Asexual reproduction/Vegetative propagation Questions in Gujarati

(C) કલિકાસર્જન એ અલિંગી પ્રજનનનો એક પ્રકાર છે જેમાં કોષ વિભાજનને કારણે શરીરના કોઈ ચોક્કસ ભાગ પરથી નવી સંતતિ કે કલિકાનો વિકાસ થાય છે.
પ્રાણી સૃષ્ટિમાં,આ પ્રક્રિયા સામાન્ય રીતે પોરીફેરા સમુદાયના સભ્યો (દા.ત.,વાદળી) અને કોષ્ઠાંત્રી (Cnidaria) સમુદાયના સભ્યો (દા.ત.,જળવ્યાળ) માં જોવા મળે છે.
તેથી,વાદળી અને જળવ્યાળ બંને કલિકાસર્જન દ્વારા પ્રજનન કરે છે.

(D) પ્રતિકૂળ પરિસ્થિતિ દરમિયાન,ઘણા પ્રજીવો (જેમ કે $Amoeba$) કોષ્ઠન $(Encystation)$ નામની પ્રક્રિયા દર્શાવે છે. આ પ્રક્રિયામાં,સજીવ પોતાની આસપાસ એક જાડી અને રક્ષણાત્મક દીવાલ અથવા કોષ્ઠ (cyst) બનાવે છે,જેથી તે પાણીની અછત કે ખોરાકની અછત જેવી કઠિન પરિસ્થિતિઓમાં જીવંત રહી શકે. જ્યારે અનુકૂળ પરિસ્થિતિ પાછી આવે છે,ત્યારે કોષ્ઠની દીવાલ તૂટી જાય છે અને સજીવ બહાર આવે છે.

(C) $Plasmodium$ (પ્લાઝ્મોડિયમ),જે મેલેરિયાનો પરોપજીવી છે,તે બહુભાજન તરીકે ઓળખાતી પ્રક્રિયા દ્વારા અલિંગી પ્રજનન કરે છે. આ પ્રક્રિયા દરમિયાન,કોષકેન્દ્ર વારંવાર વિભાજન પામે છે અને દરેક બાળ કોષકેન્દ્રની આસપાસ થોડા પ્રમાણમાં કોષરસ વીંટળાય છે,જેના પરિણામે પિતૃ કોષની અંદર એકસાથે ઘણા બધા બાળ કોષોનું નિર્માણ થાય છે.

(C) કલિકાસર્જન એ અલિંગી પ્રજનનનો એક પ્રકાર છે જેમાં કોષવિભાજનને કારણે શરીરના કોઈ ચોક્કસ ભાગ પરથી નવી સંતતિ (કલિકા) ઉત્પન્ન થાય છે.
પ્રાણીસૃષ્ટિમાં,આ પ્રક્રિયા સામાન્ય રીતે સમુદાય $Porifera$ (વાદળી) અને સમુદાય $Cnidaria$ (દા.ત.,$Hydra$) ના સભ્યોમાં જોવા મળે છે.
તેથી,વાદળી અને $Hydra$ એ કલિકાસર્જન દ્વારા પ્રજનન કરતા પ્રાણીઓના યોગ્ય ઉદાહરણો છે.

(B) આ આકૃતિ હાઈડ્રામાં કલિકાસર્જન (budding) દર્શાવે છે,જે અલિંગી પ્રજનનનો એક પ્રકાર છે.
કલિકાસર્જનમાં,પિતૃ શરીર પર કોષોના વારંવાર થતા સમભાજનને કારણે એક નાનો ઉપસેવો અથવા 'કલિકા' વિકસે છે.
આ કલિકા સમય જતાં નવા સજીવ તરીકે વિકસે છે અને પિતૃ શરીરથી અલગ થઈ જાય છે.
આ પ્રક્રિયામાં માત્ર એક જ પિતૃ સામેલ હોય છે અને તેમાં જન્યુઓનું જોડાણ થતું નથી,તેથી તેને અલિંગી પ્રજનન તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(A) ફૂગમાં વાનસ્પતિક પ્રજનન અવખંડન,કલિકાસર્જન અને ભાજન જેવી વિવિધ પદ્ધતિઓ દ્વારા થાય છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,અવખંડન એ એક મુખ્ય પદ્ધતિ છે જેમાં ફૂગનું કવકજાળ (mycelium) નાના ટુકડાઓમાં વિભાજિત થાય છે અને દરેક ટુકડો નવી કવકજાળમાં વિકાસ પામે છે. સંયુગ્મન એ લિંગી પ્રજનનની પ્રક્રિયા છે,પુનઃસર્જન સામાન્ય રીતે પ્લેનેરિયા જેવા પ્રાણીઓ સાથે સંકળાયેલું છે,અને દ્વિભાજન બેક્ટેરિયા અને કેટલાક એકકોષી સજીવોમાં જોવા મળે છે.

(D) લીલમાં વાનસ્પતિક પ્રજનન મુખ્યત્વે અવખંડન (Fragmentation) દ્વારા થાય છે.
આ પ્રક્રિયામાં,લીલનો સુકાય (thallus) નાના ટુકડાઓમાં વિભાજિત થાય છે અને દરેક ટુકડો નવા સજીવ તરીકે વિકાસ પામે છે.
બીજાણુસર્જન એ અલિંગી પ્રજનનની પદ્ધતિ છે,વાનસ્પતિક નથી.
કલિકાસર્જન સામાન્ય રીતે ઈસ્ટમાં જોવા મળે છે,અને પુનઃસર્જન એ પેશીઓના સમારકામ કે પુનઃવિકાસની એક વિશિષ્ટ પ્રક્રિયા છે.

(D) વાનસ્પતિક પ્રજનન એ અલિંગી પ્રજનનની એવી પદ્ધતિ છે જેમાં પિતૃ શરીરના વાનસ્પતિક ભાગમાંથી નવો સજીવ વિકસે છે.
લીલમાં,અવખંડન એ વાનસ્પતિક પ્રજનનની સામાન્ય પદ્ધતિ છે,જેમાં સુકાય નાના ટુકડાઓમાં વિભાજિત થાય છે અને દરેક ટુકડો નવા સજીવ તરીકે વિકસી શકે છે.
ફૂગમાં પણ અવખંડન એ વાનસ્પતિક પ્રજનનની મુખ્ય પદ્ધતિ છે,જેમાં કવકજાળ (mycelium) ટુકડાઓમાં વિભાજિત થાય છે.
કલિકાસર્જન પણ કેટલીક ફૂગ (દા.ત. યીસ્ટ) માં જોવા મળતી અલિંગી પ્રજનનની એક રીત છે,જેને વ્યાપક જૈવિક સંદર્ભમાં વાનસ્પતિક પ્રજનન હેઠળ ગણવામાં આવે છે.
તેથી,અવખંડન અને કલિકાસર્જન બંનેને આ સજીવોમાં વાનસ્પતિક પ્રજનનની પદ્ધતિઓ માનવામાં આવે છે.

(B) પુનઃસર્જન એ એવી પ્રક્રિયા છે જેના દ્વારા સજીવ તેના ગુમાવેલા અથવા ક્ષતિગ્રસ્ત શરીરના ભાગોને ફરીથી વિકસાવે છે. પ્લેનેરિયા,હાઇડ્રા અને તારામાછલી જેવા ઘણા સજીવોમાં,આ પ્રક્રિયાનો ઉપયોગ અલિંગી પ્રજનનની પદ્ધતિ તરીકે થાય છે,જેમાં પિતૃ શરીરનો એક ટુકડો સંપૂર્ણ નવા સજીવમાં વિકસે છે. તેથી,તેને અલિંગી પ્રજનનનો એક પ્રકાર ગણવામાં આવે છે.

(C) એ ખોટું વિધાન છે.
બટાટા,કેળા અને આદુમાં,નવા છોડ રૂપાંતરિત પ્રકાંડમાં રહેલી ગાંઠો (nodes) માંથી ઉદભવે છે,આંતરગાંઠો (internodes) માંથી નહીં.
બટાટા કંદ (tuber) દ્વારા પ્રજનન કરે છે,જેની ગાંઠો (આંખો) પર કલિકાઓ હોય છે.
કેળા અને આદુ ગાંઠામૂળી (rhizomes) દ્વારા પ્રજનન કરે છે,જેમાં પણ નવા છોડના નિર્માણ માટે ગાંઠો પર કલિકાઓ આવેલી હોય છે.

(A) સાચો જવાબ $A$ છે.
$1$. ડુંગળી $Bulb$ (વજ્રકંદ) દ્વારા વાનસ્પતિક પ્રજનન કરે છે,જે ભૂગર્ભીય રૂપાંતરિત પ્રકાંડ છે.
$2$. આદુ $Rhizome$ (પ્રકાંડકંદ) દ્વારા પ્રજનન કરે છે,$Sucker$ (અંતઃભૂસ્તારી) દ્વારા નહીં.
$3$. $Chlamydomonas$ (ક્લેમિડોમોનાસ) $Zoospores$ (ચલ બીજાણુ) દ્વારા પ્રજનન કરે છે,$Conidia$ (કણી બીજાણુ) દ્વારા નહીં.
$4$. $Yeast$ (યીસ્ટ) કલિકાસર્જન દ્વારા પ્રજનન કરે છે અને તે $Zoospores$ ઉત્પન્ન કરતું નથી.

(D) : બટાકા એ પ્રકાંડ કંદનું સામાન્ય ઉદાહરણ છે. તે સંગ્રહિત ખોરાક તરીકે સ્ટાર્ચનો સંગ્રહ કરે છે. બટાકાના કંદનો ઉપયોગ વાનસ્પતિક પ્રજનન માટે થાય છે. આ કંદની ગાંઠો અથવા "આંખો" પર કક્ષકલિકાઓ આવેલી હોય છે. જ્યારે બટાકાના કંદ અથવા તેની આંખ ધરાવતા ભાગને જમીનમાં રોપવામાં આવે છે, ત્યારે આ કલિકાઓ નવા છોડ ઉત્પન્ન કરે છે.

(B) $Pistia$ (વોટર લેટીસ) એક જલીય વનસ્પતિ છે જે ભૂસ્તારી (offset) તરીકે ઓળખાતી રચનાઓ દ્વારા વાનસ્પતિક પ્રજનન કરે છે.
ભૂસ્તારી એ એક ટૂંકી અને જાડી શાખા છે જે પાણીની સપાટી પર આડી વૃદ્ધિ પામે છે.
તેના અગ્ર ભાગે પર્ણોનો ગુચ્છો અને તલસ્થ ભાગે અસ્થાનિક મૂળ ઉત્પન્ન થાય છે,જે અંતે એક નવી સ્વતંત્ર વનસ્પતિમાં વિકાસ પામે છે.

(C) ફુદીનામાં $(Mentha)$ વાનસ્પતિક પ્રજનન 'અંતઃભૂસ્તારી' $(sucker)$ તરીકે ઓળખાતી રચના દ્વારા થાય છે.
આ પ્રક્રિયામાં,મુખ્ય પ્રકાંડના તલસ્થ અને ભૂગર્ભ ભાગમાંથી એક પાર્શ્વ શાખા ઉદ્ભવે છે,જે જમીનની નીચે થોડા અંતર સુધી આડી વૃદ્ધિ પામે છે અને ત્યારબાદ ઉપરની તરફ વળીને નવો પર્ણયુક્ત છોડ બનાવે છે.

(B) આપેલ આકૃતિ લીવરવર્ટ $Marchantia$ ના નર અને માદા સુકાય (thalli) દર્શાવે છે.
$Marchantia$ માં,વનસ્પતિ દેહ સુકાય સ્વરૂપે હોય છે,જે એકલિંગી (dioecious) છે,જેનો અર્થ છે કે નર અને માદા પ્રજનન અંગો અલગ-અલગ સુકાય પર જોવા મળે છે.
નર સુકાય પર પુજન્યુધાનીધર (antheridiophores) હોય છે (જે પુજન્યુધાની ધરાવે છે),અને માદા સુકાય પર સ્ત્રીજન્યુધાનીધર (archegoniophores) હોય છે (જે સ્ત્રીજન્યુધાની ધરાવે છે).
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(D) 'બંગાળનો આતંક' એ જલીય વનસ્પતિ $Eichhornia$ $crassipes$ (જળકુંભી) ને કહેવામાં આવે છે.
$(I)$ તે જલીય વનસ્પતિ છે: આ વિધાન સાચું છે.
$(II)$ તે આક્રમક નીંદણ છે: આ વિધાન સાચું છે કારણ કે તે ખૂબ જ ઝડપથી ફેલાય છે.
$(III)$ તે પાણીમાંથી ઓક્સિજન ખેંચતું નથી જેનાથી માછલીઓ મૃત્યુ પામે છે: આ વિધાન ખોટું છે,કારણ કે તે વાસ્તવમાં પાણીમાંથી ઓક્સિજન ખેંચે છે,જેના કારણે માછલીઓ મૃત્યુ પામે છે.
$(IV)$ તે વાનસ્પતિક પ્રજનન કરી શકે છે: આ વિધાન સાચું છે; તે ભૂસ્તારી (offsets) દ્વારા ખૂબ જ ઝડપથી પ્રજનન કરે છે.
તેથી,વિધાન $I, II$ અને $IV$ સાચા છે.

(B) આ આકૃતિ બે અલગ પ્રકારના જન્યુઓ દર્શાવે છે: એક મોટું,અચલિત અંડકોષ (ovum) અને એક નાનું,ચલિત શુક્રકોષ. આ સ્થિતિને વિષમજન્યુતા (heterogamety) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. ખાસ કરીને,આ આકૃતિ બદામી લીલ $Fucus$ ના વિષમજન્યુઓનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. $Fucus$ માં,નર જન્યુ નાનો અને ચલિત હોય છે,જ્યારે માદા જન્યુ મોટો અને અચલિત હોય છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(D) વિકલ્પો $A$,$B$,અને $C$ વનસ્પતિઓમાં અલિંગી પ્રજનન માટે વપરાતા વિવિધ પ્રકારના વાનસ્પતિક પ્રજનન એકમો (vegetative propagules) દર્શાવે છે.
$1$. બટાટાની આંખ એ વાનસ્પતિક કલિકા છે.
$2$. આદુનું પ્રકાંડ એ ભૂગર્ભીય પ્રકાંડનું રૂપાંતરણ છે.
$3$. અગેવની પત્રપ્રકલિકા એ વિશિષ્ટ વાનસ્પતિક કલિકા છે.
આ તમામ વાનસ્પતિક પ્રજનન એકમોના ઉદાહરણો હોવાથી,તેમાંથી કોઈ પણ અસંગત નથી. તેથી,સાચો જવાબ $D$ છે.

(A) કલિકાસર્જન એ અલિંગી પ્રજનનનો એક પ્રકાર છે જેમાં કોષ વિભાજનને કારણે એક ચોક્કસ સ્થાનેથી નવા સજીવનો વિકાસ થાય છે.
$Hydra$ (હાઈડ્રા) માં,કોષો એક ચોક્કસ સ્થાને ઝડપથી વિભાજન પામે છે અને કલિકા તરીકે ઓળખાતી વૃદ્ધિ વિકસાવે છે.
આ કલિકા ધીમે ધીમે વિકસીને એક નાનકડા સજીવમાં ફેરવાય છે,જે અંતે પિતૃ શરીરથી અલગ થઈને નવો સ્વતંત્ર સજીવ બને છે.
$Planaria$ (પ્લેનેરિયા) પુનઃસર્જન દ્વારા પ્રજનન કરે છે,$Ginger$ (આદુ) વાનસ્પતિક પ્રજનન (પ્રકાંડકંદ) દ્વારા પ્રજનન કરે છે,અને $Cockroach$ (વંદો) લિંગી પ્રજનન કરે છે.

(D) આકૃતિમાં એક પર્ણ દર્શાવવામાં આવ્યું છે જેની કિનારીઓ પર નાના છોડ ઉગી રહ્યા છે. આ વનસ્પતિમાં વાનસ્પતિક પ્રજનનની એક લાક્ષણિક પદ્ધતિ છે,જે $Bryophyllum$ (પાનફૂટી) માં જોવા મળે છે.
$Bryophyllum$ માં,પર્ણની કિનારીઓ પર આવેલી ખાંચોમાંથી અસ્થાનિક કલિકાઓ ઉદભવે છે. આ કલિકાઓ નવા છોડમાં વિકસે છે,જે અંતે અલગ થઈને સ્વતંત્ર છોડ તરીકે વૃદ્ધિ પામે છે.

(A) એકકીય $(n)$ દેહ ધરાવતા સજીવો (જેમ કે મોનેરા,ફૂગ,લીલ અને દ્વિઅંગીઓ) સમભાજન દ્વારા જન્યુઓ ઉત્પન્ન કરે છે.
કારણ કે પિતૃ પહેલેથી જ એકકીય $(n)$ છે,તેથી તેમાં અર્ધીકરણ થઈ શકતું નથી કારણ કે અર્ધીકરણ એ ન્યૂનકારી વિભાજન છે જે રંગસૂત્રની સંખ્યાને $n/2$ કરી નાખે છે,જે આ સજીવોમાં જન્યુ નિર્માણ માટે જૈવિક રીતે શક્ય નથી.
તેથી,તેઓ એકકીય જન્યુઓ ઉત્પન્ન કરવા માટે સમભાજન કરે છે.

(A) વાનસ્પતિક પ્રજનન એ વનસ્પતિઓમાં અલિંગી પ્રજનનનો એક પ્રકાર છે જેમાં મૂળ,પ્રકાંડ અથવા પર્ણ જેવા વાનસ્પતિક ભાગોમાંથી નવા સજીવો ઉત્પન્ન થાય છે. $Bryophyllum$ (પાનફૂટી) માં,પર્ણની કિનારીઓ પર ખાંચાઓ હોય છે જેમાં અસ્થાનિક કલિકાઓ આવેલી હોય છે. જ્યારે આ પર્ણો ભીની જમીન પર પડે છે,ત્યારે આ કલિકાઓમાંથી નવા છોડનો વિકાસ થાય છે. આ પર્ણ દ્વારા થતા વાનસ્પતિક પ્રજનનનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.

(A) જળકુંભી $(Eichhornia \text{ } crassipes)$ એ સૌથી વધુ આક્રમક નીંદણ પૈકીનું એક છે, જે સ્થિર પાણી હોય ત્યાં ઉગે છે.
તે પાણીમાંથી ઓક્સિજન શોષી લે છે, જેના કારણે માછલીઓ મૃત્યુ પામે છે.
તેના ઝડપી વાનસ્પતિક પ્રજનનને કારણે તેને 'બંગાળનો આતંક' તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, જેનાથી તેનો નાશ કરવો અત્યંત મુશ્કેલ છે.
તેથી, સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ (કણી બીજાણુ) છે.
$A$ (ભૂસ્તારિકા),$B$ (ભૂસ્તારી) અને $C$ (વજ્રકંદ) એ વનસ્પતિઓમાં વાનસ્પતિક પ્રજનન માટેના વાનસ્પતિક પ્રજનન એકમો છે.
$D$ (કણી બીજાણુ) એ ફૂગ (જેમ કે પેનિસિલિયમ) માં જોવા મળતી અલિંગી પ્રજનન રચનાઓ (બીજાણુઓ) છે અને તેને વાનસ્પતિક પ્રજનન એકમો ગણવામાં આવતા નથી.

(C) $Penicillium$ માં અલિંગી પ્રજનન $conidia$ (કણીબીજાણુ) દ્વારા થાય છે.
$Hydra$ માં અલિંગી પ્રજનન $buds$ (કલિકા) ના નિર્માણ દ્વારા થાય છે.
$Sponge$ (વાદળી) માં અલિંગી પ્રજનન $gemmules$ (અંતઃકલિકા) દ્વારા થાય છે.
$Yeast$ માં અલિંગી પ્રજનન $budding$ (કલિકાસર્જન) દ્વારા થાય છે,જે અસમાન કોષ વિભાજનની પ્રક્રિયા છે જેમાં પિતૃ કોષ પર એક નાની કલિકા બને છે. તેથી,'$Yeast$ - સમાન કોષ વિભાજન' વિધાન ખોટું છે.

(B) ઝૂસ્પોર એ અલિંગી પ્રજનનમાં સામેલ સૂક્ષ્મ,પ્રચલન કરી શકે તેવી રચનાઓ છે.
તેઓ સામાન્ય રીતે કશાધારી હોય છે,જે તેમને જલીય વાતાવરણમાં હલનચલન કરવામાં મદદ કરે છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$Chlamydomonas$ એ એક લીલ છે જે અલિંગી પ્રજનન માટે ઝૂસ્પોર ઉત્પન્ન કરે છે.
$Penicillium$ કોનિડિયા દ્વારા પ્રજનન કરે છે,જ્યારે $Hydra$ અને $Sponge$ અનુક્રમે કલિકાસર્જન અથવા જેમ્યુલ્સ દ્વારા પ્રજનન કરે છે.

(A) $Eichhornia$ $crassipes$ નામની વનસ્પતિ,જેને સામાન્ય રીતે 'જળકુંભી' (Water hyacinth) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તેને 'બંગાળનો આતંક' કહેવામાં આવે છે.
તે એક આક્રમક જલીય નીંદણ છે જે સ્થિર પાણીમાં ખૂબ જ ઝડપથી ફેલાય છે અને પાણીમાં ઓગળેલા ઓક્સિજનનું પ્રમાણ ઘટાડી દે છે.
આના કારણે માછલીઓ અને અન્ય જલીય સજીવો મૃત્યુ પામે છે,જેનાથી બંગાળના જળાશયોમાં ગંભીર પર્યાવરણીય અસંતુલન સર્જાય છે.

(D) અવખંડન એ અલિંગી પ્રજનનનો એક પ્રકાર છે જેમાં સજીવના ટુકડા થાય છે અને દરેક ટુકડો નવા સજીવ તરીકે વિકસે છે.
ફૂગમાં,કવકજાળ (mycelium) ના ટુકડા થઈને નવી વસાહતો બનાવે છે.
તંતુમય લીલ (જેમ કે સ્પાયરોગાયરા) માં જ્યારે તંતુના નાના ટુકડા થાય છે ત્યારે તે અવખંડન દ્વારા પ્રજનન કરે છે.
મોસના પ્રતંતુ (protonema) પણ અવખંડન દ્વારા પ્રજનન કરે છે,જેમાં પ્રતંતુના ટુકડા થઈને દરેક ટુકડો નવા મોસના છોડમાં પરિણમે છે.
તેથી,આપેલા તમામ સજીવો અવખંડન દ્વારા પ્રજનન કરે છે.

(C) યીસ્ટ અને હાઈડ્રામાં,પ્રજનન કલિકાસર્જન (Budding) નામની પ્રક્રિયા દ્વારા થાય છે.
આ પ્રક્રિયામાં,પિતૃ સજીવના શરીરનો એક નાનો ભાગ કલિકા તરીકે વિકસે છે,જે અંતે અલગ થઈને નવા સજીવનું નિર્માણ કરે છે.
તેથી,કલિકાસર્જન એ આ સજીવોમાં જોવા મળતી અલિંગી પ્રજનનની લાક્ષણિક પદ્ધતિ છે.

(B) અવખંડન એ અલિંગી પ્રજનનનો એક પ્રકાર છે જેમાં સજીવના શરીરના ટુકડા થાય છે અને દરેક ટુકડો પુખ્ત સજીવમાં વિકાસ પામે છે.
ફૂગ,તંતુમય લીલ અને મોસના પ્રતંતુ (protonema) માં,વનસ્પતિ દેહ પરિપક્વતા સમયે સરળતાથી નાના ટુકડાઓમાં વિભાજિત થઈ જાય છે.
આ દરેક ટુકડો નવા સજીવ તરીકે વિકસે છે.
તેથી,સાચો સમૂહ ફૂગ,તંતુમય લીલ અને મોસના પ્રતંતુ છે.

(A) અવખંડન એ અલિંગી પ્રજનનનો એક પ્રકાર છે જેમાં સજીવનું શરીર અલગ-અલગ ટુકડાઓમાં વિભાજિત થાય છે,અને દરેક ટુકડો પુખ્ત સજીવ તરીકે વિકસી શકે છે.
વનસ્પતિ સૃષ્ટિમાં,ખાસ કરીને લીલ (Algae) માં,અવખંડન એ વાનસ્પતિક પ્રજનનની એક સામાન્ય પદ્ધતિ છે.
ક્લેમિડોમોનાસ એ લીલનું એક પ્રજાતિ છે. જોકે તે મુખ્યત્વે ઝૂસ્પોર (અલિંગી) અથવા જન્યુઓ (લિંગી) દ્વારા પ્રજનન કરે છે,ઘણી તંતુમય લીલ (જેમ કે સ્પાયરોગાયરા) અને કેટલીક સંસ્થાનિક લીલ અવખંડન દ્વારા પ્રજનન કરે છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,ક્લેમિડોમોનાસ એકમાત્ર સજીવ છે જે લીલ જૂથ સાથે સંબંધિત છે,જ્યારે મનુષ્ય,આંબો અને ચામાચીડિયું જટિલ લિંગી પ્રજનન પદ્ધતિઓ દ્વારા પ્રજનન કરે છે.

(B) અમીબામાં કવચ નિર્માણ (Encystation) એ એક એવી પ્રક્રિયા છે જેમાં સજીવ તેના ખોટા પગ (pseudopodia) પાછા ખેંચી લે છે અને પોતાની આસપાસ ત્રણ સ્તરો ધરાવતું સખત,રક્ષણાત્મક કવચ અથવા કોથળી (cyst) બનાવે છે. આ પ્રક્રિયા પ્રતિકૂળ પર્યાવરણીય પરિસ્થિતિઓ દરમિયાન થાય છે. આ કવચનો મુખ્ય હેતુ અમીબાને કઠોર બાહ્ય પરિબળોથી સુરક્ષિત રાખવાનો છે,જેથી તે અનુકૂળ પરિસ્થિતિઓ પાછી ન આવે ત્યાં સુધી જીવંત રહી શકે. જ્યારે પરિસ્થિતિઓ અનુકૂળ બને છે,ત્યારે કવચની દીવાલ તૂટી જાય છે અને અમીબા બહુભાજન (multiple fission) દ્વારા ઘણા નાના અમીબા મુક્ત કરે છે (બીજાણુ સર્જન).

(A) વોકિંગ ફર્ન,જેનું વૈજ્ઞાનિક નામ $Adiantum \ caudatum$ છે,તે એક પ્રકારની ફર્ન છે જે તેના પર્ણની ટોચ દ્વારા વાનસ્પતિક પ્રજનન કરે છે. જ્યારે પર્ણની ટોચ જમીનને સ્પર્શે છે,ત્યારે ત્યાં અસ્થાનિક મૂળ અને નવો છોડ વિકસે છે,જેના કારણે આ વનસ્પતિ જમીન પર આગળ વધતી હોય તેમ લાગે છે.

(D) બહુકોષીય ફૂગ,તંતુમય લીલ અને મોસના પ્રતંતુ (protonema) ત્રણેયમાં અવખંડન (fragmentation) દ્વારા પ્રજનન કરવાની લાક્ષણિકતા જોવા મળે છે. આ પ્રક્રિયામાં,સજીવનું શરીર અલગ-અલગ ટુકડાઓમાં વિભાજિત થાય છે અને દરેક ટુકડો નવા સજીવ તરીકે વિકસે છે. આ સજીવોમાં વાનસ્પતિક પ્રજનન અથવા અલિંગી પ્રજનનની આ એક સામાન્ય પદ્ધતિ છે.

(B) કલિકાસર્જન એ અલિંગી પ્રજનનનો એક પ્રકાર છે જેમાં કોષવિભાજનને કારણે એક ચોક્કસ સ્થાનેથી નવા સજીવનો વિકાસ થાય છે.
પ્રાણીસૃષ્ટિમાં,આ પ્રક્રિયા સામાન્ય રીતે $Hydra$ (કોષ્ઠાંત્રી સમુદાય) અને $Sponges$ (સછિદ્ર સમુદાય) માં જોવા મળે છે.
$Hydra$ માં,કલિકા એક નાના સજીવ તરીકે વિકસે છે અને અંતે પિતૃદેહથી અલગ થઈ જાય છે.
$Sponges$ માં,અંતઃકલિકાઓ જેને $gemmules$ કહેવામાં આવે છે,તે ઉત્પન્ન થાય છે જે અલિંગી પ્રજનનમાં મદદ કરે છે.

(B) કેળના છોડમાં,મુખ્ય પ્રકાંડ જમીનની અંદર હોય છે જેને ગાંઠમૂળી (Rhizome) કહેવામાં આવે છે.
નવા કેળના છોડ મુખ્ય પ્રકાંડના ભૂગર્ભ ભાગમાંથી ઉદ્ભવતી પાર્શ્વ શાખાઓમાંથી વિકાસ પામે છે.
આ પાર્શ્વ શાખાઓને તકનીકી રીતે અધોભુસ્તારી (Sucker) કહેવામાં આવે છે.
તેથી,કેળમાં વાનસ્પતિક પ્રજનન અધોભુસ્તારી દ્વારા થાય છે.

(C) $Agave$ (રામબાણ) માં વાનસ્પતિક પ્રજનન પ્રકલિકા (Bulbil) તરીકે ઓળખાતી વિશિષ્ટ માંસલ કલિકાઓ દ્વારા થાય છે.
આ પ્રકલિકાઓ પુષ્પને બદલે પુષ્પવિન્યાસમાં વિકાસ પામે છે.
જ્યારે આ પ્રકલિકાઓ જમીન પર પડે છે,ત્યારે તે અંકુરિત થઈને નવા $Agave$ ના છોડ બનાવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(C) કેળનો નવો છોડ $Sucker$ (વિરોહ) માંથી ઉત્પન્ન થાય છે.
$Suckers$ એ પાર્શ્વ શાખાઓ છે જે મુખ્ય પ્રકાંડના ભૂગર્ભ આધારમાંથી વિકસે છે.
આ શાખાઓ જમીનની અંદર આડી વૃદ્ધિ પામે છે અને ત્યારબાદ જમીનની બહાર આવીને એક નવો સ્વતંત્ર છોડ બનાવે છે.
કેળમાં વાનસ્પતિક પ્રજનનની આ એક સામાન્ય પદ્ધતિ છે.

(B) પર્ણ દ્વારા વાનસ્પતિક પ્રજનન ત્યારે થાય છે જ્યારે પર્ણની કિનારીઓ અથવા સપાટી પર અસ્થાનિક કલિકાઓ વિકસે છે.
પર્ણકૂટી $(Bryophyllum)$ માં,પર્ણની કિનારીઓ પર રહેલી ખાંચોમાંથી અસ્થાનિક કલિકાઓ ઉદભવે છે.
તે જ રીતે,કેલેન્ચો $(Kalanchoe)$ માં પણ પર્ણની કલિકાઓ દ્વારા વાનસ્પતિક પ્રજનન થાય છે.
તેથી,પર્ણકૂટી અને કેલેન્ચો બંને વનસ્પતિઓ પર્ણ દ્વારા વાનસ્પતિક પ્રજનન કરવાના ઉત્તમ ઉદાહરણો છે.

(B) જળકુંભી $(Eichhornia \text{ } crassipes)$ એક જલીય વનસ્પતિ છે જે $Offset$ (ભૂસ્તારિકા) તરીકે ઓળખાતી વિશિષ્ટ રચના દ્વારા વાનસ્પતિક પ્રજનન કરે છે।
ભૂસ્તારિકા એ એક ટૂંકી, જાડી અને આડી શાખા છે જે પર્ણના કક્ષમાંથી ઉદ્ભવે છે અને તેના અગ્ર ભાગે નવી વનસ્પતિ ઉત્પન્ન કરે છે।
આ ઝડપી વાનસ્પતિક પ્રજનનને કારણે જળકુંભી જળાશયોમાં ખૂબ જ ઝડપથી ફેલાય છે અને ઘણીવાર આક્રમક નીંદણ તરીકે ઓળખાય છે।

(C) બટાકાનું કંદ એ ભૂગર્ભીય પ્રકાંડનું રૂપાંતરિત સ્વરૂપ છે. બટાકાની સપાટી પર જોવા મળતી 'આંખો' વાસ્તવમાં કક્ષકલિકાઓ (axillary buds) છે. આ કલિકાઓ વાનસ્પતિક પ્રજનન દ્વારા નવા છોડમાં વિકસિત થવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(A) વનસ્પતિઓમાં વાનસ્પતિક પ્રજનન વિવિધ રચનાઓ દ્વારા થાય છે:
$1$. ડુંગળીમાં પ્રજનન $Bulb$ (કંદ) દ્વારા થાય છે.
$2$. આદુંમાં પ્રજનન $Rhizome$ (પ્રકાંડકંદ) દ્વારા થાય છે,$Runner$ (અધોભૂસ્તારી) દ્વારા નહીં.
$3$. ગુલદાઉદીમાં પ્રજનન $Suckers$ (ભૂસ્તારિકા) દ્વારા થાય છે,$Conidia$ (કણી બીજાણુ) દ્વારા નહીં.
$4$. યીસ્ટમાં પ્રજનન $Budding$ (કલિકાસર્જન) દ્વારા થાય છે,$Zoospore$ (ચલબીજાણુ) દ્વારા નહીં.
તેથી,સાચી જોડ $Onion - Bulb$ (ડુંગળી - કંદ) છે.

(D) ઓફસેટ્સ એ $Eichhornia$ (જળકુંભી) જેવી કેટલીક જલીય વનસ્પતિઓ દ્વારા ઉત્પન્ન થતા વાનસ્પતિક પ્રજનન એકમો છે.
વાનસ્પતિક પ્રજનન એ અલિંગી પ્રજનનનો એક પ્રકાર છે જેમાં પિતૃ વનસ્પતિના વાનસ્પતિક ભાગોમાંથી નવી વનસ્પતિઓ સર્જાય છે.
અલિંગી પ્રજનનમાં ક્લોનનું નિર્માણ થતું હોવાથી,તે માત્ર $Mitotic$ $divisions$ (સમભાજન) દ્વારા જ થાય છે,જેમાં અર્ધીકરણ કે જન્યુઓના જોડાણની કોઈ ભૂમિકા હોતી નથી.

(C) વાનસ્પતિક પ્રજનન એ અલિંગી પ્રજનનનો એક પ્રકાર છે જેમાં નવી વનસ્પતિઓ કલિકાઓ,કંદ,ગાંઠામૂળી,મૂળ,પ્રકાંડ અથવા પર્ણ જેવા વાનસ્પતિક ભાગોમાંથી બને છે.
ઘણી વનસ્પતિઓ જે બીજ ઉત્પન્ન કરે છે તેમાં પણ વાનસ્પતિક પ્રજનન કરવામાં આવે છે કારણ કે તે પિતૃ છોડ જેવા જ જનીનિક રીતે સમાન ક્લોન ઉત્પન્ન કરવાની મંજૂરી આપે છે અને ઘણીવાર ઝડપી વૃદ્ધિમાં પરિણમે છે.
બટાટા ખરેખર પ્રકાંડ કંદ દ્વારા પ્રજનન કરે છે,જેમાં 'આંખ' (કલિકાઓ) હોય છે જે નવા છોડમાં વિકસે છે.
સફરજન સામાન્ય રીતે પ્રકાંડની કલમ દ્વારા પ્રજનન કરે છે જેથી ખાતરી કરી શકાય કે સંતતિ પિતૃ વૃક્ષના ઇચ્છનીય લક્ષણો જાળવી રાખે છે.
આમ,વિધાન અને કારણ બંને તથ્યપૂર્ણ રીતે સાચા છે અને કારણ એ વિધાનને સમર્થન આપતા વાનસ્પતિક પ્રજનનના ચોક્કસ ઉદાહરણો પૂરા પાડે છે,તેથી કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી છે.

(A) વાનસ્પતિક પ્રજનન એ અલિંગી પ્રજનનનો એક પ્રકાર છે જેમાં પિતૃ વનસ્પતિના વાનસ્પતિક ભાગોમાંથી નવા છોડ ઉત્પન્ન થાય છે.
$Bryophyllum$ અને $Begonia$ જેવી વનસ્પતિઓમાં,પર્ણો વાનસ્પતિક પ્રજનન કરવા માટે વિશિષ્ટ હોય છે.
આ પર્ણોની કિનારીઓ પર રહેલી ખાંચોમાં અસ્થાનિક કલિકાઓ (adventitious buds) આવેલી હોય છે.
જ્યારે આ પર્ણો ભીની જમીન પર પડે છે,ત્યારે આ અસ્થાનિક કલિકાઓ નવા છોડમાં વિકસે છે.
તેથી,વિધાન અને કારણ બંને સાચા છે,અને કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી છે.

(N/A) અલિંગી પ્રજનનમાં,એક પિતૃ સંતતિ ઉત્પન્ન કરવા માટે સક્ષમ હોય છે. પરિણામે,ઉત્પન્ન થતી સંતતિ એકબીજાને સમાન હોવાની સાથે સાથે તેમના પિતૃની આબેહૂબ પ્રતિકૃતિ પણ હોય છે.
આ સંતતિઓ જનીનિક રીતે સમાન હોય છે. આવા બાહ્યાકાર અને જનીનિક રીતે સમાન સજીવો માટે 'ક્લોન' (clone) શબ્દ વપરાય છે.
$1.$ દ્વિભાજન (Binary Fission): ઘણા એકકોષી સજીવોમાં,કોષ બે ભાગમાં વિભાજિત થાય છે અને દરેક ભાગ ઝડપથી વૃદ્ધિ પામી પુખ્ત બને છે. ઉદાહરણ: અમીબા,પેરામિશિયમ.
$2.$ કલિકાસર્જન (Budding): યીસ્ટમાં,વિભાજન અસમાન હોય છે અને નાની કલિકાઓ ઉત્પન્ન થાય છે જે શરૂઆતમાં પિતૃકોષ સાથે જોડાયેલી રહે છે. અંતે,તેઓ અલગ થઈને નવા યીસ્ટ સજીવ તરીકે પુખ્ત બને છે. હાઈડ્રામાં,એક ચોક્કસ સ્થાને વારંવાર કોષ વિભાજનને કારણે કલિકા એક ઉપસેલા ભાગ તરીકે વિકસે છે.
$3.$ કોષ્ઠન અને બીજાણુ નિર્માણ (Encystation and Sporulation): પ્રતિકૂળ સંજોગોમાં,અમીબા તેના કૂટપાદોને પાછા ખેંચી લે છે અને પોતાની આસપાસ ત્રિસ્તરીય મજબૂત આવરણ અથવા કોષ્ઠ (cyst)નો સ્ત્રાવ કરે છે. આ ઘટનાને કોષ્ઠન કહે છે. જ્યારે અનુકૂળ પરિસ્થિતિ પાછી આવે છે,ત્યારે કોષ્ઠિત અમીબા બહુભાજન દ્વારા વિભાજન પામે છે અને ઘણા કૂટપાદીય બીજાણુઓ (pseudopodiospores) ઉત્પન્ન કરે છે. કોષ્ઠની દીવાલ તૂટે છે અને બીજાણુઓ આસપાસના માધ્યમમાં મુક્ત થઈને ઘણા અમીબા તરીકે વૃદ્ધિ પામે છે. આને બીજાણુ નિર્માણ કહે છે.

(N/A) પ્રાણીઓ અને અન્ય સરળ સજીવોમાં 'અલિંગી' શબ્દનો સ્પષ્ટ ઉપયોગ થાય છે. જોકે,વનસ્પતિઓમાં 'વાનસ્પતિક પ્રજનન' શબ્દનો વારંવાર ઉપયોગ થાય છે.
વનસ્પતિઓમાં વાનસ્પતિક રચનાઓ જેવી કે ભૂસ્તારી (runners),ગાંઠામૂળી (rhizomes),અધોભૂસ્તારી (suckers),ગ્રંથિલ (tubers),ભૂસ્તારિકા (offsets) અને કંદ (bulbs) નવી સંતતિ ઉત્પન્ન કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. આ રચનાઓને વાનસ્પતિક પ્રસર્જકો (Vegetative Propagules) કહેવામાં આવે છે.
આ રચનાઓના સર્જનમાં બે પિતૃઓ ભાગ લેતા નથી,તેથી આ પ્રક્રિયા અલિંગી છે.
અવખંડન (Fragmentation): કેટલાક સજીવોમાં સજીવ દેહ અલગ ભાગો કે ટુકડાઓમાં તૂટી જાય છે અને દરેક ટુકડો પુખ્ત સજીવમાં વિકસે છે. ઉદાહરણ: $Hydra$,$Planaria$. આ પણ અલિંગી પ્રજનનનો એક પ્રકાર છે જેને અવખંડન કહે છે.

(A) જળકુંભી $(Eichhornia \text{ } crassipes)$ એ સ્થગિત પાણીમાં ઊગતી સૌથી વધુ અતિક્રમણ પામતી નીંદણ પૈકીની એક છે.
તે પાણીમાંથી ઓક્સિજન $(O_2)$ દૂર કરે છે, જેના કારણે માછલીઓ મૃત્યુ પામે છે.
આ વનસ્પતિને ભારતમાં તેના સુંદર પુષ્પો અને પર્ણના આકારને કારણે લાવવામાં આવી હતી.
આ વનસ્પતિ વાનસ્પતિક પ્રજનન દ્વારા ખૂબ જ ઝડપથી (phenomenal rate) પાણીની સપાટી પર ફેલાઈ જાય છે, જેનાથી છૂટકારો મેળવવો ખૂબ જ મુશ્કેલ છે.

(D) વિવિધ વનસ્પતિઓમાં કલિકાઓ દ્વારા વાનસ્પતિક પ્રજનન થાય છે.
બટાટાના ગ્રંથિલ પરની કલિકાઓને 'આંખ' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
કેળાં અને આદુમાં,ગાંઠામૂળી (rhizomes) માં ગાંઠો હોય છે જેમાંથી નવા છોડ ઉદ્દભવે છે.
જ્યારે આ ગાંઠો ભીની જમીન કે પાણીના સંપર્કમાં આવે છે,ત્યારે તે મૂળ અને નવા પ્રરોહ વિકસાવે છે.
તે જ રીતે,પાનફૂટી (Bryophyllum) માં,પર્ણની કિનારીએ રહેલી ખાંચોમાંથી અસ્થાનિક કલિકાઓ ઉદ્દભવે છે.
વાનસ્પતિક પ્રજનન દ્વારા નવા છોડ ઉત્પન્ન કરવાની આ ક્ષમતાનો ઉપયોગ માળીઓ અને ખેડૂતો દ્વારા વનસ્પતિઓના વ્યાપારિક પ્રસર્જન માટે વ્યાપકપણે કરવામાં આવે છે.

(N/A) બટાટા,શેરડી,કેળાં,આદુ અને ડહાલિયા જેવી વનસ્પતિઓમાં વાનસ્પતિક પ્રજનન રૂપાંતરિત પ્રકાંડ દ્વારા થાય છે.
$1$. બટાટા: બટાટાના ગ્રંથિલ પરની 'આંખો' એ કક્ષકલિકાઓ છે,જેમાંથી નવા છોડ ઉદ્ભવે છે.
$2$. આદુ અને કેળાં: આ વનસ્પતિઓ ગાંઠામૂળી (rhizomes) દ્વારા પ્રજનન કરે છે,જેમાં રૂપાંતરિત પ્રકાંડ પર રહેલી ગાંઠો (nodes) માંથી નવા પ્રરોહ ઉદ્ભવે છે.
$3$. શેરડી: શેરડીમાં ગાંઠો ધરાવતા પ્રકાંડના ટુકડાઓ દ્વારા પ્રજનન થાય છે.
$4$. ડહાલિયા: ડહાલિયામાં ગ્રંથિલમય મૂળ (tuberous roots) દ્વારા પ્રજનન થાય છે.
જ્યારે આ ગાંઠો ભીની જમીન કે પાણીના સંપર્કમાં આવે છે,ત્યારે તે મૂળ અને નવા છોડ વિકસાવે છે. વાનસ્પતિક ભાગોમાંથી નવા છોડ ઉત્પન્ન કરવાની આ ક્ષમતાનો ઉપયોગ માળીઓ અને ખેડૂતો દ્વારા વ્યાપારિક ધોરણે વનસ્પતિઓના ઉછેર અને પ્રસર્જન માટે કરવામાં આવે છે.