_2, z_2)$ બિંદુઓમાંથી પસાર થતી રેખાનું સમીકરણ $\frac{x-x_1}{x_2-x_1} = \frac{y-y_1}{y_2-y_1} = \frac{z-z_1}{z_2-z_1}$ છે.
$(5, 1, 6)$ અને $(3, 4, 1)$ માંથી પસાર થતી રેખા $\frac{x-5}{3-5} = \frac{y-1}{4-1} = \frac{z-6}{1-6}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આને સાદું રૂપ આપતા $\frac{x-5}{-2} = \frac{y-1}{3} = \frac{z-6}{-5} = k$ મળે છે.
આ રેખા પરનું કોઈપણ બિંદુ $(5-2k, 3k+1, 6-5k)$ સ્વરૂપનું છે.
રેખા $ZX$-સમતલને છેદતી હોવાથી,તેનો $y$-યામ $0$ હોવો જોઈએ.
$3k+1 = 0$ લેતા,$k = -\frac{1}{3}$ મળે છે.
$k = -\frac{1}{3}$ ને યામમાં મૂકતા:
$x = 5 - 2(-\frac{1}{3}) = 5 + \frac{2}{3} = \frac{17}{3}$.
$y = 3(-\frac{1}{3}) + 1 = 0$.
$z = 6 - 5(-\frac{1}{3}) = 6 + \frac{5}{3} = \frac{23}{3}$.
તેથી,જરૂરી બિંદુ $\left(\frac{17}{3}, 0, \frac{23}{3}\right)$ છે.
177
DifficultMCQ
બિંદુ $(1, 2, -4)$ માંથી પસાર થતી અને બે રેખાઓ $\frac{x-8}{3} = \frac{y+19}{-16} = \frac{z-10}{7}$ અને $\frac{x-15}{3} = \frac{y-29}{8} = \frac{z-5}{-5}$ ને લંબ હોય તેવી રેખાનું સદિશ સમીકરણ શોધો.
A
$\vec{r} = (\hat{i} + 2\hat{j} - 4\hat{k}) + \lambda(2\hat{i} + 3\hat{j} + 6\hat{k})$
B
$\vec{r} = (\hat{i} + 2\hat{j} - 4\hat{k}) + \lambda(3\hat{i} + 2\hat{j} + 6\hat{k})$
C
$\vec{r} = (\hat{i} + 2\hat{j} - 4\hat{k}) + \lambda(6\hat{i} + 3\hat{j} + 2\hat{k})$
D
$\vec{r} = (\hat{i} + 2\hat{j} - 4\hat{k}) + \lambda(2\hat{i} - 3\hat{j} + 6\hat{k})$

Solution

(A) ધારો કે જરૂરી રેખા સદિશ $\vec{b} = b_1\hat{i} + b_2\hat{j} + b_3\hat{k}$ ને સમાંતર છે.
બિંદુ $(1, 2, -4)$ નો સ્થાન સદિશ $\vec{a} = \hat{i} + 2\hat{j} - 4\hat{k}$ છે.
બિંદુ $\vec{a}$ માંથી પસાર થતી અને $\vec{b}$ ને સમાંતર રેખાનું સમીકરણ $\vec{r} = \vec{a} + \lambda\vec{b}$ છે.
આપેલ રેખાઓ સદિશો $\vec{v}_1 = 3\hat{i} - 16\hat{j} + 7\hat{k}$ અને $\vec{v}_2 = 3\hat{i} + 8\hat{j} - 5\hat{k}$ ને સમાંતર છે.
જરૂરી રેખા બંને રેખાઓને લંબ હોવાથી,તેનો દિશા સદિશ $\vec{b}$ એ $\vec{v}_1 \times \vec{v}_2$ દ્વારા મળે છે.
$\vec{b} = \begin{vmatrix} \hat{i} & \hat{j} & \hat{k} \\ 3 & -16 & 7 \\ 3 & 8 & -5 \end{vmatrix} = \hat{i}(80 - 56) - \hat{j}(-15 - 21) + \hat{k}(24 + 48) = 24\hat{i} + 36\hat{j} + 72\hat{k}$.
$12$ વડે ભાગતા,આપણને દિશા ગુણોત્તર $(2, 3, 6)$ મળે છે.
તેથી,$\vec{b} = 2\hat{i} + 3\hat{j} + 6\hat{k}$.
રેખાનું સદિશ સમીકરણ $\vec{r} = (\hat{i} + 2\hat{j} - 4\hat{k}) + \lambda(2\hat{i} + 3\hat{j} + 6\hat{k})$ છે.
178
Medium
બિંદુ $(-2, 4, -5)$ નું રેખા $\frac{x+3}{3} = \frac{y-4}{5} = \frac{z+8}{6}$ થી અંતર શોધો.

Solution

(N/A) ધારો કે આપેલ બિંદુ $P(-2, 4, -5)$ છે.
રેખા $\frac{x+3}{3} = \frac{y-4}{5} = \frac{z+8}{6} = \lambda$ પરનું કોઈપણ બિંદુ $Q(3\lambda - 3, 5\lambda + 4, 6\lambda - 8)$ દ્વારા દર્શાવી શકાય છે.
સદિશ $\overrightarrow{PQ} = (3\lambda - 3 - (-2))\hat{i} + (5\lambda + 4 - 4)\hat{j} + (6\lambda - 8 - (-5))\hat{k} = (3\lambda - 1)\hat{i} + 5\lambda\hat{j} + (6\lambda - 3)\hat{k}$ છે.
કારણ કે $\overrightarrow{PQ}$ એ દિશા સદિશ $\vec{v} = 3\hat{i} + 5\hat{j} + 6\hat{k}$ વાળી રેખાને લંબ છે,તેથી તેમનો ડોટ ગુણાકાર શૂન્ય થવો જોઈએ:
$\overrightarrow{PQ} \cdot \vec{v} = 0$
$3(3\lambda - 1) + 5(5\lambda) + 6(6\lambda - 3) = 0$
$9\lambda - 3 + 25\lambda + 36\lambda - 18 = 0$
$70\lambda - 21 = 0 \implies \lambda = \frac{21}{70} = \frac{3}{10}$.
$\lambda = \frac{3}{10}$ ને $\overrightarrow{PQ}$ માં મૂકતા:
$\overrightarrow{PQ} = (3(\frac{3}{10}) - 1)\hat{i} + 5(\frac{3}{10})\hat{j} + (6(\frac{3}{10}) - 3)\hat{k} = -\frac{1}{10}\hat{i} + \frac{15}{10}\hat{j} - \frac{12}{10}\hat{k}$.
અંતર એ $\overrightarrow{PQ}$ નું માન છે:
$|\overrightarrow{PQ}| = \sqrt{(-\frac{1}{10})^2 + (\frac{15}{10})^2 + (-\frac{12}{10})^2} = \sqrt{\frac{1 + 225 + 144}{100}} = \sqrt{\frac{370}{100}} = \sqrt{\frac{37}{10}} \text{ એકમ.}$
Solution diagram
179
Medium
રેખાઓ વચ્ચેનો ખૂણો શોધો જેના દિક્કોસાઇન સમીકરણો $3l+m+5n=0$ અને $6mn-2nl+5lm=0$ દ્વારા આપવામાં આવ્યા છે.

Solution

(A) આપેલ સમીકરણો $3l+m+5n=0$ $(1)$ અને $6mn-2nl+5lm=0$ $(2)$ છે.
$(1)$ પરથી,$m = -(3l+5n)$.
આ કિંમત $(2)$ માં મૂકતા: $6n(-(3l+5n)) - 2nl + 5l(-(3l+5n)) = 0$.
$-18ln - 30n^2 - 2nl - 15l^2 - 25ln = 0$.
$-15l^2 - 45ln - 30n^2 = 0$.
$-15$ વડે ભાગતા: $l^2 + 3ln + 2n^2 = 0$.
$(l+n)(l+2n) = 0$.
કિસ્સો $1$: $l = -n$. તો $m = -(3(-n)+5n) = -2n$. દિક્ગુણોત્તર $(-n, -2n, n)$ એટલે કે $(1, 2, -1)$ છે.
કિસ્સો $2$: $l = -2n$. તો $m = -(3(-2n)+5n) = n$. દિક્ગુણોત્તર $(-2n, n, n)$ એટલે કે $(-2, 1, 1)$ છે.
ધારો કે $\vec{a} = \hat{i} + 2\hat{j} - \hat{k}$ અને $\vec{b} = -2\hat{i} + \hat{j} + \hat{k}$.
$\cos \theta = \frac{|\vec{a} \cdot \vec{b}|}{|\vec{a}||\vec{b}|} = \frac{|(1)(-2) + (2)(1) + (-1)(1)|}{\sqrt{1^2+2^2+(-1)^2} \sqrt{(-2)^2+1^2+1^2}} = \frac{|-2+2-1|}{\sqrt{6}\sqrt{6}} = \frac{1}{6}$.
આમ,$\theta = \cos^{-1}\left(\frac{1}{6}\right)$.
180
Medium
બિંદુ $A(1, 8, 4)$ માંથી બિંદુઓ $B(0, -1, 3)$ અને $C(2, -3, -1)$ ને જોડતી રેખા પર દોરેલા લંબના લંબપાદના યામ શોધો.

Solution

(N/A) ધારો કે $L$ એ બિંદુ $A(1, 8, 4)$ માંથી બિંદુઓ $B(0, -1, 3)$ અને $C(2, -3, -1)$ માંથી પસાર થતી રેખા પર દોરેલા લંબનો લંબપાદ છે.
રેખા $BC$ ના દિકગુણોત્તર $(2-0, -3-(-1), -1-3)$,એટલે કે $(2, -2, -4)$ છે.
બિંદુ $B(0, -1, 3)$ માંથી પસાર થતી અને $(2, -2, -4)$ દિકગુણોત્તર ધરાવતી રેખા $BC$ નું સમીકરણ:
$\frac{x-0}{2} = \frac{y+1}{-2} = \frac{z-3}{-4} = \lambda$
રેખા $BC$ પરનું કોઈપણ બિંદુ $L$ આ રીતે દર્શાવી શકાય:
$L = (2\lambda, -2\lambda-1, -4\lambda+3)$
રેખા $AL$ ના દિકગુણોત્તર:
$(2\lambda-1, -2\lambda-1-8, -4\lambda+3-4) = (2\lambda-1, -2\lambda-9, -4\lambda-1)$
કારણ કે $AL \perp BC$,તેથી તેમના દિકગુણોત્તરનો ડોટ ગુણાકાર શૂન્ય થાય:
$2(2\lambda-1) - 2(-2\lambda-9) - 4(-4\lambda-1) = 0$
$4\lambda - 2 + 4\lambda + 18 + 16\lambda + 4 = 0$
$24\lambda + 20 = 0$
$24\lambda = -20$
$\lambda = -\frac{20}{24} = -\frac{5}{6}$
$\lambda = -\frac{5}{6}$ ની કિંમત $L$ ના યામમાં મૂકતા:
$x = 2(-\frac{5}{6}) = -\frac{5}{3}$
$y = -2(-\frac{5}{6}) - 1 = \frac{5}{3} - 1 = \frac{2}{3}$
$z = -4(-\frac{5}{6}) + 3 = \frac{10}{3} + 3 = \frac{19}{3}$
આમ,લંબપાદના યામ $(-\frac{5}{3}, \frac{2}{3}, \frac{19}{3})$ છે.
Solution diagram
181
Medium
રેખા $\frac{x}{1} = \frac{y-1}{2} = \frac{z-2}{3}$ માં બિંદુ $(1, 6, 3)$ નું પ્રતિબિંબ શોધો.

Solution

(D) ધારો કે $P(1, 6, 3)$ એ આપેલ બિંદુ છે અને $L$ એ $P$ માંથી આપેલ રેખા પર દોરેલા લંબનો લંબપાદ છે.
આપેલ રેખા પરના સામાન્ય બિંદુના યામ $\frac{x-0}{1} = \frac{y-1}{2} = \frac{z-2}{3} = \lambda$ છે,એટલે કે $x = \lambda, y = 2\lambda + 1, z = 3\lambda + 2$.
જો $L$ ના યામ $(\lambda, 2\lambda + 1, 3\lambda + 2)$ હોય,તો $PL$ ના દિકગુણોત્તર $(\lambda - 1, 2\lambda + 1 - 6, 3\lambda + 2 - 3)$ એટલે કે $(\lambda - 1, 2\lambda - 5, 3\lambda - 1)$ થાય.
આપેલ રેખાના દિકગુણોત્તર $(1, 2, 3)$ છે. $PL$ એ રેખાને લંબ હોવાથી,તેમના દિકગુણોત્તરનો ડોટ ગુણાકાર શૂન્ય થાય:
$1(\lambda - 1) + 2(2\lambda - 5) + 3(3\lambda - 1) = 0$
$\lambda - 1 + 4\lambda - 10 + 9\lambda - 3 = 0$
$14\lambda - 14 = 0 \Rightarrow \lambda = 1$.
$\lambda = 1$ ને $L$ ના યામમાં મૂકતા,આપણને $L(1, 2(1) + 1, 3(1) + 2) = (1, 3, 5)$ મળે છે.
ધારો કે $Q(x_1, y_1, z_1)$ એ આપેલ રેખામાં $P(1, 6, 3)$ નું પ્રતિબિંબ છે. તો $L$ એ $PQ$ નું મધ્યબિંદુ છે. તેથી:
$\frac{x_1 + 1}{2} = 1 \Rightarrow x_1 = 1$
$\frac{y_1 + 6}{2} = 3 \Rightarrow y_1 = 0$
$\frac{z_1 + 3}{2} = 5 \Rightarrow z_1 = 7$
આમ,આપેલ રેખામાં $(1, 6, 3)$ નું પ્રતિબિંબ $(1, 0, 7)$ છે.
Solution diagram
182
Difficult
ઉગમબિંદુમાંથી પસાર થતી બે રેખાઓના સમીકરણો શોધો જે રેખા $\frac{x-3}{2}=\frac{y-3}{1}=\frac{z}{1}$ ને $\frac{\pi}{3}$ ના ખૂણે છેદે છે.

Solution

(A) ધારો કે આપેલી રેખાનું સમીકરણ $\frac{x-3}{2}=\frac{y-3}{1}=\frac{z}{1}=\lambda$ છે.
આ રેખા પરનું કોઈપણ બિંદુ $P(2\lambda+3, \lambda+3, \lambda)$ છે.
રેખાના દિકગુણોત્તરો $(2, 1, 1)$ છે.
જરૂરી રેખાઓ ઉગમબિંદુ $(0, 0, 0)$ માંથી પસાર થતી હોવાથી,તેમના દિકગુણોત્તરો $(2\lambda+3, \lambda+3, \lambda)$ થશે.
બે રેખાઓ વચ્ચેનો ખૂણો $\theta$ માટેનું સૂત્ર $\cos \theta = \frac{|a_1 a_2 + b_1 b_2 + c_1 c_2|}{\sqrt{a_1^2 + b_1^2 + c_1^2} \sqrt{a_2^2 + b_2^2 + c_2^2}}$ છે.
અહીં $\theta = \frac{\pi}{3}$ આપેલ છે,તેથી $\cos \frac{\pi}{3} = \frac{1}{2}$.
કિંમતો મૂકતા:
$\frac{1}{2} = \frac{|2(2\lambda+3) + 1(\lambda+3) + 1(\lambda)|}{\sqrt{2^2+1^2+1^2} \sqrt{(2\lambda+3)^2 + (\lambda+3)^2 + \lambda^2}}$
$\frac{1}{2} = \frac{|4\lambda+6+\lambda+3+\lambda|}{\sqrt{6} \sqrt{4\lambda^2+12\lambda+9 + \lambda^2+6\lambda+9 + \lambda^2}}$
$\frac{1}{2} = \frac{|6\lambda+9|}{\sqrt{6} \sqrt{6\lambda^2+18\lambda+18}}$
બંને બાજુ વર્ગ કરતા:
$\frac{1}{4} = \frac{(6\lambda+9)^2}{6(6\lambda^2+18\lambda+18)}$
$6(6\lambda^2+18\lambda+18) = 4(36\lambda^2+108\lambda+81)$
$36\lambda^2+108\lambda+108 = 144\lambda^2+432\lambda+324$
$108\lambda^2+324\lambda+216 = 0$
$108$ વડે ભાગતા:
$\lambda^2+3\lambda+2 = 0 \Rightarrow (\lambda+1)(\lambda+2) = 0$.
તેથી,$\lambda = -1$ અથવા $\lambda = -2$.
$\lambda = -1$ માટે,દિકગુણોત્તરો $(2(-1)+3, -1+3, -1) = (1, 2, -1)$ મળે.
$\lambda = -2$ માટે,દિકગુણોત્તરો $(2(-2)+3, -2+3, -2) = (-1, 1, -2)$ મળે.
આમ,રેખાઓના સમીકરણો $\frac{x}{1} = \frac{y}{2} = \frac{z}{-1}$ અને $\frac{x}{-1} = \frac{y}{1} = \frac{z}{-2}$ છે.
Solution diagram
183
Difficult
બિંદુ $(2, 3, -8)$ માંથી રેખા $\frac{4-x}{2}=\frac{y}{6}=\frac{1-z}{3}$ પર દોરેલા લંબપાદના યામ શોધો. આ ઉપરાંત,આપેલ બિંદુથી રેખાનું લંબ અંતર પણ શોધો.

Solution

(N/A) આપેલ રેખાનું સમીકરણ $\frac{4-x}{2}=\frac{y}{6}=\frac{1-z}{3}$ છે.
તેને પ્રમાણિત સ્વરૂપમાં લખતા: $\frac{x-4}{-2}=\frac{y}{6}=\frac{z-1}{-3}=\lambda$.
તેથી,રેખા પરનું કોઈપણ બિંદુ $x = -2\lambda + 4$,$y = 6\lambda$,અને $z = -3\lambda + 1$ દ્વારા દર્શાવી શકાય છે.
ધારો કે $L$ એ બિંદુ $P(2, 3, -8)$ માંથી રેખા પર દોરેલા લંબનો લંબપાદ છે. તેથી,$L$ ના યામ $(4-2\lambda, 6\lambda, 1-3\lambda)$ છે.
રેખા $PL$ ના દિકગુણોત્તર $(4-2\lambda-2, 6\lambda-3, 1-3\lambda+8)$ છે,જેનું સાદું રૂપ $(2-2\lambda, 6\lambda-3, 9-3\lambda)$ થાય છે.
આપેલ રેખાના દિકગુણોત્તર $(-2, 6, -3)$ છે.
$PL$ એ રેખાને લંબ હોવાથી,તેમના દિકગુણોત્તરનો ડોટ ગુણાકાર શૂન્ય થાય:
$-2(2-2\lambda) + 6(6\lambda-3) - 3(9-3\lambda) = 0$.
$-4 + 4\lambda + 36\lambda - 18 - 27 + 9\lambda = 0$.
$49\lambda - 49 = 0 \Rightarrow \lambda = 1$.
$\lambda = 1$ ને $L$ ના યામમાં મૂકતા,આપણને $L = (4-2(1), 6(1), 1-3(1)) = (2, 6, -2)$ મળે છે.
લંબ અંતર $PL$ એ બિંદુ $P(2, 3, -8)$ અને $L(2, 6, -2)$ વચ્ચેનું અંતર છે:
$PL = \sqrt{(2-2)^2 + (6-3)^2 + (-2 - (-8))^2} = \sqrt{0^2 + 3^2 + 6^2} = \sqrt{9 + 36} = \sqrt{45} = 3\sqrt{5}$ એકમ.
184
Medium
$3 \hat{i}-2 \hat{j}+6 \hat{k}$ સદિશને સમાંતર અને $(1, -2, 3)$ બિંદુમાંથી પસાર થતી રેખાનું સદિશ સમીકરણ શોધો.

Solution

બિંદુ જેનો સ્થાન સદિશ $\vec{a}$ હોય અને $\vec{b}$ સદિશને સમાંતર હોય તેવી રેખાનું સદિશ સમીકરણ $\vec{r} = \vec{a} + \lambda \vec{b}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
અહીં,બિંદુ $(1, -2, 3)$ નો સ્થાન સદિશ $\vec{a} = \hat{i} - 2 \hat{j} + 3 \hat{k}$ છે.
રેખા એ સદિશ $\vec{b} = 3 \hat{i} - 2 \hat{j} + 6 \hat{k}$ ને સમાંતર છે.
આ કિંમતોને સૂત્રમાં મૂકતા,આપણને મળે છે:
$\vec{r} = (\hat{i} - 2 \hat{j} + 3 \hat{k}) + \lambda (3 \hat{i} - 2 \hat{j} + 6 \hat{k})$,જ્યાં $\lambda$ એ અદિશ છે.
185
Difficult
દર્શાવો કે રેખાઓ $\frac{x-1}{2}=\frac{y-2}{3}=\frac{z-3}{4}$ અને $\frac{x-4}{5}=\frac{y-1}{2}=\frac{z-0}{1}$ એકબીજાને છેદે છે. તેમનું છેદબિંદુ પણ શોધો.

Solution

(A) ધારો કે રેખાઓના સમીકરણો નીચે મુજબ છે:
$L_1: \frac{x-1}{2}=\frac{y-2}{3}=\frac{z-3}{4} = \lambda$
$L_2: \frac{x-4}{5}=\frac{y-1}{2}=\frac{z-0}{1} = \mu$
$L_1$ પરનું કોઈપણ બિંદુ $(2\lambda+1, 3\lambda+2, 4\lambda+3)$ છે અને $L_2$ પરનું કોઈપણ બિંદુ $(5\mu+4, 2\mu+1, \mu)$ છે.
જો રેખાઓ છેદતી હોય,તો એવા $\lambda$ અને $\mu$ અસ્તિત્વ ધરાવે છે કે જેથી:
$2\lambda+1 = 5\mu+4 \Rightarrow 2\lambda - 5\mu = 3$ $(1)$
$3\lambda+2 = 2\mu+1 \Rightarrow 3\lambda - 2\mu = -1$ $(2)$
$4\lambda+3 = \mu$ $(3)$
$(3)$ ને $(1)$ માં મૂકતા:
$2\lambda - 5(4\lambda+3) = 3$
$2\lambda - 20\lambda - 15 = 3$
$-18\lambda = 18 \Rightarrow \lambda = -1$
$\lambda = -1$ નો ઉપયોગ $(3)$ માં કરતા:
$\mu = 4(-1)+3 = -1$
આ કિંમતોને $(2)$ માં તપાસતા:
$3(-1) - 2(-1) = -3 + 2 = -1$. આ સમીકરણ $(2)$ નું સમાધાન કરે છે.
આમ,રેખાઓ છેદે છે.
$\lambda = -1$ નો ઉપયોગ કરીને છેદબિંદુ:
$x = 2(-1)+1 = -1$
$y = 3(-1)+2 = -1$
$z = 4(-1)+3 = -1$
આમ,છેદબિંદુ $(-1, -1, -1)$ છે.
186
Medium
રેખાઓ $\vec{r}=3 \hat{i}-2 \hat{j}+6 \hat{k}+\lambda(2 \hat{i}+\hat{j}+2 \hat{k})$ અને $\vec{r}=(2 \hat{j}-5 \hat{k})+\mu(6 \hat{i}+3 \hat{j}+2 \hat{k})$ વચ્ચેનો ખૂણો શોધો.

Solution

(N/A) આપેલ રેખાઓ $\vec{r}=\vec{a}_{1}+\lambda \vec{b}_{1}$ અને $\vec{r}=\vec{a}_{2}+\mu \vec{b}_{2}$ સ્વરૂપમાં છે.
અહીં,$\vec{b}_{1}=2 \hat{i}+\hat{j}+2 \hat{k}$ અને $\vec{b}_{2}=6 \hat{i}+3 \hat{j}+2 \hat{k}$ છે.
રેખાઓ વચ્ચેનો ખૂણો $\theta$ શોધવા માટેનું સૂત્ર $\cos \theta = \frac{|\vec{b}_{1} \cdot \vec{b}_{2}|}{|\vec{b}_{1}| |\vec{b}_{2}|}$ છે.
અદિશ ગુણાકાર (dot product) ગણતા: $\vec{b}_{1} \cdot \vec{b}_{2} = (2)(6) + (1)(3) + (2)(2) = 12 + 3 + 4 = 19$.
માન (magnitudes) ગણતા: $|\vec{b}_{1}| = \sqrt{2^2 + 1^2 + 2^2} = \sqrt{4+1+4} = \sqrt{9} = 3$.
$|\vec{b}_{2}| = \sqrt{6^2 + 3^2 + 2^2} = \sqrt{36+9+4} = \sqrt{49} = 7$.
તેથી,$\cos \theta = \frac{19}{3 \times 7} = \frac{19}{21}$.
આમ,$\theta = \cos^{-1} \left( \frac{19}{21} \right)$.
187
Difficult
$A(0,-1,-1)$ અને $B(4,5,1)$ માંથી પસાર થતી રેખા,$C(3,9,4)$ અને $D(-4,4,4)$ માંથી પસાર થતી રેખાને છેદે છે તેમ સાબિત કરો.

Solution

(A) બે બિંદુઓ $(x_{1}, y_{1}, z_{1})$ અને $(x_{2}, y_{2}, z_{2})$ માંથી પસાર થતી રેખાનું કાર્તેઝિયન સમીકરણ $\frac{x-x_{1}}{x_{2}-x_{1}} = \frac{y-y_{1}}{y_{2}-y_{1}} = \frac{z-z_{1}}{z_{2}-z_{1}}$ છે.
$A(0,-1,-1)$ અને $B(4,5,1)$ માંથી પસાર થતી રેખાનું સમીકરણ $\frac{x-0}{4-0} = \frac{y+1}{5+1} = \frac{z+1}{1+1}$ છે,જેનું સાદું રૂપ $\frac{x}{4} = \frac{y+1}{6} = \frac{z+1}{2} = \lambda$ થાય. આ રેખા પરનું કોઈપણ બિંદુ $(4\lambda, 6\lambda-1, 2\lambda-1)$ છે.
$C(3,9,4)$ અને $D(-4,4,4)$ માંથી પસાર થતી રેખાનું સમીકરણ $\frac{x-3}{-4-3} = \frac{y-9}{4-9} = \frac{z-4}{4-4}$ છે,જેનું સાદું રૂપ $\frac{x-3}{-7} = \frac{y-9}{-5} = \frac{z-4}{0} = \mu$ થાય. આ રેખા પરનું કોઈપણ બિંદુ $(-7\mu+3, -5\mu+9, 4)$ છે.
જો રેખાઓ છેદતી હોય,તો $\lambda$ અને $\mu$ એવા હોવા જોઈએ કે જેથી યામ સમાન થાય:
$2\lambda-1 = 4 \Rightarrow 2\lambda = 5 \Rightarrow \lambda = 2.5$.
$\lambda = 2.5$ ને પ્રથમ બે યામમાં મૂકતા: $x = 4(2.5) = 10$,$y = 6(2.5)-1 = 14$.
હવે,બીજી રેખા માટે: $-7\mu+3 = 10 \Rightarrow -7\mu = 7 \Rightarrow \mu = -1$.
$y$ માટે ચકાસતા: $-5(-1)+9 = 5+9 = 14$. યામ સમાન હોવાથી,રેખાઓ એકબીજાને છેદે છે.
188
Medium
સાબિત કરો કે રેખાઓ $x=p y+q, z=r y+s$ અને $x=p^{\prime} y+q^{\prime}, z=r^{\prime} y+s^{\prime}$ પરસ્પર લંબ છે જો $p p^{\prime}+r r^{\prime}+1=0$ હોય.

Solution

(A) પ્રથમ રેખાના આપેલા સમીકરણો $x=p y+q$ અને $z=r y+s$ છે.
આને $\frac{x-q}{p} = y = \frac{z-s}{r}$ તરીકે ફરીથી લખી શકાય છે.
આમ,પ્રથમ રેખાના દિકગુણોત્તર $(p, 1, r)$ છે.
તે જ રીતે,બીજી રેખાના સમીકરણો $x=p^{\prime} y+q^{\prime}$ અને $z=r^{\prime} y+s^{\prime}$ છે.
આને $\frac{x-q^{\prime}}{p^{\prime}} = y = \frac{z-s^{\prime}}{r^{\prime}}$ તરીકે ફરીથી લખી શકાય છે.
આમ,બીજી રેખાના દિકગુણોત્તર $(p^{\prime}, 1, r^{\prime})$ છે.
બે રેખાઓ જેના દિકગુણોત્તર $(a_1, b_1, c_1)$ અને $(a_2, b_2, c_2)$ હોય તે પરસ્પર લંબ હોય જો $a_1 a_2 + b_1 b_2 + c_1 c_2 = 0$ થાય.
દિકગુણોત્તર મૂકતા,આપણને $(p)(p^{\prime}) + (1)(1) + (r)(r^{\prime}) = 0$ મળે છે.
આનું સાદું રૂપ $p p^{\prime} + r r^{\prime} + 1 = 0$ થાય છે.
તેથી,રેખાઓ પરસ્પર લંબ છે જો $p p^{\prime} + r r^{\prime} + 1 = 0$ હોય.
189
Medium
બિંદુ $(2, 4, -1)$ નું રેખા $\frac{x+5}{1} = \frac{y+3}{4} = \frac{z-6}{-9}$ થી અંતર શોધો.

Solution

(C) ધારો કે રેખાનું સમીકરણ $\frac{x+5}{1} = \frac{y+3}{4} = \frac{z-6}{-9} = \lambda$ છે.
તેથી,રેખા પરનું કોઈપણ બિંદુ $L$ એ $x = \lambda - 5$,$y = 4\lambda - 3$,$z = 6 - 9\lambda$ દ્વારા મળે છે.
ધારો કે $P$ એ બિંદુ $(2, 4, -1)$ છે. રેખાખંડ $PL$ ના દિકગુણોત્તર $(\lambda - 5 - 2, 4\lambda - 3 - 4, 6 - 9\lambda - (-1))$ છે,જેનું સાદું રૂપ $(\lambda - 7, 4\lambda - 7, 7 - 9\lambda)$ થાય છે.
કારણ કે $PL$ એ આપેલી રેખાને લંબ છે,તેથી $PL$ ના દિકગુણોત્તર અને રેખાના દિકગુણોત્તર $(1, 4, -9)$ નો ડોટ ગુણાકાર શૂન્ય થવો જોઈએ:
$1(\lambda - 7) + 4(4\lambda - 7) - 9(7 - 9\lambda) = 0$.
આનું વિસ્તરણ કરતા,આપણને $\lambda - 7 + 16\lambda - 28 - 63 + 81\lambda = 0$ મળે છે.
સમાન પદોને ભેગા કરતા,$98\lambda - 98 = 0$,જેનો અર્થ છે કે $\lambda = 1$.
$\lambda = 1$ ને $L$ ના યામમાં મૂકતા,આપણને $L = (1 - 5, 4(1) - 3, 6 - 9(1)) = (-4, 1, -3)$ મળે છે.
અંતર $PL = \sqrt{(-4 - 2)^2 + (1 - 4)^2 + (-3 - (-1))^2} = \sqrt{(-6)^2 + (-3)^2 + (-2)^2} = \sqrt{36 + 9 + 4} = \sqrt{49} = 7$ એકમ.
190
DifficultMCQ
રેખાઓ $\vec{r}=(8+3 \lambda) \hat{i}+(-9-16 \lambda) \hat{j}+(10+7 \lambda) \hat{k}$ અને $\vec{r}=15 \hat{i}+29 \hat{j}+5 \hat{k}+\mu(3 \hat{i}+8 \hat{j}-5 \hat{k})$ વચ્ચેનું લઘુત્તમ અંતર શોધો. ($\text{ એકમ}$ માં)
A
$10$
B
$12$
C
$14$
D
$16$

Solution

(C) આપેલ રેખાઓ $\vec{r}=(8+3 \lambda) \hat{i}+(-9-16 \lambda) \hat{j}+(10+7 \lambda) \hat{k}$ અને $\vec{r}=15 \hat{i}+29 \hat{j}+5 \hat{k}+\mu(3 \hat{i}+8 \hat{j}-5 \hat{k})$ છે.
પ્રથમ રેખા: $\vec{r}=(8 \hat{i}-9 \hat{j}+10 \hat{k})+\lambda(3 \hat{i}-16 \hat{j}+7 \hat{k})$.
તેથી,$\vec{a}_{1}=8 \hat{i}-9 \hat{j}+10 \hat{k}$ અને $\vec{b}_{1}=3 \hat{i}-16 \hat{j}+7 \hat{k}$.
બીજી રેખા: $\vec{a}_{2}=15 \hat{i}+29 \hat{j}+5 \hat{k}$ અને $\vec{b}_{2}=3 \hat{i}+8 \hat{j}-5 \hat{k}$.
લઘુત્તમ અંતર $d = \left|\frac{(\vec{b}_{1} \times \vec{b}_{2}) \cdot (\vec{a}_{2}-\vec{a}_{1})}{|\vec{b}_{1} \times \vec{b}_{2}|}\right|$ દ્વારા મળે છે.
$\vec{b}_{1} \times \vec{b}_{2} = \begin{vmatrix} \hat{i} & \hat{j} & \hat{k} \\ 3 & -16 & 7 \\ 3 & 8 & -5 \end{vmatrix} = \hat{i}(80-56) - \hat{j}(-15-21) + \hat{k}(24+48) = 24 \hat{i}+36 \hat{j}+72 \hat{k}$.
માન $|\vec{b}_{1} \times \vec{b}_{2}| = \sqrt{24^2 + 36^2 + 72^2} = 84$.
$\vec{a}_{2}-\vec{a}_{1} = 7\hat{i} + 38\hat{j} - 5\hat{k}$.
ડોટ ગુણાકાર $(\vec{b}_{1} \times \vec{b}_{2}) \cdot (\vec{a}_{2}-\vec{a}_{1}) = 168 + 1368 - 360 = 1176$.
લઘુત્તમ અંતર $d = \left|\frac{1176}{84}\right| = 14 \text{ એકમ}$.
191
Difficult
સાબિત કરો કે જેની દિકકોસાઇન $2l + 2m - n = 0$ અને $mn + nl + lm = 0$ દ્વારા આપવામાં આવે છે તેવી સીધી રેખાઓ કાટખૂણે છે.

Solution

(A) આપણી પાસે છે,$2l + 2m - n = 0 \dots (i)$
અને $mn + nl + lm = 0 \dots (ii)$
$(i)$ પરથી,$n = 2l + 2m$. આ કિંમત $(ii)$ માં મૂકતા:
$m(2l + 2m) + (2l + 2m)l + lm = 0$
$2lm + 2m^2 + 2l^2 + 2lm + lm = 0$
$2l^2 + 5lm + 2m^2 = 0$
$2l^2 + 4lm + lm + 2m^2 = 0$
$2l(l + 2m) + m(l + 2m) = 0$
$(2l + m)(l + 2m) = 0$
કિસ્સો $1$: $m = -2l$. તો $n = 2l + 2(-2l) = -2l$. દિકગુણોત્તર $(l, -2l, -2l)$ મળે છે,જે $(1, -2, -2)$ ના પ્રમાણમાં છે.
કિસ્સો $2$: $l = -2m$. તો $n = 2(-2m) + 2m = -2m$. દિકગુણોત્તર $(-2m, m, -2m)$ મળે છે,જે $(2, -1, 2)$ ના પ્રમાણમાં છે.
ધારો કે દિકગુણોત્તર $a_1, b_1, c_1 = (1, -2, -2)$ અને $a_2, b_2, c_2 = (2, -1, 2)$ છે.
પરસ્પર લંબ હોવાની શરત $a_1a_2 + b_1b_2 + c_1c_2 = 0$ છે.
$(1)(2) + (-2)(-1) + (-2)(2) = 2 + 2 - 4 = 0$.
સરવાળો $0$ હોવાથી,રેખાઓ કાટખૂણે છે.
192
DifficultMCQ
રેખાઓ $\overrightarrow{r} = (\hat{i} - \hat{j}) + \ell(2\hat{i} + \hat{k})$ અને $\overrightarrow{r} = (2\hat{i} - \hat{j}) + m(\hat{i} + \hat{j} - \hat{k})$:
A
જ્યારે $\ell = 1$ અને $m = 2$ હોય ત્યારે છેદે છે
B
જ્યારે $\ell = 2$ અને $m = \frac{1}{2}$ હોય ત્યારે છેદે છે
C
$\ell$ અને $m$ ની કોઈપણ કિંમત માટે છેદતી નથી
D
$\ell$ અને $m$ ની તમામ કિંમતો માટે છેદે છે

Solution

(C) આપેલ રેખાઓ $\overrightarrow{r} = \hat{i}(1 + 2\ell) + \hat{j}(-1) + \hat{k}(\ell)$ અને $\overrightarrow{r} = \hat{i}(2 + m) + \hat{j}(m - 1) + \hat{k}(-m)$ છે.
રેખાઓ છેદે તે માટે,$\ell$ અને $m$ ની એવી કિંમતો હોવી જોઈએ કે જેથી યામ સમાન થાય:
$1 + 2\ell = 2 + m$ $(i)$
$-1 = m - 1$ $(ii)$
$\ell = -m$ $(iii)$
સમીકરણ $(ii)$ પરથી,આપણને $m = 0$ મળે છે.
$m = 0$ ને સમીકરણ $(iii)$ માં મૂકતા,આપણને $\ell = 0$ મળે છે.
હવે,તપાસો કે શું આ કિંમતો સમીકરણ $(i)$ નું સમાધાન કરે છે:
$1 + 2(0) = 2 + 0 \implies 1 = 2$,જે વિરોધાભાસ છે.
આમ,$\ell$ અને $m$ ની કિંમતો ત્રણેય સમીકરણોનું એકસાથે સમાધાન કરતી નથી,તેથી રેખાઓ $\ell$ અને $m$ ની કોઈપણ કિંમત માટે છેદતી નથી.
193
MediumMCQ
જો $(a, b, c)$ એ રેખા $\frac{x+1}{2} = \frac{y-3}{-2} = \frac{z}{-1}$ માં બિંદુ $(1, 2, -3)$ નું પ્રતિબિંબ હોય,તો $a+b+c$ ની કિંમત શોધો.
A
$-1$
B
$2$
C
$3$
D
$1$

Solution

(B) ધારો કે આપેલી રેખા $\frac{x+1}{2} = \frac{y-3}{-2} = \frac{z}{-1} = \lambda$ છે.
રેખા પરનું કોઈપણ બિંદુ $R$ એ $(2\lambda-1, -2\lambda+3, -\lambda)$ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે.
ધારો કે $P = (1, 2, -3)$ અને $Q = (a, b, c)$ એ રેખામાં $P$ નું પ્રતિબિંબ છે.
સદિશ $\vec{PQ} = (a-1, b-2, c+3)$ એ રેખાને લંબ હોવો જોઈએ,જેના દિશા ગુણોત્તર $(2, -2, -1)$ છે.
તેથી,$2(a-1) - 2(b-2) - 1(c+3) = 0 \implies 2a - 2b - c = 1$.
વળી,$PQ$ નું મધ્યબિંદુ $R$ રેખા પર આવેલું છે:
$R = \left(\frac{a+1}{2}, \frac{b+2}{2}, \frac{c-3}{2}\right)$.
જેમ કે $R$ રેખા પર છે,તેથી:
$\frac{\frac{a+1}{2} + 1}{2} = \frac{\frac{b+2}{2} - 3}{-2} = \frac{\frac{c-3}{2}}{-1} = \lambda$.
$\lambda$ ના સંદર્ભમાં $a, b, c$ માટે ઉકેલતા:
$a = 4\lambda - 3, b = -4\lambda + 4, c = -2\lambda + 3$.
આ કિંમતોને લંબતાની શરત $2a - 2b - c = 1$ માં મૂકતા:
$2(4\lambda - 3) - 2(-4\lambda + 4) - (-2\lambda + 3) = 1
\implies 8\lambda - 6 + 8\lambda - 8 + 2\lambda - 3 = 1
\implies 18\lambda = 18 \implies \lambda = 1$.
આમ,$a = 4(1) - 3 = 1$,$b = -4(1) + 4 = 0$,$c = -2(1) + 3 = 1$.
તેથી,$a+b+c = 1 + 0 + 1 = 2$.
Solution diagram
194
DifficultMCQ
રેખાઓ $\frac{x-1}{0}=\frac{y+1}{-1}=\frac{z}{1}$ અને $x+y+z+1=0, 2x-y+z+3=0$ વચ્ચેનું લઘુત્તમ અંતર શોધો.
A
$\frac{1}{2}$
B
$1$
C
$\frac{1}{\sqrt{2}}$
D
$\frac{1}{\sqrt{3}}$

Solution

(D) પ્રથમ રેખા $L_1: \frac{x-1}{0} = \frac{y+1}{-1} = \frac{z}{1}$ છે. $L_1$ પરનું બિંદુ $A(1, -1, 0)$ છે અને તેનો દિશા સદિશ $\vec{c} = (0, -1, 1)$ છે.
બીજી રેખા $L_2$ એ સમતલો $x+y+z+1=0$ અને $2x-y+z+3=0$ નું છેદબિંદુ છે.
બંને સમીકરણોનો સરવાળો કરતા: $(x+y+z+1) + (2x-y+z+3) = 3x + 2z + 4 = 0$,તેથી $x = \frac{-2z-4}{3}$.
$x$ ની કિંમત પ્રથમ સમતલમાં મૂકતા: $\frac{-2z-4}{3} + y + z + 1 = 0 \Rightarrow y = -z - 1 + \frac{2z+4}{3} = \frac{-3z-3+2z+4}{3} = \frac{-z+1}{3}$.
આમ,$x = \frac{-2z-4}{3}, y = \frac{-z+1}{3}, z = z$. તેને સંમિત સ્વરૂપમાં લખતા: $\frac{x+4/3}{-2/3} = \frac{y-1/3}{-1/3} = \frac{z}{1}$.
$L_2$ પરનું બિંદુ $B(-\frac{4}{3}, \frac{1}{3}, 0)$ છે અને તેનો દિશા સદિશ $\vec{d} = (-\frac{2}{3}, -\frac{1}{3}, 1)$ છે.
સદિશ $\vec{AB} = B - A = (-\frac{7}{3}, \frac{4}{3}, 0)$.
ક્રોસ પ્રોડક્ટ $\vec{c} \times \vec{d} = (-\frac{2}{3}, -\frac{2}{3}, -\frac{2}{3})$.
તેનું માન $|\vec{c} \times \vec{d}| = \frac{2}{\sqrt{3}}$.
લઘુત્તમ અંતર $d = \frac{|\vec{AB} \cdot (\vec{c} \times \vec{d})|}{|\vec{c} \times \vec{d}|} = \frac{|\frac{14}{9} - \frac{8}{9}|}{2/\sqrt{3}} = \frac{6/9}{2/\sqrt{3}} = \frac{1}{\sqrt{3}}$.
195
DifficultMCQ
જો બિંદુ $(4,3,8)$ માંથી રેખા $L_{1}: \frac{x-a}{l}=\frac{y-2}{3}=\frac{z-b}{4},$ $l \neq 0$ પર દોરેલા લંબનો લંબપાદ $(3,5,7)$ હોય,તો રેખા $L_{1}$ અને રેખા $L_{2}: \frac{x-2}{3}=\frac{y-4}{4}=\frac{z-5}{5}$ વચ્ચેનું લઘુત્તમ અંતર કેટલું થાય?
A
$\frac{1}{2}$
B
$\frac{1}{\sqrt{6}}$
C
$\sqrt{\frac{2}{3}}$
D
$\frac{1}{\sqrt{3}}$

Solution

(B) કારણ કે $(3,5,7)$ એ $L_{1}$ પર આવેલું છે,તેથી $\frac{3-a}{l}=\frac{5-2}{3}=\frac{7-b}{4}=1$ મળે.
આના પરથી,$3-a=l \Rightarrow a+l=3$ અને $7-b=4 \Rightarrow b=3$ મળે.
$(3,5,7)$ થી $(4,3,8)$ સુધીનો સદિશ $\vec{v}_{1} = (4-3, 3-5, 8-7) = (1, -2, 1)$ છે.
$L_{1}$ નો દિશા સદિશ $\vec{v}_{2} = (l, 3, 4)$ છે.
રેખાખંડ $L_{1}$ ને લંબ હોવાથી,$\vec{v}_{1} \cdot \vec{v}_{2} = 0 \Rightarrow l - 6 + 4 = 0 \Rightarrow l = 2$ મળે.
તેથી,$a = 3 - 2 = 1$.
રેખાઓ $L_{1}: \frac{x-1}{2}=\frac{y-2}{3}=\frac{z-3}{4}$ અને $L_{2}: \frac{x-2}{3}=\frac{y-4}{4}=\frac{z-5}{5}$ છે.
ધારો કે $A = (1,2,3)$ અને $B = (2,4,5)$,તેથી $\vec{AB} = (1,2,2)$ મળે.
દિશા સદિશો $\vec{p} = (2,3,4)$ અને $\vec{q} = (3,4,5)$ છે.
$\vec{p} \times \vec{q} = \begin{vmatrix} \hat{i} & \hat{j} & \hat{k} \\ 2 & 3 & 4 \\ 3 & 4 & 5 \end{vmatrix} = -\hat{i} + 2\hat{j} - \hat{k}$ મળે.
લઘુત્તમ અંતર $d = \left| \frac{\vec{AB} \cdot (\vec{p} \times \vec{q})}{|\vec{p} \times \vec{q}|} \right| = \left| \frac{(1,2,2) \cdot (-1,2,-1)}{\sqrt{6}} \right| = \frac{1}{\sqrt{6}}$ થાય.
196
MediumMCQ
બિંદુ $Q(0,1,2)$ માંથી પસાર થતી અને રેખા $\frac{x-1}{2}=\frac{y+1}{3}=\frac{z-1}{-2}$ ને લંબ રેખાનું સમીકરણ શોધો.
A
$\frac{x}{3}=\frac{y-1}{4}=\frac{z-2}{3}$
B
$\frac{x}{3}=\frac{y-1}{-4}=\frac{z-2}{3}$
C
$\frac{x}{3}=\frac{y-1}{4}=\frac{z-2}{-3}$
D
$\frac{x}{-3}=\frac{y-1}{4}=\frac{z-2}{3}$

Solution

(D) ધારો કે આપેલી રેખા $L_1: \frac{x-1}{2}=\frac{y+1}{3}=\frac{z-1}{-2} = r$ છે.
$L_1$ પરનું કોઈપણ બિંદુ $P(2r+1, 3r-1, -2r+1)$ છે.
$L_1$ નો દિશા સદિશ $\vec{v_1} = 2\hat{i} + 3\hat{j} - 2\hat{k}$ છે.
સદિશ $\vec{QP} = (2r+1)\hat{i} + (3r-2)\hat{j} + (-2r-1)\hat{k}$ છે.
જરૂરી રેખા $L_1$ ને લંબ હોવાથી,$\vec{QP} \cdot \vec{v_1} = 0$.
$2(2r+1) + 3(3r-2) - 2(-2r-1) = 0$.
$4r + 2 + 9r - 6 + 4r + 2 = 0$.
$17r - 2 = 0 \Rightarrow r = \frac{2}{17}$.
$r = \frac{2}{17}$ માટે $\vec{QP}$ ના ઘટકો $\frac{21}{17}\hat{i} - \frac{28}{17}\hat{j} - \frac{21}{17}\hat{k}$ છે.
$\frac{7}{17}$ વડે ભાગતા,દિશા ગુણોત્તર $(3, -4, -3)$ મળે છે.
આમ,બિંદુ $(0,1,2)$ માંથી પસાર થતી અને $(3, -4, -3)$ દિશા ગુણોત્તર ધરાવતી રેખાનું સમીકરણ $\frac{x-0}{3} = \frac{y-1}{-4} = \frac{z-2}{-3}$ છે,જે $\frac{x}{-3} = \frac{y-1}{4} = \frac{z-2}{3}$ ને સમાન છે.
197
DifficultMCQ
ધારો કે $\lambda$ એક પૂર્ણાંક છે. જો રેખાઓ $x - \lambda = 2y - 1 = -2z$ અને $x = y + 2\lambda = z - \lambda$ વચ્ચેનું લઘુત્તમ અંતર $\frac{\sqrt{7}}{2\sqrt{2}}$ હોય,તો $|\lambda|$ નું મૂલ્ય ...... છે.
A
$8$
B
$4$
C
$5$
D
$1$

Solution

(D) આપેલ રેખાઓ $L_1: \frac{x-\lambda}{1} = \frac{y-1/2}{1/2} = \frac{z-0}{-1/2}$ અને $L_2: \frac{x-0}{1} = \frac{y+2\lambda}{1} = \frac{z-\lambda}{1}$ છે.
રેખાઓ પરના બિંદુઓ $a_1 = (\lambda, 1/2, 0)$ અને $a_2 = (0, -2\lambda, \lambda)$ છે.
દિશા સદિશો $b_1 = (1, 1/2, -1/2)$ અને $b_2 = (1, 1, 1)$ છે.
ક્રોસ પ્રોડક્ટ $b_1 \times b_2 = \begin{vmatrix} \hat{i} & \hat{j} & \hat{k} \\ 1 & 1/2 & -1/2 \\ 1 & 1 & 1 \end{vmatrix} = \hat{i}(1/2 + 1/2) - \hat{j}(1 + 1/2) + \hat{k}(1 - 1/2) = \hat{i} - \frac{3}{2}\hat{j} + \frac{1}{2}\hat{k} = \frac{1}{2}(2\hat{i} - 3\hat{j} + \hat{k})$.
તેનું માન $|b_1 \times b_2| = \frac{1}{2}\sqrt{2^2 + (-3)^2 + 1^2} = \frac{\sqrt{14}}{2}$ છે.
સદિશ $a_2 - a_1 = (-\lambda, -2\lambda-1/2, \lambda)$ છે.
લઘુત્તમ અંતર $d = \frac{|(a_2 - a_1) \cdot (b_1 \times b_2)|}{|b_1 \times b_2|} = \frac{|-\lambda(1) - (2\lambda+1/2)(-3/2) + \lambda(1/2)|}{\sqrt{14}/2} = \frac{|10\lambda + 3|}{2\sqrt{14}}$ છે.
આપેલ છે કે $d = \frac{\sqrt{7}}{2\sqrt{2}} = \frac{\sqrt{14}}{4}$.
તેથી,$\frac{|10\lambda + 3|}{2\sqrt{14}} = \frac{\sqrt{14}}{4} \implies |10\lambda + 3| = 7$.
કિસ્સો $1$: $10\lambda + 3 = 7 \implies \lambda = 0.4$ (પૂર્ણાંક નથી).
કિસ્સો $2$: $10\lambda + 3 = -7 \implies \lambda = -1$.
આમ,$|\lambda| = |-1| = 1$.
198
MediumMCQ
રેખા $3y - 2z - 1 = 0 = 3x - z + 4$ નું બિંદુ $(2, -1, 6)$ થી અંતર શોધો:
A
$\sqrt{26}$
B
$2\sqrt{5}$
C
$2\sqrt{6}$
D
$4\sqrt{2}$

Solution

(C) આપેલ રેખા બે સમતલોના છેદથી બનેલી છે: $3y - 2z - 1 = 0$ અને $3x - z + 4 = 0$.
રેખાની દિશા સદિશ $\vec{v}$ એ સમતલોના અભિલંબ $\vec{n_1} = (0, 3, -2)$ અને $\vec{n_2} = (3, 0, -1)$ નો ક્રોસ ગુણાકાર છે.
$\vec{v} = \vec{n_1} \times \vec{n_2} = \begin{vmatrix} \hat{i} & \hat{j} & \hat{k} \\ 0 & 3 & -2 \\ 3 & 0 & -1 \end{vmatrix} = (-3, -6, -9)$.
દિશા ગુણોત્તરને $(1, 2, 3)$ તરીકે લઈ શકાય.
રેખા પરનું બિંદુ શોધવા માટે,$z = 1$ લેતા,$y = 1$ અને $x = -1$ મળે છે. તેથી બિંદુ $P = (-1, 1, 1)$ છે.
રેખાનું સમીકરણ $\frac{x+1}{1} = \frac{y-1}{2} = \frac{z-1}{3} = \lambda$ છે.
રેખા પરનું કોઈ પણ બિંદુ $Q = (\lambda - 1, 2\lambda + 1, 3\lambda + 1)$ છે.
સદિશ $\vec{PQ} = (\lambda - 3, 2\lambda + 2, 3\lambda - 5)$ એ રેખાની દિશા $(1, 2, 3)$ ને લંબ છે,તેથી તેમનો ડોટ ગુણાકાર શૂન્ય થાય:
$1(\lambda - 3) + 2(2\lambda + 2) + 3(3\lambda - 5) = 0 \Rightarrow 14\lambda - 14 = 0 \Rightarrow \lambda = 1$.
બિંદુ $Q = (0, 3, 4)$ મળે છે.
બિંદુ $(2, -1, 6)$ થી $(0, 3, 4)$ નું અંતર $\sqrt{(0-2)^2 + (3 - (-1))^2 + (4-6)^2} = \sqrt{4 + 16 + 4} = \sqrt{24} = 2\sqrt{6}$ છે.
199
MediumMCQ
જો રેખાઓ $\vec{r}_{1}=\alpha \hat{i}+2 \hat{j}+2 \hat{k}+\lambda(\hat{i}-2 \hat{j}+2 \hat{k}), \lambda \in R, \alpha>0$ અને $\vec{r}_{2}=-4 \hat{i}-\hat{k}+\mu(3 \hat{i}-2 \hat{j}-2 \hat{k}), \mu \in R$ વચ્ચેનું લઘુત્તમ અંતર $9$ હોય,તો $\alpha$ ની કિંમત $.....$ છે.
A
$21$
B
$4$
C
$66$
D
$6$

Solution

(D) બે રેખાઓ $\vec{r} = \vec{a}_1 + \lambda \vec{b}_1$ અને $\vec{r} = \vec{a}_2 + \mu \vec{b}_2$ વચ્ચેનું લઘુત્તમ અંતર $d = \frac{|(\vec{a}_2 - \vec{a}_1) \cdot (\vec{b}_1 \times \vec{b}_2)|}{|\vec{b}_1 \times \vec{b}_2|}$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે.
અહીં,$\vec{a}_1 = \alpha \hat{i} + 2 \hat{j} + 2 \hat{k}$,$\vec{b}_1 = \hat{i} - 2 \hat{j} + 2 \hat{k}$,$\vec{a}_2 = -4 \hat{i} - \hat{k}$,અને $\vec{b}_2 = 3 \hat{i} - 2 \hat{j} - 2 \hat{k}$ છે.
પ્રથમ,$\vec{b}_1 \times \vec{b}_2 = \begin{vmatrix} \hat{i} & \hat{j} & \hat{k} \\ 1 & -2 & 2 \\ 3 & -2 & -2 \end{vmatrix} = 8 \hat{i} + 8 \hat{j} + 4 \hat{k}$ શોધો.
તેનું માન $|\vec{b}_1 \times \vec{b}_2| = \sqrt{8^2 + 8^2 + 4^2} = 12$ થાય.
હવે,$\vec{a}_2 - \vec{a}_1 = (-4 - \alpha) \hat{i} - 2 \hat{j} - 3 \hat{k}$ છે.
લઘુત્તમ અંતર $9 = \frac{|((-4 - \alpha) \hat{i} - 2 \hat{j} - 3 \hat{k}) \cdot (8 \hat{i} + 8 \hat{j} + 4 \hat{k})|}{12}$ છે.
$108 = |-32 - 8\alpha - 28| = |-60 - 8\alpha|$.
$\alpha > 0$ હોવાથી,$60 + 8\alpha = 108 \implies 8\alpha = 48 \implies \alpha = 6$.
200
MediumMCQ
જો સુરેખાઓ $3(x-1)=6(y-2)=2(z-1)$ અને $4(x-2)=2(y-\lambda)=(z-3)$,$\lambda \in R$ વચ્ચેનું લઘુત્તમ અંતર $\frac{1}{\sqrt{38}}$ હોય,તો $\lambda$ નું પૂર્ણાંક મૂલ્ય કેટલું થાય?
A
$-1$
B
$2$
C
$3$
D
$5$

Solution

(C) આપેલ રેખાઓ છે:
$L_{1}: \frac{x-1}{2} = \frac{y-2}{1} = \frac{z-1}{3}$. બિંદુ $P_{1} = (1, 2, 1)$,દિશા સદિશ $\vec{v}_{1} = 2\hat{i} + \hat{j} + 3\hat{k}$.
$L_{2}: \frac{x-2}{1} = \frac{y-\lambda}{2} = \frac{z-3}{4}$. બિંદુ $P_{2} = (2, \lambda, 3)$,દિશા સદિશ $\vec{v}_{2} = \hat{i} + 2\hat{j} + 4\hat{k}$.
ધારો કે $\vec{a} = P_{2} - P_{1} = (2-1)\hat{i} + (\lambda-2)\hat{j} + (3-1)\hat{k} = \hat{i} + (\lambda-2)\hat{j} + 2\hat{k}$.
લઘુત્તમ અંતર $d = \frac{|\vec{a} \cdot (\vec{v}_{1} \times \vec{v}_{2})|}{|\vec{v}_{1} \times \vec{v}_{2}|}$ દ્વારા મળે છે.
પ્રથમ,$\vec{v}_{1} \times \vec{v}_{2} = \begin{vmatrix} \hat{i} & \hat{j} & \hat{k} \\ 2 & 1 & 3 \\ 1 & 2 & 4 \end{vmatrix} = \hat{i}(4-6) - \hat{j}(8-3) + \hat{k}(4-1) = -2\hat{i} - 5\hat{j} + 3\hat{k}$.
માન $|\vec{v}_{1} \times \vec{v}_{2}| = \sqrt{(-2)^2 + (-5)^2 + 3^2} = \sqrt{4 + 25 + 9} = \sqrt{38}$.
હવે,$\vec{a} \cdot (\vec{v}_{1} \times \vec{v}_{2}) = (1)(-2) + (\lambda-2)(-5) + (2)(3) = -2 - 5\lambda + 10 + 6 = 14 - 5\lambda$.
આપેલ છે $d = \frac{1}{\sqrt{38}}$,તેથી $\frac{|14 - 5\lambda|}{\sqrt{38}} = \frac{1}{\sqrt{38}}$.
$|14 - 5\lambda| = 1$.
કિસ્સો $1$: $14 - 5\lambda = 1 \Rightarrow 5\lambda = 13 \Rightarrow \lambda = 2.6$.
કિસ્સો $2$: $14 - 5\lambda = -1 \Rightarrow 5\lambda = 15 \Rightarrow \lambda = 3$.
આપણે $\lambda$ નું પૂર્ણાંક મૂલ્ય જોઈએ છે,તેથી જવાબ $3$ છે.
Solution diagram

THREE DIMENSIONAL GEOMETRY — Line · Frequently Asked Questions

1Are these THREE DIMENSIONAL GEOMETRY questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a THREE DIMENSIONAL GEOMETRY Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.