Gujarati

Work Energy Theorem and Conservation of Mechanical Energy Questions in Gujarati

Class 11 Physics · Work, Energy, Power and Collision · Work Energy Theorem and Conservation of Mechanical Energy

204+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 47 of 204 questions in Gujarati

151
MediumMCQ
એક કણ પૃથ્વીની સપાટીથી $S$ ઊંચાઈએથી મુક્ત કરવામાં આવે છે. અમુક ઊંચાઈએ તેની ગતિઊર્જા તેની સ્થિતિઊર્જા કરતાં ત્રણ ગણી છે. પૃથ્વીની સપાટીથી તે ઊંચાઈ અને તે ક્ષણે કણની ઝડપ અનુક્રમે કેટલી હશે?
A
$\frac{S}{2}, \sqrt{\frac{3gS}{2}}$
B
$\frac{S}{2}, \frac{3gS}{2}$
C
$\frac{S}{4}, \frac{3gS}{2}$
D
$\frac{S}{4}, \sqrt{\frac{3gS}{2}}$

Solution

(D) ધારો કે પૃથ્વીની સપાટીથી ઊંચાઈ $x$ છે. કણે કાપેલું અંતર $(S - x)$ છે.
ગતિના સમીકરણ $v^2 = u^2 + 2as$ નો ઉપયોગ કરતા,જ્યાં $u = 0$ અને $a = g$,આપણને $v^2 = 2g(S - x)$ મળે છે.
ઊંચાઈ $x$ પર સ્થિતિઊર્જા $PE = mgx$ છે.
તે ક્ષણે ગતિઊર્જા $KE = \frac{1}{2}mv^2 = \frac{1}{2}m(2g(S - x)) = mg(S - x)$ છે.
પ્રશ્ન મુજબ,$KE = 3 \times PE$.
કિંમતો મૂકતા: $mg(S - x) = 3(mgx)$.
બંને બાજુ $mg$ વડે ભાગતા: $S - x = 3x$.
$S = 4x \Rightarrow x = \frac{S}{4}$.
હવે,$x$ ની કિંમત વેગના સમીકરણમાં મૂકતા: $v^2 = 2g(S - \frac{S}{4}) = 2g(\frac{3S}{4}) = \frac{3gS}{2}$.
તેથી,$v = \sqrt{\frac{3gS}{2}}$.
આમ,ઊંચાઈ $\frac{S}{4}$ અને ઝડપ $\sqrt{\frac{3gS}{2}}$ છે.
152
MediumMCQ
બે સમાન કાર $A$ અને $B$ ની ગતિઊર્જા અનુક્રમે $100 \ J$ અને $225 \ J$ છે. બ્રેક લગાવતા,કાર $A$ એ $1000 \ m$ પછી અને કાર $B$ એ $1500 \ m$ પછી અટકે છે. જો $F_{A}$ અને $F_{B}$ એ કાર $A$ અને $B$ પર બ્રેક દ્વારા લગાડવામાં આવતા બળો હોય,તો ગુણોત્તર $F_{A} / F_{B}$ કેટલો થાય?
A
$3/2$
B
$2/3$
C
$1/3$
D
$1/2$

Solution

(B) કાર્ય-ઊર્જા પ્રમેય મુજબ,બ્રેકિંગ બળ દ્વારા કરવામાં આવેલું કાર્ય કારની ગતિઊર્જામાં થતા ફેરફાર જેટલું હોય છે.
$W = \Delta KE$
કારણ કે કાર અટકી જાય છે,તેથી બ્રેકિંગ બળ દ્વારા થયેલું કાર્ય $W = -F \cdot S$ છે,જ્યાં $F$ એ બ્રેકિંગ બળ છે અને $S$ એ અટકવા માટેનું અંતર છે.
કાર $A$ માટે: $F_{A} \cdot S_{A} = KE_{A} \implies F_{A} \cdot 1000 = 100 \implies F_{A} = 0.1 \ N$.
કાર $B$ માટે: $F_{B} \cdot S_{B} = KE_{B} \implies F_{B} \cdot 1500 = 225 \implies F_{B} = 225 / 1500 = 0.15 \ N$.
હવે,ગુણોત્તર $F_{A} / F_{B} = 0.1 / 0.15 = 10 / 15 = 2/3$ થાય.
153
DifficultMCQ
$0.4 \ kg$ દળના દડાને હાથ વડે બળ લગાડીને શિરોલંબ ઉપરની તરફ ફેંકવામાં આવે છે. જો બળ લગાડતી વખતે હાથ $0.5 \ m$ જેટલું અંતર કાપે છે અને દડો ત્યારબાદ વધુ $5 \ m$ ઊંચાઈ સુધી જાય છે,તો બળનું મૂલ્ય ($N$ માં) શોધો $(g = 10 \ m/s^2)$.
A
$11$
B
$22$
C
$33$
D
$44$

Solution

(D) કાર્ય-ઊર્જા પ્રમેય મુજબ,દડા પર થયેલું કુલ કાર્ય તેની ગતિઊર્જામાં થતા ફેરફાર જેટલું હોય છે.
$W_{\text{ext}} + W_{\text{gravity}} = \Delta KE$
અહીં,દડો સ્થિર સ્થિતિમાંથી શરૂ થાય છે અને મહત્તમ ઊંચાઈએ સ્થિર થાય છે,તેથી $\Delta KE = 0$.
બળ $F$ એ $d_1 = 0.5 \ m$ અંતર સુધી લગાડવામાં આવે છે.
બળ લગાડવાનું બંધ થાય તે બિંદુથી દડો $h = 5 \ m$ ઊંચાઈ સુધી જાય છે.
ગુરુત્વાકર્ષણની વિરુદ્ધ કુલ સ્થાનાંતર $d_1 + h = 0.5 + 5 = 5.5 \ m$ છે.
$W_{\text{ext}} = F \times 0.5$
$W_{\text{gravity}} = -mg(d_1 + h) = -(0.4 \times 10 \times 5.5) = -22 \ J$
આ કિંમતો પ્રમેયમાં મૂકતા:
$F \times 0.5 - 22 = 0$
$0.5F = 22$
$F = 44 \ N$.
154
DifficultMCQ
એક કણ $s$ ઊંચાઈ પરથી મુક્ત કરવામાં આવે છે. અમુક ઊંચાઈએ,તેની ગતિઊર્જા તેની સ્થિતિઊર્જા કરતાં ત્રણ ગણી છે. તે ક્ષણે કણની ઊંચાઈ અને ઝડપ અનુક્રમે કેટલી હશે?
A
$\frac{s}{4}, \frac{\sqrt{3gs}}{2}$
B
$s, \frac{\sqrt{3gs}}{2}$
C
$\frac{s}{2}, \sqrt{\frac{3gs}{2}}$
D
$\frac{s}{4}, \sqrt{\frac{3gs}{2}}$

Solution

(D) ધારો કે કણની કુલ ઊર્જા $E = mgs$ છે.
આપેલ ક્ષણે,ધારો કે સ્થિતિઊર્જા $PE = x$ છે.
પ્રશ્ન મુજબ,ગતિઊર્જા $KE = 3x$ છે.
ઊર્જા સંરક્ષણના નિયમ મુજબ,$KE + PE = E$.
$3x + x = mgs \Rightarrow 4x = mgs \Rightarrow x = \frac{mgs}{4}$.
સ્થિતિઊર્જા $PE = mgh = x$ હોવાથી,$mgh = \frac{mgs}{4}$,જે ઊંચાઈ $h = \frac{s}{4}$ આપે છે.
હવે,ઝડપ $v$ માટે,આપણે $KE = \frac{1}{2}mv^2 = 3x$ નો ઉપયોગ કરીએ છીએ.
$\frac{1}{2}mv^2 = 3 \left( \frac{mgs}{4} \right) = \frac{3mgs}{4}$.
$v^2 = \frac{3gs}{2} \Rightarrow v = \sqrt{\frac{3gs}{2}}$.
આમ,ઊંચાઈ $\frac{s}{4}$ છે અને ઝડપ $\sqrt{\frac{3gs}{2}}$ છે.
155
MediumMCQ
$20 \ N$ વજન ધરાવતો એક બ્લોક લીસી વળાંકવાળી ટ્રેક $AB$ પરથી નીચે ઉતરે છે જે એક ખરબચડી આડી સપાટી સાથે જોડાયેલ છે (આકૃતિ). ખરબચડી સપાટીનો બ્લોક સાથેનો ઘર્ષણાંક $0.40$ છે. જો બ્લોક આડી સપાટીથી $1.0 \ m$ ઉપરના બિંદુથી ટ્રેક પર સરકવાનું શરૂ કરે,તો તે ખરબચડી સપાટી પર કેટલું અંતર કાપશે ($m$ માં)?
Question diagram
A
$5.0$
B
$2.5$
C
$10$
D
$7.5$

Solution

(B) કાર્ય-ઊર્જા પ્રમેય મુજબ,બ્લોક પર થયેલ કુલ કાર્ય તેની ગતિઊર્જામાં થતા ફેરફાર જેટલું હોય છે.
$W_{\text{gravity}} + W_{\text{friction}} = KE_f - KE_i$
બ્લોક સ્થિર સ્થિતિમાંથી શરૂ થાય છે અને ખરબચડી સપાટી પર $x$ અંતર કાપ્યા પછી અટકી જાય છે,તેથી $KE_i = 0$ અને $KE_f = 0$ છે.
ગુરુત્વાકર્ષણ દ્વારા થયેલ કાર્ય $W_{\text{gravity}} = mgh = (mg)h = 20 \ N \times 1.0 \ m = 20 \ J$ છે.
ઘર્ષણ દ્વારા થયેલ કાર્ય $W_{\text{friction}} = -f_k \cdot x = -(\mu \cdot mg) \cdot x = -(0.40 \times 20 \ N) \cdot x = -8x \ J$ છે.
કાર્ય-ઊર્જા પ્રમેય લાગુ પાડતા:
$20 - 8x = 0$
$8x = 20$
$x = \frac{20}{8} = 2.5 \ m$.
આમ,બ્લોક ખરબચડી સપાટી પર $2.5 \ m$ અંતર કાપશે.
156
MediumMCQ
$1 \ kg$ દળ ધરાવતા પદાર્થ માટે $U-x$ આલેખ આકૃતિમાં દર્શાવેલ છે. જો પદાર્થને $x = 2 \ m$ આગળ સ્થિર સ્થિતિમાંથી મુક્ત કરવામાં આવે,તો જ્યારે તે $x = 5 \ m$ ને ઓળંગે ત્યારે તેની ઝડપ કેટલી હશે?
Question diagram
A
$2 \sqrt{2} \ m/s$
B
$1 \ m/s$
C
$2 \ m/s$
D
$3 \ m/s$

Solution

(A) યાંત્રિક ઉર્જા સંરક્ષણના નિયમ મુજબ,જો પદાર્થ પર માત્ર સંરક્ષી બળો કાર્ય કરતા હોય તો કુલ યાંત્રિક ઉર્જા અચળ રહે છે.
$x = 2 \ m$ આગળની કુલ ઉર્જા એ $x = 5 \ m$ આગળની કુલ ઉર્જા જેટલી હોય છે.
$(KE + PE)_{x=2} = (KE + PE)_{x=5}$
આપેલ છે કે પદાર્થને $x = 2 \ m$ આગળ સ્થિર સ્થિતિમાંથી મુક્ત કરવામાં આવે છે,તેથી $x = 2 \ m$ આગળ તેની ગતિ ઉર્જા $(KE)$ $0$ છે.
આલેખ પરથી,$x = 2 \ m$ આગળ સ્થિતિ ઉર્જા $(PE)$ $6 \ J$ છે અને $x = 5 \ m$ આગળ $2 \ J$ છે.
આ કિંમતો મૂકતા:
$0 + 6 = \frac{1}{2} mv^2 + 2$
દળ $m = 1 \ kg$ આપેલ છે:
$6 = \frac{1}{2} (1) v^2 + 2$
$4 = \frac{1}{2} v^2$
$v^2 = 8$
$v = \sqrt{8} = 2 \sqrt{2} \ m/s$.
157
MediumMCQ
નીચે બે વિધાનો આપેલા છે: એકને વિધાન $(A)$ તરીકે અને બીજાને કારણ $(R)$ તરીકે લેબલ કરવામાં આવ્યું છે.
વિધાન $(A):$ તંત્ર પર બાહ્ય બળ લગાડ્યા વિના તંત્રની ગતિઊર્જા વધી શકે છે.
કારણ $(R):$ જો બાહ્ય બળો ગેરહાજર હોય,તો આંતરિક બળો દ્વારા કરવામાં આવેલ કાર્ય ગતિઊર્જામાં થતા ફેરફાર જેટલું હોય છે.
ઉપરના વિધાનોના પ્રકાશમાં,નીચે આપેલા વિકલ્પોમાંથી સૌથી યોગ્ય જવાબ પસંદ કરો:
A
$(A)$ અને $(R)$ બંને સાચા છે અને $(R)$ એ $(A)$ ની સાચી સમજૂતી છે.
B
$(A)$ અને $(R)$ બંને સાચા છે પરંતુ $(R)$ એ $(A)$ ની સાચી સમજૂતી નથી.
C
$(A)$ સાચું છે પરંતુ $(R)$ ખોટું છે.
D
$(A)$ ખોટું છે પરંતુ $(R)$ સાચું છે.

Solution

(A) કાર્ય-ઊર્જા પ્રમેય મુજબ,તંત્ર પર લાગતા તમામ બળો (આંતરિક અને બાહ્ય) દ્વારા કરવામાં આવેલ કુલ કાર્ય તેની ગતિઊર્જામાં થતા ફેરફાર જેટલું હોય છે: $W_{\text{ext}} + W_{\text{int}} = \Delta K$.
જો કોઈ બાહ્ય બળ લાગતું ન હોય,તો $W_{\text{ext}} = 0$,તેથી $W_{\text{int}} = \Delta K$.
આંતરિક બળો કાર્ય કરી શકે છે (દા.ત.,વિસ્ફોટમાં અથવા સ્પ્રિંગ-દળ તંત્રમાં),જે તંત્રની ગતિઊર્જામાં ફેરફાર તરફ દોરી જાય છે.
આમ,બાહ્ય બળોની ગેરહાજરીમાં પણ આંતરિક બળોને કારણે તંત્રની ગતિઊર્જા વધી શકે છે.
તેથી,વિધાન $(A)$ અને કારણ $(R)$ બંને સાચા છે,અને $(R)$ એ $(A)$ ની સાચી સમજૂતી છે.
158
MediumMCQ
$50 \ g$ દળની એક ખુલ્લી છરીની ધારને $2 \ m$ ની ઊંચાઈએથી લાકડાના ભોંયતળિયા પર ફેંકવામાં આવે છે. જો બ્લેડ લાકડામાં $10 \ cm$ ની ઊંડાઈ સુધી પ્રવેશે,તો લાકડા દ્વારા છરીની ધારને આપવામાં આવતો સરેરાશ અવરોધ $....N$ છે.
A
$10.5$
B
$20.5$
C
$15.5$
D
$12.0$

Solution

(A) કાર્ય-ઊર્જા પ્રમેય મુજબ,પદાર્થ પર થયેલું કુલ કાર્ય તેની ગતિઊર્જામાં થતા ફેરફાર જેટલું હોય છે.
$W_{mg} + W_{\text{resistive}} = \Delta KE$
છરી સ્થિર સ્થિતિમાંથી શરૂ થાય છે અને પ્રવેશ્યા પછી સ્થિર થઈ જાય છે,તેથી $\Delta KE = 0 - 0 = 0$.
ગુરુત્વાકર્ષણ દ્વારા થયેલું કાર્ય $W_{mg} = mg(h + x)$ છે,જ્યાં $h = 2 \ m$ અને $x = 10 \ cm = 0.1 \ m$ છે.
અવરોધક બળ $F$ દ્વારા થયેલું કાર્ય $W_{\text{resistive}} = -F \cdot x$ છે.
તેથી,$mg(h + x) - Fx = 0$.
$F = \frac{mg(h + x)}{x}$.
કિંમતો મૂકતા: $m = 50 \ g = 0.05 \ kg$,$g = 10 \ m/s^2$,$h = 2 \ m$,$x = 0.1 \ m$.
$F = \frac{0.05 \times 10 \times (2 + 0.1)}{0.1} = \frac{0.5 \times 2.1}{0.1} = 5 \times 2.1 = 10.5 \ N$.
159
MediumMCQ
એક બુલેટને $V$ વેગ સાથે લક્ષ્ય પર છોડવામાં આવે છે। જ્યારે તે લક્ષ્યમાં $30 \text{ cm}$ અંદર જાય છે ત્યારે તેનો વેગ $V$ થી ઘટીને $V/2$ થાય છે। સ્થિર થતા પહેલા તે લક્ષ્યમાં કેટલી વધુ જાડાઈ સુધી પ્રવેશ કરશે ($\text{ cm}$ માં)?
A
$5$
B
$8$
C
$10$
D
$20$

Solution

(C) ધારો કે પ્રારંભિક વેગ $u = V$ છે અને $s_1 = 30 \text{ cm}$ પ્રવેશ્યા પછી અંતિમ વેગ $v = V/2$ છે। અચળ પ્રતિપ્રવેગ $a$ ધારતા, આપણે ગતિનું ત્રીજું સમીકરણ વાપરીએ: $v^2 = u^2 + 2as_1$.
$(V/2)^2 = V^2 + 2a(30)$
$V^2/4 = V^2 + 60a$
$60a = -3V^2/4$
$a = -V^2/80$.
હવે, બુલેટ સ્થિર થાય ત્યાં સુધીના વધારાના પ્રવેશ માટે, પ્રારંભિક વેગ $u' = V/2$ અને અંતિમ વેગ $v' = 0$ છે। ધારો કે વધારાનું અંતર $s_2$ છે।
$(v')^2 = (u')^2 + 2as_2$
$0 = (V/2)^2 + 2(-V^2/80)s_2$
$V^2/4 = (V^2/40)s_2$
$s_2 = (V^2/4) \times (40/V^2) = 10 \text{ cm}$.
160
MediumMCQ
એક બુલેટ $V$ વેગ સાથે લક્ષ્ય પર છોડવામાં આવે છે. જ્યારે તે લક્ષ્યમાં $30 \ cm$ અંદર જાય છે ત્યારે તેનો વેગ $V$ થી ઘટીને $V/2$ થાય છે. સ્થિર થતા પહેલા તે લક્ષ્યમાં વધુ કેટલી જાડાઈ સુધી પ્રવેશ કરશે ($cm$ માં)?
A
$5$
B
$8$
C
$10$
D
$12$

Solution

(C) ધારો કે પ્રારંભિક વેગ $V$ છે અને $s_1 = 30 \ cm$ અંતર કાપ્યા પછી અંતિમ વેગ $V/2$ થાય છે. અચળ પ્રતિપ્રવેગ $a$ ધારતા,આપણે ગતિના ત્રીજા સમીકરણનો ઉપયોગ કરીએ છીએ: $v^2 = u^2 + 2as$.
$(V/2)^2 = V^2 + 2a(30)$
$V^2/4 = V^2 + 60a$
$60a = -3V^2/4$
$a = -V^2/80$.
હવે,ધારો કે બુલેટ સ્થિર થતા પહેલા વધારાનું $s_2$ અંતર કાપે છે. આ તબક્કા માટે પ્રારંભિક વેગ $V/2$ છે અને અંતિમ વેગ $0$ છે.
$0^2 = (V/2)^2 + 2(-V^2/80)s_2$
$0 = V^2/4 - (V^2/40)s_2$
$V^2/4 = (V^2/40)s_2$
$s_2 = 40/4 = 10 \ cm$.
161
MediumMCQ
એક લોલકનો ગોળો તેના સૌથી નીચલા સ્થાને $4 \,m/s$ ની ઝડપ ધરાવે છે. લોલકની લંબાઈ $1 \,m$ છે. જ્યારે દોરી શિરોલંબ સાથે $60^{\circ}$ નો ખૂણો બનાવે, ત્યારે તે સ્થાને ગોળાની ઝડપ કેટલી હશે? (ગુરુત્વપ્રવેગ $g=10 \,m/s^2, \cos 60^{\circ}=0.5$)
A
$6 \,m/s$
B
$\sqrt{3} \,m/s$
C
$\sqrt{6} \,m/s$
D
$3 \,m/s$

Solution

(C) ધારો કે લોલકની લંબાઈ $L = 1 \,m$ છે અને સૌથી નીચલા બિંદુએ પ્રારંભિક ઝડપ $v_0 = 4 \,m/s$ છે。
સૌથી નીચલા બિંદુએ, સ્થિતિ ઊર્જા $0$ લેવામાં આવે છે. કુલ ઊર્જા $E = \frac{1}{2}mv_0^2$ છે。
જ્યારે દોરી શિરોલંબ સાથે $\theta = 60^{\circ}$ નો ખૂણો બનાવે છે, ત્યારે ગોળાની ઊંચાઈ $h = L(1 - \cos \theta)$ થાય છે。
કિંમતો મૂકતા, $h = 1(1 - \cos 60^{\circ}) = 1(1 - 0.5) = 0.5 \,m$.
ઊર્જા સંરક્ષણના નિયમ મુજબ, સૌથી નીચલા બિંદુએ કુલ ઊર્જા એ $\theta$ ખૂણે કુલ ઊર્જા જેટલી હોય છે:
$\frac{1}{2}mv_0^2 = \frac{1}{2}mv^2 + mgh$
$v^2 = v_0^2 - 2gh$
$v^2 = (4)^2 - 2(10)(0.5)$
$v^2 = 16 - 10 = 6$
$v = \sqrt{6} \,m/s$.
162
MediumMCQ
'$l$' લંબાઈના લોલકના ગોળાને તેની સંતુલન સ્થિતિમાંથી '$\theta$' ખૂણે એક બાજુ ખેંચીને મુક્ત કરવામાં આવે છે. ત્યારબાદ ગોળો તેની સંતુલન સ્થિતિમાંથી '$v$' ઝડપે પસાર થશે,જ્યાં '$v$' બરાબર છે ($g=$ ગુરુત્વપ્રવેગ).
A
$\sqrt{2gl(1-\cos \theta)}$
B
$\sqrt{2gl(1+\sin \theta)}$
C
$\sqrt{2gl(1-\sin \theta)}$
D
$\sqrt{2gl(1+\cos \theta)}$

Solution

(A) જ્યારે લોલકના ગોળાને '$h$' ઊંચાઈ સુધી ઉપર લઈ જવામાં આવે છે,ત્યારે અંતિમ સ્થાને રહેલી સ્થિતિ ઊર્જા મધ્યમાન સ્થાને ગતિ ઊર્જામાં રૂપાંતરિત થાય છે.
ઊર્જા સંરક્ષણના નિયમ મુજબ:
$mgh = \frac{1}{2}mv^2$
$v = \sqrt{2gh}$
લોલકની ભૂમિતિ પરથી,આધાર બિંદુથી અંતિમ સ્થાને રહેલા ગોળા સુધીનું શિરોલંબ અંતર '$l \cos \theta$' છે.
તેથી,ગોળા દ્વારા પ્રાપ્ત કરેલી શિરોલંબ ઊંચાઈ '$h$' છે:
$h = l - l \cos \theta = l(1 - \cos \theta)$
'$h$' ની કિંમત વેગના સમીકરણમાં મૂકતા:
$v = \sqrt{2gl(1 - \cos \theta)}$
Solution diagram
163
MediumMCQ
$0.25 \ kg$ દળ ધરાવતો એક પદાર્થ $x=0$ થી $x=2 \ m$ સુધી સુરેખ પથ પર $v=k x^{3/2}$ ઝડપથી ગતિ કરે છે,જ્યાં $k=2$ $SI$ એકમો છે. આ સ્થાનાંતર દરમિયાન પરિણામી બળ દ્વારા થયેલું કાર્ય કેટલું હશે ($J$ માં)?
A
$8$
B
$16$
C
$32$
D
$4$

Solution

(D) કાર્ય-ઊર્જા પ્રમેય મુજબ,પદાર્થ પર થયેલું કુલ કાર્ય તેની ગતિઊર્જામાં થતા ફેરફાર જેટલું હોય છે.
$W_{\text{net}} = \Delta KE = KE_f - KE_i$
અહીં દળ $m = 0.25 \ kg$,ઝડપ $v = k x^{3/2}$ અને $k = 2$ આપેલ છે.
$x = 0$ આગળ,$v_i = 2(0)^{3/2} = 0 \ m/s$,તેથી $KE_i = 0 \ J$.
$x = 2 \ m$ આગળ,$v_f = 2(2)^{3/2} = 2 \times 2 \sqrt{2} = 4\sqrt{2} \ m/s$.
$KE_f = \frac{1}{2} m v_f^2 = \frac{1}{2} \times 0.25 \times (4\sqrt{2})^2$
$KE_f = \frac{1}{2} \times 0.25 \times 16 \times 2 = 0.25 \times 16 = 4 \ J$.
તેથી,$W_{\text{net}} = 4 \ J - 0 \ J = 4 \ J$.
164
MediumMCQ
એક ટ્રક $v$ થી $2v$ ઝડપ સુધી પ્રવેગિત થાય છે. આ પ્રક્રિયા દરમિયાન થયેલું કાર્ય કેટલું હશે?
A
સ્થિર સ્થિતિમાંથી $v$ સુધી પ્રવેગિત કરવા માટે થયેલા કાર્ય કરતા ત્રણ ગણું
B
સ્થિર સ્થિતિમાંથી $v$ સુધી પ્રવેગિત કરવા માટે થયેલા કાર્ય જેટલું જ
C
સ્થિર સ્થિતિમાંથી $v$ સુધી પ્રવેગિત કરવા માટે થયેલા કાર્ય કરતા ચાર ગણું
D
સ્થિર સ્થિતિમાંથી $v$ સુધી પ્રવેગિત કરવા માટે થયેલા કાર્ય કરતા ઓછું

Solution

(A) કાર્ય-ઊર્જા પ્રમેય મુજબ,થયેલું કાર્ય એ ગતિઊર્જામાં થતા ફેરફાર જેટલું હોય છે.
$0$ થી $v$ સુધી પ્રવેગિત કરવા માટે થયેલું કાર્ય $W_1 = \frac{1}{2}mv^2 - 0 = \frac{1}{2}mv^2$ છે.
$v$ થી $2v$ સુધી પ્રવેગિત કરવા માટે થયેલું કાર્ય $W_2 = \Delta K = \frac{1}{2}m(2v)^2 - \frac{1}{2}mv^2$ છે.
$W_2 = \frac{1}{2}m(4v^2) - \frac{1}{2}mv^2 = 2mv^2 - 0.5mv^2 = 1.5mv^2$.
$W_2$ ની $W_1$ સાથે સરખામણી કરતા:
$W_2 = 3 \times (\frac{1}{2}mv^2) = 3W_1$.
તેથી,થયેલું કાર્ય એ સ્થિર સ્થિતિમાંથી $v$ સુધી પ્રવેગિત કરવા માટે થયેલા કાર્ય કરતા ત્રણ ગણું છે.
165
DifficultMCQ
$m$ દળ ધરાવતો એક પદાર્થ $u$ વેગથી ગતિ કરે છે. જ્યારે તેના પર $F$ જેટલું અચળ પ્રતિરોધક બળ લગાડવામાં આવે છે,ત્યારે તે $s_{1}$ અંતર કાપીને સ્થિર થાય છે. જો પ્રારંભિક વેગ $2u$ હોય અને સમાન બળ $F$ લગાડવામાં આવે,તો સ્થિર થતા પહેલા પદાર્થે કાપેલું અંતર $s_{2}$ છે. તો,
A
$s_{2} = 4s_{1}$
B
$s_{2} = 2s_{1}$
C
$s_{2} = \frac{s_{1}}{2}$
D
$s_{2} = s_{1}$

Solution

(A) કાર્ય-ઊર્જા પ્રમેય મુજબ,પ્રતિરોધક બળ દ્વારા થયેલું કાર્ય એ પદાર્થની ગતિઊર્જામાં થતા ફેરફાર જેટલું હોય છે.
પ્રથમ કિસ્સામાં,પદાર્થ $u$ વેગથી $s_{1}$ અંતર કાપીને સ્થિર થાય છે:
$F s_{1} = \frac{1}{2} m u^{2} \quad (i)$
બીજા કિસ્સામાં,પદાર્થ $2u$ વેગથી $s_{2}$ અંતર કાપીને સ્થિર થાય છે:
$F s_{2} = \frac{1}{2} m (2u)^{2} = \frac{1}{2} m (4u^{2}) = 4 \left( \frac{1}{2} m u^{2} \right) \quad (ii)$
સમીકરણ $(ii)$ ને સમીકરણ $(i)$ વડે ભાગતા:
$\frac{F s_{2}}{F s_{1}} = \frac{4 (\frac{1}{2} m u^{2})}{\frac{1}{2} m u^{2}}$
$\frac{s_{2}}{s_{1}} = 4$
$s_{2} = 4s_{1}$
166
EasyMCQ
$5 \,kg$ દળ ધરાવતા પદાર્થને $490 \,J$ ની ગતિઊર્જા સાથે શિરોલંબ ઉપર ફેંકવામાં આવે છે. જે ઊંચાઈએ પદાર્થની ગતિઊર્જા તેના મૂળ મૂલ્ય કરતા અડધી થાય તે ઊંચાઈ શોધો. (ગુરુત્વપ્રવેગ $=9.8 \,ms^{-2}$) ($\,m$ માં)
A
$5$
B
$2.5$
C
$10$
D
$12.5$

Solution

(A) આપેલ છે: દળ $m = 5 \,kg$,પ્રારંભિક ગતિઊર્જા $KE_i = 490 \,J$,ગુરુત્વપ્રવેગ $g = 9.8 \,ms^{-2}$.
જરૂરી ઊંચાઈ $h$ પર,ગતિઊર્જા $KE_f$ એ પ્રારંભિક મૂલ્ય કરતા અડધી થાય છે:
$KE_f = \frac{1}{2} KE_i = \frac{490}{2} = 245 \,J$.
ઊર્જા સંરક્ષણના નિયમ મુજબ,કુલ યાંત્રિક ઊર્જા અચળ રહે છે:
$KE_i = KE_f + PE_f$
$KE_i = KE_f + mgh$
કિંમતો મૂકતા:
$490 = 245 + 5 \times 9.8 \times h$
$490 - 245 = 49 \times h$
$245 = 49h$
$h = \frac{245}{49} = 5 \,m$.
તેથી,ઊંચાઈ $5 \,m$ છે.
167
EasyMCQ
$v$ ઝડપે ગતિ કરતી એક કાર $F$ જેટલા પ્રતિરોધક બળ દ્વારા $s$ અંતરે અટકે છે. જો પ્રતિરોધક બળ $3 F$ હોય,તો કાર કેટલા અંતરે અટકે?
A
$s/3$
B
$s/6$
C
$s/9$
D
$s/12$

Solution

(A) કાર્ય-ઊર્જા પ્રમેય મુજબ,પ્રતિરોધક બળ દ્વારા કરવામાં આવેલું કાર્ય કારની ગતિઊર્જામાં થતા ફેરફાર જેટલું હોય છે.
કાર્ય $W = F \cdot s = \Delta K = \frac{1}{2}mv^2$.
અહીં પ્રારંભિક ગતિઊર્જા અને અંતિમ ગતિઊર્જા (જે $0$ છે) સમાન રહેતી હોવાથી,કારને રોકવા માટે કરવામાં આવતું કાર્ય અચળ રહેવું જોઈએ.
$F \cdot s = F' \cdot s'$
આપેલ છે કે $F' = 3F$,તેથી:
$F \cdot s = (3F) \cdot s'$
$s' = s/3$.
આમ,જ્યારે પ્રતિરોધક બળ $3 F$ હોય ત્યારે કાર $s/3$ અંતરે અટકી જશે.
168
EasyMCQ
$80 \ km/h$ ની ઝડપે ગતિ કરતી કારને બ્રેક લગાવીને $60 \ m$ ના અંતરે અટકાવી શકાય છે. જો તે જ કાર $160 \ km/h$ ની ઝડપે ગતિ કરતી હોય અને સમાન બ્રેકિંગ બળ લગાડવામાં આવે,તો તેને અટકાવવા માટેનું અંતર કેટલું હશે ($m$ માં)?
A
$240$
B
$170$
C
$360$
D
$480$

Solution

(A) અટકવાનું અંતર $S$ એ સૂત્ર $S = \frac{u^2}{2a}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $u$ એ પ્રારંભિક વેગ છે અને $a$ એ પ્રતિપ્રવેગ છે (જે સમાન બ્રેકિંગ બળ માટે અચળ રહે છે).
આ સંબંધ પરથી,આપણે જોઈ શકીએ છીએ કે $S \propto u^2$.
આપેલ છે: $u_1 = 80 \ km/h$,$S_1 = 60 \ m$,અને $u_2 = 160 \ km/h$.
ગુણોત્તરનો ઉપયોગ કરતા: $\frac{S_2}{S_1} = \left(\frac{u_2}{u_1}\right)^2$.
કિંમતો મૂકતા: $\frac{S_2}{60} = \left(\frac{160}{80}\right)^2 = (2)^2 = 4$.
તેથી,$S_2 = 4 \times 60 \ m = 240 \ m$.
169
MediumMCQ
બ્રેક એક ટ્રેનને $x$ અંતરે અટકાવે છે. જો બ્રેકિંગ ફોર્સ તેના મૂળ મૂલ્યના એક-ચતુર્થાંશ જેટલો ઘટાડવામાં આવે,તો ટ્રેન અટકતા પહેલા કેટલું અંતર કાપશે?
A
બમણું
B
અડધું
C
ચાર ગણું
D
તેટલું જ

Solution

(C) કાર્ય-ઊર્જા પ્રમેય મુજબ,બ્રેકિંગ ફોર્સ દ્વારા કરવામાં આવેલું કાર્ય ટ્રેનની ગતિ ઊર્જામાં થતા ફેરફાર જેટલું હોય છે.
$W = F \cdot d = \Delta K = \frac{1}{2}mv^2$
અહીં પ્રારંભિક વેગ $v$ અને દળ $m$ અચળ હોવાથી,ટ્રેનને અટકાવવા માટે કરવામાં આવતું કાર્ય અચળ રહેવું જોઈએ.
$F_1 d_1 = F_2 d_2$
આપેલ છે કે $F_1 = F$ અને $d_1 = x$.
નવું બળ $F_2 = \frac{F}{4}$ છે.
આ કિંમતો મૂકતા: $F \cdot x = (\frac{F}{4}) \cdot d_2$
$d_2 = 4x$.
તેથી,ટ્રેન મૂળ અંતર કરતા ચાર ગણું અંતર કાપશે.
170
MediumMCQ
$0.5 \ m$ લંબાઈ ધરાવતા લોલકના ગોળાની તેના સૌથી નીચલા બિંદુએ ઝડપ $6 \ ms^{-1}$ છે. જ્યારે લોલકની દોરી શિરોલંબ સાથે $60^{\circ}$ નો ખૂણો બનાવે ત્યારે ગોળાની ઝડપ શોધો. ($g=10 \ ms^{-2}$ લો)
A
$26 \ ms^{-1}$
B
$\sqrt{31} \ ms^{-1}$
C
$13 \ ms^{-1}$
D
$1.3 \ ms^{-1}$

Solution

(B) આપેલ છે: લોલકની લંબાઈ,$l = 0.5 \ m$. સૌથી નીચલા બિંદુએ ઝડપ,$v_1 = 6 \ ms^{-1}$. દોરી દ્વારા શિરોલંબ સાથે બનતો ખૂણો,$\theta = 60^{\circ}$.
$\triangle OBC$ માં,$\cos \theta = \frac{OC}{OB} = \frac{l-h}{l} = \cos 60^{\circ}$.
$\Rightarrow 1 - \frac{h}{l} = 0.5 \Rightarrow \frac{h}{l} = 0.5 \Rightarrow h = 0.5 \times 0.5 = 0.25 \ m$.
યાંત્રિક ઉર્જા સંરક્ષણના નિયમનો ઉપયોગ કરતા:
$K_i + U_i = K_f + U_f$
$\frac{1}{2}mv_1^2 + 0 = \frac{1}{2}mv_2^2 + mgh$
$v_2^2 = v_1^2 - 2gh$
$v_2^2 = (6)^2 - 2 \times 10 \times 0.25 = 36 - 5 = 31$
$v_2 = \sqrt{31} \ ms^{-1}$.
આમ,$60^{\circ}$ ના ખૂણે અંતિમ વેગ $\sqrt{31} \ ms^{-1}$ છે.
Solution diagram
171
MediumMCQ
એક પદાર્થને $20 \,m \,s^{-1}$ ના વેગથી શિરોલંબ ઉપરની તરફ ફેંકવામાં આવે છે. જો જમીનથી $5 \,m$ ની ઊંચાઈએ પદાર્થની સ્થિતિઊર્જા $100 \,J$ હોય, તો જમીનથી $10 \,m$ ની ઊંચાઈએ પદાર્થની ગતિઊર્જા કેટલી હશે ($\,J$ માં)? (ગુરુત્વપ્રવેગ $= 10 \,m \,s^{-2}$)
A
$200$
B
$300$
C
$150$
D
$250$

Solution

(A) પદાર્થની કુલ યાંત્રિક ઊર્જાનું સંરક્ષણ થાય છે।
જમીન પર $(h=0)$ પ્રારંભિક ગતિઊર્જા $K_i = \frac{1}{2} m v^2 = \frac{1}{2} m (20)^2 = 200m \,J$ છે।
જમીન પર પ્રારંભિક સ્થિતિઊર્જા $U_i = 0 \,J$ છે।
કુલ ઊર્જા $E = K_i + U_i = 200m \,J$.
$5 \,m$ ની ઊંચાઈએ, સ્થિતિઊર્જા $U_5 = mgh = m(10)(5) = 50m \,J$.
આપેલ છે કે $U_5 = 100 \,J$, તેથી $50m = 100$, જેનું સાદું રૂપ આપતા $m = 2 \,kg$ મળે છે।
કુલ ઊર્જા $E = 200(2) = 400 \,J$.
$10 \,m$ ની ઊંચાઈએ, સ્થિતિઊર્જા $U_{10} = mgh = 2(10)(10) = 200 \,J$.
ઊર્જા સંરક્ષણના નિયમ મુજબ, $E = K_{10} + U_{10}$.
$400 = K_{10} + 200$.
$K_{10} = 200 \,J$.
172
MediumMCQ
$300 g$ દળનો એક દડો રેતાળ જમીનથી $10 m$ ની ઊંચાઈએથી નીચે ફેંકવામાં આવે છે. જમીન પર પહોંચ્યા પછી,તે રેતીમાં $1.5 m$ જેટલું અંતર કાપીને અટકી જાય છે. ગતિનો વિરોધ કરવા માટે રેતી દ્વારા આપવામાં આવતો સરેરાશ અવરોધ કેટલો હશે ($N$ માં)? (ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે પ્રવેગ $= 10 m s^{-2}$)
A
$35$
B
$23$
C
$34$
D
$28$

Solution

(B) દડાનું દળ $m = 300 g = 0.3 kg$ છે. દડા દ્વારા કાપવામાં આવેલી કુલ ઊંચાઈ $H = 10 m + 1.5 m = 11.5 m$ છે.
કાર્ય-ઊર્જા પ્રમેય મુજબ,તમામ બળો દ્વારા કરવામાં આવેલ કુલ કાર્ય એ ગતિ ઊર્જામાં થતા ફેરફાર જેટલું હોય છે.
દડો સ્થિર સ્થિતિમાંથી શરૂ થાય છે અને અંતે અટકી જાય છે,તેથી ગતિ ઊર્જામાં થતો ફેરફાર $\Delta K = 0$ છે.
દડા પર લાગતા બળો ગુરુત્વાકર્ષણ (નીચેની તરફ) અને રેતીનું અવરોધક બળ (ઉપરની તરફ) છે.
ગુરુત્વાકર્ષણ દ્વારા કરવામાં આવેલ કાર્ય $W_g = mgH = 0.3 \times 10 \times 11.5 = 34.5 J$.
રેતીના અવરોધ દ્વારા કરવામાં આવેલ કાર્ય $W_R = -F_R \times d$,જ્યાં $d = 1.5 m$ છે.
પ્રમેય લાગુ પાડતા: $W_g + W_R = 0
\Rightarrow 34.5 - F_R \times 1.5 = 0
\Rightarrow F_R = \frac{34.5}{1.5} = 23 N$.
173
MediumMCQ
એક બળ $\overrightarrow{F} = 4 \hat{i} - 15 \hat{j} \text{ N}$ એક પદાર્થ પર લાગે છે, જેના પરિણામે $\overrightarrow{S} = 6 \hat{i} \text{ m}$ જેટલું સ્થાનાંતર થાય છે. જો સ્થાનાંતરની શરૂઆતમાં પદાર્થની ગતિઊર્જા $7 \text{ J}$ હોય, તો સ્થાનાંતરના અંતે તેની ગતિઊર્જા કેટલી હશે ($\text{ J}$ માં)?
A
$24$
B
$31$
C
$30$
D
$25$

Solution

(B) કાર્ય-ઊર્જા પ્રમેય મુજબ, પદાર્થ પર લાગતા પરિણામી બળ દ્વારા થયેલું કાર્ય તેની ગતિઊર્જામાં થતા ફેરફાર જેટલું હોય છે.
$W = \Delta K = K_f - K_i$
આપેલ છે:
બળ $\overrightarrow{F} = (4 \hat{i} - 15 \hat{j}) \text{ N}$
સ્થાનાંતર $\overrightarrow{S} = 6 \hat{i} \text{ m}$
પ્રારંભિક ગતિઊર્જા $K_i = 7 \text{ J}$
થયેલું કાર્ય $W = \overrightarrow{F} \cdot \overrightarrow{S} = (4 \hat{i} - 15 \hat{j}) \cdot (6 \hat{i}) = (4 \times 6) + (-15 \times 0) = 24 \text{ J}$
કાર્ય-ઊર્જા પ્રમેયનો ઉપયોગ કરતા:
$K_f - K_i = W$
$K_f - 7 = 24$
$K_f = 24 + 7 = 31 \text{ J}$
તેથી, સ્થાનાંતરના અંતે ગતિઊર્જા $31 \text{ J}$ થશે.
174
MediumMCQ
આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ $m$ દળનો એક કણ ઘર્ષણરહિત ઢળતી સપાટી $AC$ પર નીચે સરકે છે. બિંદુ $C$ પર કણની ગતિઊર્જા કેટલી હશે?
Question diagram
A
$mgy$
B
$mgx$
C
$mg\left(\frac{y}{\sin \theta}\right)$
D
$mg\left(\frac{y}{\cos \theta}\right)$

Solution

(A) યાંત્રિક ઉર્જા સંરક્ષણના નિયમ મુજબ,ઘર્ષણ જેવા બિન-સંરક્ષી બળોની ગેરહાજરીમાં તંત્રની કુલ યાંત્રિક ઉર્જા અચળ રહે છે.
બિંદુ $A$ પર,કણ સ્થિર છે,તેથી તેની ગતિઊર્જા $0$ છે અને તેની સ્થિતિઊર્જા $mgy$ છે (સંદર્ભ સપાટી $BC$ લેતા).
બિંદુ $C$ પર,કણ $0$ ઊંચાઈ પર છે,તેથી તેની સ્થિતિઊર્જા $0$ છે અને તેની ગતિઊર્જા $KE_C$ છે.
ઉર્જા સંરક્ષણનો સિદ્ધાંત લાગુ પાડતા:
$PE_A + KE_A = PE_C + KE_C$
$mgy + 0 = 0 + KE_C$
તેથી,બિંદુ $C$ પર ગતિઊર્જા $KE_C = mgy$ થાય.
175
MediumMCQ
$X$-અક્ષ પર ગતિ કરવા માટે મુક્ત $1 \ kg$ દળ ધરાવતા પદાર્થની સ્થિતિઊર્જા $U(x) = (\frac{x^2}{2} - x) \ J$ દ્વારા આપવામાં આવે છે. જો પદાર્થની કુલ યાંત્રિક ઊર્જા $2 \ J$ હોય,તો પદાર્થની મહત્તમ ઝડપ કેટલી હશે? (ધારો કે પદાર્થ પર માત્ર સંરક્ષી બળ લાગે છે.)
A
$\sqrt{5} \ ms^{-1}$
B
$5 \ ms^{-1}$
C
$3.5 \ ms^{-1}$
D
$\sqrt{8} \ ms^{-1}$

Solution

(A) તંત્રની કુલ યાંત્રિક ઊર્જા $E$ એ તેની સ્થિતિઊર્જા $U$ અને ગતિઊર્જા $KE$ નો સરવાળો છે. એટલે કે,$E = U + KE$.
આપેલ છે,$E = 2 \ J$ અને $m = 1 \ kg$.
મહત્તમ ઝડપ શોધવા માટે,આપણે મહત્તમ ગતિઊર્જાની જરૂર છે,જે ત્યારે મળે છે જ્યારે સ્થિતિઊર્જા ન્યૂનતમ હોય.
$U(x) = \frac{x^2}{2} - x$.
ન્યૂનતમ સ્થિતિઊર્જા શોધવા માટે,આપણે $\frac{dU}{dx} = 0$ લઈએ છીએ:
$\frac{d}{dx}(\frac{x^2}{2} - x) = x - 1 = 0 \implies x = 1 \ m$.
$U_{\min} = U(1) = \frac{1^2}{2} - 1 = -0.5 \ J$.
કારણ કે $E = U + KE$,તેથી $KE_{\max} = E - U_{\min} = 2 - (-0.5) = 2.5 \ J$.
$KE = \frac{1}{2}mv^2$ નો ઉપયોગ કરતા:
$2.5 = \frac{1}{2}(1)v^2 \implies v^2 = 5 \implies v = \sqrt{5} \ ms^{-1}$.
176
EasyMCQ
એક પદાર્થને $30 \ m$ ની ઊંચાઈએથી શિરોલંબ નીચેની તરફ મુક્ત કરવામાં આવે છે. જે ઝડપે પદાર્થની સ્થિતિ ઊર્જા તેની ગતિ ઊર્જા કરતા બમણી હોય તે ઝડપ શોધો. (ગુરુત્વાકર્ષણ પ્રવેગ $= 10 \ m \ s^{-2}$)
A
$20 \sqrt{2} \ m \ s^{-1}$
B
$10 \sqrt{2} \ m \ s^{-1}$
C
$10 \ m \ s^{-1}$
D
$20 \ m \ s^{-1}$

Solution

(B) ધારો કે કુલ ઊંચાઈ $H = 30 \ m$ છે અને જે બિંદુએ સ્થિતિ ઊર્જા $(PE)$ એ ગતિ ઊર્જા $(KE)$ કરતા બમણી છે,ત્યાં પદાર્થનો વેગ $v$ છે.
ઊર્જા સંરક્ષણના નિયમ મુજબ,કોઈપણ બિંદુએ કુલ ઊર્જા એ પ્રારંભિક સ્થિતિ ઊર્જા જેટલી હોય છે:
$m g H = PE + KE$
આપેલ છે કે $PE = 2 \times KE$,તેથી સમીકરણમાં કિંમત મૂકતા:
$m g H = 2 \times KE + KE = 3 \times KE$
ગતિ ઊર્જા $KE = \frac{1}{2} m v^2$ હોવાથી:
$m g H = 3 \times (\frac{1}{2} m v^2)$
$g H = \frac{3}{2} v^2$
$v^2 = \frac{2}{3} g H$
$g = 10 \ m \ s^{-2}$ અને $H = 30 \ m$ ની કિંમતો મૂકતા:
$v^2 = \frac{2}{3} \times 10 \times 30$
$v^2 = 2 \times 10 \times 10 = 200$
$v = \sqrt{200} = 10 \sqrt{2} \ m \ s^{-1}$
177
MediumMCQ
$m$ દળ અને $l$ લંબાઈની એક સમાન સાંકળ એક લીસી આડી ટેબલ પર છે,જેની લંબાઈનો $\left(\frac{1}{n}\right)^{\text{th}}$ ભાગ ટેબલના એક છેડેથી લટકે છે. જ્યારે સાંકળ સંપૂર્ણપણે ટેબલ પરથી સરકી જાય ત્યારે તેનો વેગ કેટલો હશે?
A
$\sqrt{g l\left(1-\frac{1}{n^2}\right)}$
B
$\sqrt{2 g l\left(1+\frac{1}{n^2}\right)}$
C
$\sqrt{2 g l\left(1-\frac{1}{n^2}\right)}$
D
$\sqrt{2 g l}$

Solution

(A) ધારો કે એકમ લંબાઈ દીઠ દળ $\lambda = \frac{m}{l}$ છે.
પ્રારંભિક સ્થિતિ: લટકતી લંબાઈ $h_1 = \frac{l}{n}$ છે. આ ભાગનું દળ $m_1 = \lambda \cdot \frac{l}{n} = \frac{m}{n}$ છે. લટકતા ભાગનું દ્રવ્યમાન કેન્દ્ર ટેબલની સપાટીથી $\frac{l}{2n}$ અંતરે નીચે છે. ટેબલની સપાટીને સંદર્ભ સ્તર $(U=0)$ તરીકે લેતા,પ્રારંભિક સ્થિતિઊર્જા $U_i = -m_1 g \left(\frac{l}{2n}\right) = -\left(\frac{m}{n}\right) g \left(\frac{l}{2n}\right) = -\frac{mgl}{2n^2}$ છે.
અંતિમ સ્થિતિ: જ્યારે સાંકળ સંપૂર્ણપણે સરકી જાય છે,ત્યારે તેનું દ્રવ્યમાન કેન્દ્ર ટેબલની સપાટીથી $\frac{l}{2}$ અંતરે નીચે હોય છે. અંતિમ સ્થિતિઊર્જા $U_f = -mg \left(\frac{l}{2}\right) = -\frac{mgl}{2}$ છે.
ઊર્જા સંરક્ષણના નિયમ મુજબ,સ્થિતિઊર્જામાં ઘટાડો એ ગતિઊર્જામાં વધારા બરાબર છે:
$K_f - K_i = U_i - U_f$
$\frac{1}{2}mv^2 - 0 = -\frac{mgl}{2n^2} - \left(-\frac{mgl}{2}\right)$
$\frac{1}{2}mv^2 = \frac{mgl}{2} \left(1 - \frac{1}{n^2}\right)$
$v^2 = gl \left(1 - \frac{1}{n^2}\right)$
$v = \sqrt{gl \left(1 - \frac{1}{n^2}\right)}$
Solution diagram
178
EasyMCQ
એક કણ $H$ ઊંચાઈએથી મુક્ત કરવામાં આવે છે. પૃથ્વીની સપાટીના સંદર્ભમાં એક ચોક્કસ ઊંચાઈએ,તેની ગતિઊર્જા તેની સ્થિતિઊર્જા કરતાં અડધી છે. તે ક્ષણે કણની ઊંચાઈ અને ઝડપ અનુક્રમે કેટલી હશે?
A
$\frac{H}{3}, \sqrt{\frac{2 g H}{3}}$
B
$\frac{H}{3}, 2 \sqrt{\frac{g H}{3}}$
C
$\frac{2 H}{3}, \sqrt{2 g H}$
D
$\frac{2 H}{3}, \sqrt{\frac{2 g H}{3}}$

Solution

(D) કણની કુલ યાંત્રિક ઊર્જા સંરક્ષિત રહે છે,તેથી જમીનથી કોઈપણ ઊંચાઈ $h$ પર,સ્થિતિઊર્જા $(PE)$ અને ગતિઊર્જા $(KE)$ નો સરવાળો $H$ ઊંચાઈ પરની પ્રારંભિક સ્થિતિઊર્જા જેટલો હોય છે:
$PE + KE = m g H$ ... $(i)$
આપેલ છે કે એક ચોક્કસ ઊંચાઈએ,ગતિઊર્જા તેની સ્થિતિઊર્જા કરતાં અડધી છે:
$KE = \frac{1}{2} PE \implies PE = 2 KE$
આ કિંમત સમીકરણ $(i)$ માં મૂકતા:
$2 KE + KE = m g H$
$3 KE = m g H$
$KE = \frac{m g H}{3}$
કારણ કે $PE = m g h$,તેથી $PE = 2 KE = 2 \left( \frac{m g H}{3} \right) = \frac{2}{3} m g H$.
$m g h = \frac{2}{3} m g H$ ને સરખાવતા,આપણને ઊંચાઈ $h = \frac{2 H}{3}$ મળે છે.
આ ઊંચાઈએ કણની ઝડપ $v$ કાર્ય-ઊર્જા પ્રમેય અથવા ગતિશાસ્ત્રનો ઉપયોગ કરીને શોધી શકાય છે. કણ $H$ ઊંચાઈએથી સ્થિર સ્થિતિમાંથી પડે છે,તેથી $h$ ઊંચાઈએ તેની ઝડપ $v = \sqrt{2 g (H - h)}$ દ્વારા મળે છે.
$h = \frac{2 H}{3}$ મૂકતા:
$v = \sqrt{2 g (H - \frac{2 H}{3})} = \sqrt{2 g (\frac{H}{3})} = \sqrt{\frac{2 g H}{3}}$.
આમ,ઊંચાઈ $\frac{2 H}{3}$ છે અને ઝડપ $\sqrt{\frac{2 g H}{3}}$ છે.
179
MediumMCQ
$2 \,kg$ દળ ધરાવતો પદાર્થ $X-Y$ સમતલમાં ગતિ કરે છે અને તેની સ્થિતિઊર્જા $U = (6x + 8y) \,J$ છે. આ પદાર્થ $(3, 2) \,m$ બિંદુએ સ્થિર છે. $2 \,s$ પછી પદાર્થ દ્વારા કરવામાં આવેલું કાર્ય કેટલું હશે ($\,J$ માં)?
A
$100$
B
$500$
C
$750$
D
$900$

Solution

(A) પદાર્થ પર લાગતું બળ $\vec{F} = -\nabla U = -(\frac{\partial U}{\partial x} \hat{i} + \frac{\partial U}{\partial y} \hat{j}) = -(6 \hat{i} + 8 \hat{j}) \,N$ છે.
પદાર્થનો પ્રવેગ $\vec{a} = \frac{\vec{F}}{m} = \frac{-(6 \hat{i} + 8 \hat{j})}{2} = -(3 \hat{i} + 4 \hat{j}) \,m/s^2$ છે.
પદાર્થ $t = 0$ સમયે સ્થિર હોવાથી, $t = 2 \,s$ સમયે તેનો વેગ $\vec{v} = \vec{u} + \vec{a}t = 0 + (-(3 \hat{i} + 4 \hat{j})) \times 2 = -(6 \hat{i} + 8 \hat{j}) \,m/s$ થશે.
$t = 2 \,s$ સમયે પદાર્થની ગતિઊર્જા $K = \frac{1}{2} m v^2 = \frac{1}{2} \times 2 \times ((-6)^2 + (-8)^2) = 36 + 64 = 100 \,J$ છે.
કાર્ય-ઊર્જા પ્રમેય મુજબ, પદાર્થ પર થયેલું કાર્ય તેની ગતિઊર્જામાં થતા ફેરફાર જેટલું હોય છે. પદાર્થ સ્થિર સ્થિતિમાંથી શરૂ થતો હોવાથી $(K_i = 0)$, બળ દ્વારા થયેલું કાર્ય $W = \Delta K = 100 - 0 = 100 \,J$ છે.
180
DifficultMCQ
$20 \,kg$ દળ ધરાવતા પદાર્થ પર બળ લગાડવાથી તેનું સ્થાનાંતર $x = 5t^2 \,m$ (જ્યાં $t$ સમય છે) થાય છે. તો $3 \,s$ અને $5 \,s$ માં થયેલા કાર્યનો ગુણોત્તર કેટલો હશે?
A
$2 / 3$
B
$4 / 9$
C
$3 / 5$
D
$9 / 25$

Solution

(D) આપેલ છે, બ્લોકનું સ્થાનાંતર $x = 5t^2$.
વેગ $v = \frac{dx}{dt} = \frac{d}{dt}(5t^2) = 10t \,m/s$.
$t = 0 \,s$ સમયે, $v_0 = 10(0) = 0 \,m/s$.
$t = 3 \,s$ સમયે, $v_1 = 10(3) = 30 \,m/s$.
$t = 5 \,s$ સમયે, $v_2 = 10(5) = 50 \,m/s$.
કાર્ય-ઊર્જા પ્રમેય મુજબ, થયેલ કાર્ય $W$ એ ગતિઊર્જામાં થતા ફેરફાર જેટલું હોય છે: $W = \Delta K = \frac{1}{2}mv_f^2 - \frac{1}{2}mv_i^2$.
પ્રથમ $3 \,s$ માં થયેલ કાર્ય: $W_1 = \frac{1}{2}m(v_1^2 - v_0^2) = \frac{1}{2}m(30^2 - 0^2) = \frac{1}{2}m(900)$.
પ્રથમ $5 \,s$ માં થયેલ કાર્ય: $W_2 = \frac{1}{2}m(v_2^2 - v_0^2) = \frac{1}{2}m(50^2 - 0^2) = \frac{1}{2}m(2500)$.
ગુણોત્તર $\frac{W_1}{W_2} = \frac{900}{2500} = \frac{9}{25}$.
181
EasyMCQ
$m$ દળની એક ગોળી $L$ લંબાઈના લાકડાના બ્લોકમાં $v_1$ ઝડપે પ્રવેશે છે અને $v_2$ ઝડપે બહાર નીકળે છે. જો $F$ એ લાકડાના બ્લોકમાંથી પસાર થતી વખતે તેની ગતિને અવરોધતું સરેરાશ બળ હોય,તો (બ્લોકની અંદર નિયમિત પ્રતિપ્રવેગ ધારો):
A
$F = \frac{m}{2L}(v_1^2 - v_2^2)$
B
$F = \frac{m}{2L}(v_2^2 - v_1^2)$
C
$F = \frac{m}{2L}(v_1^2 + v_2^2)$
D
$F = \frac{m}{L}(v_1^2 - v_2^2)$

Solution

(A) આપેલ છે: ગોળીનું દળ $= m$,પ્રારંભિક વેગ $= v_1$,અંતિમ વેગ $= v_2$,અને કાપેલું અંતર $= L$.
ગોળી અવરોધક બળ $F$ અનુભવે છે,તેથી તે $a = F/m$ જેટલો નિયમિત પ્રતિપ્રવેગ અનુભવે છે.
ગતિના ત્રીજા સમીકરણનો ઉપયોગ કરતા,$v^2 - u^2 = 2as$,જ્યાં $v = v_2$,$u = v_1$,$a = -F/m$,અને $s = L$:
$v_2^2 - v_1^2 = 2(-F/m)L$
$v_2^2 - v_1^2 = -\frac{2FL}{m}$
$F = \frac{m(v_1^2 - v_2^2)}{2L}$
અહીં $v_1 > v_2$ હોવાથી,બળ $F$ ધન મળે છે.
Solution diagram
182
DifficultMCQ
એક કાર ડ્રાઈવર આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ $10 \ m \ s^{-1}$ ની ઝડપે '$X$' ક્લિફ પરથી આડી દિશામાં ડ્રાઈવ કરીને રસ્તો ઓળંગવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યો છે. જ્યારે તે '$Z$' શિખરને સ્પર્શે છે (હવાનો અવરોધ અવગણો),ત્યારે તેની ઝડપ કેટલી હશે ($m \ s^{-1}$ માં)? ($g = 10 \ m \ s^{-2}$ નો ઉપયોગ કરો)
Question diagram
A
$30$
B
$40$
C
$15$
D
$50$

Solution

(A) યાંત્રિક ઉર્જા સંરક્ષણના સિદ્ધાંત મુજબ,શરૂઆતના બિંદુ '$X$' પર ગતિ ઉર્જા અને સ્થિતિ ઉર્જાનો સરવાળો એ શિખર '$Z$' પરની ગતિ ઉર્જા અને સ્થિતિ ઉર્જાના સરવાળા જેટલો હોવો જોઈએ.
$mgh + \frac{1}{2}mv^2 = mgh' + \frac{1}{2}mv'^2$
બંને બાજુ દળ $m$ વડે ભાગતા:
$gh + \frac{1}{2}v^2 = gh' + \frac{1}{2}v'^2$
$v'^2$ માટે સૂત્ર બનાવતા:
$v'^2 = 2g(h - h') + v^2$
આપેલ છે: $h = 100 \ m$,$h' = 60 \ m$,$v = 10 \ m \ s^{-1}$,અને $g = 10 \ m \ s^{-2}$.
$v'^2 = 2 \times 10 \times (100 - 60) + (10)^2$
$v'^2 = 20 \times 40 + 100$
$v'^2 = 800 + 100 = 900$
$v' = \sqrt{900} = 30 \ m \ s^{-1}$
183
DifficultMCQ
એક બસ $v$ વેગ સાથે સપાટ રસ્તા પર ગતિ કરી રહી છે,જે $F$ જેટલું પ્રતિરોધક બળ લગાડવાથી $x$ અંતરે અટકી શકે છે. મુસાફરોને બેસાડવાથી બસ પરનો ભાર $25\%$ વધે છે. હવે,જો બસ તે જ ઝડપે ગતિ કરતી હોય અને તે જ પ્રતિરોધક બળ લગાડવામાં આવે,તો બસ અટકે તે પહેલાં કાપેલું અંતર કેટલું હશે?
A
$1.25 x$
B
$x$
C
$5 x$
D
$2.5 x$

Solution

(A) કાર્ય-ઊર્જા પ્રમેય મુજબ,પ્રતિરોધક બળ દ્વારા કરવામાં આવેલું કાર્ય બસની ગતિઊર્જામાં થતા ફેરફાર જેટલું હોય છે.
$W = \Delta K$
$F \cdot s = \frac{1}{2} m v^2$
અહીં પ્રતિરોધક બળ $F$ અને પ્રારંભિક વેગ $v$ અચળ હોવાથી:
$s = \frac{m v^2}{2 F} \implies s \propto m$
ધારો કે પ્રારંભિક દળ $m_1 = m$ છે અને પ્રારંભિક અંતર $s_1 = x$ છે.
$25\%$ વધારા પછી નવું દળ $m_2 = m + 0.25m = 1.25m$ થશે.
પ્રમાણસરતા $s \propto m$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\frac{s_2}{s_1} = \frac{m_2}{m_1}$
$s_2 = s_1 \cdot \frac{1.25m}{m}$
$s_2 = 1.25 x$.
184
MediumMCQ
જમીનથી $h$ ઊંચાઈ પરથી, એક દડાને સમક્ષિતિજ સાથે $30^{\circ}$ ના ખૂણે ઉપરની તરફ ફેંકવામાં આવે છે। જો દડો તેની પ્રારંભિક ઝડપ $40 \,ms^{-1}$ ના $1.25$ ગણી ઝડપે જમીન સાથે અથડાય, તો $h$ નું મૂલ્ય શોધો (ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે પ્રવેગ $= 10 \,ms^{-2}$) ($\,m$ માં)
A
$75$
B
$60$
C
$30$
D
$45$

Solution

(D) આપેલ પ્રારંભિક ઝડપ $u = 40 \,ms^{-1}$ અને ખૂણો $\theta = 30^{\circ}$ છે.
અંતિમ ઝડપ $v = 1.25 \times u = 1.25 \times 40 = 50 \,ms^{-1}$ છે.
ઉર્જા સંરક્ષણના નિયમનો ઉપયોગ કરતા, પ્રક્ષેપણ બિંદુ અને જમીન સાથે અથડાવાના બિંદુ પર કુલ યાંત્રિક ઉર્જા અચળ રહે છે.
સ્થિતિ ઉર્જા માટે જમીનને સંદર્ભ સ્તર તરીકે લેતા $(PE = 0)$:
$E_{initial} = E_{final}$
$\frac{1}{2} m u^2 + mgh = \frac{1}{2} m v^2$
$m$ વડે ભાગતા અને $2$ વડે ગુણતા:
$u^2 + 2gh = v^2$
આપેલ કિંમતો મૂકતા:
$(40)^2 + 2 \times 10 \times h = (50)^2$
$1600 + 20h = 2500$
$20h = 2500 - 1600$
$20h = 900$
$h = \frac{900}{20} = 45 \,m$.
આમ, $h$ નું મૂલ્ય $45 \,m$ છે.
Solution diagram
185
EasyMCQ
જમીન પરથી શિરોલંબ ઉપરની તરફ ફેંકવામાં આવેલ પદાર્થ મહત્તમ ઊંચાઈ $h$ પ્રાપ્ત કરે છે. જમીનથી $h$ ની $40 \%$ ઊંચાઈએ પદાર્થની ગતિઊર્જા અને સ્થિતિઊર્જાનો ગુણોત્તર કેટલો થાય?
A
$2: 3$
B
$3: 2$
C
$1: 1$
D
$4: 9$

Solution

(B) ધારો કે પદાર્થનું દળ $m$ છે અને પ્રારંભિક વેગ $u$ છે. મહત્તમ ઊંચાઈ $h$ પર,કુલ ઊર્જા $E = mgh$ છે.
જમીનથી $y = 0.4h$ ઊંચાઈએ,સ્થિતિઊર્જા $PE = mgy = mg(0.4h) = 0.4mgh$ થાય.
ઊર્જા સંરક્ષણના નિયમ મુજબ,કુલ ઊર્જા અચળ રહે છે.
તેથી,$KE + PE = E$.
$KE = E - PE = mgh - 0.4mgh = 0.6mgh$.
ગતિઊર્જા અને સ્થિતિઊર્જાનો ગુણોત્તર $\frac{KE}{PE} = \frac{0.6mgh}{0.4mgh} = \frac{0.6}{0.4} = \frac{3}{2}$ થાય.
આમ,ગુણોત્તર $3: 2$ છે.
186
MediumMCQ
$1 \ kg$ દળનો એક દડો $v = c x^\alpha$ વેગ સાથે સીધી રેખામાં ગતિ કરે છે,જ્યાં $c = 1$ ($SI$ એકમ) અને $\alpha$ એ અચળાંક છે. જો $x = 0$ થી $x = 4 \ m$ સુધીના સ્થાનાંતર દરમિયાન પરિણામી બળ દ્વારા કરવામાં આવેલું કાર્ય $128 \ J$ હોય,તો $\alpha$ નું મૂલ્ય શોધો.
A
$1$
B
$\frac{3}{2}$
C
$2$
D
$\frac{1}{2}$

Solution

(C) કાર્ય-ઊર્જા પ્રમેય મુજબ,પરિણામી બળ દ્વારા કરવામાં આવેલું કાર્ય એ ગતિઊર્જામાં થતા ફેરફાર જેટલું હોય છે:
$W = \Delta K = K_f - K_i$
અહીં $m = 1 \ kg$,$c = 1$,$v = x^\alpha$,$x_i = 0 \ m$,$x_f = 4 \ m$,અને $W = 128 \ J$ આપેલ છે.
$x = 0$ આગળ,$v_i = 1 \times (0)^\alpha = 0$.
$x = 4$ આગળ,$v_f = 1 \times (4)^\alpha = 4^\alpha$.
આ કિંમતોને કાર્ય-ઊર્જા સમીકરણમાં મૂકતા:
$128 = \frac{1}{2} m v_f^2 - \frac{1}{2} m v_i^2$
$128 = \frac{1}{2} (1) (4^\alpha)^2 - 0$
$128 = \frac{1}{2} (4^{2\alpha})$
$256 = 4^{2\alpha}$
કારણ કે $256 = 2^8 = (2^2)^4 = 4^4$,તેથી:
$4^4 = 4^{2\alpha}$
$2\alpha = 4$
$\alpha = 2$.
187
DifficultMCQ
$2 \ kg$ દળ ધરાવતો પદાર્થ,જે $2 \times 10^4 \ N/m$ સ્પ્રિંગ અચળાંક ધરાવતી અદબાયેલી સ્પ્રિંગથી $1.2 \ m$ ઊંચાઈ પર છે,તેને સ્થિર સ્થિતિમાંથી સ્પ્રિંગ પર પડવા દેવામાં આવે છે. ગુરુત્વપ્રવેગ $10 \ m/s^2$ લેતા અને હવાના અવરોધને અવગણતા,સ્પ્રિંગમાં થતું સંકોચન $mm$ માં કેટલું હશે?
A
$20$
B
$40$
C
$50$
D
$60$

Solution

(C) ધારો કે સ્પ્રિંગનું સંકોચન $x$ (મીટરમાં) છે.
યાંત્રિક ઉર્જા સંરક્ષણના નિયમ મુજબ,પદાર્થ દ્વારા ગુમાવેલી કુલ સ્થિતિ ઉર્જા એ સ્પ્રિંગ દ્વારા મેળવેલી સ્થિતિ ઉર્જા જેટલી હોય છે.
પદાર્થ દ્વારા કાપવામાં આવેલી કુલ ઊંચાઈ $(h + x)$ છે,જ્યાં $h = 1.2 \ m$.
તેથી,$mg(h + x) = \frac{1}{2} kx^2$.
આપેલ કિંમતો મૂકતા: $2 \times 10 \times (1.2 + x) = \frac{1}{2} \times (2 \times 10^4) \times x^2$.
$20(1.2 + x) = 10^4 x^2$.
$24 + 20x = 10000x^2$.
$10000x^2 - 20x - 24 = 0$.
$4$ વડે ભાગતા: $2500x^2 - 5x - 6 = 0$.
દ્વિઘાત સૂત્ર $x = \frac{-b \pm \sqrt{b^2 - 4ac}}{2a}$ નો ઉપયોગ કરતા:
$x = \frac{5 \pm \sqrt{(-5)^2 - 4(2500)(-6)}}{2(2500)} = \frac{5 \pm \sqrt{25 + 60000}}{5000} = \frac{5 \pm \sqrt{60025}}{5000} = \frac{5 \pm 245}{5000}$.
$x > 0$ હોવાથી,$x = \frac{250}{5000} = 0.05 \ m$.
$mm$ માં ફેરવતા: $0.05 \ m = 50 \ mm$.
188
MediumMCQ
$m$ દળનો એક કણ $R$ ત્રિજ્યાના વર્તુળ પર એવી રીતે ગતિ કરે છે કે તેનો સ્પર્શક પ્રવેગ $a_t$ એ કાપેલા અંતર $x$ સાથે $a_t = \alpha x^2$ મુજબ બદલાય છે,જ્યાં $\alpha$ અચળાંક છે. કણની ગતિઊર્જા $K$ એ અંતર સાથે $K = \beta x^c$ મુજબ બદલાય છે,જ્યાં $\beta$ અને $c$ અચળાંકો છે. $\beta$ અને $c$ ના મૂલ્યો શોધો.
A
$\beta = \frac{m\alpha}{3}, c = 3$
B
$\beta = \frac{m\alpha}{4}, c = 4$
C
$\beta = \frac{m\alpha}{2}, c = 4$
D
$\beta = \frac{m\alpha}{2}, c = 3$

Solution

(A) આપેલ છે,સ્પર્શક પ્રવેગ $a_t = \alpha x^2$.
સ્પર્શક બળ $F = m a_t = m \alpha x^2$.
કાર્ય-ઊર્જા પ્રમેય મુજબ,સ્પર્શક બળ દ્વારા થયેલું કાર્ય એ ગતિઊર્જામાં થતા ફેરફાર જેટલું હોય છે: $W = \Delta K$.
ધારો કે કણ $x = 0$ પર સ્થિર સ્થિતિમાંથી ગતિ શરૂ કરે છે,તો $K = \int_0^x F dx$.
$K = \int_0^x (m \alpha x^2) dx$.
$K = m \alpha \left[ \frac{x^3}{3} \right]_0^x = \frac{m \alpha}{3} x^3$.
આને આપેલ સમીકરણ $K = \beta x^c$ સાથે સરખાવતા,આપણને $\beta = \frac{m \alpha}{3}$ અને $c = 3$ મળે છે.
189
MediumMCQ
$m \ kg$ દળનો એક કણ $X$-અક્ષ પર ગતિ કરે છે,જેનો વેગ કાપેલા અંતર સાથે $v=k x^\beta$ મુજબ બદલાય છે,જ્યાં $k$ એ ધન અચળાંક છે. કણના $x=0$ થી $x=d$ સુધીના સ્થાનાંતર દરમિયાન તમામ બળો દ્વારા કરવામાં આવેલ કુલ કાર્ય કેટલું હશે?
A
$\frac{m k^2}{2}$
B
$\frac{m k^2}{2} d^{2 \beta}$
C
$\frac{m k^2}{2 \beta}$
D
$\frac{m k^2 d}{2 \beta}$

Solution

(B) કાર્ય-ઊર્જા પ્રમેય મુજબ,તમામ બળો દ્વારા કરવામાં આવેલ કુલ કાર્ય એ કણની ગતિઊર્જામાં થતા ફેરફાર જેટલું હોય છે.
કાર્ય $W = \Delta KE = KE_f - KE_i$.
કણનો વેગ $v = k x^\beta$ આપેલ છે.
$x = 0$ આગળ,પ્રારંભિક વેગ $v_i = k(0)^\beta = 0$.
$x = d$ આગળ,અંતિમ વેગ $v_f = k d^\beta$.
પ્રારંભિક ગતિઊર્જા $KE_i = \frac{1}{2} m v_i^2 = \frac{1}{2} m (0)^2 = 0$.
અંતિમ ગતિઊર્જા $KE_f = \frac{1}{2} m v_f^2 = \frac{1}{2} m (k d^\beta)^2 = \frac{1}{2} m k^2 d^{2\beta}$.
તેથી,કુલ કાર્ય $W = \frac{1}{2} m k^2 d^{2\beta} - 0 = \frac{m k^2}{2} d^{2\beta}$.
190
DifficultMCQ
એક સ્થિર દડાને $12 \,m$ ની ઊંચાઈ પરથી નીચે પાડવામાં આવે છે। જમીન સાથે અથડાતી વખતે તે તેની ગતિ ઊર્જાના $25 \%$ ગુમાવે છે અને '$h$' ઊંચાઈ સુધી પાછો ઉછળે છે। તો '$h$' નું મૂલ્ય કેટલું હશે ($\,m$ માં)?
A
$3$
B
$6$
C
$9$
D
$12$

Solution

(C) ધારો કે પ્રારંભિક ઊંચાઈ $H = 12 \,m$ છે। આ ઊંચાઈ પર સ્થિતિ ઊર્જા $PE_1 = mgH$ છે。
જ્યારે દડો જમીન સાથે અથડાય છે, ત્યારે અથડામણ પહેલાં તેની ગતિ ઊર્જા $KE_1 = mgH$ હોય છે。
દડો તેની ગતિ ઊર્જાના $25 \%$ ગુમાવે છે, તેથી બાકી રહેલી ગતિ ઊર્જા $KE_2 = KE_1 - 0.25 KE_1 = 0.75 KE_1$ છે。
દડો '$h$' ઊંચાઈ સુધી પાછો ઉછળે છે, તેથી મહત્તમ ઊંચાઈએ તેની સ્થિતિ ઊર્જા $PE_2 = mgh$ છે。
ઊર્જા સંરક્ષણના નિયમ મુજબ, ઊર્જાના વ્યય પછીની ગતિ ઊર્જા એ નવી ઊંચાઈ પરની સ્થિતિ ઊર્જા જેટલી હોય છે: $mgh = 0.75 mgH$.
તેથી, $h = 0.75 H$.
$H = 12 \,m$ મૂકતા: $h = 0.75 \times 12 = 9 \,m$.
191
EasyMCQ
$3 \text{ kg}$ દળ ધરાવતું એક પદાર્થ એવા બળની અસર હેઠળ ગતિ કરે છે જે $\left(\frac{t^3}{3}\right) \text{ m}$ જેટલું સ્થાનાંતર ઉત્પન્ન કરે છે, જ્યાં '$t$' એ સેકન્ડમાં સમય છે। પ્રથમ $2 \text{ સેકન્ડ}$ માં બળ દ્વારા થયેલું કાર્ય કેટલું હશે ($\text{ J}$ માં)?
A
$2$
B
$3.8$
C
$5.2$
D
$24$

Solution

(D) આપેલ છે: દળ $m = 3 \text{ kg}$, સ્થાનાંતર $x = \frac{t^3}{3} \text{ m}$.
પ્રથમ, સમયની સાપેક્ષમાં સ્થાનાંતરનું વિકલન કરીને વેગ $v$ શોધો:
$v = \frac{dx}{dt} = \frac{d}{dt}\left(\frac{t^3}{3}\right) = t^2 \text{ m/s}$.
$t = 0$ સમયે, $v_i = 0^2 = 0 \text{ m/s}$.
$t = 2 \text{ s}$ સમયે, $v_f = 2^2 = 4 \text{ m/s}$.
કાર્ય-ઊર્જા પ્રમેય મુજબ, થયેલું કાર્ય $W$ એ ગતિઊર્જામાં થતા ફેરફાર જેટલું હોય છે:
$W = \Delta KE = KE_f - KE_i = \frac{1}{2}mv_f^2 - \frac{1}{2}mv_i^2$.
કિંમતો મૂકતા:
$W = \frac{1}{2} \times 3 \times (4)^2 - \frac{1}{2} \times 3 \times (0)^2 = \frac{1}{2} \times 3 \times 16 = 24 \text{ J}$.
192
EasyMCQ
જ્યારે કોઈ પદાર્થ પર પરિણામી બળ લાગે છે,ત્યારે પરિણામી બળ દ્વારા કરવામાં આવેલું કાર્ય શેના બરાબર હોય છે?
A
તેની પ્રારંભિક ગતિઊર્જા
B
તેની પ્રારંભિક સ્થિતિઊર્જા
C
ગતિઊર્જામાં થતો ફેરફાર
D
સ્થિતિઊર્જામાં થતો ફેરફાર

Solution

(C) કાર્ય-ઊર્જા પ્રમેય મુજબ,પદાર્થ પર લાગતા ચોખ્ખા (પરિણામી) બળ દ્વારા કરવામાં આવેલું કાર્ય તેની ગતિઊર્જામાં થતા ફેરફાર જેટલું હોય છે.
ગાણિતિક રીતે,$W_{net} = \Delta KE = KE_f - KE_i$.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
193
EasyMCQ
એક બળની અસર હેઠળ, $2 \,kg$ નું પદાર્થ એવી રીતે ગતિ કરે છે કે તેનું સ્થાન $x$ સમય $t$ ના વિધેય તરીકે $x = \alpha t^2 / 2$ દ્વારા આપવામાં આવે છે, જ્યાં $x$ મીટરમાં છે, $t$ સેકન્ડમાં છે અને $\alpha = 1 \,m/s^2$ છે. પ્રથમ બે સેકન્ડમાં બળ દ્વારા થયેલું કાર્ય કેટલું હશે ($\,J$ માં)?
A
$4$
B
$16$
C
$40$
D
$2$

Solution

(A) આપેલ છે: $m = 2 \,kg$, $x = \frac{\alpha t^2}{2}$, અને $\alpha = 1 \,m/s^2$.
સૌ પ્રથમ, આપણે સ્થાન $x$ નું સમય $t$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરીને વેગ $v$ શોધીએ:
$v = \frac{dx}{dt} = \frac{d}{dt} \left( \frac{\alpha t^2}{2} \right) = \alpha t$.
$t = 2 \,s$ સમયે, વેગ $v$ થશે:
$v = 1 \times 2 = 2 \,m/s$.
કાર્ય-ઊર્જા પ્રમેય મુજબ, થયેલું કાર્ય $W$ એ ગતિઊર્જામાં થતા ફેરફાર જેટલું હોય છે:
$W = \Delta K = \frac{1}{2} m v_f^2 - \frac{1}{2} m v_i^2$.
$t = 0$ સમયે, $v_i = \alpha(0) = 0$.
$t = 2 \,s$ સમયે, $v_f = 2 \,m/s$.
તેથી, $W = \frac{1}{2} \times 2 \,kg \times (2 \,m/s)^2 - 0 = 4 \,J$.
194
EasyMCQ
$m$ દળ અને $r$ ત્રિજ્યા ધરાવતો એક નાનો ગોળો $R$ ત્રિજ્યા ધરાવતા મોટા અર્ધગોળાકાર વાટકાની લીસી સપાટી પર નીચે સરકે છે. જો ગોળો સ્થિર સ્થિતિમાંથી સરકવાનું શરૂ કરે,તો વાટકાના સૌથી નીચલા બિંદુ $A$ પર ગોળાની કુલ ગતિઊર્જા કેટલી હશે? [આપેલ છે,ગોળાની જડત્વની ચાકમાત્રા $= \frac{2}{5} mr^2$]
Question diagram
A
$mg(R-r)$
B
$\frac{7}{10} mg(R-r)$
C
$\frac{2}{7} mg(R-r)$
D
$\frac{10}{7} mg(R-r)$

Solution

(A) વાટકાની સપાટી લીસી હોવાથી,ગોળાને ગબડાવવા માટે કોઈ ઘર્ષણ બળ લાગતું નથી. ગોળો ફક્ત સપાટી પર સરકશે.
યાંત્રિક ઊર્જા સંરક્ષણના નિયમ મુજબ,સ્થિતિઊર્જામાં થતો ઘટાડો એ ગતિઊર્જામાં થતા વધારા બરાબર હોય છે.
ગોળાના દ્રવ્યમાન કેન્દ્રની ઊંચાઈમાં થતો ફેરફાર $h = R - r$ છે.
ગુમાવેલી સ્થિતિઊર્જા = $mgh = mg(R - r)$.
ગોળો સરકતો હોવાથી (ગબડતો નથી),તેની કુલ ગતિઊર્જા સંપૂર્ણપણે સ્થાનાંતરિત છે: $K = \frac{1}{2} mv^2$.
તેથી,સૌથી નીચલા બિંદુ પર કુલ ગતિઊર્જા $K = mg(R - r)$ થશે.
195
MediumMCQ
$10 \ kg$ દળ ધરાવતા પદાર્થ માટે વેગ-સમયનો આલેખ આકૃતિમાં દર્શાવેલ છે. ગતિની પ્રથમ બે સેકન્ડમાં પદાર્થ પર થયેલ કાર્ય કેટલું હશે?
Question diagram
A
-$9300$ $J$
B
$12000$ $J$
C
-$4500$ $J$
D
-$1200$ $J$

Solution

(C) આપેલ વેગ-સમયના આલેખ પરથી,$t = 0 \ s$ સમયે પ્રારંભિક વેગ $u = 50 \ m/s$ છે. $t = 10 \ s$ સમયે વેગ $0 \ m/s$ થાય છે.
પ્રવેગ $a$ એ આલેખનો ઢાળ છે: $a = \frac{v_f - v_i}{t_f - t_i} = \frac{0 - 50}{10 - 0} = -5 \ m/s^2$.
$t = 2 \ s$ સમયે વેગ $v = u + at = 50 + (-5)(2) = 40 \ m/s$ મળે છે.
કાર્ય-ઊર્જા પ્રમેય મુજબ,થયેલ કાર્ય $W$ એ ગતિઊર્જામાં થતા ફેરફાર જેટલું હોય છે:
$W = \Delta K = K_f - K_i = \frac{1}{2} m v^2 - \frac{1}{2} m u^2$
$W = \frac{1}{2} \times 10 \ kg \times ((40 \ m/s)^2 - (50 \ m/s)^2)$
$W = 5 \times (1600 - 2500) = 5 \times (-900) = -4500 \ J$.
Solution diagram
196
DifficultMCQ
$6 \,kg$ દળ ધરાવતા પદાર્થ પર એક બળ લાગે છે,જેના કારણે તેમાં થતું સ્થાનાંતર $x = \frac{t^2}{4} \,m$ છે,જ્યાં $t$ એ સેકન્ડમાં સમય છે। $2 \,seconds$ માં બળ દ્વારા થયેલું કાર્ય કેટલું હશે ($\,J$ માં)?
A
$12$
B
$9$
C
$6$
D
$3$

Solution

(D) આપેલ છે: દળ $m = 6 \,kg$,સ્થાનાંતર $x = \frac{t^2}{4} \,m$.
વેગ $v = \frac{dx}{dt} = \frac{d}{dt}(\frac{t^2}{4}) = \frac{2t}{4} = \frac{t}{2} \,m/s$.
$t = 0 \,s$ સમયે,વેગ $v_i = \frac{0}{2} = 0 \,m/s$.
$t = 2 \,s$ સમયે,વેગ $v_f = \frac{2}{2} = 1 \,m/s$.
કાર્ય-ઊર્જા પ્રમેય મુજબ,થયેલું કાર્ય $W$ એ ગતિઊર્જામાં થતા ફેરફાર $\Delta K$ જેટલું હોય છે.
$W = K_f - K_i = \frac{1}{2} m v_f^2 - \frac{1}{2} m v_i^2$.
$W = \frac{1}{2} \times 6 \times (1)^2 - \frac{1}{2} \times 6 \times (0)^2$.
$W = 3 - 0 = 3 \,J$.
197
DifficultMCQ
એક મણકો $P$ ઘર્ષણરહિત અર્ધ-વર્તુળાકાર તાર $(ACB)$ પર સરકે છે. $t = 0$ સમયે તે $S$ બિંદુ પર છે અને આ ક્ષણે તેના વેગનો સમક્ષિતિજ ઘટક $v$ છે. $P$ જેટલા જ દળનો બીજો મણકો $Q$,$t = 0$ સમયે $A$ બિંદુથી સમક્ષિતિજ તાર $AB$ પર $v$ ઝડપ સાથે ફેંકવામાં આવે છે. બંને કિસ્સાઓમાં મણકા અને સંબંધિત તાર વચ્ચેનું ઘર્ષણ અવગણી શકાય છે. ધારો કે મણકા $P$ અને $Q$ ને $B$ બિંદુ સુધી પહોંચવા માટે લાગતો સમય અનુક્રમે $t_P$ અને $t_Q$ છે,તો $t_P$ અને $t_Q$ વચ્ચેનો સંબંધ શું છે?
Question diagram
A
$t_{P} > t_{Q}$
B
$t_{P} < t_{Q}$
C
$t_{P} > 1.25 t_{Q}$
D
$t_{P} = t_{Q}$

Solution

(B) ધારો કે અર્ધ-વર્તુળની ત્રિજ્યા $R$ છે. મણકા $Q$ દ્વારા $B$ બિંદુ સુધી પહોંચવા માટે કાપેલું સમક્ષિતિજ અંતર $2R$ છે. તે અચળ સમક્ષિતિજ વેગ $v$ થી ગતિ કરતું હોવાથી,લાગતો સમય $t_Q = \frac{2R}{v}$ છે.
મણકા $P$ માટે,$S$ બિંદુ પર વેગનો સમક્ષિતિજ ઘટક $v_x = v$ આપેલ છે. જેમ મણકો ઘર્ષણરહિત અર્ધ-વર્તુળાકાર તાર પર નીચે સરકે છે,તેમ ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે તેની ઝડપ વધે છે. તેના વેગનો સમક્ષિતિજ ઘટક $v_x = v \cos \theta$ હશે,જ્યાં $\theta$ એ વેગ સદિશ અને સમક્ષિતિજ વચ્ચેનો ખૂણો છે. મણકો અર્ધ-વર્તુળ પર ગતિ કરવા માટે બંધાયેલ હોવાથી,જેમ તે $C$ તરફ અને પછી $B$ તરફ ગતિ કરે છે,તેમ તેનો સમક્ષિતિજ વેગ ઘટક $v_x$ હંમેશા તેના પ્રારંભિક સમક્ષિતિજ વેગ $v$ કરતા વધારે અથવા તેના જેટલો હશે. કારણ કે $P$ નો સરેરાશ સમક્ષિતિજ વેગ $v$ કરતા વધારે છે અને $P$ એ કાપવાનું કુલ સમક્ષિતિજ અંતર $2R$ છે,તેથી લાગતો સમય $t_P$ એ $t_Q$ કરતા ઓછો હોવો જોઈએ.

Work, Energy, Power and Collision — Work Energy Theorem and Conservation of Mechanical Energy · Frequently Asked Questions

1Are these Work, Energy, Power and Collision questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Work, Energy, Power and Collision Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.