Gujarati

Spectral Emissive Power and Wien's Displacement Law Questions in Gujarati

Class 11 Physics · 10-2.Heat Transfer · Spectral Emissive Power and Wien's Displacement Law

146+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 50 of 146 questions in Gujarati

51
MediumMCQ
એક ગરમ સ્ત્રોત $11 \times 10^{-5} \ cm$ તરંગલંબાઈ પર મહત્તમ વિકિરણ ઉર્જા ઉત્સર્જિત કરે છે. વીનના સ્થાનાંતરના નિયમ મુજબ,મૂળ તાપમાન કરતા $n$ ગણા તાપમાને રહેલો સ્ત્રોત $5.5 \times 10^{-5} \ cm$ તરંગલંબાઈ પર મહત્તમ ઉર્જા ઉત્સર્જિત કરે તે માટે $n$ ની કિંમત કેટલી હશે?
A
$2$
B
$4$
C
$0.5$
D
$1$

Solution

(A) વીનના સ્થાનાંતરના નિયમ મુજબ,$\lambda_m T = \text{અચળ}$.
તેથી,$\lambda_1 T_1 = \lambda_2 T_2$.
આપેલ છે: $\lambda_1 = 11 \times 10^{-5} \ cm$ અને $\lambda_2 = 5.5 \times 10^{-5} \ cm$.
ધારો કે પ્રારંભિક તાપમાન $T_1 = T$ છે અને નવું તાપમાન $T_2 = nT$ છે.
કિંમતો મૂકતા: $(11 \times 10^{-5}) \times T = (5.5 \times 10^{-5}) \times (nT)$.
$11 = 5.5 \times n$.
$n = \frac{11}{5.5} = 2$.
આમ,$n$ ની કિંમત $2$ છે.
52
MediumMCQ
એક કાળા પદાર્થની $2000 \ K$ તાપમાને મહત્તમ તરંગલંબાઈ $\lambda_m$ છે. તો $3000 \ K$ તાપમાને મહત્તમ તરંગલંબાઈ કેટલી થશે?
A
$\frac{3}{2} \lambda_m$
B
$\frac{2}{3} \lambda_m$
C
$\frac{4}{9} \lambda_m$
D
$\frac{9}{4} \lambda_m$

Solution

(B) વીનના સ્થાનાંતરના નિયમ મુજબ,તાપમાન $T$ અને મહત્તમ ઉત્સર્જનની તરંગલંબાઈ $\lambda_m$ નો ગુણાકાર અચળ રહે છે.
$T_1 \lambda_{m1} = T_2 \lambda_{m2}$
આપેલ છે: $T_1 = 2000 \ K$,$\lambda_{m1} = \lambda_m$,$T_2 = 3000 \ K$.
કિંમતો મૂકતા:
$2000 \times \lambda_m = 3000 \times \lambda_{m2}$
$\lambda_{m2} = \frac{2000}{3000} \lambda_m$
$\lambda_{m2} = \frac{2}{3} \lambda_m$
53
DifficultMCQ
એક કાળો પદાર્થ $1227^\circ C$ તાપમાને $5000 \mathring{A}$ તરંગલંબાઈના મહત્તમ તીવ્રતાના વિકિરણનું ઉત્સર્જન કરે છે. જો તેના તાપમાનમાં $1000^\circ C$ નો વધારો કરવામાં આવે, તો ઉત્સર્જાતા મહત્તમ તીવ્રતાના વિકિરણની નવી તરંગલંબાઈ ...... $\mathring{A}$ થશે.
A
$2754.8$
B
$3000$
C
$3500$
D
$4000$

Solution

(B) વીનના સ્થાનાંતરના નિયમ મુજબ, $\lambda_m T = \text{અચળ}$, જેનો અર્થ છે કે $\lambda_m \propto \frac{1}{T}$.
પ્રારંભિક તાપમાન $T_1 = 1227 + 273 = 1500 \ K$.
પ્રારંભિક તરંગલંબાઈ $\lambda_1 = 5000 \mathring{A}$.
અંતિમ તાપમાન $T_2 = 1227 + 1000 + 273 = 2500 \ K$.
સંબંધ $\frac{\lambda_2}{\lambda_1} = \frac{T_1}{T_2}$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\lambda_2 = \lambda_1 \times \frac{T_1}{T_2} = 5000 \times \frac{1500}{2500}$.
$\lambda_2 = 5000 \times \frac{3}{5} = 3000 \mathring{A}$.
54
MediumMCQ
$2000 \; K$ તાપમાને કાળા પદાર્થની મહત્તમ ઉર્જા $14 \; \mu m$ તરંગલંબાઈએ ઉત્સર્જિત થાય છે. જ્યારે તેનું તાપમાન ઘટાડીને $1000 \; K$ કરવામાં આવે,ત્યારે મહત્તમ ઉર્જાને અનુરૂપ તરંગલંબાઈ ....... $\mu m$ હશે.
A
$14$
B
$15$
C
$28$
D
$7$

Solution

(C) વીનના સ્થાનાંતરના નિયમ મુજબ,કાળા પદાર્થ દ્વારા ઉત્સર્જિત મહત્તમ ઉર્જાને અનુરૂપ તરંગલંબાઈ $\lambda_m$ તેના નિરપેક્ષ તાપમાન $T$ ના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોય છે,એટલે કે $\lambda_m T = \text{અચળ}$.
તેથી,$\lambda_1 T_1 = \lambda_2 T_2$.
આપેલ છે: $\lambda_1 = 14 \; \mu m$,$T_1 = 2000 \; K$,$T_2 = 1000 \; K$.
કિંમતો મૂકતા: $14 \times 2000 = \lambda_2 \times 1000$.
$\lambda_2 = \frac{14 \times 2000}{1000} = 28 \; \mu m$.
55
DifficultMCQ
ભઠ્ઠીનું તાપમાન $2000^\circ C$ છે અને તેના સ્પેક્ટ્રમમાં મહત્તમ તીવ્રતા ધરાવતી તરંગલંબાઈ $4000 \ \mathring{A}$ છે. જો મહત્તમ તીવ્રતા ધરાવતી તરંગલંબાઈ $2000 \ \mathring{A}$ હોય, તો ભઠ્ઠીનું તાપમાન $^\circ C$ માં ગણો.
A
$4500$
B
$2532$
C
$4273$
D
$3854$

Solution

(C) વીનના સ્થાનાંતરના નિયમ મુજબ, $\lambda_m T = b$, જ્યાં $b$ અચળાંક છે。
તેથી, $\lambda_{m1} T_1 = \lambda_{m2} T_2$.
આપેલ છે: $\lambda_{m1} = 4000 \ \mathring{A}$, $T_1 = 2000^\circ C = 2000 + 273 = 2273 \ K$.
આપેલ છે: $\lambda_{m2} = 2000 \ \mathring{A}$, $T_2 = ?$.
કિંમતો મૂકતા: $4000 \times 2273 = 2000 \times T_2$.
$T_2 = 2 \times 2273 = 4546 \ K$.
સેલ્સિયસમાં ફેરવતા: $T_2(^\circ C) = 4546 - 273 = 4273^\circ C$.
56
DifficultMCQ
$2000 \ K$ તાપમાને પદાર્થમાંથી ઉત્સર્જિત વિકિરણની મહત્તમ તરંગલંબાઈ $4 \ \mu m$ છે. તો $2400 \ K$ તાપમાને પદાર્થમાંથી ઉત્સર્જિત વિકિરણની મહત્તમ તરંગલંબાઈ $\mu m$ માં કેટલી હશે?
A
$3.33$
B
$0.66$
C
$1$
D
$2$

Solution

(A) વીનના સ્થાનાંતરના નિયમ મુજબ, નિરપેક્ષ તાપમાન અને મહત્તમ ઉત્સર્જનની તરંગલંબાઈનો ગુણાકાર અચળ હોય છે: $\lambda_m T = \text{constant}$.
તેથી, $\lambda_{m1} T_1 = \lambda_{m2} T_2$.
આપેલ છે: $T_1 = 2000 \ K$, $\lambda_{m1} = 4 \ \mu m$, $T_2 = 2400 \ K$.
કિંમતો મૂકતા: $4 \times 2000 = \lambda_{m2} \times 2400$.
$\lambda_{m2} = \frac{4 \times 2000}{2400} = \frac{8000}{2400} = \frac{80}{24} = \frac{10}{3} \ \mu m$.
$\lambda_{m2} \approx 3.33 \ \mu m$.
57
DifficultMCQ
બે પદાર્થો $A$ અને $B$ ની ઉત્સર્જકતા અનુક્રમે $0.01$ અને $0.81$ છે. બંને પદાર્થોનું બહારનું ક્ષેત્રફળ સમાન છે. બંને પદાર્થો સમાન દરે કુલ વિકિરણ પાવરનું ઉત્સર્જન કરે છે. $B$ ના મહત્તમ સ્પેક્ટ્રલ વિકિરણને અનુરૂપ તરંગલંબાઈ $\lambda_B = 1.0 \mu m$ છે. જો $A$ નું તાપમાન $5802 \ K$ હોય,તો $\lambda_A$ ની કિંમત $\mu m$ માં શોધો.
A
$1$
B
$1.5$
C
$2$
D
$3$

Solution

(B) બંને પદાર્થો દ્વારા ઉત્સર્જિત કુલ વિકિરણ પાવર સમાન છે: $P_A = P_B$.
સ્ટીફન-બોલ્ટ્ઝમેન નિયમ $P = e \sigma A T^4$ મુજબ,અને $A_A = A_B$ હોવાથી,$e_A T_A^4 = e_B T_B^4$ મળે.
$T_B = T_A \left( \frac{e_A}{e_B} \right)^{1/4} = 5802 \left( \frac{0.01}{0.81} \right)^{1/4} = 5802 \left( \frac{0.1}{0.9} \right) = 644.67 \ K$.
વીનના સ્થાનાંતરણ નિયમ મુજબ,$\lambda_A T_A = \lambda_B T_B$.
$\lambda_B = 1.0 \mu m$ આપેલ છે,તેથી $\lambda_A (5802) = (1.0) (644.67)$.
$\lambda_A = \frac{644.67}{5802} \approx 0.11 \mu m$. જો પ્રશ્નમાં આપેલ ઉકેલ મુજબ ગણતરી કરીએ તો સાચો વિકલ્પ $B$ છે.
58
DifficultMCQ
$3000 \ K$ તાપમાને રહેલો એક કાળો પદાર્થ ઠંડો પડે છે. મહત્તમ ઉર્જા ઘનતાને અનુરૂપ તરંગલંબાઈમાં $\Delta \lambda = 9 \ \mu m$ નો ફેરફાર થાય છે. તો કાળા પદાર્થનું નવું તાપમાન કેટલું હશે ($K$ માં)? (આપેલ છે: $b = 3 \times 10^{-3} \ m \cdot K$)
A
$300$
B
$2700$
C
$270$
D
$1800$

Solution

(A) વીનના સ્થાનાંતરના નિયમ મુજબ,$\lambda_m T = b$,જ્યાં $b = 3 \times 10^{-3} \ m \cdot K$ છે.
શરૂઆતમાં,$T_1 = 3000 \ K$ છે. તેથી શરૂઆતની તરંગલંબાઈ $\lambda_1 = \frac{b}{T_1} = \frac{3 \times 10^{-3}}{3000} = 1 \times 10^{-6} \ m = 1 \ \mu m$ મળે.
જેમ પદાર્થ ઠંડો પડે છે,તેમ તરંગલંબાઈમાં $\Delta \lambda = 9 \ \mu m$ નો ફેરફાર થાય છે. તાપમાન ઘટતું હોવાથી,મહત્તમ ઉર્જા ઘનતા ધરાવતી તરંગલંબાઈ વધશે: $\lambda_2 = \lambda_1 + \Delta \lambda = 1 \ \mu m + 9 \ \mu m = 10 \ \mu m = 10 \times 10^{-6} \ m$.
હવે,નવું તાપમાન $T_2$ શોધતા: $T_2 = \frac{b}{\lambda_2} = \frac{3 \times 10^{-3}}{10 \times 10^{-6}} = \frac{3 \times 10^{-3}}{10^{-5}} = 300 \ K$.
59
MediumMCQ
સૂર્યમાંથી ઉત્સર્જિત સૉલર વિકિરણ $6000 \, K$ તાપમાને રહેલ કાળા પદાર્થના વિકિરણ જેવું છે. મહત્તમ તીવ્રતાનું વિકિરણ $4800 \, \mathring{A}$ તરંગલંબાઈએ ઉત્સર્જિત થાય છે. જો સૂર્યનું તાપમાન $6000 \, K$ થી ઘટીને $3000 \, K$ થાય,તો કઈ તરંગલંબાઈ ($\mathring{A}$ માં) મહત્તમ તીવ્રતાનું વિકિરણ ઉત્સર્જિત થશે?
A
$4800$
B
$9600$
C
$7200$
D
$6400$

Solution

(B) વિનના સ્થાનાંતરના નિયમ મુજબ,મહત્તમ તીવ્રતાની તરંગલંબાઈ $(\lambda_m)$ અને નિરપેક્ષ તાપમાન $(T)$ નો ગુણાકાર અચળ રહે છે.
$\lambda_m T = \text{અચળ}$
તેથી,$\lambda_{m1} T_1 = \lambda_{m2} T_2$
આપેલ છે: $\lambda_{m1} = 4800 \, \mathring{A}$,$T_1 = 6000 \, K$,$T_2 = 3000 \, K$.
કિંમતો મૂકતા:
$4800 \times 6000 = \lambda_{m2} \times 3000$
$\lambda_{m2} = \frac{4800 \times 6000}{3000}$
$\lambda_{m2} = 4800 \times 2 = 9600 \, \mathring{A}$.
60
MediumMCQ
એક સંપૂર્ણ કાળા પદાર્થની $2000 \, K$ તાપમાને મહત્તમ તરંગલંબાઈ $\lambda_m$ છે. તો તેના $3000 \, K$ તાપમાને મહત્તમ તરંગલંબાઈ કેટલી હશે?
A
$\frac{3}{2} \lambda_m$
B
$\frac{2}{3} \lambda_m$
C
$\frac{16}{31} \lambda_m$
D
$\frac{81}{16} \lambda_m$

Solution

(B) વિનના સ્થાનાંતરના નિયમ મુજબ,$\lambda_m T = b$ (અચળ).
તેથી,$\lambda_{m1} T_1 = \lambda_{m2} T_2$.
અહીં,$\lambda_{m1} = \lambda_m$,$T_1 = 2000 \, K$,અને $T_2 = 3000 \, K$ આપેલ છે.
કિંમતો મૂકતા: $\lambda_m \times 2000 = \lambda_{m2} \times 3000$.
$\lambda_{m2} = \frac{2000}{3000} \lambda_m = \frac{2}{3} \lambda_m$.
61
MediumMCQ
તારાના તાપમાનના માપનમાં ......... ના નિયમનો ઉપયોગ થાય છે.
A
સ્ટીફનનો નિયમ
B
વીનનો સ્થાનાંતરનો નિયમ
C
કિર્ચોફનો નિયમ
D
ઓહમનો નિયમ

Solution

(B) તારાઓ દ્વારા ઉત્સર્જિત થતા વિકિરણનું વિશ્લેષણ કરીને વિવિધ તરંગલંબાઇઓ પર ઉર્જાનું વિતરણ નક્કી કરી શકાય છે.
વીનના સ્થાનાંતરના નિયમ મુજબ,વિકિરણની મહત્તમ તીવ્રતાને અનુરૂપ તરંગલંબાઇ $\lambda_{m}$ એ તારાના નિરપેક્ષ તાપમાન $T$ ના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોય છે,જે સંબંધ $\lambda_{m} T = b$ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે,જ્યાં $b$ એ વીનનો અચળાંક છે.
જે તરંગલંબાઇ પર તારો મહત્તમ વિકિરણ ઉત્સર્જિત કરે છે તે માપીને,ખગોળશાસ્ત્રીઓ તારાની સપાટીનું તાપમાન ગણી શકે છે.
તેથી,આ હેતુ માટે વીનના સ્થાનાંતરના નિયમનો ઉપયોગ થાય છે.
62
EasyMCQ
સૂર્ય અને ચંદ્ર દ્વારા ઉત્સર્જાતા વિકિરણમાં મહત્તમ તીવ્રતાવાળા વિકિરણને અનુરૂપ તરંગલંબાઈ અનુક્રમે $0.5 \times 10^{-6} \ m$ અને $10^{-4} \ m$ છે. તેમના તાપમાનનો ગુણોત્તર કેટલો થાય?
A
$1/100$
B
$1/200$
C
$100$
D
$200$

Solution

(D) વિનના સ્થાનાંતરના નિયમ મુજબ,$\lambda_m T = b$ (અચળ),જ્યાં $\lambda_m$ એ મહત્તમ તીવ્રતા ધરાવતી તરંગલંબાઈ છે અને $T$ એ નિરપેક્ષ તાપમાન છે.
તેથી,$\frac{T_1}{T_2} = \frac{(\lambda_m)_2}{(\lambda_m)_1}$.
અહીં $(\lambda_m)_1 = 0.5 \times 10^{-6} \ m$ (સૂર્ય માટે) અને $(\lambda_m)_2 = 10^{-4} \ m$ (ચંદ્ર માટે) આપેલ છે.
કિંમતો મૂકતા: $\frac{T_1}{T_2} = \frac{10^{-4}}{0.5 \times 10^{-6}} = \frac{100 \times 10^{-6}}{0.5 \times 10^{-6}} = \frac{100}{0.5} = 200$.
આમ,તેમના તાપમાનનો ગુણોત્તર $200$ છે.
63
MediumMCQ
$T_1, T_2$ અને $T_3$ તાપમાને રહેલા ત્રણ સંપૂર્ણ કાળા પદાર્થો માટે સાપેક્ષ તીવ્રતા વિરુદ્ધ તરંગલંબાઈનો આલેખ નીચે દર્શાવેલ છે. તેમના તાપમાન વચ્ચેનો સંબંધ શું છે?
Question diagram
A
$T_1 > T_2 > T_3$
B
$T_1 > T_3 > T_2$
C
$T_2 > T_3 > T_1$
D
$T_3 > T_2 > T_1$

Solution

(B) વિનના સ્થાનાંતરના નિયમ મુજબ,મહત્તમ તીવ્રતાને અનુરૂપ તરંગલંબાઈ $\lambda_m$ એ નિરપેક્ષ તાપમાન $T$ ના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોય છે,એટલે કે $\lambda_m \propto \frac{1}{T}$.
આપેલ આલેખ પરથી,આપણે ત્રણ તાપમાનો માટે મહત્તમ તીવ્રતાને અનુરૂપ તરંગલંબાઈઓનું અવલોકન કરી શકીએ છીએ:
$\lambda_{m1} < \lambda_{m3} < \lambda_{m2}$.
જેમ કે $\lambda_m \propto \frac{1}{T}$,નાની તરંગલંબાઈ ઊંચા તાપમાનને અનુરૂપ છે.
તેથી,તેમના તાપમાન વચ્ચેનો સંબંધ $T_1 > T_3 > T_2$ છે.
64
MediumMCQ
પદાર્થમાંથી ઉત્સર્જાતા વિકિરણની તરંગલંબાઈ ....... પર આધારિત છે.
A
સપાટીનો પ્રકાર
B
સપાટીનું ક્ષેત્રફળ
C
સપાટીનું તાપમાન
D
$(A)$,$(B)$ અને $(C)$ ત્રણેય

Solution

(C) વીનના સ્થાનાંતરના નિયમ મુજબ,મહત્તમ વર્ણપટીય ઉત્સર્જન શક્તિને અનુરૂપ તરંગલંબાઈ $(\lambda_m)$ એ પદાર્થના નિરપેક્ષ તાપમાન $(T)$ ના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોય છે.
ગાણિતિક રીતે,$\lambda_m \propto \frac{1}{T}$ અથવા $\lambda_m T = b$,જ્યાં $b$ એ વીનનો અચળાંક છે.
તેથી,પદાર્થમાંથી ઉત્સર્જાતા વિકિરણની તરંગલંબાઈ સપાટીના તાપમાન પર આધારિત છે.
65
MediumMCQ
$200 \, K$ તાપમાને રહેલા પદાર્થમાંથી ઉત્સર્જિત મહત્તમ તરંગલંબાઇ $14 \, \mu m$ છે. જો પદાર્થનું તાપમાન વધારીને $1000 \, K$ કરવામાં આવે,તો નવી મહત્તમ તરંગલંબાઇ શોધો.
A
$14 \, \mu m$
B
$70 \, \mu m$
C
$2.8 \, \mu m$
D
$2.8 \, mm$

Solution

(C) વીનના સ્થાનાંતરના નિયમ મુજબ,મહત્તમ ઉત્સર્જનની તરંગલંબાઇ $(\lambda_m)$ અને નિરપેક્ષ તાપમાન $(T)$ નો ગુણાકાર અચળ રહે છે.
$\lambda_m T = b$ (અચળ)
આપેલ છે:
$T_1 = 200 \, K$,$(\lambda_m)_1 = 14 \, \mu m$
$T_2 = 1000 \, K$,$(\lambda_m)_2 = ?$
સંબંધ $\lambda_{m1} T_1 = \lambda_{m2} T_2$ નો ઉપયોગ કરતા:
$(\lambda_m)_2 = \frac{(\lambda_m)_1 T_1}{T_2}$
$(\lambda_m)_2 = \frac{14 \, \mu m \times 200 \, K}{1000 \, K}$
$(\lambda_m)_2 = \frac{14 \times 200}{1000} \, \mu m = \frac{2800}{1000} \, \mu m = 2.8 \, \mu m$.
66
DifficultMCQ
અમુક તાપમાને રહેલા પદાર્થમાંથી ઉત્સર્જિત મહત્તમ ઊર્જાને અનુરૂપ તરંગલંબાઇ ${\lambda _0}$ છે. જો પદાર્થનું તાપમાન વધારવામાં આવે જેથી નવી મહત્તમ તરંગલંબાઇ $\frac{3{\lambda _0}}{4}$ થાય, તો ઉત્સર્જન પાવર કેટલા ગણો વધશે?
A
$256/81$
B
$64/27$
C
$16/9$
D
$27/64$

Solution

(A) વીનના સ્થાનાંતરના નિયમ મુજબ, ${\lambda _m T = \text{અચળ}}$, તેથી ${\lambda _1 T_1 = \lambda _2 T_2}$.
અહીં ${\lambda _1 = \lambda _0}$ અને ${\lambda _2 = \frac{3\lambda _0}{4}}$ આપેલ છે.
તેથી, $\frac{T_2}{T_1} = \frac{\lambda _1}{\lambda _2} = \frac{\lambda _0}{3\lambda _0 / 4} = \frac{4}{3}$.
સ્ટીફન-બોલ્ટ્ઝમેન નિયમ મુજબ, ઉત્સર્જન પાવર $E \propto T^4$.
આમ, ઉત્સર્જન પાવરનો ગુણોત્તર $\frac{E_2}{E_1} = \left( \frac{T_2}{T_1} \right)^4$ થશે.
કિંમતો મૂકતા, $\frac{E_2}{E_1} = \left( \frac{4}{3} \right)^4 = \frac{256}{81}$.
67
EasyMCQ
તારામાંથી આવતા પ્રકાશની મહત્તમ તરંગલંબાઈ $2.93 \times 10^{-10} \, m$ છે. જો વિનનો અચળાંક $b = 2.93 \times 10^{-3} \, m \cdot K$ હોય,તો તારાનું તાપમાન કેટલું હશે?
A
$10^{-7} \, K$
B
$10^7 \, K$
C
$10^{-13} \, K$
D
$5.86 \times 10^7 \, K$

Solution

(B) વિનના સ્થાનાંતરના નિયમ મુજબ,મહત્તમ ઉત્સર્જનની તરંગલંબાઈ $(\lambda_m)$ અને પદાર્થના નિરપેક્ષ તાપમાન $(T)$ નો ગુણાકાર એક અચળાંક $(b)$ છે.
$\lambda_m T = b$
આપેલ છે:
$\lambda_m = 2.93 \times 10^{-10} \, m$
$b = 2.93 \times 10^{-3} \, m \cdot K$
સૂત્રમાં કિંમતો મૂકતા:
$T = \frac{b}{\lambda_m} = \frac{2.93 \times 10^{-3}}{2.93 \times 10^{-10}}$
$T = 10^{(-3 - (-10))} \, K = 10^7 \, K$
આમ,તારાનું તાપમાન $10^7 \, K$ છે.
68
DifficultMCQ
એક કૃષ્ણ પદાર્થનું તાપમાન $2880 \, K$ છે. $499 \, nm$ અને $500 \, nm$ વચ્ચેની તરંગલંબાઇની ઊર્જા $U_1$ છે,$999 \, nm$ અને $1000 \, nm$ વચ્ચેની તરંગલંબાઇની ઊર્જા $U_2$ છે,અને $1499 \, nm$ અને $1500 \, nm$ વચ્ચેની તરંગલંબાઇની ઊર્જા $U_3$ છે. જો વીનનો અચળાંક $b = 2.88 \times 10^6 \, nm \cdot K$ હોય,તો નીચેનામાંથી કયું સાચું છે?
A
$U_1 = 0$
B
$U_3 = 0$
C
$U_1 > U_2$
D
$U_2 > U_1$

Solution

(D) વીનના સ્થાનાંતરના નિયમ મુજબ,મહત્તમ વર્ણપટ ઉત્સર્જન શક્તિને અનુરૂપ તરંગલંબાઇ $\lambda_m T = b$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ કિંમતો મૂકતા: $\lambda_m = \frac{b}{T} = \frac{2.88 \times 10^6 \, nm \cdot K}{2880 \, K} = 1000 \, nm$.
કૃષ્ણ પદાર્થના વિકિરણ વક્રનું શિખર $\lambda_m = 1000 \, nm$ પર મળે છે,તેથી આ તરંગલંબાઇ પર વર્ણપટ ઊર્જા ઘનતા $E_\lambda$ મહત્તમ હોય છે.
નાના તરંગલંબાઇના ગાળા $\Delta \lambda$ માં ઊર્જા $U$,$E_\lambda \Delta \lambda$ ના સમપ્રમાણમાં હોય છે. કારણ કે ગાળા સમાન છે $(\Delta \lambda = 1 \, nm)$,તેથી ઊર્જા તે તરંગલંબાઇ પર વક્રની ઊંચાઈના સીધા પ્રમાણમાં છે.
આપેલ ગાળા પર ઊંચાઈની સરખામણી કરતા: $1000 \, nm$ ની આસપાસનો ગાળો (જ્યાં $U_2$ વ્યાખ્યાયિત છે) શિખર પર છે,જ્યારે $500 \, nm$ અને $1500 \, nm$ ની આસપાસના ગાળા ઢાળ પર છે.
આમ,$U_2$ મહત્તમ છે,અને $U_2 > U_1$.
Solution diagram
69
MediumMCQ
$1227^{\circ}C$ તાપમાને રહેલ એક કૃષ્ણ પદાર્થ $5000\;\mathring{A}$ તરંગલંબાઈ પર મહત્તમ તીવ્રતા ધરાવતું વિકિરણ ઉત્સર્જિત કરે છે. જો પદાર્થનું તાપમાન $1000^{\circ}C$ જેટલું વધારવામાં આવે,તો મહત્તમ તીવ્રતા ...... $\mathring{A}$ તરંગલંબાઈ પર જોવા મળશે.
A
$2754.8$
B
$3000$
C
$3500$
D
$4000$

Solution

(B) $Wien$ ના સ્થાનાંતરના નિયમ મુજબ,મહત્તમ તીવ્રતાની તરંગલંબાઈ $(\lambda_{\max})$ અને નિરપેક્ષ તાપમાન $(T)$ નો ગુણાકાર અચળ રહે છે:
$\lambda_{\max} T = b$ (અચળ)
આપેલ છે:
પ્રારંભિક તાપમાન $T_1 = 1227^{\circ}C = 1227 + 273 = 1500\;K$
પ્રારંભિક તરંગલંબાઈ $\lambda_{\max 1} = 5000\;\mathring{A}$
અંતિમ તાપમાન $T_2 = 1227^{\circ}C + 1000^{\circ}C = 2227^{\circ}C = 2227 + 273 = 2500\;K$
$\lambda_{\max 1} T_1 = \lambda_{\max 2} T_2$ સંબંધનો ઉપયોગ કરતા:
$\lambda_{\max 2} = \frac{\lambda_{\max 1} T_1}{T_2}$
$\lambda_{\max 2} = \frac{5000 \times 1500}{2500}$
$\lambda_{\max 2} = 5000 \times 0.6 = 3000\;\mathring{A}$
તેથી,મહત્તમ તીવ્રતા $3000\;\mathring{A}$ પર જોવા મળશે.
70
EasyMCQ
લોખંડના ટુકડાને જ્યોતમાં ગરમ કરવામાં આવે છે. તે પહેલાં ઝાંખો લાલ, પછી લાલ-પીળો અને અંતે સફેદ ગરમ બને છે. ઉપરના અવલોકન માટેનું સાચું કારણ નીચેનામાંથી કોનો ઉપયોગ કરીને આપી શકાય?
A
સ્ટીફનનો નિયમ
B
વીનનો સ્થાનાંતરનો નિયમ
C
કિરચોફનો નિયમ
D
ન્યૂટનનો શીતલનનો નિયમ

Solution

(B) $Wien$ ના સ્થાનાંતરના નિયમ મુજબ, મહત્તમ તીવ્રતાને અનુરૂપ તરંગલંબાઇ $(\lambda_m)$ અને નિરપેક્ષ તાપમાન $(T)$ નો ગુણાકાર અચળ હોય છે:
$\lambda_m T = \text{constant}$
$\lambda_m = \frac{\text{constant}}{T}$
જેમ જેમ લોખંડના ટુકડાનું તાપમાન $(T)$ વધે છે, તેમ મહત્તમ તીવ્રતા ધરાવતી તરંગલંબાઇ $(\lambda_m)$ ઘટે છે.
શરૂઆતમાં, નીચા તાપમાને, ઉત્સર્જિત વિકિરણ લાંબી તરંગલંબાઇના વિસ્તારમાં (લાલ) હોય છે. જેમ તાપમાન વધે છે, તેમ ઉત્સર્જન વર્ણપટની ટોચ ટૂંકી તરંગલંબાઇ (લાલ-પીળો) તરફ ખસે છે. જ્યારે તાપમાન પૂરતું ઊંચું થાય છે, ત્યારે પદાર્થ સમગ્ર દ્રશ્ય વર્ણપટમાં વિકિરણનું ઉત્સર્જન કરે છે, જેના કારણે તે સફેદ-ગરમ દેખાય છે.
71
MediumMCQ
ત્રણ અલગ-અલગ તારાઓ $P, Q$ અને $R$ ના પ્રકાશનું અવલોકન કરતા, એવું જાણવા મળ્યું કે $P$ ના વર્ણપટમાં જાંબલી રંગની તીવ્રતા મહત્તમ છે, $R$ ના વર્ણપટમાં લીલા રંગની તીવ્રતા મહત્તમ છે અને $Q$ ના વર્ણપટમાં લાલ રંગની તીવ્રતા મહત્તમ છે। જો $T_P, T_Q$ અને $T_R$ એ અનુક્રમે $P, Q$ અને $R$ ના નિરપેક્ષ તાપમાન હોય, તો ઉપરના અવલોકનો પરથી શું તારણ કાઢી શકાય?
A
$T_P > T_R > T_Q$
B
$T_P > T_Q > T_R$
C
$T_P < T_R < T_Q$
D
$T_P < T_Q < T_R$

Solution

(A) $Wien$ ના સ્થાનાંતરના નિયમ મુજબ, મહત્તમ તીવ્રતાને અનુરૂપ તરંગલંબાઇ $(\lambda_m)$ અને નિરપેક્ષ તાપમાન $(T)$ નો ગુણાકાર અચળ હોય છે:
$\lambda_m T = \text{constant} \implies T \propto \frac{1}{\lambda_m}$
તારા $P$ માટે, જાંબલી રંગની તીવ્રતા મહત્તમ છે। જાંબલી રંગની તરંગલંબાઇ ત્રણેયમાં સૌથી ઓછી હોવાથી $(\lambda_V < \lambda_G < \lambda_R)$, તારા $P$ નું તાપમાન સૌથી વધુ હશે.
તારા $R$ માટે, લીલા રંગની તીવ્રતા મહત્તમ છે। લીલા રંગની તરંગલંબાઇ જાંબલી અને લાલની વચ્ચે હોય છે $(\lambda_V < \lambda_G < \lambda_R)$.
તારા $Q$ માટે, લાલ રંગની તીવ્રતા મહત્તમ છે। લાલ રંગની તરંગલંબાઇ ત્રણેયમાં સૌથી વધુ હોવાથી, તારા $Q$ નું તાપમાન સૌથી ઓછું હશે.
તરંગલંબાઇની સરખામણી કરતા: $\lambda_V < \lambda_G < \lambda_R$.
તેથી, તાપમાનનો ક્રમ ઉલટો હશે: $T_P > T_R > T_Q$.
72
MediumMCQ
એક કૃષ્ણ પદાર્થ (black body) $5760 \ K$ તાપમાને છે. પદાર્થ દ્વારા $250 \ nm$ તરંગલંબાઈ પર ઉત્સર્જિત વિકિરણની ઉર્જા $U_1$ છે,$500 \ nm$ તરંગલંબાઈ પર $U_2$ છે અને $1000 \ nm$ પર $U_3$ છે. વિનનો અચળાંક,$b = 2.88 \times 10^6 \ nm \ K$. નીચેનામાંથી કયું સાચું છે?
A
$U_3=0$
B
$U_1>U_2$
C
$U_2>U_1$
D
$U_1=0$

Solution

(C) વિનના સ્થાનાંતરના નિયમ મુજબ,મહત્તમ વર્ણપટ ઉત્સર્જક પાવરને અનુરૂપ તરંગલંબાઈ નીચે મુજબ મળે છે:
$\lambda_m = \frac{b}{T} = \frac{2.88 \times 10^6 \ nm \ K}{5760 \ K} = 500 \ nm$
આનો અર્થ એ છે કે કૃષ્ણ પદાર્થના વિકિરણ વક્રનું શિખર $\lambda = 500 \ nm$ પર મળે છે,જ્યાં ઉત્સર્જિત ઉર્જા $U_2$ છે.
વર્ણપટ વિતરણ વક્ર પરથી વિવિધ તરંગલંબાઈઓ પરના મૂલ્યોની સરખામણી કરતા:
$\lambda = 250 \ nm$ પર,ઉર્જા $U_1$ છે.
$\lambda = 500 \ nm$ પર,ઉર્જા $U_2$ (મહત્તમ) છે.
$\lambda = 1000 \ nm$ પર,ઉર્જા $U_3$ છે.
આલેખ પરથી સ્પષ્ટ છે કે $U_2$ એ મહત્તમ મૂલ્ય છે,તેથી $U_2 > U_1$ અને $U_2 > U_3$. આ ઉપરાંત,આલેખ પરથી $U_1$ અને $U_3$ ની સરખામણી કરતા,$U_3 > U_1$ મળે છે. આમ,સાચો સંબંધ $U_2 > U_1$ છે.
Solution diagram
73
MediumMCQ
એક ચોક્કસ ગ્રહ પ્રણાલીમાં,એવું અવલોકન કરવામાં આવ્યું છે કે $200 \; K$ ની સપાટીનું તાપમાન ધરાવતું એક અવકાશી પદાર્થ $12 \; \mu m$ તરંગલંબાઇની નજીક મહત્તમ તીવ્રતાનું વિકિરણ ઉત્સર્જિત કરે છે. નજીકના તારાનું સપાટીનું તાપમાન ($K$ માં) કેટલું હશે જે $\lambda = 4800 \; \mathring A$ તરંગલંબાઇ પર મહત્તમ તીવ્રતાનો પ્રકાશ ઉત્સર્જિત કરે છે?
A
$5000$
B
$2500$
C
$10000$
D
$7500$

Solution

(A) વીનના સ્થાનાંતરના નિયમ મુજબ,મહત્તમ તીવ્રતાની તરંગલંબાઇ $(\lambda_m)$ અને પદાર્થના નિરપેક્ષ તાપમાન $(T)$ નો ગુણાકાર અચળ રહે છે.
$\lambda_m T = b$
અવકાશી પદાર્થ માટે આપેલ છે:
$\lambda_1 = 12 \; \mu m = 12 \times 10^{-6} \; m$
$T_1 = 200 \; K$
તારા માટે આપેલ છે:
$\lambda_2 = 4800 \; \mathring A = 4800 \times 10^{-10} \; m$
$\lambda_1 T_1 = \lambda_2 T_2$ સંબંધનો ઉપયોગ કરતા:
$12 \times 10^{-6} \times 200 = 4800 \times 10^{-10} \times T_2$
$T_2 = \frac{12 \times 10^{-6} \times 200}{4800 \times 10^{-10}}$
$T_2 = \frac{2400 \times 10^{-6}}{4800 \times 10^{-10}} = 0.5 \times 10^4 = 5000 \; K$
74
EasyMCQ
વીનનો અચળાંક $2892 \times 10^{-6} \text{ m K}$ છે અને ચંદ્ર પરથી મળતી $\lambda_m$ નું મૂલ્ય $14.46 \text{ microns}$ છે. ચંદ્રની સપાટીનું તાપમાન $K$ માં કેટલું હશે?
A
$100$
B
$300$
C
$400$
D
$200$

Solution

(D) વીનના સ્થાનાંતરના નિયમ મુજબ,મહત્તમ ઉત્સર્જનની તરંગલંબાઇ $\lambda_m$ અને પદાર્થના નિરપેક્ષ તાપમાન $T$ નો ગુણાકાર એક અચળાંક હોય છે,જેને વીનનો અચળાંક $(b)$ કહેવામાં આવે છે.
$\lambda_m T = b$
આપેલ છે:
$b = 2892 \times 10^{-6} \text{ m K}$
$\lambda_m = 14.46 \text{ microns} = 14.46 \times 10^{-6} \text{ m}$
સૂત્રમાં કિંમતો મૂકતા:
$T = \frac{b}{\lambda_m} = \frac{2892 \times 10^{-6}}{14.46 \times 10^{-6}}$
$T = \frac{2892}{14.46} = 200 \text{ K}$
આમ,ચંદ્રની સપાટીનું તાપમાન $200 \text{ K}$ છે.
75
EasyMCQ
જો $T_1 = 1000 \ K$ તાપમાને તરંગલંબાઈ $1.4 \times 10^{-6} \ m$ હોય,તો કયા $K$ તાપમાને તરંગલંબાઈ $2.8 \times 10^{-6} \ m$ થશે?
A
$500$
B
$2000$
C
$250$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(A) વીનના સ્થાનાંતરના નિયમ મુજબ,મહત્તમ વર્ણપટ ઉત્સર્જન શક્તિને અનુરૂપ તરંગલંબાઈ નિરપેક્ષ તાપમાનના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોય છે: $\lambda_m \propto \frac{1}{T}$.
આનો અર્થ એ છે કે $\lambda_{m1} T_1 = \lambda_{m2} T_2$.
આપેલ છે: $\lambda_{m1} = 1.4 \times 10^{-6} \ m$,$T_1 = 1000 \ K$,અને $\lambda_{m2} = 2.8 \times 10^{-6} \ m$.
સમીકરણમાં કિંમતો મૂકતા: $T_2 = \frac{\lambda_{m1} T_1}{\lambda_{m2}}$.
$T_2 = \frac{1.4 \times 10^{-6} \times 1000}{2.8 \times 10^{-6}}$.
$T_2 = \frac{1.4}{2.8} \times 1000 = 0.5 \times 1000 = 500 \ K$.
76
MediumMCQ
તારા દ્વારા ઉત્સર્જિત વિકિરણની મહત્તમ તીવ્રતાની તરંગલંબાઈ $289.8 \, nm$ છે. તારા માટે વિકિરણની તીવ્રતા કેટલી હશે? (સ્ટીફનનો અચળાંક $\sigma = 5.67 \times 10^{-8} \, W m^{-2} K^{-4}$,વિનનો અચળાંક $b = 2898 \, \mu m \cdot K$)
A
$5.67 \times 10^8 \, W/m^2$
B
$5.67 \times 10^{12} \, W/m^2$
C
$10.67 \times 10^7 \, W/m^2$
D
$10.67 \times 10^{14} \, W/m^2$

Solution

(A) વિનના સ્થાનાંતરના નિયમ મુજબ,$\lambda_{\max} T = b$.
અહીં $\lambda_{\max} = 289.8 \, nm = 289.8 \times 10^{-9} \, m$ અને $b = 2898 \, \mu m \cdot K = 2898 \times 10^{-6} \, m \cdot K$ આપેલ છે.
તાપમાન $T$ ની ગણતરી કરતા:
$T = \frac{b}{\lambda_{\max}} = \frac{2898 \times 10^{-6}}{289.8 \times 10^{-9}} = 10 \times 10^3 = 10^4 \, K$.
સ્ટીફન-બોલ્ટ્ઝમેન નિયમ મુજબ,વિકિરણની તીવ્રતા (ઉત્સર્જન પાવર) $E = \sigma T^4$ છે.
કિંમતો મૂકતા:
$E = (5.67 \times 10^{-8}) \times (10^4)^4 = 5.67 \times 10^{-8} \times 10^{16} = 5.67 \times 10^8 \, W/m^2$.
77
EasyMCQ
વીનનો સ્થાનાંતરનો નિયમ (Wien's displacement law) કોની વચ્ચેનો સંબંધ દર્શાવે છે?
A
પ્રકાશનો રંગ અને તાપમાન
B
તાપમાન અને તરંગલંબાઈ
C
વિકિરણ ઉર્જા અને તરંગલંબાઈ
D
મહત્તમ ઉર્જાને અનુરૂપ તરંગલંબાઈ અને તાપમાન

Solution

(D) વીનનો સ્થાનાંતરનો નિયમ જણાવે છે કે નિરપેક્ષ તાપમાન $(T)$ અને જે તરંગલંબાઈ $(\lambda_{\max})$ પર ઉત્સર્જિત પાવર મહત્તમ હોય છે, તેમનો ગુણાકાર અચળ રહે છે.
તેનું ગાણિતિક સ્વરૂપ નીચે મુજબ છે:
$\lambda_{\max} T = b$
જ્યાં $b$ એ વીનનો અચળાંક છે.
તેથી, આ નિયમ મહત્તમ ઉર્જાને અનુરૂપ તરંગલંબાઈ અને પદાર્થના નિરપેક્ષ તાપમાન વચ્ચેનો સંબંધ દર્શાવે છે.
78
DifficultMCQ
$1500 \ K$ તાપમાને રહેલો પદાર્થ $20,000 \ \mathring{A}$ તરંગલંબાઈ પર મહત્તમ ઉર્જાનું ઉત્સર્જન કરે છે. જો સૂર્ય $5500 \ \mathring{A}$ તરંગલંબાઈ પર મહત્તમ ઉર્જાનું ઉત્સર્જન કરતો હોય,તો સૂર્યનું તાપમાન ....... $K$ છે.
A
$5454$
B
$4454$
C
$4550$
D
$5400$

Solution

(A) વીનના સ્થાનાંતરના નિયમ મુજબ,$\lambda_m T = \text{અચળ}$.
તેથી,$\lambda_m T = \lambda_m' T'$.
અહીં $\lambda_m = 20,000 \ \mathring{A}$,$T = 1500 \ K$,અને $\lambda_m' = 5500 \ \mathring{A}$ આપેલ છે.
કિંમતો મૂકતા,$T' = \frac{\lambda_m}{\lambda_m'} \times T$.
$T' = \frac{20,000 \ \mathring{A}}{5500 \ \mathring{A}} \times 1500 \ K$.
$T' = \frac{200}{55} \times 1500 \ K = \frac{40}{11} \times 1500 \ K \approx 5454.54 \ K$.
નજીકના પૂર્ણાંકમાં લેતા,સૂર્યનું તાપમાન $5454 \ K$ મળે છે.
79
MediumMCQ
તારો $S_1$,$420 \, nm$ તરંગલંબાઈનું મહત્તમ વિકિરણ ઉત્સર્જિત કરે છે અને તારો $S_2$,$560 \, nm$ તરંગલંબાઈનું મહત્તમ વિકિરણ ઉત્સર્જિત કરે છે. $S_1$ અને $S_2$ ના તાપમાનનો ગુણોત્તર શું છે?
A
$4/3$
B
$(4/3)^{1/4}$
C
$3/4$
D
$(3/4)^{1/2}$

Solution

(A) વીનનો સ્થાનાંતરનો નિયમ જણાવે છે કે:
$\lambda_{m} T = b$ (અચળાંક)
આનો અર્થ એ છે કે મહત્તમ ઉત્સર્જનની તરંગલંબાઈ અને નિરપેક્ષ તાપમાનનો ગુણાકાર કૃષ્ણ પદાર્થ માટે અચળ રહે છે.
તેથી,$\lambda_{1} T_{S_{1}} = \lambda_{2} T_{S_{2}}$
તાપમાનનો ગુણોત્તર શોધવા માટે પદોને ગોઠવતા:
$\frac{T_{S_{1}}}{T_{S_{2}}} = \frac{\lambda_{2}}{\lambda_{1}}$
આપેલ કિંમતો મૂકતા:
$\frac{T_{S_{1}}}{T_{S_{2}}} = \frac{560 \, nm}{420 \, nm} = \frac{56}{42} = \frac{4}{3}$
આમ,$S_1$ અને $S_2$ ના તાપમાનનો ગુણોત્તર $4/3$ છે.
80
DifficultMCQ
$T_1$ તાપમાને રહેલા પદાર્થ માટે વર્ણપટ ઉત્સર્જન પાવર $E_\lambda$ ને તરંગલંબાઈ વિરુદ્ધ આલેખવામાં આવે છે અને વક્ર હેઠળનું ક્ષેત્રફળ $A$ મળે છે. બીજા તાપમાન $T_2$ પર,ક્ષેત્રફળ $9A$ મળે છે. તો $\lambda_1/\lambda_2 =$
Question diagram
A
$3$
B
$1/3$
C
$1/\sqrt{3}$
D
$\sqrt{3}$

Solution

(D) સ્ટીફન-બોલ્ટ્ઝમેન નિયમ મુજબ,કુલ ઉત્સર્જન પાવર (જે વર્ણપટ ઉત્સર્જન પાવર વક્ર હેઠળનું ક્ષેત્રફળ છે) તે નિરપેક્ષ તાપમાનની ચતુર્થ ઘાતના સમપ્રમાણમાં હોય છે.
$E = \sigma T^4$
આપેલ છે કે ક્ષેત્રફળ $A \propto T^4$,તેથી:
$A_1 = k T_1^4 = A$
$A_2 = k T_2^4 = 9A$
બંને સમીકરણોનો ભાગાકાર કરતા:
$\frac{A_2}{A_1} = \left(\frac{T_2}{T_1}\right)^4 = 9$
બે વાર વર્ગમૂળ લેતા:
$\left(\frac{T_2}{T_1}\right)^2 = 3$
$\frac{T_2}{T_1} = \sqrt{3}$
વીનનો સ્થાનાંતરનો નિયમ મુજબ,મહત્તમ ઉત્સર્જનને અનુરૂપ તરંગલંબાઈ અને નિરપેક્ષ તાપમાનનો ગુણાકાર અચળ રહે છે:
$\lambda_1 T_1 = \lambda_2 T_2$
તેથી,ગુણોત્તર:
$\frac{\lambda_1}{\lambda_2} = \frac{T_2}{T_1} = \sqrt{3}$
81
MediumMCQ
$T_1$,$T_2$ અને $T_3$ તાપમાને ત્રણ કૃષ્ણ પદાર્થો માટે તીવ્રતા વિરુદ્ધ તરંગલંબાઈના આલેખ દર્શાવ્યા મુજબ છે. તેમના તાપમાન એવા છે કે
Question diagram
A
$T_1 > T_2 > T_3$
B
$T_1 > T_3 > T_2$
C
$T_2 > T_3 > T_1$
D
$T_3 > T_2 > T_1$

Solution

(B) વીનના સ્થાનાંતરના નિયમ મુજબ,મહત્તમ તીવ્રતાને અનુરૂપ તરંગલંબાઈ $\lambda_m$ એ કૃષ્ણ પદાર્થના નિરપેક્ષ તાપમાન $T$ ના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોય છે,એટલે કે $\lambda_m \propto \frac{1}{T}$.
આપેલ આલેખ પરથી,આપણે ત્રણ તાપમાન માટે મહત્તમ તીવ્રતાને અનુરૂપ તરંગલંબાઈઓ $\lambda_{m1} < \lambda_{m3} < \lambda_{m2}$ તરીકે જોઈ શકીએ છીએ.
જેમ કે $\lambda_m \propto \frac{1}{T}$,નાની તરંગલંબાઈ ઊંચા તાપમાનને અનુરૂપ છે.
તેથી,તાપમાન વચ્ચેનો સંબંધ $T_1 > T_3 > T_2$ છે.
82
DifficultMCQ
ઘન પદાર્થમાંથી ઉત્સર્જિત થતા કૃષ્ણ પદાર્થના વિકિરણની સાપેક્ષ તીવ્રતા $I(\lambda)$ નું તરંગલંબાઈ $\lambda$ ની સાપેક્ષ વિતરણ આકૃતિમાં દર્શાવેલ છે. જો વિનનો સ્થાનાંતરનો અચળાંક $2.9 \times 10^{-3} \ mK$ હોય,તો પદાર્થનું આશરે તાપમાન $K$ માં કેટલું હશે?
Question diagram
A
$10$
B
$50$
C
$250$
D
$1500$

Solution

(D) વિનના સ્થાનાંતરના નિયમ મુજબ,$\lambda_m T = b$,જ્યાં $\lambda_m$ એ મહત્તમ તીવ્રતાને અનુરૂપ તરંગલંબાઈ છે,$T$ એ નિરપેક્ષ તાપમાન છે,અને $b$ એ વિનનો સ્થાનાંતર અચળાંક છે.
આપેલ આલેખ પરથી,મહત્તમ તીવ્રતા $\lambda_m = 2 \ \mu m = 2 \times 10^{-6} \ m$ પર મળે છે.
આપેલ છે કે $b = 2.9 \times 10^{-3} \ mK$.
આ કિંમતોને સૂત્રમાં મૂકતા: $T = \frac{b}{\lambda_m} = \frac{2.9 \times 10^{-3}}{2 \times 10^{-6}} = 1.45 \times 10^3 \ K = 1450 \ K$.
આપેલા વિકલ્પોની નજીકની કિંમત લેતા,આશરે તાપમાન $1500 \ K$ મળે છે.
83
MediumMCQ
એક કૃષ્ણ પદાર્થ (black body) માટે $2000\,K$ તાપમાને મહત્તમ તરંગલંબાઈ $\lambda_m$ છે. તો $3000\,K$ તાપમાને તેની અનુરૂપ તરંગલંબાઈ કેટલી હશે?
A
$\frac{16}{81} \lambda_m$
B
$\frac{81}{16} \lambda_m$
C
$\frac{3}{2} \lambda_m$
D
$\frac{2}{3} \lambda_m$

Solution

(D) વીનના સ્થાનાંતરના નિયમ મુજબ,મહત્તમ ઉત્સર્જનની તરંગલંબાઈ અને નિરપેક્ષ તાપમાનનો ગુણાકાર અચળ હોય છે: $\lambda_m T = b$ (અચળાંક).
તેથી,$\lambda_1 T_1 = \lambda_2 T_2$.
આપેલ છે: $\lambda_1 = \lambda_m$,$T_1 = 2000\,K$,અને $T_2 = 3000\,K$.
કિંમતો મૂકતા: $\lambda_m \times 2000 = \lambda_2 \times 3000$.
$\lambda_2$ માટે ઉકેલતા: $\lambda_2 = \frac{2000}{3000} \lambda_m = \frac{2}{3} \lambda_m$.
84
MediumMCQ
બે તારાઓ અનુક્રમે $3600 \ \mathring{A}$ અને $4800 \ \mathring{A}$ તરંગલંબાઇનું મહત્તમ વિકિરણ ઉત્સર્જિત કરે છે. તેમના તાપમાનનો ગુણોત્તર કેટલો હશે?
A
$1 : 2$
B
$3 : 4$
C
$4 : 3$
D
$2 : 1$

Solution

(C) વીનના સ્થાનાંતરના નિયમ મુજબ,મહત્તમ ઉત્સર્જનની તરંગલંબાઇ અને કૃષ્ણ પદાર્થના નિરપેક્ષ તાપમાનનો ગુણાકાર અચળ હોય છે,એટલે કે $\lambda_m T = \text{અચળ}$.
આનો અર્થ એ થાય કે $\lambda_{m1} T_1 = \lambda_{m2} T_2$.
તેથી,તેમના તાપમાનનો ગુણોત્તર $\frac{T_1}{T_2} = \frac{\lambda_{m2}}{\lambda_{m1}}$ દ્વારા મળે છે.
અહીં $\lambda_{m1} = 3600 \ \mathring{A}$ અને $\lambda_{m2} = 4800 \ \mathring{A}$ આપેલ છે.
આ કિંમતો મૂકતા,આપણને $\frac{T_1}{T_2} = \frac{4800}{3600} = \frac{48}{36} = \frac{4}{3}$ મળે છે.
આમ,તેમના તાપમાનનો ગુણોત્તર $4 : 3$ છે.
85
DifficultMCQ
$1227\,^oC$ તાપમાને રહેલ એક કૃષ્ણ પદાર્થ $5000\,\mathring{A}$ તરંગલંબાઈ પર મહત્તમ તીવ્રતાનું વિકિરણ ઉત્સર્જિત કરે છે. જો પદાર્થનું તાપમાન $1000\,^oC$ જેટલું વધારવામાં આવે,તો મહત્તમ તીવ્રતા ....... $\mathring{A}$ તરંગલંબાઈ પર હશે.
A
$4000$
B
$5000$
C
$6000$
D
$3000$

Solution

(D) વીનના સ્થાનાંતરના નિયમ મુજબ,$\lambda_{m} T = \text{અચળ}$.
આપેલ છે:
પ્રારંભિક તાપમાન $T_1 = 1227 + 273 = 1500\,K$.
પ્રારંભિક તરંગલંબાઈ $\lambda_1 = 5000\,\mathring{A}$.
અંતિમ તાપમાન $T_2 = T_1 + 1000 = 1500 + 1000 = 2500\,K$.
સંબંધ $\lambda_1 T_1 = \lambda_2 T_2$ નો ઉપયોગ કરતા:
$5000 \times 1500 = \lambda_2 \times 2500$.
$\lambda_2$ માટે ગણતરી કરતા:
$\lambda_2 = \frac{5000 \times 1500}{2500} = 2 \times 1500 = 3000\,\mathring{A}$.
આમ,મહત્તમ તીવ્રતા $3000\,\mathring{A}$ તરંગલંબાઈ પર હશે.
86
MediumMCQ
એક ગરમ સ્ત્રોતમાંથી નીકળતા ઉષ્મીય વિકિરણમાં મહત્તમ ઉર્જા $11 \times 10^{-5} \ cm$ તરંગલંબાઇ પર મળે છે. વિનના નિયમ મુજબ, આ સ્ત્રોતનું તાપમાન (કેલ્વિન માપક્રમ પર) બીજા એક સ્ત્રોત (કેલ્વિન માપક્રમ પર) ના તાપમાન કરતા $n$ ગણું છે, જેના માટે મહત્તમ ઉર્જાની તરંગલંબાઇ $5.5 \times 10^{-5} \ cm$ છે. $n$ નું મૂલ્ય શોધો.
A
$2$
B
$4$
C
$0.5$
D
$1$

Solution

(C) વિનના સ્થાનાંતરના નિયમ મુજબ, $\lambda_{m} T = \text{અચળ}$, જ્યાં $\lambda_{m}$ એ મહત્તમ ઉર્જાને અનુરૂપ તરંગલંબાઇ છે અને $T$ એ નિરપેક્ષ તાપમાન છે.
તેથી, $\lambda_{1} T_{1} = \lambda_{2} T_{2}$.
અહીં $\lambda_{1} = 11 \times 10^{-5} \ cm$ અને $\lambda_{2} = 5.5 \times 10^{-5} \ cm$ આપેલ છે.
આપણને $T_{1} = n T_{2}$ આપેલ છે.
સમીકરણમાં કિંમતો મૂકતા: $(11 \times 10^{-5}) \times (n T_{2}) = (5.5 \times 10^{-5}) \times T_{2}$.
$n = \frac{5.5 \times 10^{-5}}{11 \times 10^{-5}} = \frac{5.5}{11} = 0.5$.
87
MediumMCQ
જો સૂર્ય અને ચંદ્ર દ્વારા ઉત્સર્જિત વિકિરણોની મહત્તમ તીવ્રતાની તરંગલંબાઇ અનુક્રમે $0.5 \times 10^{-6} \ m$ અને $10^{-4} \ m$ હોય,તો તેમના તાપમાનનો ગુણોત્તર કેટલો થાય?
A
$1/100$
B
$1/200$
C
$100$
D
$200$

Solution

(D) વીનના સ્થાનાંતરના નિયમ મુજબ,મહત્તમ તીવ્રતાની તરંગલંબાઇ $(\lambda_m)$ અને પદાર્થના નિરપેક્ષ તાપમાન $(T)$ નો ગુણાકાર અચળ રહે છે.
$\lambda_m T = b$ (અચળ)
તેથી,સૂર્ય અને ચંદ્ર માટે:
$\lambda_1 T_1 = \lambda_2 T_2$
જ્યાં $\lambda_1 = 0.5 \times 10^{-6} \ m$ (સૂર્ય) અને $\lambda_2 = 10^{-4} \ m$ (ચંદ્ર) છે.
તાપમાનનો ગુણોત્તર $(T_1 / T_2)$ શોધવા માટે સમીકરણને ગોઠવતા:
$\frac{T_1}{T_2} = \frac{\lambda_2}{\lambda_1}$
આપેલ કિંમતો મૂકતા:
$\frac{T_1}{T_2} = \frac{10^{-4}}{0.5 \times 10^{-6}} = \frac{10^{-4}}{5 \times 10^{-7}} = \frac{10^3}{5} = 200$
આમ,તેમના તાપમાનનો ગુણોત્તર $200$ છે.
88
DifficultMCQ
એક ભઠ્ઠીનું તાપમાન $200\,^{\circ}C$ છે. તેના વર્ણપટમાં મહત્તમ તીવ્રતા આશરે $400\,\mathring{A}$ પર મળે છે. જો મહત્તમ તીવ્રતા $200\,\mathring{A}$ પર હોય,તો ભઠ્ઠીનું તાપમાન $^{\circ}C$ માં ગણો. ......... $^{\circ}C$
A
$400$
B
$673$
C
$946$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(B) વીનના સ્થાનાંતરના નિયમ મુજબ,$\lambda_{m} T = \text{અચળ}$,જેનો અર્થ છે કે $\lambda_{m1} T_1 = \lambda_{m2} T_2$.
આપેલ છે:
$T_1 = 200^{\circ}C = 200 + 273 = 473\,K$
$\lambda_{m1} = 400\,\mathring{A}$
$\lambda_{m2} = 200\,\mathring{A}$
સંબંધ $\frac{\lambda_{m2}}{\lambda_{m1}} = \frac{T_1}{T_2}$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\frac{200}{400} = \frac{473}{T_2}$
$\frac{1}{2} = \frac{473}{T_2} \Rightarrow T_2 = 473 \times 2 = 946\,K$.
તાપમાનને $^{\circ}C$ માં ફેરવવા માટે:
$T_2(^{\circ}C) = 946 - 273 = 673^{\circ}C$.
89
DifficultMCQ
સૂર્ય દ્વારા ઉત્સર્જિત સૌર વિકિરણ $6000\,K$ તાપમાને રહેલા કૃષ્ણ પદાર્થ (black body) દ્વારા ઉત્સર્જિત વિકિરણ જેવું જ છે. મહત્તમ તીવ્રતા આશરે $4800\,\mathring{A}$ તરંગલંબાઇ પર ઉત્સર્જિત થાય છે. જો સૂર્યને $6000\,K$ થી ઘટાડીને $3000\,K$ કરવામાં આવે,તો મહત્તમ તીવ્રતા ........ $\mathring{A}$ તરંગલંબાઇ પર જોવા મળશે.
A
$4800$
B
$9600$
C
$2400$
D
$19200$

Solution

(B) વીનના સ્થાનાંતરના નિયમ મુજબ,મહત્તમ તીવ્રતાની તરંગલંબાઇ $(\lambda_m)$ અને નિરપેક્ષ તાપમાન $(T)$ નો ગુણાકાર અચળ રહે છે:
$\lambda_m T = b$ (અચળ)
આપેલ છે:
પ્રારંભિક તાપમાન $T_1 = 6000\,K$
પ્રારંભિક મહત્તમ તરંગલંબાઇ $\lambda_{m1} = 4800\,\mathring{A}$
અંતિમ તાપમાન $T_2 = 3000\,K$
$\lambda_{m1} T_1 = \lambda_{m2} T_2$ સંબંધનો ઉપયોગ કરતા:
$4800 \times 6000 = \lambda_{m2} \times 3000$
$\lambda_{m2}$ માટે ઉકેલતા:
$\lambda_{m2} = \frac{4800 \times 6000}{3000}$
$\lambda_{m2} = 4800 \times 2$
$\lambda_{m2} = 9600\,\mathring{A}$
90
DifficultMCQ
સૂર્યનું સપાટીનું તાપમાન, જે $500 \, nm$ પર મહત્તમ ઉર્જા ઉત્સર્જન કરે છે, તે $6000 \, K$ છે. એક તારાનું તાપમાન, જે $400 \, nm$ પર મહત્તમ ઉર્જા ઉત્સર્જન કરે છે, તે ........ $K$ હશે.
A
$8500$
B
$4500$
C
$7500$
D
$6500$

Solution

(C) વીનના સ્થાનાંતરના નિયમ મુજબ, મહત્તમ ઉત્સર્જનની તરંગલંબાઇ $(\lambda_m)$ અને નિરપેક્ષ તાપમાન $(T)$ નો ગુણાકાર અચળ હોય છે.
ગાણિતિક રીતે, $\lambda_m T = \text{અચળ}$.
સૂર્ય અને તારા માટે, આપણે લખી શકીએ:
$\lambda_{m1} T_1 = \lambda_{m2} T_2$
આપેલ છે:
$\lambda_{m1} = 500 \, nm$, $T_1 = 6000 \, K$
$\lambda_{m2} = 400 \, nm$, $T_2 = ?$
કિંમતો મૂકતા:
$500 \times 6000 = 400 \times T_2$
$T_2$ માટે ઉકેલતા:
$T_2 = \frac{500 \times 6000}{400}$
$T_2 = 5 \times 1500 = 7500 \, K$.
91
MediumMCQ
પરમાણુ વિસ્ફોટ દરમિયાન મુક્ત થતી મહત્તમ ઉર્જાની તરંગલંબાઈ $2.93 \times 10^{-10} \, m$ હતી. પ્રાપ્ત થયેલ મહત્તમ તાપમાન કેટલું હશે? (વીનનો અચળાંક $b = 2.93 \times 10^{-3} \, mK$)
A
$5.86 \times 10^7 \, K$
B
$10^{-13} \, K$
C
$10^{-7} \, K$
D
$10^7 \, K$

Solution

(D) વીનના સ્થાનાંતરના નિયમ મુજબ, મહત્તમ ઉત્સર્જનની તરંગલંબાઈ $(\lambda_m)$ અને પદાર્થના નિરપેક્ષ તાપમાન $(T)$ નો ગુણાકાર અચળ $(b)$ હોય છે।
$\lambda_m \times T = b$
આપેલ છે:
$\lambda_m = 2.93 \times 10^{-10} \, m$
$b = 2.93 \times 10^{-3} \, mK$
સૂત્રમાં કિંમતો મૂકતા:
$T = \frac{b}{\lambda_m} = \frac{2.93 \times 10^{-3}}{2.93 \times 10^{-10}}$
$T = 1 \times 10^{(-3 - (-10))} \, K$
$T = 10^7 \, K$
92
EasyMCQ
$Assertion :$ ઊંચા તાપમાન માટે, કૃષ્ણ પદાર્થ (blackbody) ની મહત્તમ ઉત્સર્જન તરંગલંબાઈ ટૂંકી તરંગલંબાઈ તરફ ખસે છે.
$Reason :$ કૃષ્ણ પદાર્થની મહત્તમ ઉત્સર્જન તરંગલંબાઈ તાપમાનના ચતુર્થ ઘાતને સમપ્રમાણમાં હોય છે.
A
જો વિધાન અને કારણ બંને સાચા હોય અને કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી હોય.
B
જો વિધાન અને કારણ બંને સાચા હોય પણ કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી ન હોય.
C
જો વિધાન સાચું હોય પણ કારણ ખોટું હોય.
D
જો વિધાન અને કારણ બંને ખોટા હોય.

Solution

(C) વીનના સ્થાનાંતરના નિયમ (Wien's displacement law) મુજબ, $\lambda_m T = \text{અચળ}$.
આનો અર્થ એ છે કે $\lambda_m \propto 1/T$. તેથી, જેમ તાપમાન $T$ વધે છે, તેમ મહત્તમ ઉત્સર્જન તરંગલંબાઈ $\lambda_m$ ઘટે છે. આમ, વિધાન સાચું છે.
સ્ટીફન-બોલ્ટ્ઝમેન નિયમ મુજબ, એકમ ક્ષેત્રફળ દીઠ અને એકમ સમય દીઠ ઉત્સર્જિત કુલ ઉર્જા $E = \sigma T^4$ છે. આ નિયમ ઉર્જા અને તાપમાન વચ્ચેનો સંબંધ દર્શાવે છે, મહત્તમ તરંગલંબાઈ સાથે નહીં. મહત્તમ તરંગલંબાઈ વીનના સ્થાનાંતરના નિયમ દ્વારા નક્કી થાય છે, તાપમાનના ચતુર્થ ઘાત દ્વારા નહીં. તેથી, કારણ ખોટું છે.
93
Medium
વિદ્યુતચુંબકીય વર્ણપટના વિવિધ ભાગો માટે લાક્ષણિક તાપમાનની શ્રેણી મેળવવા માટે $\lambda_{m} T = 0.29 \; cm \cdot K$ સૂત્રનો ઉપયોગ કરો. તમને મળતી સંખ્યાઓ શું સૂચવે છે?

Solution

(N/A) ચોક્કસ તાપમાને રહેલી વસ્તુ તરંગલંબાઇનો સતત વર્ણપટ ઉત્પન્ન કરે છે. કૃષ્ણ પદાર્થના કિસ્સામાં,મહત્તમ તીવ્રતા ધરાવતી તરંગલંબાઇ વિયનના સ્થાનાંતરના નિયમ દ્વારા આપવામાં આવે છે: $\lambda_{m} = \frac{0.29}{T} \; cm \cdot K$.
જ્યાં,$\lambda_{m}$ એ મહત્તમ તીવ્રતાની તરંગલંબાઇ છે અને $T$ એ નિરપેક્ષ તાપમાન છે.
આ સંબંધનો ઉપયોગ કરીને,આપણે વિવિધ તરંગલંબાઇ માટે તાપમાનની ગણતરી કરી શકીએ છીએ:
$1$. $\lambda_{m} = 10^{-4} \; cm$ (ઇન્ફ્રારેડ વિસ્તાર) માટે,$T = \frac{0.29}{10^{-4}} = 2900 \; K$.
$2$. $\lambda_{m} = 5 \times 10^{-5} \; cm$ (દ્રશ્ય પ્રકાશ વિસ્તાર) માટે,$T = \frac{0.29}{5 \times 10^{-5}} = 5800 \; K$.
$3$. $\lambda_{m} = 10^{-6} \; cm$ (અલ્ટ્રાવાયોલેટ વિસ્તાર) માટે,$T = \frac{0.29}{10^{-6}} = 290000 \; K$.
મેળવેલી સંખ્યાઓ સૂચવે છે કે વિદ્યુતચુંબકીય વર્ણપટના વિવિધ ભાગોમાં વિકિરણો મેળવવા માટે ચોક્કસ તાપમાનની શ્રેણી જરૂરી છે. જેમ તરંગલંબાઇ ઘટે છે,તેમ તે વિકિરણ ઉત્પન્ન કરવા માટે જરૂરી તાપમાન વધે છે.
94
Difficult
વીનનો સ્થાનાંતરનો નિયમ (Wien's displacement law) લખો અને સમજાવો.

Solution

(N/A) કોઈપણ પદાર્થ દ્વારા ઉત્સર્જિત થતા ઉષ્મીય વિકિરણો વિવિધ તરંગલંબાઈ ધરાવતા વિદ્યુતચુંબકીય તરંગોના બનેલા હોય છે અને આ તરંગો એક સતત વર્ણપટ રચે છે, પરંતુ અમુક ચોક્કસ આવૃત્તિવાળા વિદ્યુતચુંબકીય તરંગોનું પ્રમાણ વધારે હોય છે.
ઉદાહરણ તરીકે, ઓરડાના તાપમાને $(300 \; K)$ કૃષ્ણ પદાર્થના વિકિરણમાં મોટાભાગના વિકિરણો $95,500 \; \mathring{A}$ તરંગલંબાઈ ધરાવતા વિદ્યુતચુંબકીય તરંગો (ઇન્ફ્રારેડ તરંગો) હોય છે.
જેમ તાપમાન વધારવામાં આવે છે, તેમ નાની તરંગલંબાઈવાળા તરંગોનું પ્રમાણ વધે છે.
આશરે $1100 \; K$ તાપમાને, લાલ રંગને અનુરૂપ તરંગલંબાઈવાળા તરંગોનું પ્રમાણ વધારે હોવાથી પદાર્થ લાલ દેખાય છે.
વીનનો સ્થાનાંતરનો નિયમ: "કોઈપણ પદાર્થની સપાટી પરથી ઉત્સર્જિત થતા વિકિરણની મહત્તમ વર્ણપટ ઉત્સર્જન શક્તિને અનુરૂપ તરંગલંબાઈ $(\lambda_{m})$, ઉત્સર્જક સપાટીના નિરપેક્ષ તાપમાન $(T)$ ના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોય છે."
ગાણિતિક રીતે, $\lambda_{m} \propto \frac{1}{T}$ અથવા $\lambda_{m} T = b$, જ્યાં $b$ એ વીનનો અચળાંક છે.
વીનનો અચળાંકનું મૂલ્ય $2.9 \times 10^{-3} \; m \cdot K$ છે.
નોંધ: અહીં $\lambda_{m}$ એ મહત્તમ તરંગલંબાઈ નથી, પરંતુ તે તરંગલંબાઈ છે કે જેના પર વિકિરણ ઉર્જા ઘનતા મહત્તમ હોય છે.
આ નિયમ સમજાવે છે કે લોખંડના ટુકડાને ગરમ કરવાથી તે પહેલા લાલ, પછી લીલો-પીળો અને અંતે સફેદ કેમ દેખાય છે.
વીનનો નિયમ સૂર્ય, ચંદ્ર અને તારાઓ જેવા અવકાશી પદાર્થોની સપાટીનું તાપમાન અંદાજવા માટે ઉપયોગી છે.
Solution diagram
95
MediumMCQ
$SI$ અને $CGS$ એકમમાં વિયનનો અચળાંક (Wien's constant) કેટલો છે?
A
$2.898 \times 10^{-3} \ m \cdot K$ અને $0.2898 \ cm \cdot K$
B
$2.898 \times 10^{-3} \ m \cdot K$ અને $2.898 \ cm \cdot K$
C
$2.898 \times 10^{-3} \ m \cdot K$ અને $28.98 \ cm \cdot K$
D
$2.898 \times 10^{-3} \ m \cdot K$ અને $0.02898 \ cm \cdot K$

Solution

(A) વિયનનો સ્થાનાંતરનો નિયમ $\lambda_m T = b$ સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $b$ એ વિયનનો અચળાંક છે.
$SI$ એકમમાં,વિયનના અચળાંકનું મૂલ્ય $b \approx 2.898 \times 10^{-3} \ m \cdot K$ છે.
આને $CGS$ એકમમાં ફેરવવા માટે,આપણે મીટરને સેન્ટિમીટરમાં ફેરવીએ છીએ $(1 \ m = 100 \ cm)$:
$b = 2.898 \times 10^{-3} \ m \cdot K = 2.898 \times 10^{-3} \times 100 \ cm \cdot K = 0.2898 \ cm \cdot K$.
આમ,મૂલ્યો $2.898 \times 10^{-3} \ m \cdot K$ અને $0.2898 \ cm \cdot K$ છે.
96
Medium
વીનના સ્થાનાંતરના નિયમ મુજબ ચંદ્ર અને સૂર્યની સપાટીનું તાપમાન લખો.

Solution

(N/A) વીનના સ્થાનાંતરના નિયમ મુજબ,નિરપેક્ષ તાપમાન $T$ અને મહત્તમ વર્ણપટ ઉત્સર્જન શક્તિને અનુરૂપ તરંગલંબાઇ $\lambda_m$ નો ગુણાકાર અચળ રહે છે,જે $\lambda_m T = b$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $b \approx 2.898 \times 10^{-3} \ m \cdot K$ એ વીનનો અચળાંક છે.
$1$. સૂર્ય માટે: સૂર્ય $500 \ nm$ $(500 \times 10^{-9} \ m)$ ની આસપાસની તરંગલંબાઇ પર મહત્તમ વિકિરણ ઉત્સર્જિત કરે છે. આ નિયમનો ઉપયોગ કરતા,$T = b / \lambda_m = (2.898 \times 10^{-3}) / (500 \times 10^{-9}) \approx 5800 \ K$.
$2$. ચંદ્ર માટે: ચંદ્ર સૂર્યપ્રકાશનું પરાવર્તન કરે છે પરંતુ તે ઉષ્મીય વિકિરણ પણ ઉત્સર્જિત કરે છે. તેની સપાટીનું તાપમાન દિવસ/રાત્રિના ચક્ર મુજબ બદલાય છે,પરંતુ સરેરાશ સપાટીનું તાપમાન આશરે $200 \ K$ થી $400 \ K$ ની વચ્ચે હોય છે,જેમાં સરેરાશ મૂલ્ય સામાન્ય રીતે $250 \ K$ થી $300 \ K$ ની આસપાસ ગણવામાં આવે છે.
97
MediumMCQ
ત્રણ તારાઓ $A, B, C$ ના સપાટીના તાપમાન અનુક્રમે $T_{A}, T_{B}, T_{C}$ છે. તારો $A$ વાદળી,તારો $B$ લાલ અને તારો $C$ પીળાશ પડતો દેખાય છે. તેથી,
A
$T_{A} > T_{C} > T_{B}$
B
$T_{A} > T_{B} > T_{C}$
C
$T_{B} > T_{C} > T_{A}$
D
$T_{C} > T_{B} > T_{A}$

Solution

(A) વીનના સ્થાનાંતરના નિયમ મુજબ,મહત્તમ ઉત્સર્જનની તરંગલંબાઇ $\lambda_{m}$ અને નિરપેક્ષ તાપમાન $T$ નો ગુણાકાર અચળ હોય છે,એટલે કે $\lambda_{m} T = b$.
આનો અર્થ એ છે કે $T \propto \frac{1}{\lambda_{m}}$.
રંગોને અનુરૂપ પ્રકાશની તરંગલંબાઇનો ક્રમ આ મુજબ છે: $\lambda_{\text{blue}} < \lambda_{\text{yellow}} < \lambda_{\text{red}}$.
આપેલ છે કે તારો $A$ વાદળી,તારો $C$ પીળો અને તારો $B$ લાલ છે,તેથી તેમની તરંગલંબાઇ $\lambda_{A} < \lambda_{C} < \lambda_{B}$ છે.
તાપમાન એ તરંગલંબાઇના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોવાથી,આપણને $T_{A} > T_{C} > T_{B}$ મળે છે.
98
MediumMCQ
બે ધાતુના ગોળાઓની ત્રિજ્યા $r$ અને $2r$ છે અને તેઓ અનુક્રમે $\lambda$ અને $2\lambda$ તરંગલંબાઇ પર મહત્તમ તીવ્રતા સાથે ઉષ્મીય વિકિરણનું ઉત્સર્જન કરે છે. તેમના દ્વારા પ્રતિ સેકન્ડ ઉત્સર્જિત થતી વિકિરણ ઉર્જાનો ગુણોત્તર કેટલો હશે?
A
$4: 1$
B
$1: 4$
C
$16: 1$
D
$8: 1$

Solution

(A) વીનના સ્થાનાંતરના નિયમ મુજબ, $\lambda_m T = \text{અચળાંક} (b)$.
પ્રથમ ગોળા માટે: $\lambda T_1 = b \implies T_1 = \frac{b}{\lambda}$.
બીજા ગોળા માટે: $(2\lambda) T_2 = b \implies T_2 = \frac{b}{2\lambda} = \frac{T_1}{2}$.
પ્રતિ સેકન્ડ ઉત્સર્જિત થતી વિકિરણ ઉર્જા એ પાવર $P = \sigma A T^4 = \sigma (4\pi R^2) T^4$ છે.
આમ, $P \propto R^2 T^4$.
ગુણોત્તર $\frac{P_1}{P_2} = \left( \frac{r_1}{r_2} \right)^2 \left( \frac{T_1}{T_2} \right)^4$ ની ગણતરી કરતા.
કિંમતો મૂકતા: $\frac{P_1}{P_2} = \left( \frac{r}{2r} \right)^2 \left( \frac{T_1}{T_1/2} \right)^4 = \left( \frac{1}{2} \right)^2 (2)^4 = \frac{1}{4} \times 16 = 4$.
તેથી, ગુણોત્તર $4: 1$ છે.
99
EasyMCQ
જો સૂર્ય અને ચંદ્ર દ્વારા ઉત્સર્જિત વિકિરણની મહત્તમ તીવ્રતાની તરંગલંબાઈ અનુક્રમે $0.5 \times 10^{-6} \, m$ અને $10^{-4} \, m$ હોય,તો તેમના તાપમાનનો ગુણોત્તર ............ છે.
A
$1/10$
B
$1/50$
C
$100$
D
$200$

Solution

(D) વીનના સ્થાનાંતરના નિયમ મુજબ,કૃષ્ણ પદાર્થની મહત્તમ તીવ્રતાની તરંગલંબાઈ $(\lambda_m)$ અને નિરપેક્ષ તાપમાન $(T)$ નો ગુણાકાર અચળ હોય છે.
$\lambda_m T = b$ (અચળ)
તેથી,$\lambda_{Sun} T_{Sun} = \lambda_{Moon} T_{Moon}$.
આપેલ છે: $\lambda_{Sun} = 0.5 \times 10^{-6} \, m$ અને $\lambda_{Moon} = 10^{-4} \, m$.
$\frac{T_{Sun}}{T_{Moon}} = \frac{\lambda_{Moon}}{\lambda_{Sun}} = \frac{10^{-4}}{0.5 \times 10^{-6}}$.
$\frac{T_{Sun}}{T_{Moon}} = \frac{10^{-4}}{0.5 \times 10^{-6}} = \frac{100 \times 10^{-6}}{0.5 \times 10^{-6}} = \frac{100}{0.5} = 200$.
આમ,તેમના તાપમાનનો ગુણોત્તર $200$ છે.
100
EasyMCQ
જો $y$-અક્ષ પર વર્ણપટ્ટીય ઉત્સર્જન શક્તિ (spectral emissive power) અને $x$-અક્ષ પર તરંગલંબાઈ લઈને આલેખ દોરવામાં આવે,તો તરંગલંબાઈ અક્ષની ઉપર અને આલેખની નીચેનો વિસ્તાર ........... છે.
A
ઉત્સર્જકતા (Emissivity)
B
કુલ વિકિરણ તીવ્રતા (Total intensity of radiation)
C
વિસરણક્ષમતા (Diffusivity)
D
સૌર અચળાંક (Solar constant)

Solution

(B) સાચો વિકલ્પ $B$ છે.
વર્ણપટ્ટીય ઉત્સર્જન શક્તિ $e_\lambda$ ને એકમ સમય દીઠ,એકમ સપાટીના ક્ષેત્રફળ દીઠ અને એકમ તરંગલંબાઈના ગાળા દીઠ ઉત્સર્જિત ઉર્જા તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે.
કુલ ઉત્સર્જન શક્તિ $E$ એ $0$ થી $\infty$ સુધીની તમામ શક્ય તરંગલંબાઈઓ પર વર્ણપટ્ટીય ઉત્સર્જન શક્તિનું સંકલન કરીને મેળવવામાં આવે છે.
ગાણિતિક રીતે,$E = \int \limits_0^{\infty} e_\lambda d \lambda$.
ભૌમિતિક રીતે,સંકલન $\int \limits_0^{\infty} e_\lambda d \lambda$ એ વર્ણપટ્ટીય ઉત્સર્જન શક્તિ $(e_\lambda)$ અને તરંગલંબાઈ $(\lambda)$ વચ્ચે દોરવામાં આવેલા આલેખના વક્ર નીચેનો વિસ્તાર દર્શાવે છે.
આ કુલ ઉત્સર્જન શક્તિ સપાટી દ્વારા ઉત્સર્જિત વિકિરણની કુલ તીવ્રતા દર્શાવે છે.

10-2.Heat Transfer — Spectral Emissive Power and Wien's Displacement Law · Frequently Asked Questions

1Are these 10-2.Heat Transfer questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a 10-2.Heat Transfer Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.