Gujarati

Mix Examples of Solutions Questions in Gujarati

Class 12 Chemistry · Solutions · Mix Examples of Solutions

153+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 47 of 153 questions in Gujarati

51
MediumMCQ
$0.1 \ M$ મોનોબેઝિક એસિડના દ્રાવણનો $pH$ $2$ છે. $T$ કેલ્વિન તાપમાને તેનું અભિસરણ દબાણ (osmotic pressure) ............. $RT$ છે.
A
$0.1$
B
$0.11$
C
$1.1$
D
$0.01$

Solution

(B) આપેલ છે કે $pH = 2$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $pH = -\log [H^+]$,તેથી $[H^+] = 10^{-pH} = 10^{-2} = 0.01 \ M$.
મોનોબેઝિક એસિડ $HX$ માટે,વિયોજન $HX \rightleftharpoons H^+ + X^-$ છે.
વિયોજન અંશ $\alpha$ એ $[H^+] = c \alpha$ દ્વારા મળે છે,જ્યાં $c = 0.1 \ M$ છે.
$\alpha = \frac{[H^+]}{c} = \frac{0.01}{0.1} = 0.1$.
બાઈનરી ઇલેક્ટ્રોલાઇટ માટે વોન્ટ હોફ અવયવ $i = 1 + \alpha = 1 + 0.1 = 1.1$ થાય.
અભિસરણ દબાણ $\Pi = iCRT$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે.
કિંમતો મૂકતા: $\Pi = 1.1 \times 0.1 \times RT = 0.11 \ RT$.
આમ,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.
52
MediumMCQ
એક જલીય દ્રાવણ $-0.186 \ ^\circ C$ પર ઠરે છે ($K_f = 1.86 \ ^\circ C \ kg \ mol^{-1}$; $K_b = 0.512 \ ^\circ C \ kg \ mol^{-1}$). આ જ દ્રાવણના ઉત્કલનબિંદુમાં થતો ઉન્નયન કેટલો હશે?
A
$0.18$
B
$0.51$
C
$0.0512$
D
$0.05$

Solution

(C) ઠારબિંદુમાં થતો ઘટાડો $\Delta T_f = T_f^\circ - T_f = 0 - (-0.186) = 0.186 \ ^\circ C$ છે.
આપણે જાણીએ છીએ કે $\Delta T_f = K_f \times m$ અને $\Delta T_b = K_b \times m$.
બંને સમીકરણોનો ભાગાકાર કરતા: $\frac{\Delta T_b}{\Delta T_f} = \frac{K_b}{K_f}$.
કિંમતો મૂકતા: $\Delta T_b = \Delta T_f \times \frac{K_b}{K_f} = 0.186 \times \frac{0.512}{1.86}$.
$\Delta T_b = 0.1 \times 0.512 = 0.0512 \ ^\circ C$.
53
DifficultMCQ
$0.1 \, M$ મોનોબેઝિક એસિડનો $pH$ $2$ માપવામાં આવે છે. આપેલ તાપમાન $T \, K$ પર તેનું અભિસરણ દબાણ કેટલું હશે ($, RT$ માં)?
A
$0.1$
B
$0.11$
C
$1.1$
D
$0.01$

Solution

(B) અભિસરણ દબાણનું સૂત્ર $\pi = iCRT$ છે.
આપેલ $pH = 2$ હોવાથી,હાઇડ્રોજન આયનોની સાંદ્રતા $[H^{+}] = 10^{-2} \, M$ થાય.
મોનોબેઝિક એસિડ $HA \rightleftharpoons H^{+} + A^{-}$ માટે,વિયોજન અંશ $\alpha = \frac{[H^{+}]}{C} = \frac{10^{-2}}{0.1} = 0.1$ મળે.
વિયોજન માટે વોન્ટ હોફ અવયવ $i = 1 + \alpha(n - 1)$ છે,જ્યાં $n = 2$.
તેથી,$i = 1 + 0.1(2 - 1) = 1.1$.
અભિસરણ દબાણના સૂત્રમાં કિંમતો મૂકતા: $\pi = 1.1 \times 0.1 \times RT = 0.11 \, RT$.
54
EasyMCQ
જ્યારે દ્રાવકમાં $0.1 \, m$ $CH_3COOH$ હાજર હોય,ત્યારે તે $0.75 \, ^oC$ ઉત્કલનબિંદુમાં ઉન્નયન દર્શાવે છે. એસિડ વિયોજન અચળાંક $(K_a)$ કેટલો હશે? (આપેલ છે: $K_b = 5 \, K \, kg \, mol^{-1}$)
A
$5 \times 10^{-2}$
B
$5 \times 10^{-3}$
C
$10^{-2}$
D
$10^{-3}$

Solution

(A) ઉત્કલનબિંદુમાં ઉન્નયનનું સૂત્ર $\Delta T_b = i K_b m$ છે.
આપેલ છે $\Delta T_b = 0.75 \, ^oC$,$K_b = 5 \, K \, kg \, mol^{-1}$,અને $m = 0.1 \, m$.
કિંમતો મૂકતા: $0.75 = i \times 5 \times 0.1$.
$i = \frac{0.75}{0.5} = 1.5$.
$CH_3COOH$ ના વિયોજન માટે $i = 1 + \alpha$.
$1.5 = 1 + \alpha \implies \alpha = 0.5$.
એસિડ વિયોજન અચળાંક $K_a = \frac{c \alpha^2}{1 - \alpha}$.
$K_a = \frac{0.1 \times (0.5)^2}{1 - 0.5} = \frac{0.1 \times 0.25}{0.5} = 0.05 = 5 \times 10^{-2}$.
55
EasyMCQ
પીવાના પાણીમાં કેટલાક ક્ષારની અશુદ્ધિઓ ઓગળેલી હોય છે. જ્યારે આ દ્રાવણને ખુલ્લા પાત્રમાં ગરમ કરવામાં આવે છે,ત્યારે વરાળ બને છે અને ધીમે ધીમે અલગ થાય છે. આ પ્રક્રિયામાં બાકી રહેલા દ્રાવણનું ઠારબિંદુ અને અભિસરણ દબાણ સતત
A
વધશે,ઘટશે
B
વધશે,વધશે
C
ઘટશે,ઘટશે
D
ઘટશે,વધશે

Solution

(D) જેમ વરાળ દૂર થાય છે,તેમ બાકી રહેલું દ્રાવણ વધુ સાંદ્ર બને છે.
ઠારબિંદુમાં અવનયન $\Delta T_f = K_f \times m$ તરીકે વ્યાખ્યાયિત થયેલ છે. જેમ મોલાલિટી $m$ વધે છે,તેમ $\Delta T_f$ વધે છે,જેનો અર્થ છે કે ઠારબિંદુ $(T_f = T_f^0 - \Delta T_f)$ ઘટે છે.
અભિસરણ દબાણ $\Pi = CRT$ દ્વારા આપવામાં આવે છે. જેમ સાંદ્રતા $C$ વધે છે,તેમ અભિસરણ દબાણ $\Pi$ વધે છે.
તેથી,ઠારબિંદુ ઘટે છે અને અભિસરણ દબાણ વધે છે.
56
EasyMCQ
$Ag_2SO_4$ ના સંતૃપ્ત દ્રાવણમાં ઉત્કલનબિંદુમાં $0.003 \ K$ નો વધારો જોવા મળે છે. $Ag_2SO_4$ નો $K_{sp}$ ગણો. આપેલ છે: $K_b = 5 \ K \ kg \ mol^{-1}$ અને $1 \ m = 1 \ M$.
A
$3.2 \times 10^{-11}$
B
$3.2 \times 10^{-10}$
C
$3.2 \times 10^{-9}$
D
$3.2 \times 10^{-12}$

Solution

(A) ઉત્કલનબિંદુમાં ઉન્નયન $\Delta T_b = i K_b m$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$Ag_2SO_4$ માટે,વિયોજન $Ag_2SO_4 \rightleftharpoons 2Ag^+ + SO_4^{2-}$ છે,તેથી વોન્ટ હોફ અવયવ $i = 3$ છે.
આપેલ છે $\Delta T_b = 0.003 \ K$,$K_b = 5 \ K \ kg \ mol^{-1}$,અને $m = S$ (દ્રાવ્યતા).
કિંમતો મૂકતા: $0.003 = 3 \times 5 \times S$.
$S = \frac{0.003}{15} = 2 \times 10^{-4} \ mol \ L^{-1}$.
$Ag_2SO_4$ માટે દ્રાવ્યતા ગુણાકાર $K_{sp} = [Ag^+]^2 [SO_4^{2-}] = (2S)^2 (S) = 4S^3$ છે.
$K_{sp} = 4 \times (2 \times 10^{-4})^3 = 4 \times 8 \times 10^{-12} = 3.2 \times 10^{-11}$.
57
MediumMCQ
જો બેન્ઝીનમાં બેન્ઝોઇક એસિડના $1 \ m$ દ્રાવણનું ઠારબિંદુ અવનયન $2.56 \ ^{\circ}C$ $(K_f = 5.12 \ ^{\circ}C \ kg \ mol^{-1})$ અને ઉત્કલનબિંદુ ઉન્નયન $2.53 \ ^{\circ}C$ $(K_b = 2.53 \ ^{\circ}C \ kg \ mol^{-1})$ હોય,તો સાચું વિધાન/વિધાનો પસંદ કરો:
વિધાન $I$: ઠારણ દરમિયાન ડાયમરનું નિર્માણ થાય છે.
વિધાન $II$: ઉત્કલન દરમિયાન કોઈ ફેરફાર થતો નથી.
વિધાન $III$: $I$ અને $II$ થી ઉલટું.
વિધાન $IV$: ઠારણ અને ઉત્કલન બંને અવસ્થામાં ડાયમરનું નિર્માણ.
A
$I, II$
B
$II, III$
C
$III, I$
D
માત્ર $I$

Solution

(A) ઠારબિંદુ માટે: સૈદ્ધાંતિક $\Delta T_f = K_f \times m = 5.12 \times 1 = 5.12 \ ^{\circ}C$.
અવલોકિત $\Delta T_f = 2.56 \ ^{\circ}C$.
અવલોકિત $\Delta T_f < $ સૈદ્ધાંતિક $\Delta T_f$ હોવાથી,વોન્ટ હોફ અવયવ $i = \frac{2.56}{5.12} = 0.5$,જે ડાયમરનું નિર્માણ સૂચવે છે.
ઉત્કલનબિંદુ માટે: સૈદ્ધાંતિક $\Delta T_b = K_b \times m = 2.53 \times 1 = 2.53 \ ^{\circ}C$.
અવલોકિત $\Delta T_b = 2.53 \ ^{\circ}C$.
અવલોકિત $\Delta T_b =$ સૈદ્ધાંતિક $\Delta T_b$ હોવાથી,$i = 1$,જે સૂચવે છે કે કોઈ સુસંગતતા કે વિયોજન થતું નથી.
આમ,વિધાન $I$ અને વિધાન $II$ સાચા છે.
58
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કયો આલેખ આદર્શ દ્વિઅંગી દ્રાવણના $1 \, mol$ ના નિર્માણ દરમિયાન થર્મોડાયનેમિક ગુણધર્મોમાં થતા ફેરફારોને યોગ્ય રીતે દર્શાવે છે?
A
Option A
B
Option B
C
Option C
D
Option D

Solution

(C) આદર્શ દ્વિઅંગી દ્રાવણના નિર્માણ માટે:
$1$. મિશ્રણની એન્થાલ્પી શૂન્ય હોય છે,એટલે કે $\Delta H_{mix} = 0$.
$2$. મિશ્રણની એન્ટ્રોપી ધન હોય છે,એટલે કે $\Delta S_{mix} > 0$,તેથી $T \Delta S_{mix} > 0$.
$3$. મિશ્રણની ગિબ્સ મુક્ત ઉર્જા $\Delta G_{mix} = \Delta H_{mix} - T \Delta S_{mix}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે. $\Delta H_{mix} = 0$ હોવાથી,$\Delta G_{mix} = -T \Delta S_{mix}$ થાય. $\Delta S_{mix} > 0$ હોવાથી,$\Delta G_{mix}$ ઋણ હોવી જોઈએ $(\Delta G_{mix} < 0)$.
આ શરતોને આપેલા વિકલ્પો સાથે સરખાવતા:
- $\Delta H_{mix}$ એ $0$ પર સીધી રેખા હોવી જોઈએ.
- $T \Delta S_{mix}$ એ ધન વક્ર ( $0$ અક્ષની ઉપર) હોવો જોઈએ.
- $\Delta G_{mix}$ એ ઋણ વક્ર ($0$ અક્ષની નીચે) હોવો જોઈએ.
વિકલ્પ $C$ યોગ્ય રીતે $\Delta H_{mix} = 0$,$T \Delta S_{mix} > 0$,અને $\Delta G_{mix} < 0$ દર્શાવે છે.
59
MediumMCQ
$P_A = (235y - 125xy) \, \text{mm of Hg}$. $P_A$ એ $A$ નું આંશિક દબાણ છે,$x$ એ બે પ્રવાહી $A$ અને $B$ ના મિશ્રણમાં પ્રવાહી કલામાં $B$ નો મોલ અંશ છે અને $y$ એ બાષ્પ કલામાં $A$ નો મોલ અંશ છે,તો $\text{mm of Hg}$ માં $P^o_B$ કેટલું થાય?
A
$235$
B
$0$
C
$110$
D
$125$

Solution

(C) રાઉલ્ટના નિયમ મુજબ,$A$ નું આંશિક દબાણ $P_A = P^o_A \cdot x_A$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $x_A$ એ પ્રવાહી કલામાં $A$ નો મોલ અંશ છે.
$x$ એ પ્રવાહી કલામાં $B$ નો મોલ અંશ હોવાથી,$x_A = 1 - x$.
તેથી,$P_A = P^o_A(1 - x) = P^o_A - P^o_A \cdot x$.
ડાલ્ટનના નિયમ મુજબ,$P_A = y \cdot P_{total}$,જ્યાં $y$ એ બાષ્પ કલામાં $A$ નો મોલ અંશ છે.
આપેલ સમીકરણ $P_A = 235y - 125xy$ ને $P_A = y(235 - 125x)$ તરીકે લખી શકાય.
સરખામણી કરતા,$P^o_A = 235$ અને $P^o_A - P^o_B = 125$ મળે છે.
તેથી,$P^o_B = 235 - 125 = 110 \, \text{mm of Hg}$.
60
MediumMCQ
દ્રાવ્ય $AB$ ના જલીય દ્રાવણનું ઉત્કલનબિંદુ $(b.p.)$ $101.08^\circ C$ છે ($AB$ દ્રાવણના ઉત્કલનબિંદુએ $100\%$ આયનીકરણ પામે છે) અને તે $-1.80^\circ C$ પર થીજી જાય છે. જો $K_b / K_f = 0.3$ હોય,તો દ્રાવ્ય $AB$:
A
દ્રાવણના ઠારબિંદુ $(f.p.)$ પર $100\%$ આયનીકરણ પામે છે
B
દ્રાવણના ઠારબિંદુ $(f.p.)$ પર અવિદ્યુતવિભાજ્ય તરીકે વર્તે છે
C
ડાયમર બનાવે છે
D
આમાંથી કોઈ પણ નહીં

Solution

(B) ઉત્કલનબિંદુ ઉન્નયન માટે: $\Delta T_b = i_b \times m \times K_b$
$101.08 - 100 = 2 \times m \times K_b$ ($AB$ ઉત્કલનબિંદુએ $100\%$ આયનીકરણ પામે છે,તેથી $i_b = 2$)
$1.08 = 2 \times m \times K_b \implies m \times K_b = 0.54$
ઠારબિંદુ અવનયન માટે: $\Delta T_f = i_f \times m \times K_f$
$0 - (-1.80) = i_f \times m \times (K_b / 0.3)$ ($K_b / K_f = 0.3$ આપેલ છે $\implies K_f = K_b / 0.3$)
$1.80 = i_f \times (0.54 / 0.3)$
$1.80 = i_f \times 1.8 \implies i_f = 1$
$i_f = 1$ હોવાથી,$AB$ ઠારબિંદુ પર અવિદ્યુતવિભાજ્ય તરીકે વર્તે છે.
61
MediumMCQ
જો ક્ષાર $MX_4$ $(\alpha = 90\%)$ ના જલીય દ્રાવણનું ઠારબિંદુ $-3\ ^oC$ હોય,તો તેનું ઉત્કલનબિંદુ ........ $^oC$ થશે. (ધારો કે તે ઉત્કલન તાપમાને $100\%$ આયનીકરણ પામે છે અને $k_f = 1.86\ K\ kg\ mol^{-1}$,$k_b = 0.52\ K\ kg\ mol^{-1}$)
A
$100.9$
B
$101.3$
C
$102.3$
D
$103.3$

Solution

(A) ક્ષાર $MX_4$ માટે,વિયોજન $MX_4 \rightarrow M^{4+} + 4X^-$ છે. આયનોની સંખ્યા $n = 5$ છે.
વોન્ટ હોફ અવયવ $i = 1 + (n-1)\alpha = 1 + (5-1)(0.9) = 1 + 3.6 = 4.6$.
ઠારબિંદુમાં અવનયન $\Delta T_f = T_f^0 - T_f = 0 - (-3) = 3\ ^oC$.
$\Delta T_f = i \cdot k_f \cdot m$ નો ઉપયોગ કરતા,$3 = 4.6 \cdot 1.86 \cdot m$,તેથી $m = 3 / (4.6 \cdot 1.86) \approx 0.3506\ mol\ kg^{-1}$.
ઉત્કલનબિંદુએ,ક્ષાર $100\%$ આયનીકરણ પામે છે,તેથી $i' = n = 5$.
ઉત્કલનબિંદુમાં ઉન્નયન $\Delta T_b = i' \cdot k_b \cdot m = 5 \cdot 0.52 \cdot 0.3506 \approx 0.911\ ^oC$.
દ્રાવણનું ઉત્કલનબિંદુ $= 100 + 0.911 = 100.911\ ^oC \approx 100.9\ ^oC$.
62
MediumMCQ
એક મોનોબેઝિક એસિડ $HA$ નો આયનીકરણ અચળાંક નક્કી કરવાનો છે. જો એસિડનું $0.025 \ m$ જલીય દ્રાવણ $-0.060 \ ^{\circ}C$ તાપમાને ઠરે છે,તો આયનીકરણ અચળાંક $K_a$ ની ગણતરી કરો. (મોલાલિટી = મોલારિટી અને $K_f(H_2O) = 1.86 \ K \ kg \ mol^{-1}$ ધારો).
A
$3 \times 10^{-3}$
B
$4 \times 10^{-2}$
C
$6 \times 10^{-4}$
D
$5 \times 10^{-5}$

Solution

(A) આપેલ છે: $m = 0.025 \ m$,$\Delta T_f = 0 - (-0.060) = 0.060 \ K$,$K_f = 1.86 \ K \ kg \ mol^{-1}$.
સૂત્ર $\Delta T_f = i \times K_f \times m$ નો ઉપયોગ કરતા:
$0.060 = i \times 1.86 \times 0.025$
$i = \frac{0.060}{0.0465} \approx 1.29$.
મોનોબેઝિક એસિડ $HA \rightleftharpoons H^+ + A^-$ માટે,વોન્ટ હોફ અવયવ $i = 1 + \alpha$,જ્યાં $\alpha$ એ વિયોજન અંશ છે.
$1 + \alpha = 1.29 \implies \alpha = 0.29$.
આયનીકરણ અચળાંક $K_a = \frac{c \alpha^2}{1 - \alpha} = \frac{0.025 \times (0.29)^2}{1 - 0.29} = \frac{0.025 \times 0.0841}{0.71} \approx 0.00296 \approx 3 \times 10^{-3}$.
63
DifficultMCQ
સાચું વિધાન પસંદ કરો.
A
$HBr > HCl$ ની એસિડિક પ્રબળતા,પરંતુ તેમની રિડક્શન ક્ષમતા માટે ઉલટું સાચું છે.
B
$PH_3 > AsH_3$ ની બેઝિક પ્રબળતા,પરંતુ તેમના બંધકોણ માટે ઉલટું સાચું છે.
C
$CH_3Cl > CH_3F$ ની ડાયપોલ મોમેન્ટ,પરંતુ તેમના $H-C-H$ બંધકોણ માટે ઉલટું સાચું છે.
D
ફ્યુમેરિક એસિડનો $Ka_1$ મેલિક એસિડ કરતા વધારે છે પરંતુ તેમના $Ka_2$ માટે ઉલટું સાચું છે.

Solution

(C) દરેક વિકલ્પનું વિશ્લેષણ કરીએ:
$A$: એસિડિક પ્રબળતા બંધ વિયોજન ઉર્જા પર આધાર રાખે છે. $HCl$ નો બંધ $HBr$ કરતા મજબૂત હોય છે,તેથી $HBr$ વધુ એસિડિક છે. રિડક્શન ગુણધર્મ પણ $HI > HBr > HCl > HF$ ક્રમ અનુસરે છે. આમ,બંને ગુણધર્મો સમાન ક્રમ અનુસરે છે. આ ખોટું છે.
$B$: બેઝિક પ્રબળતા અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મની ઉપલબ્ધતા પર આધાર રાખે છે. સમૂહમાં નીચે જતાં,ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ મોટા કક્ષકમાં હોય છે,જે તેને ઓછું ઉપલબ્ધ બનાવે છે. આમ,$PH_3 > AsH_3$. બંધકોણ પણ મધ્યસ્થ પરમાણુની વિદ્યુતઋણતામાં ઘટાડાને કારણે સમાન ક્રમ અનુસરે છે. આ ખોટું છે.
$C$: $CH_3Cl$ $(1.86 \ D)$ ની ડાયપોલ મોમેન્ટ $CH_3F$ $(1.85 \ D)$ કરતા વધારે છે કારણ કે $C-Cl$ માં બંધ લંબાઈ વધુ છે. $CH_3F$ માં $H-C-H$ બંધકોણ $CH_3Cl$ કરતા મોટો છે કારણ કે $F$ ની ઊંચી વિદ્યુતઋણતા $C-H$ બંધમાં વધુ $s$-લક્ષણ લાવે છે. આ સાચું છે.
$D$: મેલિક એસિડ (cis-આઈસોમર) નો $Ka_1$ વધુ છે કારણ કે મોનો-એનાયનમાં આંતરઆણ્વિય હાઇડ્રોજન બંધન હોય છે,પરંતુ તેનો $Ka_2$ ફ્યુમેરિક એસિડ કરતા ઓછો છે કારણ કે બે કાર્બોક્સિલેટ જૂથો વચ્ચે મજબૂત સ્થિર વિદ્યુતીય અપાકર્ષણ હોય છે. આ સાચું છે.
નોંધ: $C$ અને $D$ બંને વૈજ્ઞાનિક રીતે સાચા વિધાનો છે.
64
MediumMCQ
પાણી માટે $K_b$ અને $K_f$ ના મૂલ્યો અનુક્રમે $0.52 \, K \, kg \, mol^{-1}$ અને $1.86 \, K \, kg \, mol^{-1}$ છે. જો દ્રાવણ પાણીના ઉત્કલનબિંદુ કરતા $0.78 \, K$ ઊંચા તાપમાને ઊકળે,તો દ્રાવણનું ઠારબિંદુ ........ $K$ થશે.
A
$272.22$
B
$271.14$
C
$271.86$
D
$270.21$

Solution

(D) આપેલ છે: $\Delta T_b = 0.78 \, K$,$K_b = 0.52 \, K \, kg \, mol^{-1}$,$K_f = 1.86 \, K \, kg \, mol^{-1}$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $\Delta T_b = K_b \times m$ અને $\Delta T_f = K_f \times m$.
બંને સમીકરણોનો ભાગાકાર કરતા: $\frac{\Delta T_f}{\Delta T_b} = \frac{K_f}{K_b}$.
$\Delta T_f = \Delta T_b \times \frac{K_f}{K_b} = 0.78 \times \frac{1.86}{0.52} = 0.78 \times 3.5769 \approx 2.79 \, K$.
શુદ્ધ પાણીનું ઠારબિંદુ $273.15 \, K$ છે.
દ્રાવણનું ઠારબિંદુ = $T_f^0 - \Delta T_f = 273.15 - 2.79 = 270.36 \, K$.
આપેલા વિકલ્પો મુજબ નજીકની કિંમત $270.21 \, K$ છે.
65
MediumMCQ
$100.18\,^oC$ તાપમાને ઊકળતા યુરિયાના જલીય દ્રાવણનું ઠારબિંદુ $^oC$ માં ગણો. $(K_f = 1.86\, ^oC\, m^{-1}, K_b = 0.512\,^oC\, m^{-1})$
A
$- 0.18$
B
$0.65$
C
$- 0.65$
D
$0.18$
66
MediumMCQ
$37\,^oC$ તાપમાને યુરિયાના જલીય દ્રાવણનું અભિસરણ દબાણ $atm$ માં ગણો,જેનું ઠારબિંદુ $0.52\,^oC$ છે. મોલાલિટી અને મોલારિટીને મૂલ્યની દૃષ્ટિએ સમાન ગણો. $(K_f = 1.86\,^oC\, m^{-1})$
A
$720.5$
B
$7.1$
C
$71.1$
D
$0.85$

Solution

(B) પગલું $1$: ઠારબિંદુ અવનયનના સૂત્ર $\Delta T_f = K_f \times m$ નો ઉપયોગ કરીને દ્રાવણની મોલાલિટી $(m)$ ગણો. આપેલ છે $\Delta T_f = 0.52\,^oC$ અને $K_f = 1.86\,^oC\, m^{-1}$,તેથી $0.52 = 1.86 \times m$,એટલે કે $m = \frac{0.52}{1.86} \approx 0.2796 \, m$.
પગલું $2$: મોલાલિટી અને મોલારિટી સમાન હોવાથી,$M \approx 0.2796 \, M$.
પગલું $3$: અભિસરણ દબાણ $(\pi)$ ગણવા માટે $\pi = MRT$ સૂત્રનો ઉપયોગ કરો,જ્યાં $R = 0.0821 \, L \, atm \, K^{-1} \, mol^{-1}$ અને $T = 37 + 273 = 310 \, K$.
પગલું $4$: $\pi = 0.2796 \times 0.0821 \times 310 \approx 7.11 \, atm$.
67
MediumMCQ
$-0.68\,^oC$ ઠારબિંદુ ધરાવતા $KCl$ ના $0.18\, m$ જલીય દ્રાવણનું $0\,^oC$ તાપમાને અભિસરણ દબાણ $atm$ માં ગણો. દ્રાવણનું કદ શુદ્ધ પાણીના કદ જેટલું ધારો. $(K_f = 1.86\,^oC\, m^{-1})$
A
$4$
B
$8.1$
C
$3$
D
$0.81$
68
EasyMCQ
જો દ્રાવણ બનાવતી વખતે દ્રાવકનો મોલ-અંશ ઘટે તો ...........
A
ઉત્કલન બિંદુ વધે છે
B
ઠારબિંદુ ઘટે છે
C
બાષ્પદબાણમાં થતો ઘટાડો વધે છે
D
ઉપરોક્ત તમામ સાચા છે
69
MediumMCQ
$10.0 \ kg$ પાણી ધરાવતા યુરિયાના જલીય દ્રાવણના ઉત્કલનબિંદુ અને ઠારબિંદુ વચ્ચેનો તફાવત $100.2372 \ ^oC$ છે. તો દ્રાવણમાં કેટલા ગ્રામ યુરિયા ઓગળેલ હશે? (આપેલ છે: $K_b = 0.513 \ K \ kg \ mol^{-1}$,$K_f = 1.86 \ K \ kg \ mol^{-1}$)
A
$59.64$
B
$38.95$
C
$51.65$
D
$40.5$

Solution

(A) ધારો કે યુરિયાનું દળ $w \ g$ છે. યુરિયા $(NH_2CONH_2)$ નું આણ્વીય દળ $60 \ g \ mol^{-1}$ છે.
મોલાલિટી $(m) = \frac{w \times 1000}{60 \times 10000} = \frac{w}{600} \ mol \ kg^{-1}$.
ઉત્કલનબિંદુમાં ઉન્નયન: $\Delta T_b = K_b \times m = 0.513 \times \frac{w}{600}$.
ઠારબિંદુમાં અવનયન: $\Delta T_f = K_f \times m = 1.86 \times \frac{w}{600}$.
દ્રાવણનું ઉત્કલનબિંદુ $T_b = 100 + \Delta T_b$ અને ઠારબિંદુ $T_f = 0 - \Delta T_f$ છે.
તફાવત $(100 + \Delta T_b) - (0 - \Delta T_f) = 100 + \Delta T_b + \Delta T_f = 100.2372$.
તેથી,$\Delta T_b + \Delta T_f = 0.2372$.
$\frac{w}{600} \times (0.513 + 1.86) = 0.2372$.
$\frac{w}{600} \times 2.373 = 0.2372$.
$w = \frac{0.2372 \times 600}{2.373} \approx 60 \ g$.
વિકલ્પો સાથે સરખાવતા,સૌથી નજીકની કિંમત $59.64 \ g$ છે.
70
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કયું મિશ્રણ પ્રુફ સ્પીરીટ (કદથી) દર્શાવે છે?
A
$67.1\% \text{ ઇથાઇલ આલ્કોહોલ} + 32.9\% \text{ પાણી}$
B
$95.8\% \text{ ઇથાઇલ આલ્કોહોલ} + 4.13\% \text{ પાણી}$
C
$57.1\% \text{ ઇથાઇલ આલ્કોહોલ} + 42.9\% \text{ પાણી}$
D
આમાંનું કોઈ નહીં

Solution

(C) પ્રુફ સ્પીરીટ એ ઇથાઇલ આલ્કોહોલ અને પાણીનું મિશ્રણ છે જે કદથી $57.1\%$ ઇથાઇલ આલ્કોહોલ ધરાવે છે.
આ દળથી આશરે $49.28\%$ ને અનુરૂપ છે.
તેથી,સાચું બંધારણ $57.1\% \text{ ઇથાઇલ આલ્કોહોલ}$ અને $42.9\% \text{ પાણી}$ છે.
71
MediumMCQ
$NaCl$ નું જલીય દ્રાવણ પાણીના ઠારબિંદુમાં $0.372 \, K$ જેટલો ઘટાડો દર્શાવે છે. સમાન મોલાલિટી ધરાવતા $BaCl_2$ ના દ્રાવણનું ઉત્કલનબિંદુ .........$^oC$ થશે. $[K_f(H_2O) = 1.86 \, K \, kg \, mol^{-1}; K_b(H_2O) = 0.52 \, K \, kg \, mol^{-1}]$
A
$100.52$
B
$100.104$
C
$101.56$
D
$100.156$

Solution

(D) $NaCl$ માટે,વોન્ટ હોફ અવયવ $i_1 = 2$ છે. ઠારબિંદુમાં અવનયન $\Delta T_f = i_1 K_f m = 0.372 \, K$ છે.
તેથી,$m = \frac{0.372}{2 \times 1.86} = 0.1 \, mol \, kg^{-1}$.
$BaCl_2$ માટે,વોન્ટ હોફ અવયવ $i_2 = 3$ છે.
ઉત્કલનબિંદુમાં ઉન્નયન $\Delta T_b = i_2 K_b m = 3 \times 0.52 \times 0.1 = 0.156 \, K$ છે.
દ્રાવણનું ઉત્કલનબિંદુ $T_b = 100 + \Delta T_b = 100 + 0.156 = 100.156 \, ^oC$ થશે.
72
DifficultMCQ
યુરિયાનું દ્રાવણ (મોલર દળ $60 \, g \, mol^{-1}$) વાતાવરણીય દબાણે $100.18 \, ^oC$ તાપમાને ઉકળે છે. જો પાણી માટે $K_f$ અને $K_b$ ના મૂલ્યો અનુક્રમે $1.86$ અને $0.512 \, K \, kg \, mol^{-1}$ હોય,તો ઉપરનું દ્રાવણ ........... $^oC$ તાપમાને થીજી જશે.
A
$0.65$
B
$-0.65$
C
$6.54$
D
$-6.54$

Solution

(B) આપેલ છે: દ્રાવણનું ઉત્કલનબિંદુ = $100.18 \, ^oC$. શુદ્ધ પાણીનું ઉત્કલનબિંદુ = $100 \, ^oC$.
ઉત્કલનબિંદુમાં ઉન્નયન,$\Delta T_b = 100.18 - 100 = 0.18 \, ^oC$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $\Delta T_b = K_b \cdot m$ અને $\Delta T_f = K_f \cdot m$.
તેથી,$\frac{\Delta T_f}{\Delta T_b} = \frac{K_f}{K_b}$.
$\Delta T_f = \Delta T_b \times \frac{K_f}{K_b} = 0.18 \times \frac{1.86}{0.512} \approx 0.654 \, ^oC$.
કારણ કે $\Delta T_f = T_f^{\circ} - T_f$,જ્યાં પાણી માટે $T_f^{\circ} = 0 \, ^oC$ છે:
$0.654 = 0 - T_f$.
$T_f = -0.654 \, ^oC$.
બે દશાંશ સ્થળ સુધી રાઉન્ડ ઓફ કરતા,ઠારબિંદુ $-0.65 \, ^oC$ મળે છે.
73
MediumMCQ
$40 \ g$ પાણીમાં $1.8 \ g$ સંયોજન (પ્રાથમિક સૂત્ર $CH_2O$) ધરાવતું દ્રાવણ $-0.465 \ ^oC$ તાપમાને ઠરે છે. આ સંયોજનનું આણ્વીય સૂત્ર શું હશે? (પાણી માટે $K_f = 1.86 \ K \ kg \ mol^{-1}$)
A
$C_2H_4O_2$
B
$C_3H_6O_3$
C
$C_4H_8O_4$
D
$C_6H_{12}O_6$

Solution

(D) ઠારબિંદુમાં થતો ઘટાડો $\Delta T_f = T_f^o - T_f = 0 - (-0.465) = 0.465 \ K$ છે.
દ્રાવ્યના આણ્વીય દળ $M$ માટેનું સૂત્ર:
$M = \frac{1000 \times K_f \times w_2}{\Delta T_f \times w_1} = \frac{1000 \times 1.86 \times 1.8}{0.465 \times 40} = 180 \ g \ mol^{-1}$.
$CH_2O$ નું પ્રાથમિક સૂત્ર દળ $12 + (2 \times 1) + 16 = 30 \ g \ mol^{-1}$ છે.
$n$ ની કિંમત શોધતા:
$n = \frac{\text{Molecular mass}}{\text{Empirical formula mass}} = \frac{180}{30} = 6$.
તેથી,આણ્વીય સૂત્ર $(CH_2O)_6 = C_6H_{12}O_6$ થશે.
74
AdvancedMCQ
વિધાન : બાષ્પ દબાણમાં થતો ઘટાડો એ દ્રાવણના અભિસરણ દબાણના સમપ્રમાણમાં હોય છે.
કારણ : અભિસરણ દબાણ એ સંખ્યાત્મક ગુણધર્મ છે.
A
જો વિધાન અને કારણ બંને સાચા હોય અને કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી હોય.
B
જો વિધાન અને કારણ બંને સાચા હોય પરંતુ કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી ન હોય.
C
જો વિધાન સાચું હોય પરંતુ કારણ ખોટું હોય.
D
જો વિધાન અને કારણ બંને ખોટા હોય.

Solution

(B) વિધાન અને કારણ બંને સાચા છે પરંતુ કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી નથી.
બાષ્પ દબાણમાં ઘટાડો અને અભિસરણ દબાણ વચ્ચેનો સંબંધ નીચે મુજબ તારવી શકાય છે:
મંદ દ્રાવણ માટે વાન્ટ હોફનું સમીકરણ $\pi = \frac{n}{V}RT$ છે ..... $(i)$
મંદ દ્રાવણના કિસ્સામાં,દ્રાવણનું કદ દ્રાવકના કદ જેટલું લઈ શકાય છે. જો $N$ એ $M$ આણ્વીય દળ અને $\rho$ ઘનતા ધરાવતા દ્રાવકના મોલની સંખ્યા હોય,તો કદ $V = \frac{NM}{\rho}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે ...... $(ii)$
સમીકરણ $(ii)$ ને $(i)$ માં મૂકતા,$\frac{n}{N} = \frac{\pi M}{\rho RT}$ મળે છે .... $(iii)$
રાઉલ્ટના નિયમ મુજબ,બાષ્પ દબાણમાં સાપેક્ષ ઘટાડો $\frac{p^o - p}{p^o} = \frac{n}{N}$ છે ...... $(iv)$
સમીકરણ $(iii)$ અને $(iv)$ ને સરખાવતા,$\frac{p^o - p}{p^o} = \frac{\pi M}{\rho RT}$ મળે છે.
તેથી,$(p^o - p) = \frac{\pi M p^o}{\rho RT}$
અચળ તાપમાને $\frac{M p^o}{\rho RT}$ અચળ હોવાથી,$(p^o - p) \propto \pi$.
આમ,બાષ્પ દબાણમાં ઘટાડો એ અભિસરણ દબાણના સમપ્રમાણમાં છે. વિધાન સાચું છે.
અભિસરણ દબાણ એ સંખ્યાત્મક ગુણધર્મ છે તે પણ સાચું છે,પરંતુ તે બાષ્પ દબાણના ઘટાડા સાથેના સંબંધનું કારણ નથી.
75
MediumMCQ
વિધાન : જો દ્રાવણનો એક ઘટક ચોક્કસ સંઘટન વિસ્તારમાં રાઉલ્ટના નિયમનું પાલન કરતું હોય,તો બીજો ઘટક તે વિસ્તારમાં હેન્રીના નિયમનું પાલન કરશે નહીં.
કારણ : રાઉલ્ટનો નિયમ એ હેન્રીના નિયમનો એક વિશિષ્ટ કિસ્સો છે.
A
જો વિધાન અને કારણ બંને સાચા હોય અને કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી હોય.
B
જો વિધાન અને કારણ બંને સાચા હોય પરંતુ કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી ન હોય.
C
જો વિધાન સાચું હોય પરંતુ કારણ ખોટું હોય.
D
જો વિધાન અને કારણ બંને ખોટા હોય.

Solution

(D) રાઉલ્ટના નિયમ અને હેન્રીના નિયમ વચ્ચેના થર્મોડાયનેમિક સંબંધ મુજબ,જો દ્વિઅંગી દ્રાવણનો એક ઘટક સમગ્ર સંઘટન વિસ્તારમાં રાઉલ્ટના નિયમ $(P_i = x_i P_i^o)$ નું પાલન કરે,તો બીજો ઘટક પણ રાઉલ્ટના નિયમનું પાલન કરે છે.
જો કે,મંદ દ્રાવણોમાં,દ્રાવક રાઉલ્ટના નિયમ $(P_1 = x_1 P_1^o)$ નું પાલન કરે છે જ્યારે દ્રાવ્ય હેન્રીના નિયમ $(P_2 = K_H x_2)$ નું પાલન કરે છે.
વિધાન ખોટું છે કારણ કે જો એક ઘટક રાઉલ્ટના નિયમનું પાલન કરે,તો બીજો ઘટક ઘણીવાર મંદ વિસ્તારમાં હેન્રીના નિયમનું પાલન કરે છે.
કારણ સાચું છે કારણ કે રાઉલ્ટનો નિયમ ખરેખર હેન્રીના નિયમનો એક વિશિષ્ટ કિસ્સો છે જ્યાં હેન્રીનો અચળાંક $(K_H)$ એ શુદ્ધ ઘટકના બાષ્પ દબાણ $(P_i^o)$ જેટલો થાય છે.
76
AdvancedMCQ
$35^{\circ} C$ તાપમાને,$CS_{2}$ નું બાષ્પ દબાણ $512 \; mm \; Hg$ અને એસિટોનનું બાષ્પ દબાણ $344 \; mm \; Hg$ છે. એસિટોનમાં $CS_{2}$ ના દ્રાવણનું કુલ બાષ્પ દબાણ $600 \; mm \; Hg$ છે. નીચેનામાંથી કયું વિધાન ખોટું છે?
A
$35^{\circ} C$ તાપમાને દ્રાવણ બનાવવા માટે ઉષ્માનું શોષણ થવું જોઈએ
B
આ સિસ્ટમ રાઉલ્ટના નિયમનું પાલન કરતી નથી
C
$100 \; mL \; CS_{2}$ અને $100 \; mL$ એસિટોનના મિશ્રણનું કદ $< 200 \; mL$ હોય છે
D
$CS_{2}$ અને એસિટોન એકબીજા પ્રત્યે તેમના પોતાના અણુઓ કરતા ઓછા આકર્ષાય છે

Solution

(C) અવલોકિત કુલ બાષ્પ દબાણ $(600 \; mm \; Hg)$ એ બંને શુદ્ધ ઘટકોના બાષ્પ દબાણ ($512 \; mm \; Hg$ અને $344 \; mm \; Hg$) કરતા વધારે છે.
આ સૂચવે છે કે દ્રાવણ રાઉલ્ટના નિયમથી ધન વિચલન દર્શાવે છે.
ધન વિચલન દર્શાવતા દ્રાવણો માટે:
$1$. $\Delta_{sol} H > 0$ (ઉષ્માશોષક પ્રક્રિયા,ઉષ્માનું શોષણ થાય છે).
$2$. $\Delta_{sol} V > 0$ (કદમાં વધારો થાય છે,તેથી અંતિમ કદ $> 200 \; mL$ હોય છે).
$3$. દ્રાવ્ય-દ્રાવક આંતરક્રિયાઓ એ દ્રાવ્ય-દ્રાવ્ય અને દ્રાવક-દ્રાવક આંતરક્રિયાઓ કરતા નબળી હોય છે.
$4$. રાઉલ્ટના નિયમનું પાલન થતું નથી.
તેથી,વિધાન કે કદ $< 200 \; mL$ છે તે ખોટું છે.
77
DifficultMCQ
એક સિલિન્ડર જેમાં આદર્શ વાયુ ($1.0 \; dm^{3}$ માં $0.1 \; mol$) રહેલો છે,તે તેના ઠારબિંદુએ ઇથિલિન ગ્લાયકોલના $0.5 \; m$ (મોલાલ) જલીય દ્રાવણના મોટા જથ્થા સાથે તાપીય સંતુલનમાં છે. જો સ્ટોપર $S_{1}$ અને $S_{2}$ (આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ) અચાનક દૂર કરવામાં આવે,તો સંતુલન પ્રાપ્ત થયા પછી વાયુનું કદ લિટરમાં ............ $litre$ થશે.
(આપેલ છે: $K_{f}$ (પાણી) $= 2.0 \; K \; kg \; mol^{-1}$,$R = 0.08 \; dm^{3} \; atm \; K^{-1} \; mol^{-1}$,પાણીનું ઠારબિંદુ $= 273 \; K$)
Question diagram
A
$2.67$
B
$1.67$
C
$2.18$
D
$1.52$

Solution

(C) $1$. દ્રાવણનું ઠારબિંદુ ગણો:
$\Delta T_{f} = K_{f} \times m = 2.0 \; K \; kg \; mol^{-1} \times 0.5 \; mol \; kg^{-1} = 1.0 \; K$.
દ્રાવણનું ઠારબિંદુ $T = 273 - 1 = 272 \; K$.
$2$. વાયુનું પ્રારંભિક દબાણ ગણો:
$PV = nRT$ નો ઉપયોગ કરતા,$P = \frac{nRT}{V} = \frac{0.1 \; mol \times 0.08 \; dm^{3} \; atm \; K^{-1} \; mol^{-1} \times 272 \; K}{1.0 \; dm^{3}} = 2.176 \; atm$.
$3$. સ્ટોપર દૂર કર્યા પછી,પિસ્ટન ઘર્ષણરહિત છે અને વાતાવરણીય દબાણ $(P_{ext} = 1 \; atm)$ હેઠળ છે. વાયુ ત્યાં સુધી વિસ્તરણ પામશે જ્યાં સુધી તેનું આંતરિક દબાણ બાહ્ય દબાણ જેટલું ન થાય.
બોઈલના નિયમ $(P_{1}V_{1} = P_{2}V_{2})$ નો ઉપયોગ કરતા:
$2.176 \; atm \times 1.0 \; L = 1.0 \; atm \times V_{2}$.
$V_{2} = 2.176 \; L \approx 2.18 \; L$.
78
Easy
બે તત્વો $A$ અને $B$ એ $AB_{2}$ અને $AB_{4}$ સૂત્ર ધરાવતા સંયોજનો બનાવે છે. જ્યારે $20 \ g$ બેન્ઝીન $(C_{6}H_{6})$ માં ઓગળવામાં આવે છે,ત્યારે $1 \ g$ $AB_{2}$ ઠારબિંદુમાં $2.3 \ K$ નો ઘટાડો કરે છે,જ્યારે $1.0 \ g$ $AB_{4}$ તેમાં $1.3 \ K$ નો ઘટાડો કરે છે. બેન્ઝીન માટે મોલલ અવનયન અચળાંક $5.1 \ K \ kg \ mol^{-1}$ છે. $A$ અને $B$ ના પરમાણ્વીય દળની ગણતરી કરો.

Solution

(N/A) આપણે જાણીએ છીએ કે મોલર દળ માટેનું સૂત્ર $M_{2} = \frac{1000 \times w_{2} \times K_{f}}{\Delta T_{f} \times w_{1}}$ છે.
$AB_{2}$ માટે: $M_{AB_{2}} = \frac{1000 \times 1 \times 5.1}{2.3 \times 20} = 110.87 \ g \ mol^{-1}$.
$AB_{4}$ માટે: $M_{AB_{4}} = \frac{1000 \times 1 \times 5.1}{1.3 \times 20} = 196.15 \ g \ mol^{-1}$.
ધારો કે $A$ અને $B$ ના પરમાણ્વીય દળ અનુક્રમે $x$ અને $y$ છે.
તેથી,$x + 2y = 110.87$ $(i)$ અને $x + 4y = 196.15$ $(ii)$.
સમીકરણ $(ii)$ માંથી $(i)$ બાદ કરતા,$2y = 85.28$ મળે,તેથી $y = 42.64 \ u$.
$y$ ની કિંમત $(i)$ માં મૂકતા,$x + 2(42.64) = 110.87$,તેથી $x = 25.59 \ u$.
આમ,$A$ અને $B$ ના પરમાણ્વીય દળ અનુક્રમે $25.59 \ u$ અને $42.64 \ u$ છે.
79
Difficult
બેન્ઝીન અને ટોલ્યુઈન સમગ્ર સંરચના શ્રેણીમાં આદર્શ દ્રાવણ બનાવે છે. $300 \, K$ તાપમાને શુદ્ધ બેન્ઝીન અને ટોલ્યુઈનનું બાષ્પ દબાણ અનુક્રમે $50.71 \, mm \, Hg$ અને $32.06 \, mm \, Hg$ છે. જો $80 \, g$ બેન્ઝીનને $100 \, g$ ટોલ્યુઈન સાથે મિશ્ર કરવામાં આવે,તો બાષ્પ કલામાં બેન્ઝીનનો મોલ અંશ ગણો.

Solution

(0.6) બેન્ઝીનનું મોલર દળ $(C_6H_6) = 78 \, g \, mol^{-1}$.
ટોલ્યુઈનનું મોલર દળ $(C_6H_5CH_3) = 92 \, g \, mol^{-1}$.
બેન્ઝીનના મોલ $(n_b) = \frac{80}{78} = 1.026 \, mol$.
ટોલ્યુઈનના મોલ $(n_t) = \frac{100}{92} = 1.087 \, mol$.
બેન્ઝીનનો મોલ અંશ $(x_b) = \frac{1.026}{1.026 + 1.087} = 0.486$.
ટોલ્યુઈનનો મોલ અંશ $(x_t) = 1 - 0.486 = 0.514$.
બેન્ઝીનનું આંશિક બાષ્પ દબાણ $(p_b) = x_b \times p_b^o = 0.486 \times 50.71 = 24.645 \, mm \, Hg$.
ટોલ્યુઈનનું આંશિક બાષ્પ દબાણ $(p_t) = x_t \times p_t^o = 0.514 \times 32.06 = 16.479 \, mm \, Hg$.
બાષ્પ કલામાં બેન્ઝીનનો મોલ અંશ $(y_b) = \frac{p_b}{p_b + p_t} = \frac{24.645}{24.645 + 16.479} = \frac{24.645}{41.124} = 0.599 \approx 0.6$.
80
Medium
આદર્શ દ્રાવણ અને એઝિયોટ્રોપ્સના ઉદાહરણો આપો.

Solution

(N/A) આદર્શ દ્રાવણો: $n-hexane$ અને $n-heptane$,અથવા $bromoethane$ અને $chloroethane$.
એઝિયોટ્રોપ્સ:
$1$. ન્યૂનતમ ઉત્કલનબિંદુ ધરાવતું એઝિયોટ્રોપ: $Ethanol-Water$ મિશ્રણ ($95.4\%$ $ethanol$ કદથી).
$2$. મહત્તમ ઉત્કલનબિંદુ ધરાવતું એઝિયોટ્રોપ: $Nitric \ acid-Water$ ($68\%$ $HNO_3$ દળથી).
81
Medium
ઉત્કલન બિંદુ એટલે શું? ઠારણ બિંદુ એટલે શું?

Solution

(N/A) $1$. ઉત્કલન બિંદુ: પ્રવાહીનું ઉત્કલન બિંદુ એ તાપમાન છે કે જે તાપમાને તેનું બાષ્પ દબાણ વાતાવરણીય દબાણ $(1.013 \ bar)$ જેટલું થાય છે.
$2$. ઠારણ બિંદુ: પદાર્થનું ઠારણ બિંદુ એ તાપમાન છે કે જે તાપમાને પ્રવાહી અવસ્થામાં રહેલા પદાર્થનું બાષ્પ દબાણ તેની ઘન અવસ્થામાં રહેલા પદાર્થનું બાષ્પ દબાણ જેટલું થાય છે.
82
MediumMCQ
$NaCl$ ના દ્રાવણનું અભિસરણ દબાણ $0.10 \ atm$ છે અને ગ્લુકોઝના દ્રાવણનું અભિસરણ દબાણ $0.20 \ atm$ છે. $1 \ L$ સોડિયમ ક્લોરાઈડના દ્રાવણને $2 \ L$ ગ્લુકોઝના દ્રાવણ સાથે મિશ્ર કરીને બનાવેલા દ્રાવણનું અભિસરણ દબાણ $x \times 10^{-3} \ atm$ છે. $x$ નું મૂલ્ય કેટલું થશે? (નજીકનો પૂર્ણાંક)
A
$150$
B
$167$
C
$160$
D
$159$

Solution

(B) અભિસરણ દબાણ $\pi = i \times C \times RT$
$NaCl$ માટે,$i = 2$. આપેલ છે $\pi_{NaCl} = 0.10 \ atm = 2 \times C_{NaCl} \times RT$. તેથી,$C_{NaCl} \times RT = 0.05 \ atm$.
ગ્લુકોઝ માટે,$i = 1$. આપેલ છે $\pi_{glucose} = 0.20 \ atm = 1 \times C_{glucose} \times RT$. તેથી,$C_{glucose} \times RT = 0.20 \ atm$.
$1 \ L$ માં $NaCl$ ના મોલની સંખ્યા $n_{NaCl} = C_{NaCl} \times 1 = \frac{0.05}{RT}$.
$2 \ L$ માં ગ્લુકોઝના મોલની સંખ્યા $n_{glucose} = C_{glucose} \times 2 = \frac{0.20 \times 2}{RT} = \frac{0.40}{RT}$.
કુલ કદ $V_{total} = 1 \ L + 2 \ L = 3 \ L$.
કુલ અભિસરણ દબાણ $\pi_{total} = \frac{(n_{NaCl} \times i_{NaCl} + n_{glucose} \times i_{glucose}) \times RT}{V_{total}}$.
$\pi_{total} = \frac{(\frac{0.05}{RT} \times 2 + \frac{0.40}{RT} \times 1) \times RT}{3} = \frac{0.10 + 0.40}{3} = \frac{0.50}{3} \ atm$.
$\pi_{total} = 0.1666... \ atm = 166.6... \times 10^{-3} \ atm$.
નજીકના પૂર્ણાંકમાં,$x = 167$.
83
MediumMCQ
$1$ મોલલ $K_{4}[Fe(CN)_{6}]$ દ્રાવણનો વિયોજન અંશ $0.4$ છે. તેનું ઉત્કલનબિંદુ બીજા એક દ્રાવણ જેટલું જ છે,જેમાં $18.1$ વજન ટકા બિન-વિદ્યુતવિભાજ્ય દ્રાવ્ય $A$ રહેલો છે. $A$ નું મોલર દળ $.......\, u$ છે. (નજીકના પૂર્ણાંકમાં રાઉન્ડ ઓફ કરો). [પાણીની ઘનતા $= 1.0\, g\, cm^{-3}$]
A
$95$
B
$85$
C
$105$
D
$26$

Solution

(B) $K_{4}[Fe(CN)_{6}]$ નું વિયોજન: $K_{4}[Fe(CN)_{6}] \rightleftharpoons 4K^{+} + [Fe(CN)_{6}]^{4-}$.
પ્રારંભિક સાંદ્રતા: $1 \, m$,$0$,$0$.
અંતિમ સાંદ્રતા: $(1 - 0.4) \, m$,$4 \times 0.4 \, m$,$0.4 \, m$.
કુલ અસરકારક મોલાલિટી $= 0.6 + 1.6 + 0.4 = 2.6 \, m$.
સમાન ઉત્કલનબિંદુ માટે,બિન-વિદ્યુતવિભાજ્ય દ્રાવણની મોલાલિટી પણ $2.6 \, m$ હોવી જોઈએ.
$18.1 \%$ વજનવાળા દ્રાવણ માટે,$18.1 \, g$ દ્રાવ્ય $A$ એ $81.9 \, g$ પાણીમાં હાજર છે.
મોલાલિટીનું સૂત્ર: $m = \frac{w_A \times 1000}{M_A \times w_{solvent}}$.
$2.6 = \frac{18.1 \times 1000}{M_A \times 81.9}$.
$M_A = \frac{18100}{2.6 \times 81.9} \approx 85 \, u$.
84
DifficultMCQ
$1.22 \, g$ કાર્બનિક એસિડને અલગ-અલગ $100 \, g$ બેન્ઝીન $(K_{b}=2.6 \, K \, kg \, mol^{-1})$ અને $100 \, g$ એસિટોન $(K_{b}=1.7 \, K \, kg \, mol^{-1})$ માં ઓગાળવામાં આવે છે. એસિડ બેન્ઝીનમાં ડાયમરાઈઝ થાય છે પરંતુ એસિટોનમાં મોનોમર તરીકે રહે છે. એસિટોનમાં દ્રાવણનું ઉત્કલનબિંદુ $0.17^{\circ} C$ જેટલું વધે છે.
બેન્ઝીનમાં દ્રાવણના ઉત્કલનબિંદુમાં વધારો $^{\circ} C$ માં $x \times 10^{-2}$ છે. $x$ નું મૂલ્ય ..... છે. (નજીકનો પૂર્ણાંક)
$[$ પરમાણ્વીય દળ : $C=12.0, H=1.0, O=16.0]$
A
$12$
B
$13$
C
$10$
D
$11$

Solution

(B) દ્રાવક તરીકે એસિટોન માટે:
$\Delta T_{b} = i \times K_{b} \times m$
$0.17 = 1 \times 1.7 \times \frac{1.22 / M_{w}}{100 / 1000} \dots (1)$
દ્રાવક તરીકે બેન્ઝીન માટે (ડાયમરાઈઝેશન,$i = 0.5$):
$\Delta T_{b} = 0.5 \times 2.6 \times \frac{1.22 / M_{w}}{100 / 1000} \dots (2)$
$(2)$ ને $(1)$ વડે ભાગતા:
$\frac{\Delta T_{b}}{0.17} = \frac{0.5 \times 2.6}{1.7} = \frac{1.3}{1.7}$
$\Delta T_{b} = \frac{1.3 \times 0.17}{1.7} = 0.13 \, ^{\circ}C$
આપેલ છે કે $\Delta T_{b} = x \times 10^{-2} \, ^{\circ}C$,તેથી $0.13 = x \times 10^{-2}$,એટલે કે $x = 13$.
85
MediumMCQ
પાણીમાં ગ્લુકોઝના $1.5 \, m$ દ્રાવણ માટે ઉત્કલનબિંદુમાં ઉન્નયન $4 \, K$ છે. પાણીમાં ગ્લુકોઝના $4.5 \, m$ દ્રાવણ માટે ઠારબિંદુમાં અવનયન $4 \, K$ છે. મોલલ ઉન્નયન અચળાંક અને મોલલ અવનયન અચળાંકનો ગુણોત્તર $(K_{b} / K_{f})$ $....$ છે.
A
$4$
B
$1$
C
$2$
D
$3$

Solution

(D) ગ્લુકોઝ માટે,વોન્ટ હોફ અવયવ $i = 1$ છે.
ઉત્કલનબિંદુમાં ઉન્નયન $\Delta T_{b} = K_{b} \cdot m_{1} = 4 \, K$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $m_{1} = 1.5 \, m$ છે.
તેથી,$K_{b} \cdot 1.5 = 4 \implies K_{b} = \frac{4}{1.5}$.
ઠારબિંદુમાં અવનયન $\Delta T_{f} = K_{f} \cdot m_{2} = 4 \, K$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $m_{2} = 4.5 \, m$ છે.
તેથી,$K_{f} \cdot 4.5 = 4 \implies K_{f} = \frac{4}{4.5}$.
ગુણોત્તર $\frac{K_{b}}{K_{f}} = \frac{4 / 1.5}{4 / 4.5} = \frac{4.5}{1.5} = 3$ છે.
86
MediumMCQ
અબાષ્પશીલ દ્રાવ્ય $A$ ના $1 \ m$ દ્રાવણ માટે ઉત્કલનબિંદુમાં ઉન્નયન $3 \ K$ છે. સમાન દ્રાવકમાં $A$ ના $2 \ m$ દ્રાવણ માટે ઠારબિંદુમાં અવનયન $6 \ K$ છે. $K_{b}$ અને $K_{f}$ નો ગુણોત્તર એટલે કે $K_{b} / K_{f}$ એ $1 : X$ છે. $X$ નું મૂલ્ય [નજીકનો પૂર્ણાંક] શોધો.
A
$0$
B
$1$
C
$2$
D
$3$

Solution

(B) ઉત્કલનબિંદુમાં ઉન્નયન માટે: $\Delta T_{b} = K_{b} \times m_{1} = 3 \ K$ જ્યાં $m_{1} = 1 \ m$. તેથી,$K_{b} = 3 \ K \ kg \ mol^{-1}$.
ઠારબિંદુમાં અવનયન માટે: $\Delta T_{f} = K_{f} \times m_{2} = 6 \ K$ જ્યાં $m_{2} = 2 \ m$. તેથી,$K_{f} = 6 / 2 = 3 \ K \ kg \ mol^{-1}$.
ગુણોત્તર $K_{b} / K_{f} = 3 / 3 = 1 / 1$.
આને $1 : X$ સાથે સરખાવતા,આપણને $X = 1$ મળે છે.
87
MediumMCQ
કોપર સલ્ફેટનું સાંદ્ર દ્રાવણ,જે ઘેરા વાદળી રંગનું છે,તેને ઓરડાના તાપમાને કોપર સલ્ફેટના મંદ દ્રાવણ સાથે મિશ્ર કરવામાં આવે છે,જે આછા વાદળી રંગનું છે. આ પ્રક્રિયા માટે:
A
એન્ટ્રોપી ફેરફાર ધન છે,પરંતુ એન્થાલ્પી ફેરફાર ઋણ છે
B
એન્ટ્રોપી અને એન્થાલ્પી બંને ફેરફારો ધન છે
C
એન્ટ્રોપી ફેરફાર ધન છે અને એન્થાલ્પીમાં કોઈ ફેરફાર થતો નથી
D
એન્ટ્રોપી ફેરફાર ઋણ છે અને એન્થાલ્પી ફેરફાર ધન છે

Solution

(C) સાચો વિકલ્પ $(C)$ છે.
જ્યારે $CuSO_4$ ના સાંદ્ર દ્રાવણને $CuSO_4$ ના મંદ દ્રાવણ સાથે મિશ્ર કરવામાં આવે છે,ત્યારે આ પ્રક્રિયા મૂળભૂત રીતે મંદન પ્રક્રિયા છે.
મંદન દરમિયાન,દ્રાવ્યના કણો મોટા કદમાં ફેલાતા હોવાથી તેમની અસ્તવ્યસ્તતા (randomness) વધે છે,જે એન્ટ્રોપીમાં વધારો $(\Delta S > 0)$ તરફ દોરી જાય છે.
સમાન તાપમાને સમાન દ્રાવ્યના બે દ્રાવણોને મિશ્ર કરવામાં આવતા ઉષ્માનો ફેરફાર નગણ્ય હોય છે (આદર્શ મિશ્રણ ધારણા),તેથી એન્થાલ્પી ફેરફાર $(\Delta H)$ આશરે શૂન્ય હોય છે.
88
DifficultMCQ
એક ચોક્કસ પદાર્થની વિશિષ્ટ ઉષ્મા $0.86 \,J \,g^{-1} \,K^{-1}$ છે. આદર્શ દ્રાવણ વર્તણૂક ધારીને,તેના $1 \,molal$ જલીય દ્રાવણના $10 \,g$ ને $300 \,K$ થી $310 \,K$ સુધી ગરમ કરવા માટે જરૂરી ઉર્જા ($J$ માં) કેટલી હશે?
[આપેલ છે: પદાર્થનું મોલર દળ $= 58 \,g \,mol^{-1}$; પાણીની વિશિષ્ટ ઉષ્મા $= 4.2 \,J \,g^{-1} \,K^{-1}$]
A
$401.7$
B
$424.7$
C
$420.0$
D
$86.0$

Solution

(A) આપેલ છે,પદાર્થની વિશિષ્ટ ઉષ્મા $= 0.86 \,J \,g^{-1} \,K^{-1}$.
$1 \,molal$ દ્રાવણ એટલે $1000 \,g$ દ્રાવક (પાણી) માં $1 \,mole$ દ્રાવ્ય.
દ્રાવ્યનું દળ $= 1 \,mole \times 58 \,g \,mol^{-1} = 58 \,g$.
દ્રાવણનું કુલ દળ $= 1000 \,g + 58 \,g = 1058 \,g$.
$1058 \,g$ દ્રાવણમાં,દ્રાવ્યનું દળ $= 58 \,g$ અને પાણીનું દળ $= 1000 \,g$.
$10 \,g$ દ્રાવણ માટે:
દ્રાવ્યનું દળ $= (58 / 1058) \times 10 \approx 0.548 \,g$.
પાણીનું દળ $= (1000 / 1058) \times 10 \approx 9.452 \,g$.
જરૂરી ઉર્જા $q = (m_{solute} \times c_{solute} \times \Delta T) + (m_{water} \times c_{water} \times \Delta T)$.
$q = (0.548 \times 0.86 \times 10) + (9.452 \times 4.2 \times 10)$.
$q = 4.7128 + 396.984 = 401.6968 \,J \approx 401.7 \,J$.
89
DifficultMCQ
ઠારબિંદુમાં અવનયનના પ્રયોગમાં:
$A.$ દ્રાવણનું બાષ્પદબાણ શુદ્ધ દ્રાવક કરતા ઓછું હોય છે
$B.$ દ્રાવણનું બાષ્પદબાણ શુદ્ધ દ્રાવક કરતા વધારે હોય છે
$C.$ ઠારબિંદુએ ફક્ત દ્રાવ્યના અણુઓ જ ઘન બને છે
$D.$ ઠારબિંદુએ ફક્ત દ્રાવકના અણુઓ જ ઘન બને છે
A
માત્ર $A$ અને $D$
B
માત્ર $B$ અને $C$
C
માત્ર $A$ અને $C$
D
માત્ર $A$

Solution

(A) અબાષ્પશીલ દ્રાવ્યના કણોની હાજરીને કારણે દ્રાવણનું બાષ્પદબાણ $(V.P.)$ હંમેશા શુદ્ધ દ્રાવક કરતા ઓછું હોય છે.
ઠારબિંદુએ,દ્રાવકનો ઘન તબક્કો દ્રાવણના પ્રવાહી તબક્કા સાથે સંતુલનમાં હોય છે. ફક્ત દ્રાવકના અણુઓ જ ઘન બને છે,જ્યારે દ્રાવ્ય પ્રવાહી તબક્કામાં જ રહે છે.
તેથી,વિધાનો $A$ અને $D$ સાચા છે.
90
DifficultMCQ
નીચેનામાંથી સમાન અભિસરણ દબાણ (osmotic pressure) ધરાવતી દ્રાવણોની જોડીઓની સંખ્યા કેટલી છે?
($100\%$ આયનીકરણ ધારો)
$A.$ $0.500 \ M \ C_2H_5OH \ (aq)$ અને $0.25 \ M \ KBr \ (aq)$
$B.$ $0.100 \ M \ K_4[Fe(CN)_6] \ (aq)$ અને $0.100 \ M \ FeSO_4(NH_4)_2SO_4 \ (aq)$
$C.$ $0.05 \ M \ K_4[Fe(CN)_6] \ (aq)$ અને $0.25 \ M \ NaCl \ (aq)$
$D.$ $0.15 \ M \ NaCl \ (aq)$ અને $0.1 \ M \ BaCl_2 \ (aq)$
$E.$ $0.02 \ M \ KCl \cdot MgCl_2 \cdot 6H_2O \ (aq)$ અને $0.05 \ M \ KCl \ (aq)$
A
$2$
B
$3$
C
$4$
D
$5$

Solution

(A) અભિસરણ દબાણ $\pi = iCRT$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $i$ એ વાન્ટ હોફ અવયવ છે,$C$ એ મોલારિટી છે,$R$ એ વાયુ અચળાંક છે અને $T$ એ તાપમાન છે.
સમાન તાપમાને રહેલા દ્રાવણો માટે,$\pi \propto iC$.
$A.$ $C_2H_5OH$ માટે $iC = 1 \times 0.500 = 0.500$; $KBr$ માટે $iC = 2 \times 0.25 = 0.500$. (સમાન)
$B.$ $K_4[Fe(CN)_6]$ માટે $iC = 5 \times 0.100 = 0.500$; $FeSO_4(NH_4)_2SO_4$ માટે $iC = 3 \times 0.100 = 0.300$. (સમાન નથી)
$C.$ $K_4[Fe(CN)_6]$ માટે $iC = 5 \times 0.05 = 0.250$; $NaCl$ માટે $iC = 2 \times 0.25 = 0.500$. (સમાન નથી)
$D.$ $NaCl$ માટે $iC = 2 \times 0.15 = 0.300$; $BaCl_2$ માટે $iC = 3 \times 0.1 = 0.300$. (સમાન)
$E.$ $KCl \cdot MgCl_2 \cdot 6H_2O$ માટે $iC = 3 \times 0.02 = 0.060$; $KCl$ માટે $iC = 2 \times 0.05 = 0.100$. (સમાન નથી)
માત્ર જોડી $A$ અને $D$ સમાન અભિસરણ દબાણ ધરાવે છે. તેથી,આવી જોડીઓની સંખ્યા $2$ છે.
91
DifficultMCQ
ઘન લેડ નાઈટ્રેટને $1 \, L$ પાણીમાં ઓગાળવામાં આવે છે. દ્રાવણ $100.15^{\circ}C$ પર ઉકળે છે. જ્યારે પરિણામી દ્રાવણમાં $0.2 \, mol$ $NaCl$ ઉમેરવામાં આવે છે,ત્યારે દ્રાવણ $-0.8^{\circ}C$ પર થીજી જાય છે. $298 \, K$ તાપમાને બનતા $PbCl_2$ નો દ્રાવ્યતા ગુણાકાર $........... \times 10^{-6}$ છે. (નજીકનો પૂર્ણાંક) આપેલ છે: $K_b = 0.5 \, K \, kg \, mol^{-1}$ અને $K_f = 1.8 \, K \, kg \, mol^{-1}$. તમામ કિસ્સાઓમાં મોલાલિટીને મોલારિટી જેટલી ગણો.
A
$13$
B
$12$
C
$11$
D
$10$

Solution

(A) ધારો કે $a$ મોલ $Pb(NO_3)_2$ ઉમેરવામાં આવે છે.
$Pb(NO_3)_2 \rightarrow Pb^{2+} + 2NO_3^-$
કુલ કણો = $3a$.
$\Delta T_b = i \times K_b \times m = 3 \times 0.5 \times a = 0.15 \Rightarrow a = 0.1 \, mol$.
હવે,$Pb^{2+} + 2Cl^- \rightarrow PbCl_2(s)$.
ધારો કે $x$ મોલ $PbCl_2$ અવક્ષેપિત થાય છે.
બાકી રહેલા મોલ: $Pb^{2+} = (0.1-x), Cl^- = (0.2-2x), NO_3^- = 0.2$.
દ્રાવ્ય કણોના કુલ મોલ = $(0.1-x) + (0.2-2x) + 0.2 = 0.5-3x$.
$\Delta T_f = K_f \times m = 1.8 \times (0.5-3x) = 0.8$.
$0.9 - 5.4x = 0.8$ $\Rightarrow 5.4x = 0.1$ $\Rightarrow x = 1/54$.
$[Pb^{2+}] = 0.1 - 1/54 = 4.4/54$.
$[Cl^-] = 0.2 - 2/54 = 8.8/54$.
$K_{sp} = [Pb^{2+}][Cl^-]^2 = (4.4/54) \times (8.8/54)^2 \approx 13 \times 10^{-6}$.
92
MediumMCQ
List-$I$ ને List-$II$ સાથે જોડો.
List-$I$ List-$II$
$A$. વોન્ટ હોફ અવયવ,$i$ $I$. ક્રાયોસ્કોપિક અચળાંક
$B$. $k_{f}$ $II$. આઈસોટોનિક દ્રાવણો
$C$. સમાન અભિસરણ દબાણ ધરાવતા દ્રાવણો $III$. $\frac{\text{સામાન્ય મોલર દળ}}{\text{અસામાન્ય મોલર દળ}}$
$D$. એઝિયોટ્રોપ્સ $IV$. બાષ્પમાં સમાન સંઘટન ધરાવતા દ્રાવણો

નીચે આપેલા વિકલ્પોમાંથી સાચો જવાબ પસંદ કરો:
A
$A-III, B-I, C-II, D-IV$
B
$A-III, B-II, C-I, D-IV$
C
$A-III, B-I, C-IV, D-II$
D
$A-I, B-III, C-II, D-IV$

Solution

(A) વોન્ટ હોફ અવયવ,$i = \frac{\text{સામાન્ય મોલર દળ}}{\text{અસામાન્ય મોલર દળ}}$,જે $III$ સાથે સુસંગત છે.
$(B)$ $k_{f}$ એ ક્રાયોસ્કોપિક અચળાંક છે,જે $I$ સાથે સુસંગત છે.
$(C)$ સમાન અભિસરણ દબાણ ધરાવતા દ્રાવણોને આઈસોટોનિક દ્રાવણો કહેવાય છે,જે $II$ સાથે સુસંગત છે.
$(D)$ એઝિયોટ્રોપ્સ એવા મિશ્રણો છે જે પ્રવાહી અને બાષ્પ કલામાં સમાન સંઘટન ધરાવે છે,જે $IV$ સાથે સુસંગત છે.
તેથી,સાચી જોડ $A-III, B-I, C-II, D-IV$ છે.
93
DifficultMCQ
નીચેના વિધાનોની સત્યતા ચકાસો.
$(A)$ $0.1 \ M \ NaCl$ અને $0.1 \ M$ યુરિયા માટે પાણીના ઉત્કલનબિંદુમાં થતો વધારો સમાન હશે.
$(B)$ એઝિયોટ્રોપિક મિશ્રણો તેમની રચનામાં ફેરફાર કર્યા વિના ઉકળે છે.
$(C)$ આસૃતિ હંમેશા હાઈપરટોનિકથી હાઈપોટોનિક દ્રાવણ તરફ થાય છે.
$(D)$ $4.09 \ M$ મોલારિટી ધરાવતા $32 \% \ H_2SO_4$ દ્રાવણની ઘનતા આશરે $1.26 \ g \ mL^{-1}$ છે.
$(E)$ જ્યારે $KI$ દ્રાવણને સિલ્વર નાઈટ્રેટ દ્રાવણમાં ઉમેરવામાં આવે ત્યારે ઋણ વીજભારિત સોલ મળે છે.
નીચે આપેલા વિકલ્પોમાંથી સાચો જવાબ પસંદ કરો:
A
માત્ર $B, D$ અને $E$
B
માત્ર $A, B$ અને $D$
C
માત્ર $A$ અને $C$
D
માત્ર $B$ અને $D$

Solution

(D) ખોટું. $\Delta T_b = i \times K_b \times m$. $NaCl$ માટે $i=2$ અને યુરિયા માટે $i=1$ છે,તેથી ઉત્કલનબિંદુમાં વધારો સમાન નથી.
$(B)$ સાચું. એઝિયોટ્રોપિક મિશ્રણો અચળ તાપમાને ઉકળે છે અને પ્રવાહી તથા બાષ્પ બંને અવસ્થામાં સમાન બંધારણ ધરાવે છે.
$(C)$ ખોટું. આસૃતિ હંમેશા અર્ધપારગમ્ય પટલ દ્વારા હાઈપોટોનિક દ્રાવણથી હાઈપરટોનિક દ્રાવણ તરફ થાય છે.
$(D)$ સાચું. મોલારિટી $M = \frac{\% \times 10 \times d}{M_{solute}} = \frac{32 \times 10 \times 1.26}{98} \approx 4.11 \ M$,જે આશરે $4.09 \ M$ છે.
$(E)$ ખોટું. જ્યારે $KI$ ને $AgNO_3$ માં ઉમેરવામાં આવે છે (વધારે $AgNO_3$),ત્યારે $AgI$ એ $Ag^+$ આયનોનું અધિશોષણ કરીને ધન વીજભારિત સોલ $(AgI/Ag^+)$ બનાવે છે.
તેથી,માત્ર વિધાનો $(B)$ અને $(D)$ સાચા છે.
94
DifficultMCQ
$KCl$ ના $25 \ mL$ જલીય દ્રાવણનું $K_2CrO_4$ સૂચક તરીકે ઉપયોગ કરીને ટાઇટ્રેશન કરવામાં આવે ત્યારે $1 \ M \ AgNO_3$ ના $20 \ mL$ દ્રાવણની જરૂર પડે છે. આપેલ સાંદ્રતા ધરાવતા $KCl$ દ્રાવણના ઠારબિંદુમાં થતો ઘટાડો કેટલો હશે? (નજીકનો પૂર્ણાંક). આપેલ છે: $K_f = 2.0 \ K \ kg \ mol^{-1}$. ધારો કે: $(1)$ $100 \%$ આયનીકરણ અને $(2)$ જલીય દ્રાવણની ઘનતા $1 \ g \ mL^{-1}$ છે.
A
$3$
B
$1$
C
$2$
D
$4$

Solution

(A) પ્રક્રિયા: $KCl + AgNO_3 \rightarrow AgCl + KNO_3$.
તુલ્યબિંદુએ,$KCl$ ના મિલીમોલ $= AgNO_3$ ના મિલીમોલ $= 20 \ mmol = 0.02 \ mol$.
દ્રાવણનું દળ $= 25 \ g$.
$KCl$ દ્રાવ્યનું દળ $= 0.02 \ mol \times 74.5 \ g \ mol^{-1} = 1.49 \ g$.
દ્રાવકનું દળ $= 25 \ g - 1.49 \ g = 23.51 \ g = 0.02351 \ kg$.
મોલાલિટી $(m) = \frac{0.02}{0.02351} \approx 0.8507 \ mol \ kg^{-1}$.
$KCl$ માટે $i = 2$.
ઠારબિંદુમાં ઘટાડો $\Delta T_f = i \times K_f \times m = 2 \times 2.0 \times 0.8507 = 3.4028 \ K$.
નજીકનો પૂર્ણાંક $3$ છે.
95
MediumMCQ
જ્યારે $5 \ g$ એસિટિક એસિડને $500 \ mL$ પાણીમાં ઉમેરવામાં આવે ત્યારે તેનું $20\%$ વિયોજન થાય છે. આવા પાણીના ઠારબિંદુમાં થતો ઘટાડો $..... \times 10^{-3} \ { }^{\circ}C$ છે. $C$,$H$ અને $O$ ના પરમાણ્વીય દળ અનુક્રમે $12$,$1$ અને $16 \ \text{a.m.u.}$ છે.
[આપેલ છે: પાણીનો મોલલ અવનયન અચળાંક અને ઘનતા અનુક્રમે $1.86 \ K \ kg \ mol^{-1}$ અને $1 \ g \ cm^{-3}$ છે.]
A
$371$
B
$372$
C
$373$
D
$375$

Solution

(B) $1$. એસિટિક એસિડ $(CH_3COOH)$ નું મોલર દળ ગણો: $12 + 3(1) + 12 + 16 + 16 + 1 = 60 \ g \ mol^{-1}$.
$2$. $20\%$ વિયોજન $(\alpha = 0.2)$ માટે વોન્ટ હોફ અવયવ $(i)$ ગણો: $i = 1 + \alpha(n-1) = 1 + 0.2(2-1) = 1.2$.
$3$. દ્રાવણની મોલાલિટી $(m)$ ગણો: $m = \frac{\text{દ્રાવ્યના મોલ}}{\text{દ્રાવકનું દળ (kg માં)}} = \frac{5/60}{0.5} = \frac{1}{6} \times 2 = 0.333 \ mol \ kg^{-1}$.
$4$. ઠારબિંદુમાં ઘટાડો $(\Delta T_f)$ ગણો: $\Delta T_f = i \times K_f \times m = 1.2 \times 1.86 \times \frac{5 \times 1000}{60 \times 500} = 1.2 \times 1.86 \times 0.1666 = 0.372 \ { }^{\circ}C$.
$5$. જરૂરી સ્વરૂપમાં દર્શાવો: $0.372 \ { }^{\circ}C = 372 \times 10^{-3} \ { }^{\circ}C$.
96
DifficultMCQ
નીચેનામાંથી કયા દ્રાવણ માટે ઠારબિંદુમાં અવનયન (સૌથી ઓછું ઠારબિંદુ) સૌથી વધુ છે?
A
$180 \ g$ એસિટિક એસિડ પાણીમાં ઓગળેલું
B
$180 \ g$ એસિટિક એસિડ બેન્ઝીનમાં ઓગળેલું
C
$180 \ g$ બેન્ઝોઈક એસિડ બેન્ઝીનમાં ઓગળેલું
D
$180 \ g$ ગ્લુકોઝ પાણીમાં ઓગળેલું

Solution

(B) ઠારબિંદુમાં અવનયન $\Delta T_f = i \cdot K_f \cdot m$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$1.$ બેન્ઝીનમાં $180 \ g$ એસિટિક એસિડ માટે,$m = 3 \ mol/kg$ અને $i \approx 0.5$ (ડાયમરાઈઝેશન). $\Delta T_f = 0.5 \times 5.12 \times 3 = 7.68 \ K$.
$2.$ બેન્ઝીનમાં $180 \ g$ બેન્ઝોઈક એસિડ માટે,$m \approx 1.47 \ mol/kg$ અને $i \approx 0.5$. $\Delta T_f \approx 3.76 \ K$.
$3.$ પાણીમાં $180 \ g$ એસિટિક એસિડ માટે,$m = 3 \ mol/kg$ અને $i \approx 1$. $\Delta T_f \approx 5.58 \ K$.
$4.$ પાણીમાં $180 \ g$ ગ્લુકોઝ માટે,$m = 1 \ mol/kg$ અને $i = 1$. $\Delta T_f = 1.86 \ K$.
આમ,બેન્ઝીનમાં એસિટિક એસિડ સૌથી વધુ અવનયન દર્શાવે છે.
97
MediumMCQ
$2.5 \ g$ અબાષ્પશીલ,બિન-વિદ્યુતવિભાજ્ય પદાર્થને $25^{\circ} C$ તાપમાને $100 \ g$ પાણીમાં ઓગાળવામાં આવે છે. દ્રાવણના ઉત્કલનબિંદુમાં $2^{\circ} C$ નો વધારો જોવા મળે છે. દ્રાવ્યની સાંદ્રતા દ્રાવકની સાંદ્રતાની સરખામણીમાં નગણ્ય છે તેમ ધારીને,પરિણામી જલીય દ્રાવણનું બાષ્પદબાણ . . . . . . $mm$ of $Hg$ (નજીકનો પૂર્ણાંક) છે.
[આપેલ છે: પાણીનો મોલલ ઉન્નયન અચળાંક $(K_b) = 0.52 \ K \ kg \ mol^{-1}$,
$1 \ atm$ દબાણ $= 760 \ mm$ of $Hg$,પાણીનું મોલર દળ $= 18 \ g \ mol^{-1}]$
A
$702$
B
$704$
C
$705$
D
$707$

Solution

(D) આપેલ છે: $\Delta T_b = 2 \ K$,$K_b = 0.52 \ K \ kg \ mol^{-1}$,$W_{\text{solvent}} = 100 \ g$,$M_{\text{solvent}} = 18 \ g \ mol^{-1}$,$P^{\circ} = 760 \ mm \ Hg$.
પગલું $1$: $\Delta T_b = K_b \times m$ નો ઉપયોગ કરીને મોલાલિટી $(m)$ શોધો.
$2 = 0.52 \times m \implies m = \frac{2}{0.52} \approx 3.846 \ mol \ kg^{-1}$.
પગલું $2$: મંદ દ્રાવણ માટે રાઉલ્ટના નિયમનો ઉપયોગ કરો: $\frac{P^{\circ} - P_s}{P^{\circ}} = \frac{n_{\text{solute}}}{n_{\text{solvent}}}$.
$m = \frac{n_{\text{solute}}}{W_{\text{solvent}}(kg)}$ હોવાથી,$n_{\text{solute}} = m \times \frac{W_{\text{solvent}}}{1000}$.
$n_{\text{solvent}} = \frac{100}{18} = 5.556 \ mol$.
પગલું $3$: બાષ્પદબાણમાં સાપેક્ષ ઘટાડો ગણો.
$\frac{\Delta P}{P^{\circ}} = \frac{m \times M_{\text{solvent}}}{1000}$.
$\Delta P = 760 \times \frac{3.846 \times 18}{1000} = 52.613 \ mm \ Hg$.
પગલું $4$: દ્રાવણનું બાષ્પદબાણ $(P_s)$ ગણો.
$P_s = P^{\circ} - \Delta P = 760 - 52.613 = 707.387 \ mm \ Hg$.
નજીકના પૂર્ણાંકમાં,જવાબ $707 \ mm \ Hg$ મળે છે.

Solutions — Mix Examples of Solutions · Frequently Asked Questions

1Are these Solutions questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Solutions Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.