Drugs and Alcohol Abuse Questions in Gujarati

(B) નાર્કોટિક ડ્રગ્સ એવા પદાર્થો છે જે મગજની પ્રવૃત્તિને દબાવે છે અને પીડામાંથી રાહત આપે છે. તેમને પીડાશામક (pain relievers) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. ઉદાહરણ તરીકે અફીણ અને તેના વ્યુત્પન્ન પદાર્થો જેવા કે મોર્ફિન અને કોડીન,તેમજ વિવિધ કૃત્રિમ દવાઓનો સમાવેશ થાય છે.

(A) ડ્રગ એડિક્શન ઘણીવાર એવા તબક્કે પહોંચે છે જ્યાં શરીર સામાન્ય રીતે કાર્ય કરવા માટે શારીરિક અથવા માનસિક રીતે પદાર્થ પર નિર્ભર બની જાય છે. આ સ્થિતિ,જેમાં શરીરને વિડ્રોઅલ લક્ષણો ટાળવા અથવા હોમિયોસ્ટેસિસ જાળવવા માટે ડ્રગની જરૂર હોય છે,તેને ડ્રગ ડિપેન્ડન્સી (ડ્રગ પર નિર્ભરતા) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(A) એમ્ફેટામાઈન્સ (Amphetamines) એ કૃત્રિમ દવાઓ છે જે શક્તિશાળી ઉત્તેજક (stimulants) તરીકે કાર્ય કરે છે.
તેઓ બંધારણીય રીતે એડ્રેનાલિન (એપિનેફ્રાઇન) ન્યુરોટ્રાન્સમીટરને સમાન હોય છે.
આ દવાઓ મધ્યસ્થ ચેતાતંત્રને ઉત્તેજિત કરે છે,જેનાથી સતર્કતા વધે છે અને થાક ઓછો લાગે છે.
તેનો ઉપયોગ ઘણીવાર ટ્રક ડ્રાઇવરો અને રાત્રિના સમયે કામ કરતા કામદારો દ્વારા લાંબા સમય સુધી જાગતા રહેવા માટે કરવામાં આવે છે.

(B) કોકેઈન એ એક શક્તિશાળી મધ્યસ્થ ચેતાતંત્રનું ઉત્તેજક છે. તે ડોપામાઈન નામના ન્યુરોટ્રાન્સમીટરના પુનઃશોષણમાં દખલ કરે છે,જેનાથી સતર્કતા અને ઉર્જામાં વધારો થાય છે. તેનો ઉપયોગ તબીબી રીતે સ્થાનિક નિશ્ચેતક (local anaesthetic) તરીકે પણ થાય છે.

(A) વેલિયમ એ બેન્ઝોડાયઝેપિન (benzodiazepine) પ્રકારની દવા છે,જે મધ્યસ્થ ચેતાતંત્ર (central nervous system) પર અવસાદક (depressant) તરીકે કાર્ય કરે છે. તે મગજમાં $GABA$ ન્યુરોટ્રાન્સમીટરની અસરને વધારીને કાર્ય કરે છે,જેના પરિણામે શાંતિ,આરામ અને સુસ્તી જેવી અસરો જોવા મળે છે.

(D) $LSD$ એટલે લાયસર્જિક એસિડ ડાયથાઈલેમાઈડ $(Lysergic Acid Diethylamide)$.
તે એક શક્તિશાળી ભ્રામક (hallucinogenic) દવા છે.
તે અર્ગોટ ફૂગમાંથી મેળવવામાં આવે છે, ખાસ કરીને $Claviceps$ પ્રજાતિમાંથી, જે સામાન્ય રીતે રાઈના છોડ પર ઉગે છે.

(D) ભ્રામક (Hallucinogens) એવા પદાર્થો છે જે દ્રષ્ટિ,વિચારો અને લાગણીઓને બદલે છે,જે ઘણીવાર ચેતનાની સ્વપ્ન જેવી સ્થિતિ પ્રેરિત કરે છે. આ દવાઓ દ્રશ્ય ભ્રમણા અને સંવેદનાત્મક વિકૃતિઓનું કારણ બને છે,જેનાથી વ્યક્તિ વાસ્તવિકતા,અવકાશ અને સમયની સમજ ગુમાવી બેસે છે.

(B) આલ્કોહોલના વધુ પડતા સેવનથી યકૃતના કોષોમાં ચરબી જમા થાય છે,જેને ફેટી લિવર સિન્ડ્રોમ અથવા આલ્કોહોલિક ફેટી લિવર ડિસીઝ કહેવામાં આવે છે.
યકૃતમાં આલ્કોહોલના ચયાપચય દરમિયાન વધુ પડતું $NADH$ ઉત્પન્ન થાય છે,જે યકૃતની રેડોક્સ સ્થિતિમાં ફેરફાર કરે છે,જેનાથી ફેટી એસિડનું સંશ્લેષણ વધે છે અને ફેટી એસિડનું ઓક્સિડેશન અટકે છે.
આ પ્રક્રિયાને કારણે હેપેટોસાઇટ્સમાં ટ્રાઇગ્લિસરાઇડ્સ જમા થાય છે,જેનાથી યકૃતનું કદ વધે છે અને તેની કાર્યક્ષમતા ઘટે છે.
મોર્ફિન અને તમાકુ મુખ્યત્વે ફેટી લિવર સિન્ડ્રોમ માટે જવાબદાર નથી.

(C) આલ્કોહોલનું વધુ પડતું સેવન લીવરના કોષો (હેપેટોસાઇટ્સ) માટે ઝેરી હોય છે.
લાંબા સમય સુધી આલ્કોહોલ લેવાથી લીવરના પેશીઓમાં સોજો આવે છે અને ડાઘ (scarring) પડે છે,જેને લીવર સિરોસીસ કહેવામાં આવે છે.
આ સ્થિતિમાં,સ્વસ્થ લીવરની પેશીઓ ડાઘવાળી પેશીઓ દ્વારા બદલાઈ જાય છે,જે લીવરને યોગ્ય રીતે કાર્ય કરતા અટકાવે છે.

(A) $Erythroxylum$ $coca$ વનસ્પતિ એક ક્ષુપ છે જેનું મૂળ વતન દક્ષિણ અમેરિકા છે.
તે કોકેઈન નામના આલ્કેલોઈડના સ્ત્રોત તરીકે જાણીતી છે,જે મધ્યસ્થ ચેતાતંત્રને ઉત્તેજિત કરવાનું કાર્ય કરે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(D) અફીણ એ અફીણના છોડ ($Papaver$ $somniferum$) ના સૂકા લેટેક્સમાંથી મેળવવામાં આવે છે.
તેમાં મોર્ફીન અને કોડેઈન સહિતના વિવિધ આલ્કલોઇડ્સ હોય છે.
હેરોઈન,જેને ડાયએસીટાઈલમોર્ફીન તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે મોર્ફીનના એસીટાઈલેશન દ્વારા બનાવવામાં આવતું અર્ધ-સંશ્લેષિત ઓપિયોઈડ છે.
અફીણ આ પદાર્થો માટે પ્રાથમિક સ્ત્રોત તરીકે કાર્ય કરતું હોવાથી,સૂચિબદ્ધ તમામ વિકલ્પો અફીણના છોડમાંથી મેળવેલા વ્યુત્પન્ન અથવા સંબંધિત સંયોજનો છે.

(D) દર્દશામક (analgesic) એ એવી દવા છે જે પીડા ઘટાડવા માટે કાર્ય કરે છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$Morphine$ એ અફીણમાંથી મેળવવામાં આવતી એક જાણીતી ઓપિયોઇડ દર્દશામક દવા છે,જે પોપીના છોડ $(Papaver somniferum)$ માંથી મેળવવામાં આવે છે. તેનો ઉપયોગ તબીબી ક્ષેત્રે ગંભીર પીડાને નિયંત્રિત કરવા માટે થાય છે. એમ્ફિટેમાઈન એ ઉત્તેજક છે,$LSD$ એ ભ્રામક પદાર્થ છે અને બાર્બીટ્યુરેટ્સ એ શામક/નિદ્રાકારી દવાઓ છે.

(D) નિકોટિન એ તમાકુના છોડમાંથી મેળવવામાં આવતું એક આલ્કલોઇડ છે. તે એડ્રીનલ ગ્રંથિ માટે ઉત્તેજક તરીકે કાર્ય કરે છે,જે રુધિરાભિસરણમાં એડ્રીનાલિન અને નોર-એડ્રીનાલિનના સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે. આનાથી બ્લડ પ્રેશર અને હૃદયના ધબકારામાં વધારો થાય છે. તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો સાચા છે.

(D) વેલીયમ (ડાયઝેપામ) એ બેન્ઝોડાયઝેપાઈન્સ તરીકે ઓળખાતી ડ્રગ્સની શ્રેણીમાં આવે છે. આ દવાઓ મધ્યસ્થ ચેતાતંત્ર $(CNS)$ ને મંદ કરનાર તરીકે કાર્ય કરે છે. તે મગજમાં $GABA$ ન્યુરોટ્રાન્સમીટરની અસરને વધારીને કામ કરે છે,જે શાંત અસર,ચિંતામાં ઘટાડો અને રાહતની લાગણીઓ તરફ દોરી જાય છે. એમ્ફીટેમાઈન એ ઉત્તેજક (stimulants) છે,જ્યારે મારીજુઆના એ ભ્રામક/મંદ કરનાર છે અને પેથીડીન એ ઓપિયોઈડ એનાલજેસિક છે.

(B) અફીણ જન્ય પદાર્થો (Opioids) એ એવી દવાઓનો વર્ગ છે જે આપણા મધ્યસ્થ ચેતાતંત્ર અને જઠરાંત્રીય માર્ગમાં આવેલા વિશિષ્ટ ઓપિયોઇડ ગ્રાહીઓ પર કાર્ય કરે છે. મોર્ફિન,જે અફીણના છોડ ($Papaver$ $somniferum$) ના લેટેક્સમાંથી મેળવવામાં આવે છે,તે ખૂબ જ અસરકારક શામક અને દર્દનાશક (Analgesic) છે અને જે દર્દીઓની સર્જરી થઈ હોય તેમના માટે ખૂબ જ ઉપયોગી છે. તેથી,તીવ્ર દર્દમાંથી રાહત મેળવવા માટે અફીણ જન્ય પદાર્થો (Opioids) એ સાચો જવાબ છે.

(A) અફીણ જન્ય પદાર્થો (Opioids) એવા નશાકારક પદાર્થો છે જે આપણા મધ્યસ્થ ચેતાતંત્ર અને જઠરાંત્રીય માર્ગમાં આવેલા વિશિષ્ટ ઓપિયોઇડ ગ્રાહીઓ સાથે જોડાય છે.
અફીણ જન્ય પદાર્થોના ઉદાહરણોમાં મોર્ફીન,કોડીન અને હેરોઈનનો સમાવેશ થાય છે.
મોર્ફીન એ ખૂબ જ અસરકારક શામક અને પીડાનાશક દવા છે અને જે દર્દીઓની સર્જરી થઈ હોય તેમના માટે ખૂબ ઉપયોગી છે.
હેરોઈન,જેને સામાન્ય રીતે સ્મેક તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તે રાસાયણિક રીતે ડાયએસીટાઈલમોર્ફીન છે જે સફેદ,ગંધહીન,કડવું,સ્ફટિકમય સંયોજન છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(D) $Cannabis$ $sativa$ એ એક વનસ્પતિ છે જેમાંથી વિવિધ મનોવિકૃત (psychoactive) પદાર્થો મેળવવામાં આવે છે.
$1$. ભાંગ એ વનસ્પતિના પાંદડા અને ફૂલોમાંથી તૈયાર કરવામાં આવે છે.
$2$. ચરસ (hashish) એ વનસ્પતિના પુષ્પીય ભાગોમાંથી નીકળતો ગુંદર (resin) છે.
$3$. ગાંજો એ માદા વનસ્પતિના સૂકવેલા પુષ્પીય અથવા ફળ આપતા ભાગો છે.
આ તમામ ઉત્પાદનો $Cannabis$ $sativa$ માંથી મેળવવામાં આવતા હોવાથી,સાચો જવાબ $D$ છે.

(C) ઘેનકારક ઔષધો એવા પદાર્થો છે જે પીડા ઘટાડવા અને ઊંઘ લાવવા માટે મધ્યસ્થ ચેતાતંત્ર પર કાર્ય કરે છે.
$Codeine$ (કોડીન) અને $Morphine$ (મોર્ફીન) એ અફીણમાંથી મેળવવામાં આવતા ઘટકો છે અને તેને ઘેનકારક પીડાનાશક (narcotic analgesics) તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
$Chloramphenicol$ એ એન્ટિબાયોટિક છે,$Alprazolam$ એ બેન્ઝોડાયઝેપિન (ચિંતા દૂર કરનાર) છે,અને $Paracetamol$ એ બિન-ઘેનકારક પીડાનાશક અને તાપમાન ઘટાડનાર (antipyretic) ઔષધ છે.

(D) ચા,કોકો અને કોલા ડ્રિંક્સમાં ઉત્તેજક તરીકે $Caffeine$ (કેફીન) રહેલું હોય છે.
$Caffeine$ એ મધ્યસ્થ ચેતાતંત્રને ઉત્તેજિત કરતું દ્રવ્ય છે,જે ડ્રગ્સના મિથાઈલઝેન્થાઈન વર્ગમાં આવે છે.
તે મગજમાં એડેનોસિનની ક્રિયાને અવરોધીને કાર્ય કરે છે,જે થાક ઘટાડવામાં અને સતર્કતા વધારવામાં મદદ કરે છે.

(D) કેફીન,એમ્ફીટેમાઈન અને કોકેન એ ઉત્તેજક (Stimulants) તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
ઉત્તેજક એવા પદાર્થો છે જે મધ્યસ્થ ચેતાતંત્ર $(CNS)$ ની પ્રવૃત્તિમાં વધારો કરે છે.
તેઓ મગજમાં ડોપામાઈન અને નોરએપિનેફ્રાઈન જેવા ન્યુરોટ્રાન્સમીટરની અસરોને વધારીને સતર્કતા,ધ્યાન અને ઉર્જાના સ્તરમાં વધારો કરે છે.
દર્દશામક એ પીડા ઘટાડવા માટે વપરાય છે,ચિંતાનાશક એ ચિંતાની સારવાર માટે વપરાય છે,અને ભ્રમણા ઉત્પન્ન કરનાર પદાર્થો ધારણા અને સંવેદનાત્મક અનુભવમાં ફેરફાર કરે છે.

(B) દારૂનું વધુ પડતું સેવન યકૃતને નુકસાન પહોંચાડે છે કારણ કે યકૃત દારૂનું ચયાપચય કરીને તેને એસીટાલ્ડિહાઇડમાં ફેરવે છે,જે ઝેરી પદાર્થ છે. વધારાની ઉર્જા અને ચયાપચયના તણાવને પહોંચી વળવા માટે,યકૃતમાં વધારાની ચરબી જમા થવા લાગે છે,જેને ફેટી લિવર (Fatty Liver) અથવા હેપેટિક સ્ટેટોસિસ કહેવામાં આવે છે. જો દારૂનું સેવન ચાલુ રહે,તો આ સ્થિતિ સોજો,ફાઇબ્રોસિસ અને અંતે સિરોસિસમાં પરિણમે છે,જે યકૃતના પેશીઓમાં ડાઘ પડવાની પ્રક્રિયા છે.

(A) $L.S.D$ નું પૂરું નામ $Lysergic$ $Acid$ $Diethylamide$ છે.
તે $Claviceps$ $purpurea$ (અર્ગોટ) નામની ફૂગમાંથી મેળવવામાં આવતી એક શક્તિશાળી ભ્રમણા ઉત્પન્ન કરનાર (Hallucinogenic) દવા છે.
ભ્રમણા ઉત્પન્ન કરનાર પદાર્થો એવા પદાર્થો છે જે વિચારો,લાગણીઓ અને આસપાસના વાતાવરણ પ્રત્યેની જાગૃતિમાં ફેરફાર કરે છે,જે ઘણીવાર સંવેદનાત્મક વિકૃતિઓ અથવા ભ્રમણા પેદા કરે છે.

(A) કોકેન, જેને કોક અથવા ક્રેક તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે એક શક્તિશાળી ઉત્તેજક ડ્રગ છે. તે $Erythroxylum coca$ નામની વનસ્પતિમાંથી મેળવવામાં આવે છે, જે દક્ષિણ અમેરિકાની મૂળ વનસ્પતિ છે. તે ડોપામાઈન નામના ચેતાપ્રેષક દ્રવ્યના વહનમાં દખલ કરે છે. અન્ય વિકલ્પો: $Coffea arabica$ એ કોફીનો સ્ત્રોત છે, $Thea sinensis$ એ ચાનો સ્ત્રોત છે, અને $Cannabis sativa$ એ મેરિજુઆના અને હશીશ જેવા કેનાબીનોઈડ્સનો સ્ત્રોત છે.

(C) કોકેઈન એક શક્તિશાળી ઉત્તેજક ડ્રગ છે જે મગજમાં $Dopamine$ નામના ન્યુરોટ્રાન્સમીટરના પુનઃશોષણ (reuptake) માં ખલેલ પહોંચાડીને કાર્ય કરે છે.
$Dopamine$ ટ્રાન્સપોર્ટરને બ્લોક કરીને,કોકેઈન $Dopamine$ ને પ્રી-સિનેપ્ટિક ન્યુરોનમાં પાછા જતું અટકાવે છે,જેના પરિણામે સિનેપ્ટિક ક્લેફ્ટમાં $Dopamine$ નો ભરાવો થાય છે.
આ વધારાનું $Dopamine$ લક્ષ્ય ન્યુરોન્સને સતત ઉત્તેજિત કરે છે,જેના કારણે કોકેઈનના ઉપયોગ સાથે સંકળાયેલ આનંદની લાગણી અને ઉર્જામાં વધારો અનુભવાય છે.

(D) વેલીયમ (એક પ્રકારની બેન્ઝોડાયઝેપાઈન) મધ્યસ્થ ચેતાતંત્રના અવરોધક (depressant) તરીકે કાર્ય કરે છે. તે મગજમાં $GABA$ ન્યુરોટ્રાન્સમીટરની અસરોને વધારીને કામ કરે છે,જે મગજની સક્રિયતામાં ઘટાડો કરે છે,જેના પરિણામે રાહત,ઘેન અને શાંતિની લાગણી અનુભવાય છે. હશીશ એ ભ્રામક (hallucinogen) છે,મોર્ફીન એ ઓપિયોઈડ પીડાનાશક છે,અને એમ્ફીટેમાઈન એ ઉત્તેજક (stimulant) છે.

(A) હેરોઈન,જેને ડાયએસીટાઈલમોર્ફિન તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે મોર્ફિનમાંથી મેળવવામાં આવતું અર્ધ-સંશ્લેષિત ઓપિયોઈડ છે. તેની ઝડપી અસર અને તે વપરાશકર્તામાં જે તીવ્ર શારીરિક અને માનસિક નિર્ભરતા પેદા કરે છે,તેના કારણે તેને સૌથી વધુ વ્યસનકારક પદાર્થોમાંનું એક માનવામાં આવે છે. જોકે આલ્કોહોલ અને બાર્બીચ્યુરેટ્સ જેવા પદાર્થો પણ વ્યસનકારક છે,પરંતુ મગજની પુરસ્કાર પ્રણાલી (reward system) પર હેરોઈનની અસર અત્યંત શક્તિશાળી હોય છે,જે ગંભીર વિડ્રોઅલ લક્ષણો અને ઓવરડોઝનું ઉચ્ચ જોખમ પેદા કરે છે.

(C) $Fatty$ $Liver$ $Syndrome$ (જેને હેપેટિક સ્ટેટોસિસ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) મુખ્યત્વે યકૃતના કોષોમાં ચરબીના વધુ પડતા જમા થવાને કારણે થાય છે.
જોકે તે મેદસ્વીતા અને વધુ ચરબીયુક્ત આહાર સાથે સંકળાયેલ હોઈ શકે છે,પરંતુ આલ્કોહોલિક ફેટી લીવર રોગનું સૌથી સામાન્ય અને ક્લિનિકલ રીતે મહત્વનું કારણ વધુ પડતું આલ્કોહોલનું સેવન છે.
યકૃતમાં આલ્કોહોલનું ચયાપચય $NADH/NAD^+$ ગુણોત્તરમાં વધારો કરે છે,જે ફેટી એસિડના સંશ્લેષણને પ્રોત્સાહન આપે છે અને ફેટી એસિડના ઓક્સિડેશનને અટકાવે છે,જેના પરિણામે ચરબી જમા થાય છે.
તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી,વધુ પડતું આલ્કોહોલનું સેવન એ સૌથી સીધું અને સ્વીકૃત કારણ છે.

(D) અફીણ એ અફીણના છોડ $Papaver$ $\text{somniferum}$ ના અપરિપક્વ ફળની કેપ્સ્યુલમાંથી નીકળતા સૂકા લેટેક્સ (ક્ષીર) માંથી મેળવવામાં આવે છે। અપરિપક્વ ફળની સપાટી પર કાપા મૂકીને લેટેક્સ એકત્રિત કરવામાં આવે છે, જે સુકાઈને કથ્થઈ રંગના પદાર્થમાં ફેરવાય છે જેને અફીણ કહેવામાં આવે છે।

(B) હેરોઈન,જેને સામાન્ય રીતે સ્મેક કહેવામાં આવે છે,તે રાસાયણિક રીતે $diacetylmorphine$ છે. તે સફેદ,ગંધવિહીન,કડવું અને સ્ફટિકમય સંયોજન છે. તે મોર્ફીનના $acetylation$ (એસિટાઈલેશન) દ્વારા મેળવવામાં આવે છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(B) સામાન્ય રીતે દુરુપયોગ થતી દવાઓમાં ઓપિયોઇડ્સ, કેનાબીનોઇડ્સ અને કોકા આલ્કેલોઇડ્સનો સમાવેશ થાય છે।
$1$. ઓપિયોઇડ્સ અફીણના છોડ $( \text{Papaver somniferum} )$ ના ક્ષીરમાંથી મેળવવામાં આવે છે, જે સપુષ્પી વનસ્પતિ છે।
$2$. કેનાબીનોઇડ્સ $ \text{Cannabis sativa} $ વનસ્પતિના પુષ્પવિન્યાસમાંથી મેળવવામાં આવે છે, જે સપુષ્પી વનસ્પતિ છે।
$3$. કોકા આલ્કેલોઇડ્સ $ \text{Erythroxylum coca} $ માંથી મેળવવામાં આવે છે, જે પણ સપુષ્પી વનસ્પતિ છે।
$4$. કેટલીક ભ્રામક દવાઓ (Hallucinogens) જેવી કે $LSD$ ફૂગ (દા.ત., $ \text{Claviceps purpurea} $) માંથી મેળવવામાં આવે છે।
તેથી, આમાંથી મોટાભાગની દવાઓ સપુષ્પી વનસ્પતિઓમાંથી જ્યારે થોડી ફૂગમાંથી મેળવવામાં આવે છે।

(B) તમાકુના ધુમાડામાં રાસાયણિક પદાર્થોનું જટિલ મિશ્રણ હોય છે.
મુખ્ય ઘટકોમાં નિકોટીનનો સમાવેશ થાય છે,જે એક વ્યસનકારક ઉત્તેજક છે; કાર્બન મોનોક્સાઈડ $(CO)$,જે હિમોગ્લોબિન સાથે જોડાઈને ઓક્સિજન વહન કરવાની ક્ષમતા ઘટાડે છે; ટાર,જે કેન્સરકારક છે; અને વિવિધ પોલીસાયક્લિક એરોમેટિક હાઈડ્રોકાર્બન (PAHs) જે કેન્સરનું કારણ બને છે.
તેથી,વિકલ્પ $B$ સૌથી સચોટ અને સંપૂર્ણ જવાબ છે.

(B) જ્યારે આલ્કોહોલ (ઈથેનોલ) લેવામાં આવે છે,ત્યારે તેનું યકૃતમાં 'આલ્કોહોલ ડીહાઈડ્રોજીનેઝ' ઉત્સેચક દ્વારા ચયાપચય થાય છે.
આ પ્રક્રિયા ઈથેનોલને એસીટાલ્ડીહાઈડમાં ફેરવે છે,જે એક અત્યંત ઝેરી પદાર્થ છે અને તે કેન્સરકારક તરીકે પણ જાણીતું છે.
ત્યારબાદ,એસીટાલ્ડીહાઈડનું 'એસીટાલ્ડીહાઈડ ડીહાઈડ્રોજીનેઝ' ઉત્સેચક દ્વારા એસીટેટમાં વિઘટન થાય છે,જેનું અંતે કાર્બન ડાયોક્સાઈડ અને પાણીમાં રૂપાંતર થાય છે.

(D) તરૂણાવસ્થા દરમિયાન આલ્કોહોલ અને ડ્રગ્સના દુરુપયોગને રોકવા અને નિયંત્રિત કરવા માટે નીચેની વ્યૂહરચનાઓ મહત્વપૂર્ણ છે:
$(1)$ અયોગ્ય સાથીઓના દબાણને ટાળવું: કિશોરોને તેમના સાથીઓના નકારાત્મક દબાણને 'ના' કહેવા માટે પ્રોત્સાહિત કરવા જોઈએ.
$(2)$ વ્યાવસાયિક અને તબીબી મદદ લેવી: જો કોઈ વ્યક્તિ વ્યસનથી પીડાતી હોય,તો મનોવૈજ્ઞાનિકો અથવા મનોચિકિત્સકોની મદદ લેવી અનિવાર્ય છે.
$(3)$ ભયજનક સંકેતોને ઓળખવા: માતા-પિતા અને શિક્ષકોએ કિશોરોમાં ડ્રગ્સના દુરુપયોગના પ્રારંભિક સંકેતો પ્રત્યે સતર્ક રહેવું જોઈએ.
$(4)$ શિક્ષણ અને પરામર્શ: ડ્રગ્સ અને આલ્કોહોલની હાનિકારક અસરો વિશે યોગ્ય શિક્ષણ અને પરામર્શ નિવારણમાં મદદ કરે છે.
$(5)$ માતા-પિતા અને મિત્રોની મદદ લેવી: પરિવાર અને મિત્રો સાથે ખુલ્લો સંવાદ ભાવનાત્મક ટેકો અને માર્ગદર્શન પૂરું પાડે છે.
આ તમામ મુદ્દાઓ $NCERT$ અભ્યાસક્રમમાં પદાર્થના દુરુપયોગને રોકવા અને નિયંત્રિત કરવા માટે અસરકારક પગલાં તરીકે સ્વીકારવામાં આવ્યા છે.

(B) $LSD$ (Lysergic Acid Diethylamide) એ એક શક્તિશાળી ભ્રામક (hallucinogenic) દવા છે.
તે અર્ગોટ ફૂગમાંથી મેળવવામાં આવે છે, ખાસ કરીને $Claviceps$ પ્રજાતિની ફૂગમાંથી, જેમ કે $Claviceps$ $purpurea$.
આ ફૂગ રાઈ અને અન્ય અનાજ પર ઉગે છે, અને તેમાંથી મેળવેલા આલ્કલોઇડ્સનો ઉપયોગ $LSD$ બનાવવા માટે થાય છે.

(C) યકૃતનું સીરોસીસ એ એક દીર્ઘકાલીન યકૃતનો રોગ છે,જેમાં તંદુરસ્ત યકૃતના પેશીઓનું સ્થાન ડાઘાવાળી પેશીઓ (scar tissue) લે છે,જે યકૃતને યોગ્ય રીતે કાર્ય કરતા અટકાવે છે.
દારૂનું વધુ પડતું સેવન એ યકૃતના સીરોસીસના સૌથી સામાન્ય કારણોમાંનું એક છે.
દારૂનું ચયાપચય યકૃતમાં થાય છે,અને તેનું વધુ પડતું સેવન યકૃતની પેશીઓમાં સોજો,કોષોનું મૃત્યુ અને ફાઈબ્રોસિસ (ડાઘ પડવા) તરફ દોરી જાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(D) તમાકુનું વ્યસન અનેક સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓ સાથે સંકળાયેલું છે.
$1$. તે એસિડના વધતા સ્ત્રાવને કારણે જઠર અને આંતરડાના ચાંદા (Ulcers) પ્રેરે છે.
$2$. તે શ્વસન માર્ગમાં બળતરા પેદા કરીને બ્રોન્કાઈટીસ (શ્વસનનળીનો સોજો) તરફ દોરી જાય છે.
$3$. તે એમ્ફીસેમા (ફેફસામાં વાયુકોષ્ઠોને નુકસાન) થવાનું મુખ્ય કારણ છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો તમાકુના વ્યસનની અસરો છે.

(D) તમાકુ એ વનસ્પતિજન્ય પદાર્થ છે જેમાં નિકોટીન નામનું આલ્કલોઇડ હોય છે. તેનો ઉપયોગ વિવિધ રીતે કરવામાં આવે છે:
$1$. ધુમ્રપાન: તમાકુનો ઉપયોગ સિગારેટ,સિગાર કે પાઇપ દ્વારા ધુમ્રપાન તરીકે થાય છે.
$2$. ચાવવાની: તમાકુનો ઉપયોગ ગુટખા કે ખૈની તરીકે ચાવીને કરવામાં આવે છે.
$3$. છીંકણી તરીકે: તમાકુનો ઉપયોગ છીંકણી (પાવડર સ્વરૂપે) તરીકે થાય છે,જેને નાક દ્વારા લેવામાં આવે છે.
આમ,તમાકુનો ઉપયોગ ઉપર જણાવેલ તમામ રીતે થાય છે.

(A) $LSD$ (Lysergic acid diethylamide) એ ફૂગ $Claviceps\,purpurea$ માંથી મેળવવામાં આવતું જાણીતું ભ્રમણા ઉત્પન્ન કરનાર દ્રવ્ય છે। તે માનવીના વિચારો, લાગણીઓ અને આસપાસના વાતાવરણ પ્રત્યેની જાગૃતિમાં ફેરફાર કરે છે, જેના કારણે ભ્રમણા (hallucinations) થાય છે। હેરોઈન અને મોર્ફીન એ ઓપિયોઈડ્સ (અવસાદક) છે, અને કોકેઈન એ ઉત્તેજક (stimulant) છે।

(D) એમ્ફિટેમાઈનને ઉત્તેજક તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે કારણ કે તે મધ્યસ્થ ચેતાતંત્ર $(CNS)$ ની પ્રવૃત્તિમાં વધારો કરે છે.
તેનાથી વિપરીત,બાર્બીચ્યુરેટ્સ એ ઔષધોનો એક વર્ગ છે જેને અવસાદક (Depressants) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
અવસાદકો $CNS$ ની પ્રવૃત્તિને ધીમી કરીને કાર્ય કરે છે,જે શાંતિ,આરામ અથવા ઊંઘ લાવવામાં મદદ કરે છે.
તેથી,બાર્બીચ્યુરેટ્સ $CNS$ અવસાદક તરીકે કાર્ય કરે છે.

(B) ઉત્તેજક દ્રવ્યો એવા પદાર્થો છે જે મધ્યસ્થ ચેતાતંત્રની પ્રવૃત્તિમાં વધારો કરે છે।
$A$. કોકેઈન એ કોકાના છોડ $(Erythroxylum \text{ coca})$ માંથી મેળવવામાં આવતું કુદરતી ઉત્તેજક છે।
$B$. એમ્ફિટેમાઈન એ સંશ્લેષિત ઉત્તેજક દ્રવ્યોનો એક પ્રકાર છે જે સતર્કતા અને ઊર્જામાં વધારો કરે છે।
$C$. $LSD$ (Lysergic acid diethylamide) એ ભ્રામક દ્રવ્ય છે, ઉત્તેજક નથી।
$D$. મેસ્કાલાઈન એ અમુક પ્રકારના કેક્ટસમાં જોવા મળતું કુદરતી સાયકેડેલિક આલ્કલોઈડ છે।
તેથી, એમ્ફિટેમાઈન એ સાચું સંશ્લેષિત ઉત્તેજક દ્રવ્ય છે।

(D) નીકોટીન એ તમાકુમાં જોવા મળતું એક ઉત્તેજક દ્રવ્ય છે.
$1$. તે એડ્રીનલ ગ્રંથિઓને એડ્રીનલિન અને નોર-એડ્રીનલિન મુક્ત કરવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે,જે હૃદયના ધબકારા અને રુધિરનું દબાણ વધારે છે.
$2$. તે ચેતાતંત્ર પર કાર્ય કરીને ચેતાકીય ઉર્મિવેગના વહન અને સ્નાયુઓના સંકોચનને ઉત્તેજે છે.
$3$. ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન ધૂમ્રપાન કરવાથી ગર્ભની વૃદ્ધિ અવરોધાય છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિધાનો માનવીના શરીર પર નીકોટીનની અસરો દર્શાવે છે.

(C) આલ્કોહોલના સેવનની સૌથી વધુ અસર યકૃત પર થાય છે કારણ કે તે માનવ શરીરમાં આલ્કોહોલના ચયાપચય અને ડિટોક્સિફિકેશન (ઝેરી તત્વો દૂર કરવા) માટેનું મુખ્ય અંગ છે.
જ્યારે આલ્કોહોલનું સેવન કરવામાં આવે છે,ત્યારે તે યકૃતમાં જાય છે,જ્યાં આલ્કોહોલ ડિહાઈડ્રોજેનેઝ જેવા ઉત્સેચકો તેને તોડે છે.
લાંબા સમય સુધી અથવા વધુ પડતા આલ્કોહોલના સેવનથી એસીટાલ્ડિહાઈડ જેવા ઝેરી ઉપ-ઉત્પાદનો જમા થાય છે,જે સોજો,ફેટી લિવર અને અંતે સિરોસિસ જેવી ગંભીર બીમારીઓનું કારણ બને છે,જેમાં સ્વસ્થ યકૃતના કોષોનું સ્થાન ડાઘયુક્ત પેશીઓ લઈ લે છે.

(B) તમાકુમાં $Nicotine$ નામનું આલ્કલોઈડ હોય છે. $Nicotine$ એડ્રિનલ ગ્રંથિઓને ઉત્તેજિત કરીને રુધિરમાં એડ્રિનાલિન અને નોર-એડ્રિનાલિન મુક્ત કરાવે છે,જેનાથી બ્લડ પ્રેશર અને હૃદયના ધબકારા વધે છે. તે મધ્યસ્થ ચેતાતંત્ર પર અસર કરે છે અને નિર્ભરતા પેદા કરે છે,જે વ્યસન તરફ દોરી જાય છે.

(A) દારૂનું સેવન સૌ પ્રથમ $Cerebellum$ (અનુમસ્તિષ્ક) ને અસર કરે છે,જે શરીરનું સંતુલન અને સંકલન જાળવવા માટે જવાબદાર છે.
આ જ કારણ છે કે દારૂના નશામાં રહેલી વ્યક્તિ સંતુલન ગુમાવે છે,લથડતી ચાલે છે અને સ્નાયુબદ્ધ સંકલનનો અભાવ જોવા મળે છે.

(B) ઉત્તેજક એ એવો પદાર્થ છે જે મધ્યસ્થ ચેતાતંત્રની પ્રવૃત્તિમાં વધારો કરે છે.
$1$. એમ્ફિટેમાઈન અને કોકેઈન એ શક્તિશાળી ઉત્તેજકો છે જે સતર્કતા અને ઉર્જાના સ્તરમાં નોંધપાત્ર વધારો કરે છે.
$2$. ચરસ એ કેનાબીસમાંથી મેળવવામાં આવે છે અને તે મુખ્યત્વે ભ્રામક (hallucinogen) તરીકે કાર્ય કરે છે.
$3$. કેફીન,જે કોફી,ચા અને કોકોમાં જોવા મળે છે,તેને મંદ ઉત્તેજક માનવામાં આવે છે કારણ કે તે વધુ શક્તિશાળી ઉત્તેજકો સાથે સંકળાયેલી ગંભીર આડઅસરો વિના સતર્કતા વધારે છે અને થાક ઘટાડે છે.
તેથી,કેફીન એ સાચો જવાબ છે.

(B) મારીજુઆના,ગાંજો અને $LSD$ (Lysergic acid diethylamide) એવા પદાર્થો છે જે વિચારો,લાગણીઓ અને આસપાસની જાગૃતિ બદલવાની ક્ષમતા માટે જાણીતા છે.
આ પદાર્થોને ભ્રમણા ઉત્પન્ન કરતા દ્રવ્યો (Hallucinogens) તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે કારણ કે તે ભ્રમણા પેદા કરે છે,જે એવી વસ્તુઓની ધારણા છે જે વાસ્તવમાં હાજર નથી.
તેથી,તેમને ભ્રમણા ઉત્પન્ન કરતા નશાકારક દ્રવ્યો તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(A) $L.S.D.$ એટલે $Lysergic$ $Acid$ $Diethylamide$. તે એક શક્તિશાળી ભ્રામક (hallucinogenic) દવા છે. તે $Claviceps$ $purpurea$ નામની ફૂગમાંથી મેળવવામાં આવે છે,જે સામાન્ય રીતે રાઈ (rye) ના છોડ પર ઉગે છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(B) મોર્ફીન એ એક શક્તિશાળી પીડાનાશક અને શામક દવા છે જે અફીણના છોડ,$Papaver$ $somniferum$ ના લેટેક્સમાંથી મેળવવામાં આવે છે.
તે એક ઓપિએટ આલ્કલોઇડ છે જે પીડા ઘટાડવા માટે મધ્યસ્થ ચેતાતંત્ર પર કાર્ય કરે છે.
$Aconitum$ $napellus$ એકોનાઈટ માટે જાણીતું છે,$Rauwolfia$ $serpentina$ એ રિસર્પિનનો સ્ત્રોત છે,અને $Cinchona$ $officinalis$ એ ક્વિનાઈનનો સ્ત્રોત છે.

(B) અફીણ એ પોપી (ખસખસ) વનસ્પતિ,$Papaver$ $somniferum$ ના અપરિપક્વ બીજપાત્રોમાંથી મેળવવામાં આવતું સૂકું ક્ષીર છે.
તેમાં મોર્ફિન,કોડીન અને થીબેઈન જેવા વિવિધ આલ્કલોઈડ્સ હોય છે.
$Cannabis$ $sativa$ એ ગાંજો/હશીશનો સ્ત્રોત છે.
$Erythroxylum$ $coca$ એ કોકેઈનનો સ્ત્રોત છે.
$Thea$ $sinensis$ એ ચાનો છોડ છે.

(B) $Papaver$ $somniferum$ વનસ્પતિ,જેને સામાન્ય રીતે અફીણના છોડ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તે ઘણા આલ્કેલોઇડ્સનો સ્ત્રોત છે.
આમાં,મોર્ફિન એ અફીણના ડોડામાંથી મેળવવામાં આવતો મુખ્ય અને સૌથી વધુ પ્રમાણમાં જોવા મળતો આલ્કેલોઇડ છે.
મોર્ફિન એક શક્તિશાળી પીડાનાશક (analgesic) છે અને તેનો ઉપયોગ તબીબી રીતે દુખાવો ઘટાડવા માટે થાય છે,જોકે તેનો દુરુપયોગ થવાની શક્યતા વધુ હોય છે.
તેથી,સાચો જવાબ $Morphine$ છે.