Asexual reproduction/Vegetative propagation Questions in Gujarati

(D) જીવવિજ્ઞાનમાં,બેક્ટેરિયા (જેમ કે $Pseudomonas$) જેવા એકકોષી સજીવો અને અમુક પ્રોટિસ્ટ્સને 'અમર' માનવામાં આવે છે કારણ કે તેઓ કુદરતી મૃત્યુ પામતા નથી.
જ્યારે આ સજીવો એક ચોક્કસ કદ પ્રાપ્ત કરે છે,ત્યારે તેઓ ભાજન (binary fission) દ્વારા બે બાળ કોષો ઉત્પન્ન કરે છે.
પિતૃ સજીવનું અસ્તિત્વ બે નવા સજીવોમાં વિભાજિત થઈ જતું હોવાથી,પાછળ કોઈ 'મૃત' પિતૃ શરીર રહેતું નથી,તેથી તેમની જીવન અવધિ વ્યાખ્યાયિત કરી શકાતી નથી અથવા તેઓ વ્યવહારિક રીતે અમર છે.

(C) વાનસ્પતિક પ્રજનન એ વનસ્પતિઓમાં જોવા મળતી અલિંગી પ્રજનનની એક પદ્ધતિ છે.
અલિંગી પ્રજનનમાં,સંતતિ તેના પિતૃ સાથે જનીનિક રીતે સમાન હોય છે,જેને ક્લોન (Clone) કહેવામાં આવે છે.
વાનસ્પતિક પ્રસર્જકો (જેમ કે કંદ,ગાંઠામૂળી,વજ્રકંદ વગેરે) પિતૃ વનસ્પતિના દૈહિક કોષોમાંથી ઉત્પન્ન થાય છે,જેમાં જન્યુઓનું જોડાણ કે અર્ધીકરણની પ્રક્રિયા થતી નથી.
આથી,આ પ્રસર્જકો સમભાજન (Mitosis) દ્વારા નિર્માણ પામે છે.
તેથી,સાચો જવાબ સમભાજન છે.

(B) વાનસ્પતિક પ્રજનન એ વનસ્પતિઓમાં અલિંગી પ્રજનનનો એક પ્રકાર છે,જેમાં નવા સજીવો મૂળ,પ્રકાંડ અથવા પર્ણ જેવા વાનસ્પતિક ભાગોમાંથી વિકસે છે.
$Begonia$ (બેગોનિયા) માં,પર્ણની કિનારીઓ પર અસ્થાનિક કલિકાઓ આવેલી હોય છે.
જ્યારે આ પર્ણો ભીની જમીન પર પડે છે,ત્યારે આ કલિકાઓ નવા છોડમાં વિકસે છે,જે અંતે સ્વતંત્ર વનસ્પતિ તરીકે વૃદ્ધિ પામે છે.
તેથી,$Begonia$ એ પર્ણ દ્વારા થતા વાનસ્પતિક પ્રજનનનું યોગ્ય ઉદાહરણ છે.

(B) સુરીન $(Turion)$ એ વિશિષ્ટ,માંસલ,બહુવર્ષાયુ કલિકાઓ છે જે પ્રતિકૂળ પરિસ્થિતિઓ દરમિયાન વાનસ્પતિક પ્રજનન અને અસ્તિત્વ ટકાવી રાખવામાં મદદ કરે છે. તે સામાન્ય રીતે $Utricularia$ (બ્લેડરવર્ટ) અને $Potamogeton$ જેવી જલીય વનસ્પતિઓમાં જોવા મળે છે. $Utricularia$ માં,આ કલિકાઓ પિતૃ વનસ્પતિથી અલગ થઈને નવા સજીવ તરીકે વિકસે છે.

(A) અસંયોગીજનન એ અલિંગી પ્રજનનનો એક પ્રકાર છે જેમાં અફલિત અંડકોષમાંથી ગર્ભનો વિકાસ થાય છે.
ઘણા કીટકો જેવા કે $Aphids$ (એફિડ),મધમાખીઓ અને અમુક સરીસૃપો તથા માછલીઓમાં અસંયોગીજનન એક કુદરતી પ્રક્રિયા છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$Aphids$ તેમના જીવનચક્રના અમુક તબક્કાઓ દરમિયાન અસંયોગીજનન દ્વારા પ્રજનન કરવા માટે જાણીતા છે.
દેડકા,લેમૂર અને કોઆલા એ પૃષ્ઠવંશી પ્રાણીઓ છે જે સામાન્ય રીતે ફલન દ્વારા લિંગી પ્રજનન કરે છે.

(C) અલિંગી પ્રજનનમાં માત્ર એક જ પિતૃ ભાગ લે છે અને તેમાં જન્યુઓનું જોડાણ કે અર્ધીકરણની પ્રક્રિયા થતી નથી.
સંતતિઓ સમભાજન દ્વારા ઉત્પન્ન થતી હોવાથી,તેઓ આનુવંશિક રીતે પિતૃને સમાન હોય છે.
તેથી,આનુવંશિક માહિતી પેઢી દર પેઢી જળવાઈ રહે છે અથવા સંરક્ષિત થાય છે.

(C) $Agave$ (અગેવ) માં પુષ્પીય કલિકાઓ માંસલ,બલ્બ જેવી રચનાઓમાં રૂપાંતરિત થાય છે જેને બલ્બિલ (Bulbil) કહેવામાં આવે છે. આ બલ્બિલ પિતૃ છોડથી અલગ થઈને જમીન પર પડે છે અને નવા સ્વતંત્ર છોડમાં વિકસે છે,જે વાનસ્પતિક પ્રજનનની એક પદ્ધતિ તરીકે કાર્ય કરે છે.

(D) અવખંડન એ અલિંગી પ્રજનનનો એક પ્રકાર છે જેમાં સજીવના ટુકડાઓ (ખંડો) થાય છે.
આ દરેક ટુકડો વિકસીને પુખ્ત અને સંપૂર્ણ સજીવમાં પરિણમે છે,જે મૂળ સજીવની આબેહૂબ નકલ (ક્લોન) હોય છે.
ફૂગ,તંતુમય લીલ અને મોસના પ્રૉટોનેમા આ બધા અવખંડન દ્વારા સરળતાથી પ્રજનન કરે છે.

(D) અવખંડન એ અલિંગી પ્રજનનનો એક પ્રકાર છે જેમાં સજીવના ટુકડાઓ થાય છે.
આ દરેક ટુકડો પરિપક્વ અને સંપૂર્ણ વિકસિત સજીવમાં પરિણમે છે,જે મૂળ સજીવની આબેહૂબ નકલ (ક્લોન) હોય છે.
ફૂગ,તંતુમય લીલ અને મોસના પ્રૉટોનેમા આ બધા સરળતાથી અવખંડન દ્વારા પ્રજનન કરે છે.

(A) ઓફસેટ એ ભૂસ્તારી (sub-aerial) પ્રકાંડનું એક રૂપાંતરણ છે. તે એક આંતરગાંઠ લાંબા,જાડા અને નાના દોડવીર (runners) છે,જે પાણી અથવા જમીનની સપાટીની ઉપર ગુલાબની જેમ પાંદડાઓનો સમૂહ ધરાવે છે. તેઓ ગાંઠોમાંથી ઉદ્ભવતા પાણી અથવા જમીનની નીચે અસ્થાનિક મૂળ પણ ઉત્પન્ન કરે છે. ઉદાહરણોમાં $Pistia$ (વોટર લેટીસ) અને $Eichhornia$ $crassipes$ (વોટર હાયસિન્થ) નો સમાવેશ થાય છે.

(A) $Pistia$ અને $Eichhornia$ માં,પ્રકાંડ રૂપાંતરિત થઈને ભૂસ્તારિકા (offset) નામની રચના બનાવે છે.
ભૂસ્તારિકા એ ટૂંકા આંતરગાંઠ ધરાવતી પાર્શ્વીય શાખા છે અને દરેક ગાંઠ પર પર્ણોનો ગુચ્છ અને મૂળનો સમૂહ જોવા મળે છે.
આ જલીય વનસ્પતિઓમાં વાનસ્પતિક પ્રજનનની એક સામાન્ય પદ્ધતિ છે.

(A) જુવેનાઈલ તબક્કો એ સજીવના જીવનકાળનો એવો સમયગાળો છે જેમાં તે પ્રજનન પરિપક્વતા પ્રાપ્ત કરે તે પહેલાં વૃદ્ધિ પામે છે.
વનસ્પતિઓમાં,આ સમયગાળાને વાનસ્પતિક તબક્કો કહેવામાં આવે છે,જે દરમિયાન વનસ્પતિ કદમાં વધારો કરે છે અને તેના મૂળ,પ્રકાંડ અને પર્ણો જેવા વાનસ્પતિક અંગોનો વિકાસ કરે છે,પરંતુ હજુ સુધી પુષ્પ કે બીજ ઉત્પન્ન કરવાનું શરૂ કર્યું હોતું નથી.

(B) વાનસ્પતિક પ્રજનન એ વનસ્પતિઓમાં અલિંગી પ્રજનનનો એક પ્રકાર છે જેમાં મૂળ,પ્રકાંડ અથવા પર્ણ જેવા વાનસ્પતિક ભાગોમાંથી નવા સજીવો ઉત્પન્ન થાય છે.
$A$. માઈક્રોપ્રોપેગેશન એ પેશી સંવર્ધન દ્વારા મોટી સંખ્યામાં વનસ્પતિઓ ઉત્પન્ન કરવાની તકનીક છે,જે વાનસ્પતિક પ્રજનનનું એક સ્વરૂપ છે.
$B$. વાવણી એ જમીનમાં બીજ રોપવાની પ્રક્રિયા છે. આ લિંગી પ્રજનનની પદ્ધતિ છે,વાનસ્પતિક પ્રજનન નથી.
$C$. કલિકાસર્જન એ વાનસ્પતિક પ્રજનનની એક પદ્ધતિ છે જેમાં પ્રકાંડ પરની કલિકામાંથી નવો છોડ વિકસે છે.
$D$. સ્તરદાબ એ એક પદ્ધતિ છે જેમાં વનસ્પતિની શાખાને જમીન તરફ વાળીને માટીથી ઢાંકવામાં આવે છે જેથી મૂળ વિકસે,જે વાનસ્પતિક પ્રજનનનું એક સ્વરૂપ છે.
તેથી,વાવણી એ વાનસ્પતિક પ્રજનનની પદ્ધતિ નથી.

(A) ઝૂસ્પોર એ સૂક્ષ્મ,પ્રચલનશીલ રચનાઓ છે જે પ્રચલન માટે કશા (flagella) અથવા પક્ષ્મ (cilia) ધરાવે છે.
તેઓ અલિંગી પ્રજનન એકમો છે જે સામાન્ય રીતે લીલ અને ફૂગમાં જોવા મળે છે.
લિંગી પ્રજનનમાં ભાગ લેતા જન્યુઓથી વિપરીત,ઝૂસ્પોર અલિંગી પ્રજનનમાં ભાગ લે છે.
તેઓ નર કે માદા પ્રકારમાં વિભેદિત હોતા નથી,કારણ કે તેઓ અલિંગી બીજાણુઓ છે.
તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી સૌથી યોગ્ય વર્ણન એ છે કે તેઓ પ્રચલનશીલ જન્યુઓ છે (પ્રચલનશીલ પ્રજનન કોષો હોવાના અર્થમાં,જોકે તકનીકી રીતે તેઓ અલિંગી બીજાણુઓ છે).

(B) દ્વિભાજન એ બેક્ટેરિયામાં અલિંગી પ્રજનનની સૌથી સામાન્ય પદ્ધતિ છે.
આ પ્રક્રિયામાં,પિતૃ કોષ બે સમાન બાળ કોષોમાં વિભાજિત થાય છે.
વિભાજનના સમતલના આધારે તેને વિવિધ પ્રકારોમાં વર્ગીકૃત કરી શકાય છે:
$1$. સાદું દ્વિભાજન: અમીબામાં જોવા મળે છે.
$2$. આયામ દ્વિભાજન: યુગ્લીનામાં જોવા મળે છે.
$3$. અનુપ્રસ્થ દ્વિભાજન: પેરામીશિયમમાં જોવા મળે છે.

(A) વનસ્પતિઓમાં અલિંગી પ્રજનનને વાનસ્પતિક પ્રજનન કહેવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયામાં,પિતૃ વનસ્પતિના વાનસ્પતિક ભાગો જેવા કે મૂળ,પ્રકાંડ અને પર્ણમાંથી નવી વનસ્પતિઓ ઉત્પન્ન થાય છે.
રાઈઝોમ,ભૂસ્તારી અને ભૂસ્તારિકા તેના ઉદાહરણો છે.

(A) અલિંગી પ્રજનન એ પ્રજનનની એવી પદ્ધતિ છે જેમાં માત્ર એક જ સજીવનો સહભાગી થાય છે.
આ પ્રક્રિયામાં,જન્યુઓના જોડાણ વગર એક જ પિતૃ દ્વારા સંતતિ ઉત્પન્ન થાય છે.
પરિણામે,સંતતિઓ બાહ્યાકાર અને જનીનિક રીતે પિતૃને સમાન અને એકબીજાને સમાન હોય છે,જેને ક્લોન (clones) કહેવામાં આવે છે.

(C) વાનસ્પતિક પ્રજનન એ વનસ્પતિઓમાં અલિંગી પ્રજનનની એક પદ્ધતિ છે,જેમાં મૂળ,પ્રકાંડ અથવા પર્ણ જેવા વાનસ્પતિક ભાગોમાંથી નવા સજીવો ઉત્પન્ન થાય છે.
શેરડી $(Saccharum \ officinarum)$ ની વ્યાપારી ખેતીમાં પ્રકાંડ કલમનો વ્યાપકપણે ઉપયોગ થાય છે.
આ પ્રક્રિયામાં,પ્રકાંડના એવા ટુકડાઓ જેમાં ઓછામાં ઓછી એક ગાંઠ હોય,તેને જમીનમાં રોપવામાં આવે છે,જેમાંથી મૂળ અને પ્રરોહ વિકસીને નવો છોડ બને છે.
જામફળ અને આંબાનું પ્રજનન સામાન્ય રીતે કલમ (grafting) અથવા દાબ કલમ (layering) દ્વારા કરવામાં આવે છે,જ્યારે કપાસનું પ્રજનન સામાન્ય રીતે બીજ દ્વારા થાય છે.

(C) વાનસ્પતિક પ્રજનન એ વનસ્પતિઓમાં થતા અલિંગી પ્રજનનનો એક પ્રકાર છે.
તેમાં માત્ર એક જ પિતૃનો સમાવેશ થાય છે અને તેમાં અર્ધીકરણ કે ફલનની પ્રક્રિયા થતી નથી,તેથી ઉત્પન્ન થતી સંતતિ આનુવંશિક રીતે પિતૃ જેવી જ હોય છે.
આ સંતતિને ક્લોન (clones) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેથી,પિતૃ વનસ્પતિના લક્ષણો સંતતિમાં જળવાય છે.

(A) પર્ણના ટુકડાઓ દ્વારા વાનસ્પતિક પ્રજનન એવી વનસ્પતિઓમાં જોવા મળે છે જેમના પર્ણની કિનારીઓ અથવા સપાટી પર અસ્થાનિક કલિકાઓ હોય છે.
$Bryophyllum$ (પાનફૂટી) માં,પર્ણની કિનારીઓ પર ખાંચાઓ હોય છે જ્યાં અસ્થાનિક કલિકાઓ વિકસે છે,જે જ્યારે પર્ણ ભીની જમીન પર પડે છે ત્યારે નવા છોડમાં પરિણમે છે.
તે જ રીતે,$Kalanchoe$ પણ તેના પર્ણો દ્વારા વાનસ્પતિક પ્રજનન કરે છે,જેની કિનારીઓ પર નાના છોડ વિકસે છે.
તેથી,સાચી જોડી $Bryophyllum$ અને $Kalanchoe$ છે.

(C) ક્લોન એટલે બાહ્યાકાર અને જનીનિક રીતે સમાન વ્યક્તિઓનો સમૂહ.
વાનસ્પતિક પ્રજનન એ અલિંગી પ્રજનનનો એક પ્રકાર હોવાથી,તેમાં માત્ર સમભાજન થાય છે,જેમાં જન્યુઓનું જોડાણ કે જનીનિક પુનઃસંયોજન થતું નથી.
તેથી,વાનસ્પતિક પ્રજનન દ્વારા ઉત્પન્ન થયેલી સંતતિ પિતૃ અને એકબીજા સાથે જનીનિક રીતે સમાન હોય છે,જે ક્લોન બનાવે છે.

(D) બટાકાના કંદ એ ભૂગર્ભીય પ્રકાંડનું રૂપાંતરિત સ્વરૂપ છે.
બટાકાના કંદની સપાટી પર જોવા મળતી "આંખો" એ પ્રકાંડની ગાંઠો દર્શાવે છે.
દરેક આંખમાં એક પર્ણના નિશાન અને એક કક્ષકલિકા હોય છે.
આ કક્ષકલિકાઓ અનુકૂળ પરિસ્થિતિમાં અંકુરિત થઈને નવા બટાકાના છોડમાં વિકાસ પામવાની ક્ષમતા ધરાવે છે, જે વાનસ્પતિક પ્રજનનનો એક પ્રકાર છે.

(B) અસંયોગીજનન એ અલિંગી પ્રજનનનો એક પ્રકાર છે જેમાં અફલિત અંડકોષમાંથી ભ્રૂણનો વિકાસ થાય છે.
આ પ્રક્રિયા ફલન વગર થાય છે.
ઉદાહરણ તરીકે કીડી,મધમાખી અને ઉધઈ.

(A) $Amoeba$ માં પ્રજનન અલિંગી પદ્ધતિ દ્વારા થાય છે.
અનુકૂળ પર્યાવરણીય પરિસ્થિતિઓમાં,$Amoeba$ દ્વિભાજન દ્વારા પ્રજનન કરે છે,જેમાં પિતૃ કોષ બે સંતતિ કોષોમાં વિભાજિત થાય છે.
પ્રતિકૂળ પરિસ્થિતિઓમાં,તે કોથળી (cyst) બનાવીને બહુભાજનની પ્રક્રિયા કરે છે.

(D) વાનસ્પતિક પ્રજનન એ વનસ્પતિઓમાં અલિંગી પ્રજનનનો એક પ્રકાર છે.
બટાકામાં ($Solanum$ $tuberosum$),ભૂગર્ભીય પ્રકાંડની શાખાઓ સ્ટાર્ચના સંગ્રહને કારણે ફૂલે છે,જે પ્રકાંડ કંદ ($stem$ $tuber$) તરીકે ઓળખાતી રચનાઓ બનાવે છે.
આ પ્રકાંડ કંદમાં 'આંખ' હોય છે,જે કક્ષકલિકાઓ છે અને તે નવા છોડને જન્મ આપી શકે છે.
તેથી,બટાકામાં વાનસ્પતિક પ્રજનન પ્રકાંડ કંદ દ્વારા થાય છે.

(C) દ્વિભાજન એ અલિંગી પ્રજનનની એક પદ્ધતિ છે જેમાં એક પિતૃ સજીવ બે સમાન સંતતિ કોષોમાં વિભાજિત થાય છે.
$\text{અમીબા}$ સાદું દ્વિભાજન (અનિયમિત) દર્શાવે છે, જ્યારે $\text{પેરામીશિયમ}$ આડું (transverse) દ્વિભાજન દર્શાવે છે.
આ બંને સજીવો આ પદ્ધતિ દ્વારા પ્રજનન કરે છે.
$\text{ઈસ્ટ}$ મુખ્યત્વે કલિકાસર્જન (budding) દ્વારા પ્રજનન કરે છે.

(C) Bryophyllum (પાનફૂટી) એ પર્ણ દ્વારા થતા વાનસ્પતિક પ્રજનનનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.
તેના પર્ણની કિનારીઓ પર રહેલી ખાંચોમાં અસ્થાનિક કલિકાઓ ઉત્પન્ન થાય છે.
જ્યારે આ પર્ણો ભીની જમીન પર પડે છે,ત્યારે તે અસ્થાનિક કલિકાઓમાંથી નવા છોડનો વિકાસ થાય છે.
તેથી,Bryophyllum માં વાનસ્પતિક પ્રજનન પર્ણ દ્વારા થાય છે.

(A) વાનસ્પતિક પ્રજનન એ વનસ્પતિઓમાં જોવા મળતું અલિંગી પ્રજનનનો એક પ્રકાર છે.
આ પ્રક્રિયામાં,નવા છોડ બીજ અથવા બીજાણુઓને બદલે પિતૃ વનસ્પતિના વાનસ્પતિક ભાગો જેવા કે મૂળ,પ્રકાંડ અથવા પર્ણમાંથી ઉત્પન્ન થાય છે.
આ ભાગો લિંગી પ્રજનનમાં સામેલ હોતા નથી,તેથી ઉત્પન્ન થતી સંતતિ આનુવંશિક રીતે પિતૃ જેવી જ હોય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(A) વાનસ્પતિક પ્રજનન એ વનસ્પતિઓમાં થતા અલિંગી પ્રજનનનો એક પ્રકાર છે.
આ પ્રક્રિયામાં,અર્ધીકરણ અથવા ફલનની પ્રક્રિયા વગર મૂળ,પ્રકાંડ અથવા પર્ણ જેવા વાનસ્પતિક ભાગોમાંથી નવા છોડ ઉત્પન્ન થાય છે.
આમાં કોઈ જનીનિક પુનઃસંયોજન થતું ન હોવાથી,સંતતિ જનીનિક રીતે પિતૃ છોડને સમાન હોય છે.
તેથી,વાનસ્પતિક પ્રજનન દ્વારા ઉછરેલા છોડને તેમના પિતૃની ક્લોન (પ્રતિકૃતિ) ગણવામાં આવે છે.

(D) વનસ્પતિઓમાં,વાનસ્પતિક પ્રજનન વિવિધ વિશિષ્ટ રચનાઓ દ્વારા થાય છે.
$1$. બટાટાનો કંદ એ વાનસ્પતિક પ્રજનન માટે વપરાતું રૂપાંતરિત ભૂગર્ભ પ્રકાંડ છે.
$2$. આદુનું પ્રકાંડ એ ભૂગર્ભ પ્રકાંડ છે જે આડું વધે છે અને પ્રજનનમાં મદદ કરે છે.
$3$. અગેવનું બલ્બિલ એ માંસલ કલિકા છે જે નવા છોડમાં વિકસે છે.
$4$. પર્ણ કલિકાઓ એ બ્રાયોફિલમની લાક્ષણિકતા છે,જ્યાં પર્ણની કિનારીઓમાંથી અસ્થાનિક કલિકાઓ ઉદ્ભવે છે. કેળમાં,વાનસ્પતિક પ્રજનન સકર્સ (ભૂગર્ભ પ્રકાંડ) દ્વારા થાય છે,પર્ણ કલિકાઓ દ્વારા નહીં. તેથી,'પર્ણ કલિકાઓ - કેળ' ની જોડી ખોટી રીતે જોડાયેલી છે.

(D) વાનસ્પતિક પ્રજનન એ વનસ્પતિઓમાં અલિંગી પ્રજનનનો એક પ્રકાર છે,જેમાં નવા સજીવો મૂળ,પ્રકાંડ અથવા પર્ણ જેવા વાનસ્પતિક ભાગોમાંથી વિકસે છે.
$1$. પ્રકાંડકંદ (દા.ત.,આદુ) એ ભૂગર્ભીય પ્રકાંડનું રૂપાંતરણ છે જે વાનસ્પતિક પ્રજનનમાં મદદ કરે છે.
$2$. કંદ (દા.ત.,બટાટા) એ ફૂલેલું ભૂગર્ભીય પ્રકાંડ છે જેમાં કલિકાઓ (આંખો) હોય છે જે નવા છોડમાં વિકસે છે.
$3$. ભૂસ્તારિકા (દા.ત.,જળકુંભી) એ એક પાર્શ્વ શાખા છે જે આડી વૃદ્ધિ પામે છે અને નવા છોડ ઉત્પન્ન કરે છે.
આમ,આપેલા તમામ વિકલ્પો વાનસ્પતિક પ્રજનનની પદ્ધતિઓ હોવાથી,સાચો જવાબ $D$ છે.

(C) કેળાના છોડનું પ્રજનન સામાન્ય રીતે બીજને બદલે વાનસ્પતિક પ્રજનન દ્વારા થાય છે.
તેઓ ભૂગર્ભ પ્રકાંડનો ઉપયોગ કરે છે જેને પ્રકાંડકંદ (Rhizome) કહેવામાં આવે છે.
ચોક્કસ રીતે કહીએ તો,પ્રકાંડકંદમાંથી ઉગતા પીલા (suckers) નો ઉપયોગ ખેતી માટે કરવામાં આવે છે,જે છોડને અસરકારક રીતે ગુણન કરવામાં મદદ કરે છે.

(D) $1$. $Bryophyllum$ પર્ણની કિનારીઓ પર આવેલી પર્ણ કલિકાઓ દ્વારા વાનસ્પતિક પ્રજનન કરે છે.
$2$. $Agave$ માં બુબિલ્સ દ્વારા પ્રજનન થાય છે, જે માંસલ કલિકા જેવી રચનાઓ છે.
$3$. $Penicillium$ અલિંગી પ્રજનન દ્વારા કણી બીજાણુ (Conidia) ઉત્પન્ન કરે છે.
$4$. જળકુંભી $(Eichhornia)$ માં વાનસ્પતિક પ્રજનન ભૂસ્તારિકા (Offset) દ્વારા થાય છે, ભૂસ્તારી (Runner) દ્વારા નહીં. ભૂસ્તારિકા એ ભૂસ્તારી જેવી જ એક પ્રકારની પ્રકાંડની રચના છે પરંતુ તે ટૂંકી અને જાડી હોય છે. તેથી, $Water \text{ } hyacinth - \text{ } runner$ ની જોડી ખોટી છે.

(C) 'બંગાળનો આતંક' એ વોટર હાયસિન્થ $(Eichhornia \text{ crassipes})$ તરીકે ઓળખાતી જલીય વનસ્પતિને કહેવામાં આવે છે।
તેને તેના સુંદર ફૂલો અને વિશિષ્ટ આકારના પાંદડાઓને કારણે ભારતમાં લાવવામાં આવી હતી।
જોકે, તે વાનસ્પતિક પ્રજનન દ્વારા ખૂબ જ ઝડપથી વૃદ્ધિ પામે છે અને ખૂબ જ ટૂંકા સમયમાં સમગ્ર જળાશયમાં ફેલાઈ જાય છે।
તે પાણીમાંથી મોટા પ્રમાણમાં $O_2$ વાપરે છે, જેના કારણે માછલીઓ અને અન્ય જલીય સજીવો મૃત્યુ પામે છે।
તેની આક્રમક પ્રકૃતિ અને તેનાથી થતા પર્યાવરણીય નુકસાનને કારણે તેને 'બંગાળનો આતંક' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે।

(C) આપેલ વનસ્પતિઓ માટેના વાનસ્પતિક પ્રજનન એકમો નીચે મુજબ છે:
$1$. બટાટા: આંખ (કક્ષકલિકાઓ)
$2$. આદુ: પ્રકાંડ ગાંઠ (Rhizome)
$3$. અગેવ: બલ્બિલ
$4$. બ્રાયોફિલમ: પર્ણ કલિકા (અસ્થાનિક કલિકાઓ)
$5$. જળકુંભી: ઓફસેટ
તેથી,સાચો ક્રમ આંખ,પ્રકાંડ ગાંઠ,બલ્બિલ,પર્ણ કલિકા અને ઓફસેટ છે.

(A) $Penicillium$ માં અલિંગી પ્રજનન કોનિડિયા તરીકે ઓળખાતી વિશિષ્ટ રચનાઓ દ્વારા થાય છે.
કોનિડિયા એ અચલિત બીજાણુઓ છે જે પિતૃ દેહ પર બાહ્ય રીતે,એકલા અથવા સાંકળમાં ઉત્પન્ન થાય છે.
આ બીજાણુઓ પવન દ્વારા ફેલાય છે અને અનુકૂળ પરિસ્થિતિઓમાં અંકુરિત થઈને નવા કવકતંતુઓ (mycelia) બનાવે છે.

(A) બટાટા પરની 'આંખો' એ ગાંઠો પર આવેલી કક્ષકલિકાઓ છે. તેવી જ રીતે,આદુ (જે એક પ્રકારનું પ્રકાંડ છે) અને શેરડીમાં,વાનસ્પતિક પ્રજનન ગાંઠો દ્વારા થાય છે. આ ગાંઠો એવા વિસ્તારો છે જ્યાં કલિકાઓ હાજર હોય છે,જે નવા છોડમાં વિકસી શકે છે. તેથી,આ રચનાઓને ઘનીભૂત ગાંઠો (Condensed nodes) ગણવામાં આવે છે.

(B) $Hydra$ એ મીઠા પાણીનું સજીવ છે જે મુખ્યત્વે $Budding$ (કલિકાસર્જન) દ્વારા અલિંગી પ્રજનન કરે છે. આ પ્રક્રિયામાં,પિતૃ શરીર પર ચોક્કસ સ્થાને વારંવાર થતા સમભાજનને કારણે એક નાનો ઉપસેલો ભાગ વિકસે છે જેને કલિકા કહેવાય છે. આ કલિકા વૃદ્ધિ પામે છે,તેમાં સ્પર્શકો વિકસે છે અને અંતે તે પિતૃ શરીરથી અલગ થઈને સ્વતંત્ર સજીવ તરીકે જીવન જીવે છે.

(D) ફુદીનામાં $(Mentha)$ વાનસ્પતિક પ્રજનન એક વિશિષ્ટ ભૂગર્ભીય પ્રકાંડની શાખા દ્વારા થાય છે જેને $Sucker$ (અંતઃભૂસ્તારી) કહેવામાં આવે છે.
$Sucker$ એ મુખ્ય પ્રકાંડના ભૂગર્ભીય ભાગમાંથી વિકસતી પાર્શ્વ શાખા છે,જે જમીનની નીચે થોડા અંતર સુધી આડી વૃદ્ધિ પામે છે અને ત્યારબાદ ઉપરની તરફ વળીને નવો પર્ણયુક્ત છોડ બનાવે છે.
ભૂસ્તારી (Runner) જમીનની સપાટી પર વૃદ્ધિ પામે છે,ભૂસ્તારિકા (Offset) એ $Eichhornia$ જેવા જલીય વનસ્પતિઓમાં જોવા મળે છે,અને પ્રકાંડકંદ (Rhizome) એ આદુ જેવા જાડા ભૂગર્ભીય પ્રકાંડ છે.

(A) આકૃતિમાં દર્શાવેલ પ્રક્રિયા કલિકાસર્જન (Budding) છે. અલિંગી પ્રજનનના આ પ્રકારમાં,પિતૃ શરીર પર એક નાની વૃદ્ધિ (કલિકા) ઉદભવે છે,જેમાંથી નવી સંતતિનું નિર્માણ થાય છે. તેના ઉદાહરણોમાં યીસ્ટ (Yeast) અને હાઈડ્રા (Hydra) નો સમાવેશ થાય છે.

(C) અલિંગી પ્રજનન,જેમાં દ્વિભાજન અને વાનસ્પતિક પ્રજનન જેવી પ્રક્રિયાઓનો સમાવેશ થાય છે,તે આનુવંશિક અને બાહ્યાકાર રીતે સમાન સંતતિ ઉત્પન્ન કરે છે જેને ક્લોન (clones) કહેવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયાઓમાં અર્ધીકરણ કે જન્યુઓનું જોડાણ થતું ન હોવાથી,તે પ્રજનનની ઝડપી અને સરળ પદ્ધતિઓ ગણાય છે.

(D) વિવિધ વનસ્પતિઓમાં વાનસ્પતિક પ્રજનન અલગ-અલગ ભાગો દ્વારા થાય છે:
$1$. શેરડી: ઓછામાં ઓછી એક ગાંઠ ધરાવતા પ્રકાંડના ટુકડા દ્વારા પ્રજનન કરે છે.
$2$. કેળ: ભૂગર્ભ પ્રકાંડ જેને 'રાઈઝોમ' (વજ્રકંદ) કહેવાય છે,તેના દ્વારા પ્રજનન કરે છે.
$3$. આદુ: ભૂગર્ભ પ્રકાંડ 'રાઈઝોમ' દ્વારા પ્રજનન કરે છે.
$4$. ડહાલિયા: મૂળની કલિકાઓ (તંતુમય મૂળ) દ્વારા પ્રજનન કરે છે.
તેથી,સાચો જવાબ ડહાલિયા છે.

(D) કેળામાં,વ્યાવસાયિક પ્રસરણ સકર (suckers) નો ઉપયોગ કરીને કરવામાં આવે છે,જે ભૂગર્ભ પ્રકાંડમાંથી વિકસતા પાર્શ્વીય પ્રરોહ છે.
આદુમાં,વ્યાવસાયિક પ્રસરણ રાઈઝોમ (rhizomes) નો ઉપયોગ કરીને કરવામાં આવે છે,જે ભૂગર્ભમાં રૂપાંતરિત પ્રકાંડ છે જે ખોરાકનો સંગ્રહ કરે છે અને વાનસ્પતિક વૃદ્ધિ માટે ગાંઠો અને આંતરગાંઠો ધરાવે છે.
તેથી,કેળા અને આદુ માટેનો સાચો ક્રમ અનુક્રમે સકર અને રાઈઝોમ છે.

(C) ક્લોન એ અલિંગી પ્રજનન દ્વારા ઉત્પન્ન થતા બાહ્યાકાર અને જનીનિક રીતે સમાન સજીવો છે.
$1$. જન્યુઓનું જોડાણ અને ફલન એ લિંગી પ્રજનનમાં સામેલ પ્રક્રિયાઓ છે,જે જનીનિક ભિન્નતા તરફ દોરી જાય છે.
$2$. વાનસ્પતિક પ્રજનન એ અલિંગી પ્રજનનનો એક પ્રકાર છે જેમાં પિતૃ વનસ્પતિના વાનસ્પતિક ભાગો (વાનસ્પતિક પ્રવર્ધ) માંથી નવા છોડ બને છે.
$3$. વાનસ્પતિક પ્રજનનમાં અર્ધીકરણ કે ફલનનો સમાવેશ થતો નથી,તેથી સંતતિ પિતૃ સાથે જનીનિક રીતે સમાન હોય છે,આમ તે ક્લોન દર્શાવે છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
$Bryophyllum$ તેના પર્ણની કિનારીઓ પર આવેલા પર્ણ-કલિકાઓ (અસ્થાનિક કલિકાઓ) દ્વારા વાનસ્પતિક પ્રજનન કરે છે,કંદ (Tuber) દ્વારા નહીં.
$Agave$ માં બલ્બિલ દ્વારા પ્રજનન થાય છે.
$Pineapple$ માં સકર દ્વારા પ્રજનન થાય છે.
ઘાસ (Grasses) માં ધાવક (Runner) દ્વારા પ્રજનન થાય છે.

(B) $Bulb$ (કંદ) એ રૂપાંતરિત ભૂગર્ભીય પ્રકાંડ છે જે ટૂંકા,માંસલ પ્રકાંડ ધરી (આધાર પ્લેટ) ધરાવે છે,જે ખોરાકનો સંગ્રહ કરતા અસંખ્ય માંસલ,ભીંગડા જેવા પર્ણોથી ઘેરાયેલું હોય છે. તે મૂળભૂત રીતે એક મોટી,માંસલ કલિકા છે. ડુંગળી અને લીલી તેના ઉદાહરણો છે.
તેની સરખામણીમાં,$Bulbil$ (બલ્બિલ) એ એક નાની,માંસલ કલિકા છે જે પર્ણના કક્ષમાં અથવા પુષ્પવિન્યાસમાં વિકસે છે,જે અંતે છૂટી પડીને નવા છોડનું નિર્માણ કરે છે (દા.ત.,$Agave$).
$Sucker$ (ભૂસ્તારીકા) અને $Rhizome$ (પ્રકાંડકંદ) એ અન્ય પ્રકારના વાનસ્પતિક પ્રજનન એકમો છે પરંતુ તેને મોટી માંસલ કલિકા તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવતા નથી.

(C) કેળ,આદુ અને બટાટામાં વાનસ્પતિક પ્રજનન રૂપાંતરિત પ્રકાંડ (જેમ કે રાઈઝોમ,કંદ) દ્વારા થાય છે.
પાનફૂટી (Bryophyllum) માં વાનસ્પતિક પ્રજનન પર્ણ પર જોવા મળતી અસ્થાનિક કલિકાઓ દ્વારા થાય છે.
તેથી,પાનફૂટી એ અસંગત વિકલ્પ છે.

(C) અલિંગી પ્રજનનમાં માત્ર એક જ પિતૃ ભાગ લે છે અને તેમાં જન્યુઓનું નિર્માણ કે જોડાણ (ફલન) થતું નથી. લિંગી પ્રજનનનો અભાવ હોવાથી,સાથીની શોધ કરવાની કોઈ જરૂર રહેતી નથી. ઉત્પન્ન થયેલી સંતતિઓ તેમના પિતૃ સાથે અને એકબીજા સાથે જનીનિક રીતે સમાન હોય છે,જેને ક્લોન (clones) કહેવામાં આવે છે.

(B) $\text{ફૂગ}$ અને $\text{લીલ}$ જૂથના સભ્યો વિશેષ અલિંગી પ્રજનન રચનાઓ દ્વારા પ્રજનન કરે છે.
$\text{લીલ}$ માં $\text{ચલ બીજાણુઓ}$ (Zoospores), $\text{અચલ બીજાણુઓ}$ (Aplanospores), $\text{અકિનેટ્સ}$ વગેરે જેવી રચનાઓ જોવા મળે છે.
$\text{ફૂગ}$ માં $\text{ચલ બીજાણુઓ}$ (Zoospores), $\text{કણી બીજાણુઓ}$ (Conidia), $\text{બીજાણુધાની બીજાણુઓ}$ (Sporangiospores) વગેરે જેવી રચનાઓ દ્વારા પ્રજનન થાય છે.

(A) બટાટામાં,વાનસ્પતિક પ્રજનન એકમ કંદ છે,અને નવા છોડ કંદની 'આંખ' માં રહેલી કક્ષકલિકાઓમાંથી ઉદભવે છે.
બ્રાયોફિલમમાં,નવા છોડ પર્ણની કિનારીઓ પર રહેલી અસ્થાનિક કલિકાઓમાંથી ઉદભવે છે.