Asexual reproduction/Vegetative propagation Questions in Gujarati

(D) વનસ્પતિ વાયરસ ખેતીમાં વપરાતા વિવિધ વાનસ્પતિક પ્રજનન ભાગો દ્વારા ફેલાઈ શકે છે.
કંદ,પ્રકાંડ અને કલમ એ વાનસ્પતિક પ્રજનનની સામાન્ય પદ્ધતિઓ છે.
જો પિતૃ છોડ વાયરસથી સંક્રમિત હોય,તો આ વાનસ્પતિક ભાગો દ્વારા વાયરસ નવા છોડમાં ફેલાય છે.
તેથી,આપેલી તમામ પદ્ધતિઓ વાયરસના સંક્રમણ માટે જવાબદાર છે.

(C) કુલ સમય $3$ કલાક છે,જે $3 \times 60 = 180$ મિનિટ જેટલો થાય છે.
પેઢીઓની સંખ્યા $(n)$ કુલ સમયને એક વિભાજન માટે લાગતા સમય વડે ભાગીને મેળવી શકાય છે: $n = 180 / 20 = 9$ પેઢીઓ.
$n$ પેઢીઓ પછી ઉત્પન્ન થતા બેક્ટેરિયાની સંખ્યા $2^n$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે.
તેથી,બેક્ટેરિયાની સંખ્યા = $2^9 = 512$.

(B) બેક્ટેરિયા દ્વિભાજન (binary fission) દ્વારા પ્રજનન કરે છે,જેમાં દરેક પેઢીમાં એક કોષ બે સંતતિ કોષોમાં વિભાજિત થાય છે.
ધારો કે $n$ એ પેઢીઓની સંખ્યા છે.
$n$ પેઢીઓ પછી ઉત્પન્ન થતા કોષોની સંખ્યા $N = 2^n$ સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $N$ એ કોષોની કુલ સંખ્યા છે.
અહીં $N = 1024$ આપેલ છે,તેથી $2^n = 1024$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $1024 = 2^{10}$,તેથી $n = 10$.
આમ,$1024$ કોષો ઉત્પન્ન કરવા માટે $10$ પેઢીઓની જરૂર પડે છે.

(A) $Plasmodium$ માં દ્વિભાજનને બદલે બહુભાજન (multiple fission) જોવા મળે છે.
$Plasmodium$ માં પિતૃકોષ એકસાથે અનેક બાળકોષોમાં વિભાજિત થાય છે.
$Amoeba$,$Euglena$ અને $Paramecium$ સામાન્ય રીતે અનુકૂળ પરિસ્થિતિમાં દ્વિભાજન દ્વારા પ્રજનન કરે છે.

(C) યીસ્ટ $(Saccharomyces \text{ } cerevisiae)$ માં, કલિકાસર્જન એ અલિંગી પ્રજનનનો એક પ્રકાર છે.
જ્યારે કલિકા બને છે, ત્યારે પિતૃ કોષથી બાળ કોષ (કલિકા) ને અલગ કરવા માટે એક પ્રાથમિક પટલ (primary septum) નું સંશ્લેષણ થાય છે.
આ પ્રાથમિક પટલ મુખ્યત્વે કાઈટીનનું બનેલું હોય છે, જે અલગ થવાની પ્રક્રિયા દરમિયાન માળખાકીય મજબૂતી પ્રદાન કરે છે.
પ્રાથમિક પટલ બન્યા પછી, કોષ દીવાલનું નિર્માણ પૂર્ણ કરવા માટે પ્રાથમિક પટલની બંને બાજુએ ગ્લુકન્સ અને મેનન્સથી બનેલા ગૌણ પટલ (secondary septa) જમા થાય છે.

(B) કલિકાસર્જન એ ઈસ્ટ ($Saccharomyces$ $cerevisiae$) માં જોવા મળતી અલિંગી પ્રજનનની એક પદ્ધતિ છે.
આ પ્રક્રિયા દરમિયાન,પિતૃ કોષ પર એક નાનો ઉપસેલો ભાગ બને છે જેને કલિકા કહેવાય છે.
પિતૃ કોષનું કોષકેન્દ્ર સમભાજન પામે છે અને બે બાળ કોષકેન્દ્રમાં વિભાજિત થાય છે.
આમાંથી એક બાળ કોષકેન્દ્ર કલિકામાં સ્થળાંતરિત થાય છે.
ત્યારબાદ,કોષરસનું અસમાન વિભાજન થાય છે,જેમાં કલિકાને પિતૃ કોષની સરખામણીમાં ઓછો કોષરસ પ્રાપ્ત થાય છે.
તેથી,ઈસ્ટમાં કલિકાસર્જનની લાક્ષણિકતા કોષરસનું અસમાન વિભાજન છે.

(B) $Zoospore$ (ચલબીજાણુ) એ એક પ્રચલિત,કશાધારી અલિંગી બીજાણુ છે જે અમુક લીલ અને ફૂગ દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે.
આ બીજાણુઓ $Zoosporangium$ (ચલબીજાણુધાની) નામની વિશિષ્ટ રચનામાં બને છે.
માતૃકોષ $(Zoosporangium)$ તૂટવાથી,આ ચલબીજાણુઓ મુક્ત થાય છે અને નવા સજીવોમાં પરિણમે છે.
ઉદાહરણ તરીકે $Ulothrix$ અને $Oedogonium$ નો સમાવેશ થાય છે.

(D) વાનસ્પતિક પ્રજનન એ ઘણી નિમ્ન કક્ષાની વનસ્પતિઓ અને ફૂગમાં અલિંગી પ્રજનનની એક સામાન્ય પદ્ધતિ છે.
$1$. લીલ અવખંડન દ્વારા વાનસ્પતિક પ્રજનન કરે છે.
$2$. ફૂગ અવખંડન,કલિકાસર્જન અથવા ભાજન દ્વારા વાનસ્પતિક પ્રજનન કરે છે.
$3$. દ્વિઅંગીઓ (જેમ કે મોસ) અવખંડન અને જેમા (gemmae) જેવી વિશિષ્ટ રચનાઓના નિર્માણ દ્વારા વાનસ્પતિક પ્રજનન કરે છે.
તેથી,અનુકૂળ પરિસ્થિતિઓમાં ઉપરોક્ત તમામ જૂથો વાનસ્પતિક પ્રજનન દર્શાવે છે.

(A) જેમ્યુલ એ આંતરિક અલિંગી પ્રજનન એકમો છે જે તમામ મીઠા પાણીના અને કેટલાક દરિયાઈ વાદળીમાં જોવા મળે છે.
તેઓ આંતરિક કલિકાઓ તરીકે રચાય છે જે પ્રતિકૂળ પર્યાવરણીય પરિસ્થિતિઓ દરમિયાન સજીવને જીવંત રાખવામાં મદદ કરે છે.
જ્યારે પરિસ્થિતિ અનુકૂળ બને છે,ત્યારે જેમ્યુલ અંકુરિત થઈને નવા વાદળી બનાવે છે.

(B) કલિકાસર્જન એ અલિંગી પ્રજનનનો એક પ્રકાર છે જેમાં એક ચોક્કસ સ્થાને કોષ વિભાજનને કારણે નવા સજીવનો વિકાસ થાય છે.
$Hydra$ માં,કલિકા એક નવા સજીવમાં વિકસે છે અને અંતે પિતૃ શરીરથી અલગ થઈ જાય છે.
વાદળી (Sponges) માં પણ કલિકાસર્જન એ અલિંગી પ્રજનનની સામાન્ય પદ્ધતિ છે,જેમાં ઘણીવાર આંતરિક કલિકાઓ જેને 'gemmules' કહેવાય છે અથવા બાહ્ય કલિકાઓનો સમાવેશ થાય છે.
તારામાછલી મુખ્યત્વે અવખંડન (fragmentation) અથવા લિંગી પ્રજનન દ્વારા પ્રજનન કરે છે,અને પટ્ટીકૃમિ ઉભયલિંગી સજીવો છે જે સામાન્ય રીતે લિંગી પ્રજનન કરે છે.
તેથી,$Hydra$ અને વાદળી (Sponges) એ સાચો જવાબ છે.

(B) $Hydra$ માં પુનઃજનન (regeneration) ની અદભૂત શક્તિ હોય છે,જે ગુમાવેલા પેશીઓને બદલવાની અથવા સમગ્ર શરીરના ભાગોને ફરીથી ઉગાડવાની ક્ષમતા છે. જો જીવંત $Hydra$ ને બે કે તેથી વધુ નાના ટુકડાઓમાં કાપવામાં આવે,તો દરેક ટુકડો નવા,સંપૂર્ણ સજીવમાં વિકસિત થવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.

(B) $Hydra$ માં અલિંગી પ્રજનન કલિકાસર્જન દ્વારા થાય છે. જ્યારે ઘણી બધી કલિકાઓ ઉત્પન્ન થાય છે,ત્યારે તે એક ચોક્કસ ક્રમમાં વિકસે છે. સૌથી જૂની કલિકા તલસ્થ અથવા અભિમુખ (aboral) છેડા તરફ આવેલી હોય છે,જ્યારે નવી કલિકાઓ મુખ પ્રદેશ તરફ ક્રમશઃ બને છે. આનું કારણ એ છે કે વૃદ્ધિ પામતો વિસ્તાર મુખ પ્રદેશની નજીક હોય છે,અને જેમ શરીર વધે છે,તેમ જૂની કલિકાઓ અભિમુખ પ્રદેશ તરફ ધકેલાય છે.

(A) $Hydra$ એ મીઠા પાણીનું સજીવ છે જે મુખ્યત્વે કલિકાસર્જન (Budding) તરીકે ઓળખાતી પ્રક્રિયા દ્વારા અલિંગી પ્રજનન કરે છે. આ પ્રક્રિયામાં,પિતૃ શરીર પર ચોક્કસ સ્થાને કોષોના વારંવાર વિભાજનને કારણે એક નાનો ઉપસેલો ભાગ વિકસે છે જેને કલિકા (Bud) કહેવામાં આવે છે. આ કલિકા વૃદ્ધિ પામે છે,તેમાં સ્પર્શકો (tentacles) વિકસે છે અને અંતે તે પિતૃ શરીરથી અલગ થઈને એક નવો,સ્વતંત્ર સજીવ બને છે.

(B) જ્યારે $Hydra$ ને બે ટુકડાઓમાં કાપવામાં આવે છે,ત્યારે તે પુનઃસર્જનની ઉચ્ચ ક્ષમતા દર્શાવે છે. દરેક ટુકડો તેની મૂળ ધ્રુવીયતા (polarity) ના આધારે ગુમ થયેલા ભાગોનું પુનઃસર્જન કરે છે. દરેક ટુકડામાં નીચેની તરફ તલસ્થ ચકતી (basal disc) અને ઉપરની તરફ મુખ,હાઈપોસ્ટોમ અને સ્પર્શકોનો વિકાસ થાય છે,જેનાથી સંપૂર્ણ સજીવનું પુનઃનિર્માણ થાય છે.

(C) કલિકાસર્જન એ અલિંગી પ્રજનનનો એક પ્રકાર છે જેમાં કોષ વિભાજનને કારણે એક ચોક્કસ સ્થાનેથી નવા સજીવનો વિકાસ થાય છે.
$Hydra$ (હાઈડ્રા) માં,કોષો એક ચોક્કસ સ્થાને ઝડપથી વિભાજન પામે છે અને કલિકા તરીકે ઓળખાતી વૃદ્ધિ વિકસાવે છે.
આ કલિકાઓ નાના સજીવોમાં વિકસે છે અને જ્યારે સંપૂર્ણ પરિપક્વ થાય છે,ત્યારે તે પિતૃ શરીરથી અલગ થઈને નવા સ્વતંત્ર સજીવો બને છે.
$Amoeba$ (અમીબા) અને $Paramecium$ (પેરામીશિયમ) સામાન્ય રીતે દ્વિભાજન દ્વારા પ્રજનન કરે છે,જ્યારે $Plasmodium$ (પ્લાઝમોડિયમ) બહુભાજન દ્વારા પ્રજનન કરે છે.

(B) શક્કરિયા $(Ipomoea \text{ } batatas)$ તેના મૂળ દ્વારા વનસ્પતિક પ્રજનન દર્શાવે છે.
આને અસ્થાનિક મૂળ કહેવામાં આવે છે, જે ખોરાકનો સંગ્રહ કરે છે અને અસ્થાનિક કલિકાઓ વિકસાવે છે.
જ્યારે આ મૂળને જમીનમાં રોપવામાં આવે છે, ત્યારે અસ્થાનિક કલિકાઓ ફૂટીને નવા છોડ બનાવે છે.
તેની સામે, બટાટા $(Solanum \text{ } tuberosum)$ માં પ્રકાંડ કંદનો ઉપયોગ થાય છે, જ્યારે આદુ $(Zingiber \text{ } officinale)$ અને ડુંગળી $(Allium \text{ } cepa)$ માં અનુક્રમે પ્રકાંડના રૂપાંતરણો જેવા કે અધોભૂસ્તારી પ્રકાંડ અને વજ્રકંદનો ઉપયોગ થાય છે.

(A) $Bulbils$ (કલિકાઓ) એ માંસલ વનસ્પતિક કલિકાઓ છે જે ખોરાકનો સંગ્રહ કરે છે અને વનસ્પતિક પ્રજનનમાં ભાગ લે છે.
$Agave$ (અગેવ) માં,$bulbils$ પુષ્પવિન્યાસ પર જોડાયેલા હોય ત્યારે જ અંકુરિત થાય છે,જેને $vivipary$ (અપત્યપ્રસવ) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(A) નવા કેળાના છોડ પ્રકાંડકંદ (Rhizome) તરીકે ઓળખાતા વિશિષ્ટ ભૂગર્ભીય પ્રકાંડના રૂપાંતરણમાંથી વિકસે છે.
ચોક્કસ રીતે કહીએ તો,કેળાનો છોડ વાનસ્પતિક પ્રજનન દ્વારા એક પ્રકારના પ્રકાંડકંદ દ્વારા પ્રજનન કરે છે જે ઊભી દિશામાં વૃદ્ધિ પામે છે,જેને ઘણીવાર રૂટસ્ટોક અથવા સકર (sucker) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(C) ભૂસ્તારિકા (Offset) એ એક આંતરગાંઠ જેટલી લાંબી,જાડી અને ટૂંકી ભૂસ્તારી છે.
તે સામાન્ય રીતે જમીન કે પાણીની સપાટી પર ઉગતી રોઝેટ (ગુલાબવત) વનસ્પતિઓમાં પર્ણના કક્ષમાંથી ઉદ્ભવે છે.
તેના ઉદાહરણોમાં જળ-લેટીસ $(Pistia)$ અને જળકુંભી $(Eichhornia)$ નો સમાવેશ થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $(C)$ છે.

(C) બલ્બિલ એ એક વિશિષ્ટ વાનસ્પતિક અથવા પુષ્પીય કલિકા છે જે ફૂલીને માંસલ બને છે.
તે વાનસ્પતિક પ્રજનનનું એક સાધન છે.
જ્યારે તે પિતૃ છોડથી અલગ થાય છે,ત્યારે તે નવા સ્વતંત્ર છોડમાં વિકસે છે.
ઉદાહરણોમાં $Agave$ અને $Oxalis$ નો સમાવેશ થાય છે.

(B) કેટલીક વનસ્પતિઓમાં વાનસ્પતિક પ્રજનન પર્ણ પર ઉદ્ભવતી પર્ણીય કલિકાઓ (epiphyllous buds) દ્વારા થાય છે.
આવા પર્ણોને પ્રજનનકારી પર્ણો કહેવામાં આવે છે. ઉદાહરણ તરીકે,$Bryophyllum$.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે.
ભૂસ્તારિકા $(Offset)$ એ જલીય વનસ્પતિઓમાં જોવા મળતી વાનસ્પતિક પ્રજનન રચનાનો એક પ્રકાર છે.
તે ટૂંકી આંતરગાંઠ ધરાવતી પાર્શ્વ શાખા છે જે આડી વૃદ્ધિ પામે છે.
તે ગાંઠ પર પાંદડાઓનો નવો સમૂહ અને મૂળનો ગુચ્છો ઉત્પન્ન કરે છે,જે અંતે નવી વનસ્પતિ બનાવે છે.
$Eichhornia$ $(Water\, hyacinth)$ એ ભૂસ્તારિકા દ્વારા પ્રજનન કરતી વનસ્પતિનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.

(C) જ્યારે વાનસ્પતિક પ્રજનન માટે પ્રકાંડની કલમો રોપવામાં આવે છે,ત્યારે તેમની પાસે જમીનમાંથી પૂરતું પાણી શોષવા માટે વિકસિત મૂળતંત્ર હોતું નથી.
પર્ણો બાષ્પોત્સર્જન માટેના મુખ્ય સ્થાનો છે,જે એક એવી પ્રક્રિયા છે જેમાં પાણી વરાળ સ્વરૂપે ગુમાવાય છે.
કેટલાક પર્ણો દૂર કરવાથી,બાષ્પોત્સર્જન માટે ઉપલબ્ધ કુલ સપાટીનું ક્ષેત્રફળ ઘટે છે.
આનાથી પાણીનો વ્યય ઘટાડવામાં મદદ મળે છે,જેનાથી કલમ નવા મૂળતંત્રને સ્થાપિત કરે તે પહેલાં તે કરમાઈ જતી કે સુકાઈ જતી અટકે છે.

(B) $Bryophyllum$ માં વાનસ્પતિક પ્રજનન પર્ણો દ્વારા થાય છે.
આ પર્ણોની કિનારીઓ પર આવેલી ખાંચોમાં અસ્થાનિક કલિકાઓ (adventitious buds) હોય છે.
જ્યારે આ પર્ણના ટુકડાઓ ભેજવાળી જમીનના સંપર્કમાં આવે છે,ત્યારે આ કલિકાઓ નવા છોડમાં વિકસે છે.
તેથી,નવા છોડના નિર્માણ માટે કલિકાઓ જવાબદાર છે.

(B) જે છોડ આનુવંશિક રીતે માતૃ છોડ સમાન હોય છે તેને ક્લોન (clones) કહેવામાં આવે છે.
કાંડ કલમ જેવી વાનસ્પતિક પ્રજનન પદ્ધતિઓમાં સમભાજન (mitosis) થાય છે,જે સુનિશ્ચિત કરે છે કે સંતતિ આનુવંશિક રીતે માતૃ છોડને સમાન હોય.
તેનાથી વિપરીત,બીજ લિંગી પ્રજનન દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે,જેમાં અર્ધીકરણ (meiosis) અને ફલન થાય છે,જેના પરિણામે સંતતિમાં આનુવંશિક ભિન્નતા જોવા મળે છે.
તેથી,માતૃ છોડ જેવા સમાન છોડ ફક્ત કાંડ કલમ જેવી વાનસ્પતિક પ્રજનન પદ્ધતિઓ દ્વારા જ મેળવી શકાય છે.

(C) ક્લોન એટલે બાહ્યાકાર અને જનીનિક રીતે સમાન વ્યક્તિઓનો સમૂહ.
વાનસ્પતિક પ્રજનન એ અલિંગી પ્રજનનનો એક પ્રકાર છે જેમાં પિતૃ વનસ્પતિના વાનસ્પતિક ભાગો જેવા કે કંદ,વજ્રકંદ,ગ્રંથિલ (દા.ત. બટાટા) અથવા ભૂસ્તારી દ્વારા નવી વનસ્પતિઓ ઉત્પન્ન થાય છે.
આ પ્રક્રિયામાં સમભાજન થાય છે અને કોઈ જનીનિક પુનઃસંયોજન થતું નથી,તેથી સંતતિઓ પિતૃના ક્લોન હોય છે.

(C) સાચો જવાબ છે. વાવણી એ જમીનમાં બીજ રોપવાની પ્રક્રિયા છે,જે લિંગી પ્રજનન સાથે સંકળાયેલી પદ્ધતિ છે,વાનસ્પતિક પ્રજનન સાથે નહીં. વાનસ્પતિક પ્રજનનમાં બીજની સંડોવણી વગર મૂળ,પ્રકાંડ કે પર્ણ જેવા વાનસ્પતિક ભાગોમાંથી નવા છોડનું નિર્માણ થાય છે.

(C) આનુવંશિક રીતે સમાન સંતતિ,જેને ક્લોન્સ (clones) પણ કહેવામાં આવે છે,તે અલિંગી પ્રજનન દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે. અલિંગી પ્રજનનમાં,એક જ પિતૃ સજીવ જન્યુઓના જોડાણ કે અર્ધીકરણની પ્રક્રિયા વગર સંતતિ ઉત્પન્ન કરે છે. આ પ્રક્રિયામાં કોઈ આનુવંશિક પુનઃસંયોજન કે ભિન્નતા જોવા મળતી નથી,તેથી સંતતિ તેના પિતૃ સજીવને આનુવંશિક રીતે સંપૂર્ણ સમાન હોય છે.

(A) લેયરિંગ એ વાનસ્પતિક પ્રજનનની એક પદ્ધતિ છે જેમાં છોડની એક શાખાને જમીન તરફ વાળીને માટીથી ઢાંકવામાં આવે છે જેથી મૂળનો વિકાસ થઈ શકે.
$Jasmine$ (જુઈ) એ માઉન્ડ લેયરિંગનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે,જેમાં નીચેની શાખાઓને માટીથી ઢાંકીને અસ્થાનિક મૂળ વિકસાવવામાં આવે છે.
જોકે અન્ય છોડને કલમ અથવા ગ્રાફ્ટિંગ દ્વારા ઉગાડી શકાય છે,પરંતુ વનસ્પતિશાસ્ત્રના અભ્યાસમાં લેયરિંગ પદ્ધતિ ખાસ કરીને $Jasmine$ સાથે સંકળાયેલી છે.

(C) સાચો જવાબ $(C)$ વોકિંગ ફર્ન $(Adiantum \, caudatum)$ છે.
$Adiantum \, caudatum$ માં,જ્યારે પર્ણના અગ્રભાગ જમીનના સંપર્કમાં આવે છે,ત્યારે ત્યાં અસ્થાનિક કલિકાઓ (adventitious buds) વિકસે છે.
આ કલિકાઓ નવા છોડમાં પરિણમે છે,જેના દ્વારા વનસ્પતિ તેના પર્ણના અગ્રભાગ દ્વારા વાનસ્પતિક પ્રજનન કરે છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
$Bryophyllum$ (પાનફૂટી) વનસ્પતિ તેના પર્ણની કિનારીઓ પર અસ્થાનિક કલિકાઓ ઉત્પન્ન કરે છે.
આ કલિકાઓને 'પર્ણીય અસ્થાનિક કલિકાઓ' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
જ્યારે આ કલિકાઓ પર્ણથી અલગ થઈને જમીન પર પડે છે,ત્યારે તે નવા છોડમાં વિકસે છે.
આ વાનસ્પતિક પ્રજનનનો એક વિશિષ્ટ પ્રકાર છે.

(A) પર્ણ દ્વારા વાનસ્પતિક પ્રજનન ત્યારે થાય છે જ્યારે પર્ણની કિનારીઓ કે સપાટી પર અસ્થાનિક કલિકાઓ વિકસે છે.
$Bryophyllum$ (પાનાફૂટી) માં,પર્ણની કિનારીઓ પર ખાંચાઓ હોય છે જ્યાં પર્ણીય કલિકાઓ (અસ્થાનિક કલિકાઓ) વિકસે છે. જ્યારે આ પર્ણો ભીની જમીન પર પડે છે,ત્યારે આ કલિકાઓ નવા છોડમાં પરિણમે છે.
તે જ રીતે,$Kalanchoe$ પણ પર્ણ કલિકાઓ દ્વારા વાનસ્પતિક પ્રજનન કરે છે.
તેથી,સાચી જોડી $Bryophyllum$ અને $Kalanchoe$ છે.

(A) પાર્થિનોજેનેસિસ એ અલિંગી પ્રજનનનો એક પ્રકાર છે જેમાં ફલન વગર અંડકોષમાંથી ભ્રૂણનો વિકાસ થાય છે.
આ પ્રક્રિયામાં,ફલનની પ્રક્રિયા વિના એક જ જન્યુમાંથી સજીવનો વિકાસ થાય છે.
તેથી,તેને અલિંગી પ્રજનન હેઠળ વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(A) વાનસ્પતિક પ્રજનન એ અલિંગી પ્રજનનનો એક પ્રકાર છે જેમાં પિતૃ વનસ્પતિના વાનસ્પતિક ભાગોમાંથી નવા છોડ ઉત્પન્ન થાય છે.
તેમાં માત્ર સમભાજન (mitotic cell division) દ્વારા કોષવિભાજન થતું હોવાથી,જનીનોનું પુનઃસંયોજન કે અલગીકરણ થતું નથી.
તેથી,વાનસ્પતિક પ્રજનનનું સૌથી મહત્વનું મૂલ્ય એ છે કે તે પિતૃ સાથે આનુવંશિક રીતે સમાન વ્યક્તિઓની મોટી વસ્તી ઉત્પન્ન કરે છે,જેને ઘણીવાર ક્લોન્સ (clones) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(B) અલિંગી પ્રજનન એ પ્રજનનની એવી પદ્ધતિ છે જેમાં એક જ પિતૃ જન્યુઓના નિર્માણ કે જોડાણ વગર સંતતિ ઉત્પન્ન કરે છે.
આ પ્રક્રિયા મુખ્યત્વે નિમ્ન કક્ષાના સજીવોમાં જોવા મળે છે,જેમ કે એકકોષી સજીવો (દા.ત.,$Amoeba$,$Bacteria$) અને કેટલાક સરળ બહુકોષી પ્રાણીઓ (દા.ત.,$Hydra$,$Sponges$).
તેથી,સાચો વિકલ્પ $(b)$ છે.

(D) જેમ્યુલ નિર્માણ એ વાદળી (Porifera) માં જોવા મળતી અલિંગી પ્રજનનની એક વિશિષ્ટ પદ્ધતિ છે.
આ આંતરિક કલિકાઓ છે જે અસ્તિત્વ ટકાવી રાખતી રચનાઓ તરીકે કાર્ય કરે છે,જે સજીવને પ્રતિકૂળ પર્યાવરણીય પરિસ્થિતિઓમાં જીવંત રહેવામાં મદદ કરે છે.
જ્યારે પરિસ્થિતિ અનુકૂળ બને છે,ત્યારે જેમ્યુલ્સ અંકુરિત થઈને નવા વાદળી સજીવો બનાવે છે.
તેથી,તે અલિંગી પ્રજનનનો એક પ્રકાર છે.

(B) અલિંગી પ્રજનન દ્વારા આનુવંશિક રીતે સમાન સંતતિ ઉત્પન્ન થાય છે.
અલિંગી પ્રજનનમાં,એક પિતૃ સંતતિ ઉત્પન્ન કરે છે જે આનુવંશિક અને બાહ્યાકાર રીતે તેમના જેવા જ હોય છે,જેને ક્લોન (clones) કહેવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયામાં સમભાજન (mitosis) સામેલ છે,જે સુનિશ્ચિત કરે છે કે આનુવંશિક દ્રવ્યનું પ્રતિકૃતિ થાય અને અર્ધીકરણ સાથે સંકળાયેલ પુનઃસંયોજન કે વિશ્લેષણ વગર સમાન રીતે બાળ કોષોમાં વહેંચાય.

(A) વાનસ્પતિક પ્રજનન એ વનસ્પતિઓમાં અલિંગી પ્રજનનનો એક પ્રકાર છે,જેમાં ફલન કે બીજ નિર્માણની પ્રક્રિયા વગર મૂળ,પ્રકાંડ કે પર્ણ જેવા વાનસ્પતિક ભાગોમાંથી નવા સજીવો ઉત્પન્ન થાય છે.
વાનસ્પતિક પ્રજનન એ અલિંગી પ્રજનનનું સ્વરૂપ હોવાથી,તેમાં જન્યુઓનું જોડાણ (ફલન) થતું નથી.
તેથી,સાચો જવાબ $A$ છે.

(B) ક્લોન એટલે બાહ્યાકાર અને જનીનિક રીતે સમાન સજીવોનો સમૂહ.
અલિંગી પ્રજનનમાં માત્ર એક જ પિતૃ ભાગ લે છે અને તેમાં અર્ધીકરણ કે ફલનની પ્રક્રિયા થતી નથી,તેથી ઉત્પન્ન થતી સંતતિ તેના પિતૃને જનીનિક રીતે આબેહૂબ સમાન હોય છે.
તેઓ જનીનિક રીતે સમાન હોવાથી,તેઓ પિતૃની સાપેક્ષમાં તમામ જનીનો માટે સમયુગ્મી (Homozygote) હોય છે.
તેથી,ક્લોન એ અલિંગી પ્રજનન દ્વારા ઉત્પન્ન થયેલ સમયુગ્મી સજીવ છે.

(A) અસંયોગીજનન એ અલિંગી પ્રજનનનો એક પ્રકાર છે જેમાં અફલિત અંડકોષમાંથી ગર્ભનો વિકાસ થાય છે.
$Apis$ $mellifera$ (મધમાખી) માં,રાણી માખી અફલિત ઈંડા મૂકે છે જે અસંયોગીજનનની પ્રક્રિયા દ્વારા એકકીય નર (ડ્રોન) માં વિકસે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(B) વાનસ્પતિક પ્રજનન એ વનસ્પતિઓમાં અલિંગી પ્રજનનની એક પદ્ધતિ છે.
તેમાં સમભાજન (mitosis) થતું હોવાથી,ઉત્પન્ન થતી સંતતિ આનુવંશિક રીતે પિતૃ વનસ્પતિને સમાન હોય છે.
આ પદ્ધતિ દ્વારા પિતૃ વનસ્પતિના વિશિષ્ટ આનુવંશિક લક્ષણો (ઈચ્છનીય ગુણધર્મો) કોઈપણ ફેરફાર વગર સંતતિમાં જળવાઈ રહે છે.
તેની સામે,લિંગી પ્રજનન (બીજ દ્વારા) માં અર્ધીકરણ અને ફલન થાય છે,જે આનુવંશિક પુનઃસંયોજન અને વિવિધતા લાવે છે.

(B) બહુકોષીય ફૂગ,તંતુમય લીલ અને મોસના પ્રતંતુ (protonema) માં વિખંડન (fragmentation) દ્વારા પ્રજનન કરવાની ક્ષમતા સામાન્ય છે.
વિખંડનમાં,સજીવના શરીરના ટુકડા થાય છે અને દરેક ટુકડો નવા સજીવ તરીકે વિકાસ પામે છે.
આ સજીવોના આ વિશિષ્ટ જૂથોમાં અલિંગી પ્રજનનની આ એક સામાન્ય પદ્ધતિ છે.

(A) અનિષેકજનન એ અલિંગી પ્રજનનનો એક પ્રકાર છે જેમાં ગર્ભનો વિકાસ ફલન વગરના ઈંડામાંથી થાય છે.
આ પ્રક્રિયા મધમાખી,રોટિફર્સ અને કેટલીક ગરોળી જેવા સજીવોમાં જોવા મળે છે.
અનિષેક ફળ એ વનસ્પતિઓમાં ફલન વગર ફળના વિકાસને દર્શાવે છે.
અસંગત જનન એ વનસ્પતિઓમાં જોવા મળતી અલિંગી પ્રજનનની પદ્ધતિ છે જે લિંગી પ્રજનનની નકલ કરે છે.
ઉભય ફલન એટલે નર અને માદા જન્યુઓનું જોડાણ.

(A) જનીનિક ક્લોન એટલે એવા સજીવ કે કોષ જે તેના પિતૃ સાથે જનીનિક રીતે સમાન હોય.
વનસ્પતિના સંદર્ભમાં,ક્લોન અલિંગી પ્રજનન (જેમ કે વાનસ્પતિક પ્રજનન,પેશી સંવર્ધન અથવા અસંયોગીજનન) દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે.
અલિંગી પ્રજનનમાં માત્ર સમભાજન થાય છે અને જન્યુઓનું જોડાણ થતું નથી,તેથી સંતતિ તેના પિતૃ સાથે જનીનિક રીતે સમાન હોય છે,જે તેમને ક્લોન બનાવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(A) પર્ણ દ્વારા વાનસ્પતિક પ્રજનન ત્યારે થાય છે જ્યારે પર્ણની કિનારીઓ અથવા સપાટી પર અસ્થાનિક કલિકાઓનો વિકાસ થાય છે.
$Bryophyllum$ (પાનાફૂટી) અને $Kalanchoe$ માં,પર્ણની કિનારીઓ પર ખાંચો હોય છે જ્યાં અસ્થાનિક કલિકાઓ ઉત્પન્ન થાય છે.
જ્યારે આ પર્ણો ભીની જમીન પર પડે છે,ત્યારે આ કલિકાઓ નવા છોડમાં વિકસે છે.
તેથી,સાચી જોડી $Bryophyllum$ અને $Kalanchoe$ છે.

(NONE) આપેલા વિકલ્પોમાં,'વોટર હાયસિન્થ - ભૂસ્તારિકા' સાચું છે કારણ કે તે ભૂસ્તારિકા દ્વારા વાનસ્પતિક પ્રજનન કરે છે. 'ઘાસ - ભૂસ્તારી' સાચું છે કારણ કે તે ભૂસ્તારી દ્વારા ફેલાય છે. 'પાનફૂટી - પર્ણ કલિકા' સાચું છે કારણ કે તે પર્ણની કિનારી પર અસ્થાનિક કલિકાઓ ઉત્પન્ન કરે છે. 'રામબાણ (Agave) - બુલ્બિલ્સ' પણ સાચું છે. સામાન્ય રીતે આ તમામ ઉદાહરણો $NCERT$ મુજબ વાનસ્પતિક પ્રજનનના સાચા પ્રકારો છે.

(A) $Pistia$ (જળશિંબડી) અને $Eichhornia$ (જળકુંભી) માં વાનસ્પતિક પ્રજનન $Offset$ (ભૂસ્તારીકા) નામની વિશિષ્ટ રચના દ્વારા થાય છે.
$Offset$ એ ટૂંકી આંતરગાંઠ ધરાવતી પાર્શ્વ શાખા છે,અને દરેક ગાંઠ પર પર્ણોનો ગુચ્છ અને મૂળનો સમૂહ જોવા મળે છે.
આ રચના વનસ્પતિને પાણીની સપાટી પર ઝડપથી ફેલાવવામાં મદદ કરે છે.

(B) વાનસ્પતિક પ્રજનન એ વનસ્પતિઓમાં અલિંગી પ્રજનનનો એક પ્રકાર છે,જેમાં નવા સજીવો મૂળ,પ્રકાંડ અથવા પર્ણ જેવા વાનસ્પતિક ભાગોમાંથી વિકસે છે.
$Bryophyllum$ (જેને સામાન્ય રીતે પાનફૂટી તરીકે ઓળખવામાં આવે છે) અને $Kalanchoe$ માં,પર્ણની કિનારીઓ પર આવેલી ખાંચોમાં અસ્થાનિક કલિકાઓ જોવા મળે છે.
જ્યારે આ પર્ણો ભીની જમીન પર પડે છે,ત્યારે આ કલિકાઓ નવા છોડમાં વિકસે છે,જે અંતે સ્વતંત્ર છોડ તરીકે વૃદ્ધિ પામે છે.
તેથી,સાચી જોડી $Bryophyllum$ (પાનફૂટી) અને $Kalanchoe$ છે.

(B) મનુષ્યના શરીરમાં $Plasmodium$ (પ્લાઝ્મોડિયમ) અલિંગી પ્રજનન દ્વારા પ્રજનન કરે છે, જેને $schizogony$ (શિઝોગોની) કહેવામાં આવે છે, જે $multiple \text{ } fission$ (બહુભાજન) નો એક પ્રકાર છે.
જ્યારે સ્પોરોઝોઈટ્સ મનુષ્યના યકૃતના કોષોમાં પ્રવેશ કરે છે, ત્યારે તેઓ બહુભાજન દ્વારા ગુણન પામીને મેરોઝોઈટ્સ ઉત્પન્ન કરે છે.
ત્યારબાદ, આ મેરોઝોઈટ્સ રક્તકણો $(RBCs)$ ને સંક્રમિત કરે છે, જ્યાં તેઓ બહુભાજન દ્વારા સતત ગુણન પામે છે, જેના પરિણામે રક્તકણો તૂટે છે અને $haemozoin$ (હિમોઝોઈન) જેવા ઝેરી દ્રવ્યો મુક્ત થાય છે.

(B) વોકિંગ ફર્ન,જેને વૈજ્ઞાનિક રીતે $Adiantum \ caudatum$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તે એક પ્રકારની હંસરાજ છે જે તેના પર્ણની ટોચ દ્વારા વાનસ્પતિક પ્રજનન કરે છે. જ્યારે પર્ણની ટોચ જમીનને સ્પર્શે છે,ત્યારે તેમાંથી અસ્થાનિક મૂળ અને નવો છોડ વિકસે છે,જેના કારણે આ વનસ્પતિ જમીન પર આગળ વધે છે અથવા ફેલાય છે.