Immunity Questions in Gujarati

(A) એન્ટિબોડીઝ એ રોગપ્રતિકારક તંત્ર દ્વારા,ખાસ કરીને $B$-લિમ્ફોસાઇટ્સ (પ્લાઝ્મા કોષો) દ્વારા,એન્ટિજેન્સની હાજરીના પ્રતિભાવમાં ઉત્પન્ન થતા વિશિષ્ટ પ્રોટીન છે.
આ એન્ટિજેન્સ સામાન્ય રીતે બેક્ટેરિયા,વાયરસ અથવા અન્ય રોગકારક સજીવો જેવા બાહ્ય પદાર્થો હોય છે જે ચેપનું કારણ બને છે.
તેથી,એન્ટિબોડીઝ આ રોગકારક સજીવોને ઓળખવાનું અને તેમને નિષ્ક્રિય કરવાનું કાર્ય કરે છે,જેના દ્વારા શરીરને ચેપ સામે રક્ષણ મળે છે.

(B) કોષ-મધ્યસ્થ પ્રતિકારકતા $(CMI)$ મુખ્યત્વે $T$-લિમ્ફોસાઇટ્સ દ્વારા થાય છે.
$B$-લિમ્ફોસાઇટ્સ એન્ટિબોડીઝ ઉત્પન્ન કરીને હ્યુમરલ પ્રતિકારકતા માટે જવાબદાર છે.
રક્તકણો (Erythrocytes) ઓક્સિજનના વહન સાથે સંકળાયેલા છે,અને ત્રાકકણો (Thrombocytes) રુધિર ગંઠાઈ જવાની પ્રક્રિયામાં મદદ કરે છે.
તેથી,$T$-લિમ્ફોસાઇટ્સ કોષ-મધ્યસ્થ પ્રતિકારકતા માટે જવાબદાર કોષો છે.

(B) $Antigen$ (એન્ટિજન) એ એક એવો અણુ અથવા આણ્વિય બંધારણ છે,જે રોગકારકની સપાટી પર હાજર હોઈ શકે છે,જે એન્ટિજન-વિશિષ્ટ એન્ટિબોડી અથવા $B$-કોષ એન્ટિજન રીસેપ્ટર સાથે જોડાઈ શકે છે. શરીરમાં એન્ટિજનની હાજરી રોગપ્રતિકારક તંત્રને એન્ટિબોડીઝ ઉત્પન્ન કરવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે,જેનાથી રોગપ્રતિકારક પ્રતિભાવ (immune response) ઉત્પન્ન થાય છે.

(A) એન્ટિબોડીઝ એ વિશિષ્ટ પ્રોટીન છે જે એન્ટિજેનના પ્રતિભાવમાં પ્લાઝ્મા કોષો ($B$-લિમ્ફોસાઇટ્સ) દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે.
આ પ્રોટીન સીરમ પ્રોટીનના એક વર્ગના છે જેને ઇમ્યુનોગ્લોબ્યુલિન $(Ig)$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
રાસાયણિક રીતે,એન્ટિબોડીઝ એ $Gamma$-ગ્લોબ્યુલિન છે,જે ગ્લાયકોપ્રોટીન છે અને તે બેક્ટેરિયા અને વાયરસ જેવા વિદેશી પદાર્થોને ઓળખીને અને તટસ્થ કરીને રોગપ્રતિકારક તંત્રમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.

(A) સક્રિય પ્રતિકારકતા એ એક પ્રકારની પ્રતિકારકતા છે જે ત્યારે વિકસે છે જ્યારે કોઈ વ્યક્તિની રોગપ્રતિકારક શક્તિ એન્ટિજેનની હાજરીના પ્રતિભાવમાં એન્ટિબોડીઝ ઉત્પન્ન કરે છે.
આ કુદરતી રીતે ચેપ (રોગ) પછી અથવા કૃત્રિમ રીતે રસીકરણ દ્વારા થઈ શકે છે.
તેથી,તે રોગકારક અથવા એન્ટિજેનના સંપર્કમાં આવ્યા પછી યજમાનની પોતાની રોગપ્રતિકારક શક્તિ દ્વારા વિકસાવવામાં આવેલી પ્રતિકારકતા છે.

(C) એન્ટિબોડીઝ એ રોગકારકોના પ્રતિભાવમાં $B$-લિમ્ફોસાઇટ્સ દ્વારા ઉત્પન્ન થતા વિશિષ્ટ પ્રોટીન છે.
તેમને ઇમ્યુનોગ્લોબ્યુલિન $(Ig)$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
તેમની રચના ચાર પોલીપેપ્ટાઇડ શૃંખલાઓની બનેલી હોય છે: બે હળવી શૃંખલાઓ અને બે ભારે શૃંખલાઓ,જે ડાયસલ્ફાઇડ બંધ દ્વારા જોડાયેલી હોય છે.
તેથી,એન્ટિબોડીઝ મૂળભૂત રીતે પ્રોટીનયુક્ત હોય છે.

(B) કિલર $T-$કોષો,જેમને સાયટોટોક્સિક $T-$કોષો ($CD8^+ T-$કોષો) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે ચેપગ્રસ્ત અથવા કેન્સરગ્રસ્ત કોષોનો નાશ કરવા માટે જવાબદાર છે.
તેઓ પરફોરિન્સ અને ગ્રેન્ઝાઇમ્સ નામના પ્રોટીન મુક્ત કરે છે.
પરફોરિન્સ લક્ષ્ય કોષના કોષરસસ્તરમાં છિદ્રો બનાવે છે,જે કોષના વિઘટન (lysis) તરફ દોરી જાય છે અથવા ગ્રેન્ઝાઇમ્સને અંદર પ્રવેશવા દે છે અને એપોપ્ટોસિસ (કોષનું પ્રોગ્રામ કરેલું મૃત્યુ) પ્રેરે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(B) રોગપ્રતિકારક તંત્ર વિવિધ પ્રકારના લસિકાકોષો (lymphocytes) ધરાવે છે જે ચોક્કસ કાર્યો કરે છે.
$T$-લસિકાકોષો ($T$-કોષો) કોષ-મધ્યસ્થ પ્રતિકારકતા (cell-mediated immunity) માટે જવાબદાર છે.
આમાં,કિલર $T$-કોષો (જેને સાયટોટોક્સિક $T$-કોષો તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) એ વિશિષ્ટ કોષો છે જે સીધા જ સંક્રમિત યજમાન કોષો અથવા વિદેશી એન્ટિજેન્સને ઓળખે છે,તેના પર હુમલો કરે છે અને તેનો નાશ કરે છે.
બીજી તરફ,હેલ્પર $T$-કોષો મુખ્યત્વે સાયટોકાઈન્સનો સ્ત્રાવ કરીને $B$-કોષો અને મેક્રોફેજ જેવા અન્ય રોગપ્રતિકારક કોષોને સક્રિય કરવાનું કાર્ય કરે છે,તેઓ સીધા એન્ટિજેન્સનો નાશ કરતા નથી.
$B$-કોષો મુખ્યત્વે એન્ટિબોડીઝ ઉત્પન્ન કરીને હ્યુમરલ પ્રતિકારકતામાં ભાગ લે છે.

(A) ઓપ્સોનાઇઝેશન એ એક એવી પ્રક્રિયા છે જેમાં રોગકારકો અથવા એન્ટિજેન્સ પર એન્ટિબોડીઝ (ઓપ્સોનિન) જેવા અણુઓનું આવરણ ચડાવવામાં આવે છે.
આ આવરણની પ્રક્રિયા એન્ટિજેન્સને વધુ સ્પષ્ટ બનાવે છે અને ફેગોસાઇટિક કોષો,જેમ કે મેક્રોફેજ અને ન્યુટ્રોફિલ્સ માટે તેમને ઓળખવા અને ગળી જવાનું સરળ બનાવે છે.
એકવાર ફેગોસાઇટ ઓપ્સોનાઇઝ્ડ એન્ટિજેન સાથે જોડાય છે,પછી તે રોગકારકનું પાચન કરવાનું શરૂ કરે છે,જેનાથી રોગપ્રતિકારક પ્રતિભાવમાં વધારો થાય છે.

(C) જે સ્થિતિમાં વ્યક્તિમાં કાર્યક્ષમ $T-$ કોષો અને $B-$ કોષો બંનેનો અભાવ હોય છે તેને $SCID$ (Severe Combined Immunodeficiency) કહેવામાં આવે છે.
$SCID$ એ એક આનુવંશિક વિકાર છે જે કાર્યક્ષમ $T-$ કોષો અને $B-$ કોષોના અસામાન્ય વિકાસ દ્વારા વર્ગીકૃત થયેલ છે,જેના પરિણામે રોગપ્રતિકારક શક્તિ અત્યંત નબળી પડી જાય છે.
કારણ કે આ વ્યક્તિઓમાં કોઈ અનુકૂલિત રોગપ્રતિકારક પ્રતિભાવ હોતો નથી,તેઓ ચેપ માટે અત્યંત સંવેદનશીલ હોય છે અને જીવંત રહેવા માટે તેમને જંતુમુક્ત વાતાવરણમાં (જેને ઘણીવાર 'બબલ' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે) રાખવા પડે છે.

(B) સક્રિય રોગપ્રતિકારક શક્તિ ત્યારે વિકસે છે જ્યારે યજમાનનું રોગપ્રતિકારક તંત્ર એન્ટિજેન્સના સંપર્કમાં આવવાથી એન્ટિબોડીઝ ઉત્પન્ન કરે છે,જેમ કે જીવંત અથવા મૃત સૂક્ષ્મજીવો અથવા અન્ય પ્રોટીન.
રસીકરણ અથવા કુદરતી ચેપના કિસ્સામાં,શરીર નબળા અથવા મૃત રોગકારક જીવાણુઓ (જંતુઓ) ના સંપર્કમાં આવે છે.
આ સંપર્ક રોગપ્રતિકારક તંત્રને રોગકારકને ઓળખવા અને ચોક્કસ એન્ટિબોડીઝ અને મેમરી કોષો ઉત્પન્ન કરવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે,જે લાંબા ગાળાની સુરક્ષા પૂરી પાડે છે.
તેથી,સક્રિય રોગપ્રતિકારક શક્તિ નબળા જંતુઓના ચેપ અથવા રસીકરણ દ્વારા મેળવવામાં આવે છે.

(D) $IgM$ એ કદમાં સૌથી મોટું ઇમ્યુનોગ્લોબ્યુલિન છે. તે સામાન્ય રીતે પેન્ટામર (પંચ-એકમ) સ્વરૂપે અસ્તિત્વ ધરાવે છે,જેનો અર્થ છે કે તે $J$-શૃંખલા દ્વારા જોડાયેલા પાંચ મોનોમેરિક એકમોનું બનેલું છે. આ પેન્ટામરિક બંધારણને કારણે,તેનું આણ્વીય દળ ઘણું વધારે હોય છે અને તે પ્રાથમિક રોગપ્રતિકારક પ્રતિભાવ દરમિયાન ઉત્પન્ન થતો પ્રથમ એન્ટિબોડી છે.

(A) જ્યારે હેપેટાઈટીસ જેવા ચોક્કસ રોગકારક સામે તાત્કાલિક રક્ષણ મેળવવા માટે તૈયાર એન્ટિબોડીઝ (જેમ કે ગ્લોબ્યુલિન) સીધા વ્યક્તિના શરીરમાં દાખલ કરવામાં આવે છે,ત્યારે તેને કૃત્રિમ રીતે મેળવેલી નિષ્ક્રિય પ્રતિકારકતા કહેવામાં આવે છે.
આ 'નિષ્ક્રિય' છે કારણ કે વ્યક્તિની પોતાની રોગપ્રતિકારક શક્તિ આ એન્ટિબોડીઝનું ઉત્પાદન કરતી નથી.
તે 'કૃત્રિમ રીતે મેળવેલી' છે કારણ કે એન્ટિબોડીઝ કુદરતી પ્રક્રિયાઓ (જેમ કે માતાના ગર્ભનાળ દ્વારા અથવા સ્તનપાન દ્વારા) ને બદલે તબીબી હસ્તક્ષેપ (ઈન્જેક્શન) દ્વારા દાખલ કરવામાં આવે છે.

(C) સ્વયંપ્રતિરક્ષા રોગ ત્યારે થાય છે જ્યારે રોગપ્રતિકારક તંત્ર ભૂલથી શરીરના પોતાના તંદુરસ્ત કોષો અને પેશીઓ પર હુમલો કરે છે.
રુમેટોઇડ આર્થરાઇટિસ એ સ્વયંપ્રતિરક્ષા વિકારનું એક ઉત્તમ ઉદાહરણ છે,જેમાં રોગપ્રતિકારક તંત્ર સાંધાના સાયનોવિયલ પટલ પર હુમલો કરે છે.
કેન્સર એ અનિયંત્રિત કોષ વિભાજનનો રોગ છે.
અસ્થમા એ પર્યાવરણીય એલર્જન પ્રત્યેની એલર્જીક પ્રતિક્રિયા છે.
એરિથ્રોબ્લાસ્ટોસિસ ફીટાલિસ એ માતા અને ગર્ભ વચ્ચેની $Rh$ અસંગતતાને કારણે થતી સ્થિતિ છે.

(D) ઇન્ટરફેરોન એ જન્મજાત પ્રતિકારકતામાં સાયટોકાઇન અવરોધનો એક પ્રકાર છે.
તે વાયરસથી સંક્રમિત કોષો દ્વારા સ્ત્રવિત પ્રોટીન છે.
આ પ્રોટીન બિન-સંક્રમિત કોષોને વાયરસના વધુ ચેપથી સુરક્ષિત કરે છે.
આપેલા વિકલ્પોમાં વાયરસનો સમાવેશ થતો નથી,તેથી સાચો જવાબ $D$ (ઉપરોક્તમાંથી કોઈ નહીં) છે.

(A) ઇન્ટરફેરોન્સ $(IFNs)$ એ યજમાન કોષો દ્વારા વાયરસની હાજરીના પ્રતિભાવમાં મુક્ત કરવામાં આવતા સિગ્નલિંગ પ્રોટીનનો એક સમૂહ છે.
તેઓ સાયટોકાઇન્સ તરીકે ઓળખાતા ગ્લાયકોપ્રોટીનના વર્ગમાં આવે છે.
જ્યારે કોઈ કોષ વાયરસ દ્વારા સંક્રમિત થાય છે,ત્યારે તે ઇન્ટરફેરોન્સનો સ્ત્રાવ કરે છે,જે પડોશી અસંક્રમિત કોષોમાં એન્ટિવાયરલ સ્થિતિ ઉત્પન્ન કરે છે,જેનાથી વાયરસનું વધુ પ્રજનન અટકે છે.
આમ,તેમને એન્ટિવાયરલ પ્રોટીન તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(B) ઇન્ટરફેરોન $(IFNs)$ એ યજમાન કોષો દ્વારા વાયરસ,બેક્ટેરિયા,પરોપજીવીઓ અથવા ગાંઠના કોષો જેવા વિવિધ રોગકારકોની હાજરીમાં મુક્ત થતા પ્રોટીનનો એક સમૂહ છે.
ચોક્કસ રીતે કહીએ તો,ઇન્ટરફેરોન એ ગ્લાયકોપ્રોટીન છે જે બિન-ચેપગ્રસ્ત કોષોને વાયરલ ચેપથી સુરક્ષિત કરે છે.
જ્યારે કોઈ કોષ વાયરસ દ્વારા સંક્રમિત થાય છે,ત્યારે તે ઇન્ટરફેરોનનો સ્ત્રાવ કરે છે,જે પડોશી બિન-ચેપગ્રસ્ત કોષો સાથે જોડાય છે અને એન્ટિવાયરલ પ્રોટીનનું ઉત્પાદન પ્રેરે છે,જેનાથી વાયરસનો ફેલાવો અટકે છે.
તેથી,ઇન્ટરફેરોન મુખ્યત્વે વાયરલ ચેપ સામે કાર્ય કરે છે.

(C) જ્યારે કોઈ વ્યક્તિનો પગ કાટ ખાઈ ગયેલી ખીલી પર પડે છે,ત્યારે $Clostridium$ $tetani$ નામના બેક્ટેરિયા દ્વારા ધનુર (Tetanus) થવાનું જોખમ રહેલું હોય છે. આને રોકવા માટે,ડૉક્ટર $ATS$ ($Antitetanic$ $Serum$) નું ઈન્જેક્શન આપે છે. $ATS$ માં તૈયાર એન્ટિબોડીઝ હોય છે જે ધનુરના ઝેર સામે નિષ્ક્રિય પ્રતિકારક શક્તિ (passive immunity) પૂરી પાડે છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(B) ઇન્ટરફેરોન એ પ્રોટીનનો એક સમૂહ છે જે યજમાન કોષો દ્વારા વાયરસના ચેપના પ્રતિભાવમાં મુક્ત કરવામાં આવે છે.
તેઓ જન્મજાત પ્રતિકારક તંત્રના ભાગ રૂપે કાર્ય કરે છે અને પડોશી કોષોમાં વાયરસના પ્રતિકૃતિ (replication) ને અટકાવીને બિન-વિશિષ્ટ સંરક્ષણ પદ્ધતિ પૂરી પાડે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(A) ઇન્ટરફેરોન એ યજમાન કોષો દ્વારા વાયરસની હાજરીના પ્રતિભાવમાં મુક્ત થતા સિગ્નલિંગ પ્રોટીનનો એક સમૂહ છે.
તેમને $Antiviral \text{ proteins}$ (વિષાણુરોધક પ્રોટીન) તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે કારણ કે તે યજમાન કોષોની અંદર વાયરસના પ્રતિકૃતિ (replication) ને અટકાવે છે.
જ્યારે કોઈ કોષ વાયરસ દ્વારા સંક્રમિત થાય છે, ત્યારે તે ઇન્ટરફેરોનનો સ્ત્રાવ કરે છે, જે પડોશી કોષોને તેમની એન્ટિવાયરલ સુરક્ષા વધારવા માટે સંકેત આપે છે。

(B) ઇન્ટરફેરોન એ યજમાન કોષો દ્વારા વિવિધ વાયરસની હાજરીના પ્રતિભાવમાં ઉત્પન્ન અને મુક્ત થતા સિગ્નલિંગ પ્રોટીનનો એક સમૂહ છે.
તેઓ યજમાન કોષોની અંદર વાયરલ પ્રતિકૃતિને અટકાવીને એન્ટિવાયરલ એજન્ટ તરીકે કાર્ય કરે છે.
જ્યારે કોઈ કોષ વાયરસ દ્વારા સંક્રમિત થાય છે,ત્યારે તે ઇન્ટરફેરોનનો સ્ત્રાવ કરે છે,જે પડોશી કોષોને તેમની એન્ટિવાયરલ સુરક્ષા વધારવા માટે સંકેત આપે છે,જેનાથી ચેપના ફેલાવાને અટકાવી શકાય છે.

(C) જ્યારે યજમાન કોષ વાયરસ દ્વારા સંક્રમિત થાય છે,ત્યારે તે ઇન્ટરફેરોન $(IFNs)$ તરીકે ઓળખાતા વિશિષ્ટ એન્ટિવાયરલ પ્રોટીન ઉત્પન્ન કરીને પ્રતિભાવ આપે છે. આ પ્રોટીન સંક્રમિત કોષો દ્વારા મુક્ત કરવામાં આવે છે જેથી પાડોશી તંદુરસ્ત કોષોને વાયરલ પ્રતિકૃતિને અટકાવીને વધુ વાયરલ ચેપથી બચાવી શકાય.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે. ઇન્ટરફેરોન એ યજમાન-વિશિષ્ટ $(host-specific)$ પ્રોટીન છે. આનો અર્થ એ છે કે એક પ્રાણીની પ્રજાતિ દ્વારા ઉત્પન્ન થયેલ ઇન્ટરફેરોન સામાન્ય રીતે બીજી પ્રજાતિમાં દાખલ કરવામાં આવે ત્યારે બિનઅસરકારક હોય છે. તેથી,અન્ય પ્રાણીઓના ઇન્ટરફેરોન મનુષ્યોમાં વાપરી શકાતા નથી અને તે સામાન્ય રીતે ફક્ત તે જ પ્રાણીની પ્રજાતિમાં અસરકારક હોય છે જેમાંથી તે મેળવવામાં આવ્યા હોય.

(D) ઇન્ટરફેરોન $(IFN)$ ના અણુઓ તેમના કોષીય મૂળના આધારે ત્રણ મુખ્ય પ્રકારોમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે:
$1$. લ્યુકોસાઇટિક ઇન્ટરફેરોન $(IFN-\alpha)$: લ્યુકોસાઇટ્સ દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે.
$2$. ફાઇબ્રોબ્લાસ્ટિક ઇન્ટરફેરોન $(IFN-\beta)$: ફાઇબ્રોબ્લાસ્ટ્સ દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે.
$3$. ઇમ્યુન ઇન્ટરફેરોન $(IFN-\gamma)$: લિમ્ફોસાઇટ્સ દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે.
તેથી,મનુષ્યમાં ઉપરોક્ત તમામ પ્રકારો હાજર હોય છે.

(C) ઇન્ટરફેરોન એ પ્રોટીનનો એક સમૂહ છે જે યજમાન કોષો દ્વારા વાયરસની હાજરીના પ્રતિભાવમાં મુક્ત થાય છે.
તેમને ઉત્પન્ન કરતા કોષના પ્રકારના આધારે,ઇન્ટરફેરોનને ત્રણ મુખ્ય પ્રકારોમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે:
$1$. $Alpha$ $(IFN-\alpha)$: લ્યુકોસાઇટ્સ ($WBC$s) દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે,તેથી તેને લ્યુકોસાઇટિક ઇન્ટરફેરોન કહેવામાં આવે છે.
$2$. $Beta$ $(IFN-\beta)$: ફાઇબ્રોબ્લાસ્ટ્સ દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે,તેથી તેને ફાઇબ્રોબ્લાસ્ટિક ઇન્ટરફેરોન કહેવામાં આવે છે.
$3$. $Gamma$ $(IFN-\gamma)$: $T$-લિમ્ફોસાઇટ્સ અને નેચરલ કિલર કોષો દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે,તેથી તેને ઇમ્યુન ઇન્ટરફેરોન કહેવામાં આવે છે.
પ્રશ્ન મુજબ,$WBC$ દ્વારા સંશ્લેષિત ઇન્ટરફેરોન લ્યુકોસાઇટિક ઇન્ટરફેરોન છે.

(B) ગ્રાફ્ટિંગ અથવા અંગ પ્રત્યારોપણનો સિદ્ધાંત દાતા અને પ્રાપ્તકર્તાના પેશીઓની સુસંગતતા પર આધાર રાખે છે.
આ સુસંગતતા મુખ્યત્વે મેજર હિસ્ટોકોમ્પેટિબિલિટી કોમ્પ્લેક્સ $(MHC)$ જનીનો દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે,જે કોષની સપાટી પરના પ્રોટીન બનાવે છે જેનો ઉપયોગ રોગપ્રતિકારક તંત્ર 'પોતાના' અને 'પરકા' કોષોને અલગ પાડવા માટે કરે છે.
તેથી,ગ્રાફ્ટની સફળતા દાતા અને પ્રાપ્તકર્તા વચ્ચેના રોગપ્રતિકારક તંત્રના માર્કર્સની સમાનતા પર આધાર રાખે છે જેથી રોગપ્રતિકારક અસ્વીકારને અટકાવી શકાય.
આમ,સાચો જવાબ $B$ છે.

(A) એલોગ્રાફ્ટ એ એક જ જાતિના બે આનુવંશિક રીતે અલગ વ્યક્તિઓ વચ્ચે કરવામાં આવતું પેશી અથવા અંગનું પ્રત્યારોપણ છે.
ઓટોગ્રાફ્ટમાં વ્યક્તિના શરીરના એક ભાગમાંથી પેશી લઈને તે જ વ્યક્તિના બીજા ભાગમાં પ્રત્યારોપણ કરવામાં આવે છે.
ઝેનોગ્રાફ્ટમાં અલગ-અલગ જાતિના સજીવો વચ્ચે પેશીનું પ્રત્યારોપણ કરવામાં આવે છે.
તેથી,એક જ જાતિના બે સભ્યો વચ્ચેના ગ્રાફ્ટિંગને એલોગ્રાફ્ટ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(B) જન્મજાત પ્રતિકારકતા ચાર પ્રકારના અવરોધો ધરાવે છે:
$1$. ભૌતિક અવરોધ: ત્વચા અને શ્લેષ્મનું આવરણ શરીરમાં સૂક્ષ્મજીવોના પ્રવેશને અટકાવે છે.
$2$. દેહધાર્મિક અવરોધ: જઠરમાં એસિડ,મુખમાં લાળ અને આંખમાંથી નીકળતા અશ્રુ સૂક્ષ્મજીવોની વૃદ્ધિને અટકાવે છે.
$3$. કોષીય અવરોધ: અમુક પ્રકારના શ્વેતકણો (WBCs) જેવા કે $PMNL$-ન્યુટ્રોફિલ્સ અને મોનોસાઇટ્સ,તથા પેશીઓમાં રહેલા મેક્રોફેજ સૂક્ષ્મજીવોનું ભક્ષણ કરીને તેનો નાશ કરે છે.
$4$. સાયટોકાઈન અવરોધ: વાયરસથી સંક્રમિત કોષો ઇન્ટરફેરોન નામના પ્રોટીનનો સ્ત્રાવ કરે છે,જે બિન-સંક્રમિત કોષોને વાયરસના ચેપથી બચાવે છે.
તેથી,ત્વચા અને શ્લેષ્મનું આવરણ ભૌતિક અવરોધ તરીકે ઓળખાય છે.

(D) $T-$ લસિકાકણો (અથવા $T-$ કોષો) એ શ્વેતકણોનો એક પ્રકાર છે જે કોષ-માધ્યિત પ્રતિકારકતામાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવે છે. $T-$ કોષોના મુખ્ય પ્રકારો નીચે મુજબ છે:
$1$. મદદકર્તા $T-$ કોષો $(CD4^+)$: આ કોષો અન્ય પ્રતિકારક કોષોને સક્રિય કરવામાં મદદ કરે છે.
$2$. સાયટોટોક્સિક $T-$ કોષો $(CD8^+)$: આ કોષો ચેપગ્રસ્ત અથવા કેન્સરગ્રસ્ત કોષોનો નાશ કરે છે.
$3$. સપ્રેસર (અથવા નિયંત્રક) $T-$ કોષો: આ કોષો પ્રતિકારક પ્રતિભાવનું નિયમન કરે છે અને સ્વયં-પ્રતિકારકતા અટકાવે છે.
ઇમ્યુનોલોજીમાં 'રીપ્રેસર' $T-$ કોષો એ $T-$ લસિકાકણોનું માન્ય વર્ગીકરણ નથી. તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(D) સાચાં વિધાનો $i$ અને $ii$ છે.
$1.$ મૂત્રપિંડ પ્રત્યારોપણમાં ગ્રાહી વ્યક્તિના શરીરમાં બહારની પેશી દાખલ કરવામાં આવે છે. ગ્રાહી વ્યક્તિનું પ્રતિકારક તંત્ર પ્રત્યારોપિત અંગ પર હુમલો ન કરે તે માટે,લાંબા સમય સુધી પ્રતિકારકતાને દબાવવા માટે ઈમ્યુનોસપ્રેસન્ટ્સ (પ્રતિકારકતા દબાવતી દવાઓ) આપવામાં આવે છે.
$2.$ પ્રત્યારોપણનો અસ્વીકાર મુખ્યત્વે $T$-લસિકાકણો દ્વારા થાય છે,જે કોષીય પ્રતિકારકતા $(CMI)$ ના મુખ્ય ઘટકો છે.
$3.$ $B$-લસિકાકણો મુખ્યત્વે હ્યુમરલ પ્રતિકારકતા (એન્ટિબોડી ઉત્પાદન) માં સામેલ હોય છે અને તે અંગ પ્રત્યારોપણના અસ્વીકાર માટે પ્રાથમિક કારણ નથી.
$4.$ ઈન્ટરફેરોન એ એન્ટિવાયરલ પ્રોટીન છે અને તે અંગ પ્રત્યારોપણના અસ્વીકાર માટે જવાબદાર નથી.

(C) મનુષ્યમાં જોવા મળતા ઈમ્યુનોગ્લોબ્યુલીન (એન્ટિબોડીઝ) ના પાંચ મુખ્ય પ્રકારો $IgG$,$IgA$,$IgM$,$IgD$ અને $IgE$ છે.
$IgS$ એ ઈમ્યુનોગ્લોબ્યુલીનનો કોઈ માન્ય પ્રકાર નથી.
તેથી,$IgS$ માનવ સીરમમાં જોવા મળતું નથી.

(B) સ્ત્રાવી એન્ટિબોડી $IgA$ છે.
$IgA$ એ લાળ,આંસુ,સ્તનનું દૂધ અને કોલોસ્ટ્રમ સહિતના શ્લેષ્મ સ્ત્રાવોમાં જોવા મળતી પ્રાથમિક ઇમ્યુનોગ્લોબ્યુલિન છે.
તે રોગકારક જીવાણુઓને અધિચ્છદીય સપાટીઓ સાથે જોડાતા અટકાવીને શ્લેષ્મ પટલના રોગપ્રતિકારક કાર્યમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.

(B) જ્યારે કોઈ વ્યક્તિને સાપ કરડે છે, ત્યારે ઝેરમાં રહેલા વિષને તાત્કાલિક તટસ્થ કરવાની જરૂર હોય છે।
આ તબીબી કટોકટીમાં, તૈયાર એન્ટિબોડીઝ (એન્ટિવેનમ) સીધા દર્દીના શરીરમાં દાખલ કરવામાં આવે છે।
કારણ કે શરીર આ એન્ટિબોડીઝનું ઉત્પાદન જાતે કરતું નથી અને તે બહારના સ્ત્રોતમાંથી મેળવવામાં આવે છે, તેથી તેને $\text{કૃત્રિમ ઉપાર્જિત નિષ્ક્રિય પ્રતિકારકતા}$ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે।
સક્રિય પ્રતિકારકતામાં શરીર એન્ટિજનના પ્રતિભાવમાં પોતાના એન્ટિબોડીઝ ઉત્પન્ન કરે છે, જ્યારે નિષ્ક્રિય પ્રતિકારકતામાં તૈયાર એન્ટિબોડીઝ મેળવવામાં આવે છે।

(C) એન્ટીજન (પ્રતિજન) એ એક વિદેશી પદાર્થ છે,જે સામાન્ય રીતે પ્રોટીન અથવા પોલીસેકેરાઈડ હોય છે,જે શરીરમાં પ્રવેશ કરે છે અને રોગપ્રતિકારક તંત્ર દ્વારા તેને 'પર-પદાર્થ' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આ ઓળખ પછી,રોગપ્રતિકારક તંત્ર એન્ટીજનને નિષ્ક્રિય કરવા અથવા દૂર કરવા માટે એન્ટીબોડી (પ્રતિકારક) નામના વિશિષ્ટ પ્રોટીન ઉત્પન્ન કરવા માટે પ્રેરાય છે.
તેથી,એન્ટીજનને એવા પદાર્થ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે જે એન્ટીબોડીના ઉત્પાદનને ઉત્તેજે છે.

(A) $IgG$ એ એકમાત્ર એન્ટિબોડી છે જે માતાના ગર્ભમાંથી ભ્રૂણમાં જઈ શકે છે. તેથી,જન્મ સમયે તેની હાજરી સામાન્ય છે કારણ કે તે માતા પાસેથી મળે છે.
$IgM$ એ એક મોટું પેન્ટામેરિક અણુ છે જે જરાયુ (placenta) અવરોધને ઓળંગી શકતું નથી.
જો નવજાત શિશુના રુધિરમાં $IgM$ જોવા મળે,તો તે સૂચવે છે કે ભ્રૂણે આંતરગર્ભાશય ચેપના પ્રતિભાવમાં તેને જાતે ઉત્પન્ન કર્યું છે,કારણ કે ભ્રૂણની પોતાની રોગપ્રતિકારક શક્તિ સક્રિય થઈ છે.

(B) એમિલ વોન બેહરીંગને $1901$ માં ફિઝિયોલોજી અથવા મેડિસિન માટેનું પ્રથમ નોબેલ પારિતોષિક તેમના સીરમ થેરાપી પરના કાર્ય માટે આપવામાં આવ્યું હતું. તેમણે ડિપ્થેરિયા માટે એન્ટિટોક્સિન સારવાર વિકસાવી હતી,જે નિષ્ક્રિય પ્રતિકારકતાનું એક સ્વરૂપ છે.

(B) $D.P.T$ રસી એટલે ડિપ્થેરિયા,પર્ટુસિસ (ખાંસી) અને ટિટાનસ (ધનુર્વા) ની રસી.
તેમાં નિષ્ક્રિય કરેલા વિષદ્રવ્યો અથવા મૃત બેક્ટેરિયા હોય છે જે યજમાનની રોગપ્રતિકારક શક્તિને ચોક્કસ એન્ટિબોડીઝ ઉત્પન્ન કરવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે.
રસીમાં હાજર એન્ટિજનના પ્રતિભાવમાં શરીર સક્રિયપણે પોતાના એન્ટિબોડીઝ ઉત્પન્ન કરતું હોવાથી,તે સક્રિય પ્રતિકારકતાનું ઉદાહરણ છે.

(A) માનવ શરીરમાં જન્મજાત પ્રતિકારક શક્તિ (Innate immunity) હોય છે જે રોગકારકોના પ્રવેશને રોકવા માટે રક્ષણની પ્રથમ હરોળ તરીકે કાર્ય કરે છે.
આ તંત્રમાં ભૌતિક અને દેહધાર્મિક અવરોધોનો સમાવેશ થાય છે.
ત્વચા અને શ્વસનમાર્ગ,પાચનમાર્ગ તથા મૂત્રજનનમાર્ગનું શ્લેષ્મસ્તર એ મુખ્ય ભૌતિક અવરોધો છે જે સૂક્ષ્મજીવોને ફસાવે છે અને તેમને શરીરમાં પ્રવેશતા અટકાવે છે.
તેથી,ત્વચા અને શ્લેષ્મસ્તર એ રક્ષણની પ્રથમ હરોળ બનાવે છે.

(C) એન્ટિબોડી અણુને $H_2L_2$ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે,જ્યાં $H$ એ ભારે શૃંખલા (heavy chain) અને $L$ એ હલકી શૃંખલા (light chain) સૂચવે છે.
દરેક એન્ટિબોડી અણુમાં બે એન્ટિજન બાઈન્ડિંગ સાઈટ હોય છે.
આ સ્થાનો એન્ટિબોડીના વેરિયેબલ (ચલ) વિસ્તારમાં આવેલા હોય છે,જે એક ભારે શૃંખલા અને એક હલકી શૃંખલાના $N$-ટર્મિનલ છેડાઓ વચ્ચેની આંતરક્રિયા દ્વારા બને છે.
તેથી,એન્ટિજન બાઈન્ડિંગ સાઈટ એક ભારે શૃંખલા અને એક હલકી શૃંખલાની વચ્ચે આવેલી હોય છે.

(B) રોગપ્રતિકારકતાની ખામી એ એવી સ્થિતિ છે જેમાં ચેપી રોગો અને કેન્સર સામે લડવાની રોગપ્રતિકારક તંત્રની ક્ષમતા ઘટી જાય છે અથવા સંપૂર્ણપણે નાશ પામે છે.
$1$. થાયમસ ગ્રંથિ ખામીયુક્ત હોવાને કારણે $T$-લિમ્ફોસાઈટ્સની ઉણપ સર્જાય છે,જે કોષ-આધારિત રોગપ્રતિકારકતા માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે.
$2$. જો થાયમસ ગ્રંથિ કાર્યરત ન હોય,તો $T$-કોષોનું પરિપક્વન અટકી જાય છે,જેના પરિણામે ગંભીર રોગપ્રતિકારકતાની ખામી સર્જાય છે.
$3$. જોકે $AIDS$ વાઈરસ $(HIV)$ પણ રોગપ્રતિકારકતાની ખામી સર્જે છે,પરંતુ રોગપ્રતિકારક તંત્રના વિકાસ સાથે સંબંધિત સૌથી પાયાનું જૈવિક કારણ થાયમસ ગ્રંથિની નિષ્ફળતા છે.

(B) નિષ્ક્રિય પ્રતિકારકતા એ એવી પ્રતિકારકતા છે જેમાં શરીર પોતાની રોગપ્રતિકારક શક્તિ દ્વારા એન્ટિબોડીઝ ઉત્પન્ન કરવાને બદલે તૈયાર એન્ટિબોડીઝ મેળવે છે.
$1$. ભ્રૂણ માતા પાસેથી જરાયુ દ્વારા $(IgG)$ એન્ટિબોડીઝ મેળવે છે.
$2$. શિશુ માતાના કોલોસ્ટ્રમ (પ્રારંભિક દૂધ) માંથી $(IgA)$ એન્ટિબોડીઝ મેળવે છે.
આમ,શરીર આ એન્ટિબોડીઝનું સક્રિયપણે ઉત્પાદન કરતું ન હોવાથી,તેને નિષ્ક્રિય પ્રતિકારકતા તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(C) રસી એ એક જૈવિક તૈયારી છે જે કોઈ ચોક્કસ ચેપી રોગ સામે સક્રિય ઉપાર્જિત પ્રતિકારક શક્તિ (Active Acquired Immunity) પૂરી પાડે છે. તેમાં સામાન્ય રીતે એવા ઘટકો હોય છે જે રોગકારક સૂક્ષ્મજીવો જેવા દેખાય છે અને તે ઘણીવાર સૂક્ષ્મજીવના નબળા અથવા મૃત સ્વરૂપો,તેના વિષ (toxins) અથવા તેની સપાટી પરના પ્રોટીનમાંથી બનાવવામાં આવે છે. તેથી,રસીમાં નિષ્ક્રિય અથવા ક્ષીણ (નબળા) રોગકારકો અથવા તેમના ઘટકોનો સમાવેશ થાય છે,જે રોગપ્રતિકારક તંત્રને તે એજન્ટને ખતરા તરીકે ઓળખવા,તેનો નાશ કરવા અને તેની યાદ રાખવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે,જેથી જ્યારે ભવિષ્યમાં તે સૂક્ષ્મજીવોનો સામનો થાય ત્યારે રોગપ્રતિકારક તંત્ર તેને સરળતાથી ઓળખીને તેનો નાશ કરી શકે.

(D) પ્રાથમિક લસિકાઅંગો એવા સ્થાનો છે જ્યાં લસિકાકણો (lymphocytes) ઉત્પન્ન થાય છે અને/અથવા પરિપક્વ થઈને એન્ટિજન-સંવેદનશીલ લસિકાકણોમાં વિભેદિત થાય છે.
મનુષ્યોમાં,અસ્થિમજ્જા (bone marrow) અને થાયમસ (thymus) એ પ્રાથમિક લસિકાઅંગો છે.
આ અંગોમાં,અપરિપક્વ લસિકાકણો એન્ટિજન-સંવેદનશીલ લસિકાકણોમાં વિભેદિત થાય છે.
પરિપક્વ થયા પછી,લસિકાકણો ગૌણ લસિકાઅંગો જેવા કે બરોળ,લસિકાગાંઠો,કાકડા,નાના આંતરડાના પેયર્સના પેચ અને એપેન્ડિક્સમાં સ્થળાંતર કરે છે.

(C) જન્મજાત પ્રતિકારકતામાં ચાર પ્રકારના અવરોધો હોય છે:
$1$. ભૌતિક અવરોધ: ત્વચા અને શ્વસનમાર્ગ,જઠરાંત્રિય માર્ગ અને મૂત્રજનન માર્ગનું શ્લેષ્મનું આવરણ.
$2$. દેહધાર્મિક અવરોધ: જઠરમાં એસિડ,મુખમાં લાળ અને આંખમાંથી નીકળતા આંસુ સૂક્ષ્મજીવોની વૃદ્ધિને અટકાવે છે.
$3$. કોષીય અવરોધ: રુધિરમાં રહેલા અમુક પ્રકારના શ્વેતકણો (WBCs) જેવા કે $PMNL$-ન્યુટ્રોફિલ્સ,મોનોસાઇટ્સ અને નેચરલ કિલર કોષો,તેમજ પેશીઓમાં રહેલા મેક્રોફેજ સૂક્ષ્મજીવોનું ભક્ષણ કરીને તેનો નાશ કરે છે.
$4$. સાયટોકાઈન અવરોધ: વાયરસથી સંક્રમિત કોષો ઈન્ટરફેરોન નામના પ્રોટીનનો સ્ત્રાવ કરે છે,જે બિન-સંક્રમિત કોષોને વાયરસના વધુ સંક્રમણથી બચાવે છે.
તેથી,લાળ અને આંસુ એ દેહધાર્મિક અવરોધના ઉદાહરણો છે.

(C) સ્તનપાનના પ્રથમ થોડા દિવસો દરમિયાન માતા દ્વારા સ્ત્રવિત થતા પ્રથમ દૂધને કોલોસ્ટ્રમ કહેવામાં આવે છે.
કોલોસ્ટ્રમ એન્ટિબોડીઝથી સમૃદ્ધ હોય છે,ખાસ કરીને $IgA$ (ઈમ્યુનોગ્લોબ્યુલિન $A$).
$IgA$ નવજાત શિશુને આવશ્યક નિષ્ક્રિય પ્રતિકારકતા (passive immunity) પૂરી પાડે છે,જે તેમના પ્રારંભિક વિકાસ દરમિયાન તેમને વિવિધ ચેપથી સુરક્ષિત રાખે છે.

(C) એન્ટિબોડી,જેને ઇમ્યુનોગ્લોબ્યુલિન $(Ig)$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે રોગપ્રતિકારક તંત્રના પ્લાઝ્મા કોષો (વિભેદિત $B$-લિમ્ફોસાઇટ્સ) દ્વારા ઉત્પન્ન થતું એક મોટું,$Y$-આકારનું પ્રોટીન છે.
તેનું મુખ્ય કાર્ય બેક્ટેરિયા અને વાયરસ જેવા બહારના પદાર્થોને ઓળખવાનું અને તેમને નિષ્ક્રિય કરવાનું છે.
એન્ટિબોડી રોગકારકોની સપાટી પર હાજર એન્ટિજન નામના વિશિષ્ટ અણુઓને ઓળખે છે અને તેની સાથે જોડાય છે,જેનાથી રોગપ્રતિકારક પ્રતિભાવ ઉત્તેજિત થાય છે.

(D) પ્રતિકારકતા એ યજમાનની રોગકારક સજીવો સામે લડવાની ક્ષમતા છે,જે પ્રતિકારકતંત્ર દ્વારા પ્રાપ્ત થાય છે.
તે મુખ્યત્વે પ્રતિકારકતંત્રની 'સ્મૃતિ' (Memory) પર આધારિત છે.
જ્યારે પ્રતિકારકતંત્ર પ્રથમ વખત કોઈ રોગકારક (Pathogen) ના સંપર્કમાં આવે છે,ત્યારે તે ઓછી તીવ્રતાનો પ્રાથમિક પ્રતિચાર આપે છે.
તે જ રોગકારકના અનુગામી સંપર્કો પ્રથમ સંપર્કની સ્મૃતિને કારણે અત્યંત તીવ્ર દ્વિતીય અથવા એનામ્નેસ્ટિક પ્રતિચાર ઉત્પન્ન કરે છે.

(A) પ્રતિકારક તંત્ર લસિકા અંગો,પેશીઓ,કોષો અને એન્ટિબોડીઝ જેવા દ્રાવ્ય અણુઓનું બનેલું છે.
પ્રાથમિક લસિકા અંગો જેવા કે અસ્થિમજ્જા અને થાયમસ એવા સ્થાનો છે જ્યાં લસિકાકણો ઉત્પન્ન થાય છે અને/અથવા પરિપક્વ થાય છે.
ગૌણ લસિકા અંગો જેવા કે બરોળ,લસિકા ગાંઠો,કાકડા,નાના આંતરડાના પેયર્સની ખંડિકાઓ અને એપેન્ડિક્સ એ લસિકાકણોની એન્ટિજન સાથે પ્રતિક્રિયા કરવા માટેના સ્થાનો પૂરા પાડે છે.
મગજ એ મધ્યસ્થ ચેતાતંત્રનો ભાગ છે અને તે લસિકા અંગ નથી; તેથી,તે પ્રતિકારકતા પૂરી પાડવામાં સીધી ભૂમિકા ભજવતું નથી.

(C) $NK$ કોષો એટલે કે નેચરલ કિલર કોષો.
આ એક પ્રકારના સાયટોટોક્સિક લસિકાકણો (lymphocytes) છે જે જન્મજાત પ્રતિકારક તંત્ર માટે અત્યંત મહત્વના છે.
તેઓ ગાંઠો (tumors) અને વાયરસથી સંક્રમિત કોષોના નાશમાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવે છે.

(A) ન્યુટ્રોફિલ્સ અને મોનોસાઇટ્સ એ શ્વેતકણોના પ્રકારો છે જે ભક્ષકકોષો (phagocytes) તરીકે કાર્ય કરે છે.
તેઓ જન્મજાત પ્રતિકારકતા તંત્રનો એક ભાગ છે,ખાસ કરીને કોષીય અવરોધ તરીકે કાર્ય કરે છે.
આ કોષો ફેગોસાયટોસિસ (ભક્ષકકોષીય પ્રક્રિયા) તરીકે ઓળખાતી પ્રક્રિયા દ્વારા રોગકારકો (બેક્ટેરિયા,વાયરસ વગેરે) ને ગળી જાય છે અને તેનો નાશ કરે છે.
તેથી,સાચી પ્રક્રિયા ફેગોસાયટોસિસ છે.