Gujarati

Geometric progression Questions in Gujarati

Class 11 Mathematics · Sequences and Series · Geometric progression

327+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 25 of 327 questions in Gujarati

301
EasyMCQ
ગણ $\{1, 2, 3, \ldots, 100\}$ માંથી $G.P.$ માં હોય તેવી $3$ સંખ્યાઓ પસંદ કરવાની રીતોની સંખ્યા કેટલી છે?
A
$18$
B
$52$
C
$14$
D
$53$

Solution

(D) ધારો કે $G.P.$ માં ત્રણ સંખ્યાઓ $a, ar, ar^2$ છે,જ્યાં $a, ar, ar^2 \in \{1, 2, \ldots, 100\}$.
$p$ અને $q$ ના શક્ય મૂલ્યો માટે ગણતરી કરતા,કુલ રીતોની સંખ્યા $53$ મળે છે.
302
DifficultMCQ
જો $a, b$ અને $c$ એ સામાન્ય ગુણોત્તર $r$ સાથે સમગુણોત્તર શ્રેણીમાં હોય,તો રેખા $ax + by + c = 0$ અને વક્ર $x + 2y^2 = 0$ ના છેદબિંદુઓના યામોનો સરવાળો કેટલો થાય?
A
$-\frac{r^2}{2}$
B
$-\frac{r}{2}$
C
$\frac{r}{2}$
D
$r$

Solution

(C) કારણ કે $a, b$ અને $c$ સમગુણોત્તર શ્રેણીમાં છે,તેથી $b = ar$ અને $c = ar^2$ થાય.
રેખાના સમીકરણ $ax + by + c = 0$ માં આ કિંમતો મુકતા,$ax + ary + ar^2 = 0$ મળે.
$a$ વડે ભાગતા ($a \neq 0$ ધારીને),$x + ry + r^2 = 0$ મળે,જેનો અર્થ છે કે $x = -ry - r^2$.
$x = -ry - r^2$ ને વક્ર $x + 2y^2 = 0$ માં મુકતા,$-ry - r^2 + 2y^2 = 0$ અથવા $2y^2 - ry - r^2 = 0$ મળે.
આ $y$ માં દ્વિઘાત સમીકરણ છે,જ્યાં $A = 2, B = -r, C = -r^2$.
યામોનો સરવાળો (દ્વિઘાત સમીકરણના બીજનો સરવાળો) $= -\frac{B}{A} = -\frac{-r}{2} = \frac{r}{2}$ થાય.
303
EasyMCQ
$1 - \frac{2}{3} + \frac{2 \cdot 4}{3 \cdot 6} - \frac{2 \cdot 4 \cdot 6}{3 \cdot 6 \cdot 9} + \ldots \infty =$
A
$\frac{3}{5}$
B
$\left(\frac{2}{5}\right)^{\frac{2}{3}}$
C
$\frac{2}{5}$
D
$\left(\frac{3}{5}\right)^{\frac{2}{3}}$

Solution

(A) આપેલ શ્રેણી $1 - \frac{2}{3} + \frac{2 \cdot 4}{3 \cdot 6} - \frac{2 \cdot 4 \cdot 6}{3 \cdot 6 \cdot 9} + \ldots \infty$ છે.
આને $1 - \frac{2}{3} + \left(\frac{2}{3}\right)^2 - \left(\frac{2}{3}\right)^3 + \ldots \infty$ તરીકે લખી શકાય છે.
આ એક અનંત ગુણોત્તર શ્રેણી છે જેમાં પ્રથમ પદ $a = 1$ અને સામાન્ય ગુણોત્તર $r = -\frac{2}{3}$ છે.
અનંત ગુણોત્તર શ્રેણીનો સરવાળો $S = \frac{a}{1 - r}$ દ્વારા મળે છે.
કિંમતો મૂકતા,$S = \frac{1}{1 - (-\frac{2}{3})} = \frac{1}{1 + \frac{2}{3}} = \frac{1}{\frac{5}{3}} = \frac{3}{5}$.
304
EasyMCQ
જો $x_1, x_2, x_3$ તેમજ $y_1, y_2, y_3$ સમાન સામાન્ય ગુણોત્તર સાથે સમગુણોત્તર શ્રેણીમાં હોય,તો બિંદુઓ $(x_1, y_1), (x_2, y_2), (x_3, y_3)$ એ
A
સમબાજુ ત્રિકોણના શિરોબિંદુઓ છે
B
કાટકોણ ત્રિકોણના શિરોબિંદુઓ છે
C
કાટકોણ સમદ્વિબાજુ ત્રિકોણના શિરોબિંદુઓ છે
D
સમરેખ છે

Solution

(D) આપેલ છે કે $x_1, x_2, x_3$ અને $y_1, y_2, y_3$ સમાન સામાન્ય ગુણોત્તર $r$ સાથે સમગુણોત્તર શ્રેણી $(GP)$ માં છે.
ધારો કે $x_1 = a, x_2 = ar, x_3 = ar^2$ અને $y_1 = b, y_2 = br, y_3 = br^2$.
બિંદુઓ $A(a, b), B(ar, br), C(ar^2, br^2)$ છે.
તેઓ સમરેખ છે કે નહીં તે તપાસવા માટે,આપણે આ બિંદુઓ દ્વારા બનતા ત્રિકોણનું ક્ષેત્રફળ શોધીએ:
$\text{ક્ષેત્રફળ} = \frac{1}{2} |x_1(y_2 - y_3) + x_2(y_3 - y_1) + x_3(y_1 - y_2)|$
$= \frac{1}{2} |a(br - br^2) + ar(br^2 - b) + ar^2(b - br)|$
$= \frac{1}{2} |abr(1 - r) + abr(r^2 - 1) + abr^2(1 - r)|$
$= \frac{1}{2} |abr - abr^2 + abr^3 - abr + abr^2 - abr^3| = 0$.
ત્રિકોણનું ક્ષેત્રફળ $0$ હોવાથી,બિંદુઓ સમરેખ છે.
305
MediumMCQ
જો $\alpha, \beta, \gamma$ એ સમીકરણ $3x^3-26x^2+52x-24=0$ ના બીજ હોય અને $\alpha, \beta, \gamma$ સમગુણોત્તર શ્રેણીમાં હોય તથા $\alpha < \beta < \gamma$ હોય,તો $3\alpha + 2\beta + \gamma =$
A
$\frac{68}{3}$
B
$\frac{56}{3}$
C
$12$
D
$24$

Solution

(C) ધારો કે બીજ $\alpha = \frac{a}{r}, \beta = a, \gamma = ar$ છે. તેઓ સમગુણોત્તર શ્રેણીમાં હોવાથી,બીજનો ગુણાકાર $\frac{a^3}{r} \cdot r = a^3 = \frac{24}{3} = 8$ થાય.
આમ,$a = 2$.
બીજનો સરવાળો $\frac{a}{r} + a + ar = \frac{26}{3}$ થાય.
$a = 2$ મૂકતા,$\frac{2}{r} + 2 + 2r = \frac{26}{3}$ મળે.
$2$ વડે ભાગતા,$\frac{1}{r} + 1 + r = \frac{13}{3}$ મળે,જેનું સાદું રૂપ $\frac{1}{r} + r = \frac{10}{3}$ થાય.
$3r$ વડે ગુણતા,$3r^2 - 10r + 3 = 0$ મળે.
અવયવ પાડતા $(3r - 1)(r - 3) = 0$ મળે,તેથી $r = 3$ અથવા $r = \frac{1}{3}$.
$\alpha < \beta < \gamma$ હોવાથી,$r > 1$ હોવું જોઈએ,તેથી $r = 3$.
બીજ $\alpha = \frac{2}{3}, \beta = 2, \gamma = 6$ છે.
અંતે,$3\alpha + 2\beta + \gamma = 3(\frac{2}{3}) + 2(2) + 6 = 2 + 4 + 6 = 12$.
306
EasyMCQ
જો સમીકરણ $3x^3-26x^2+52x-24=0$ ના બીજ સમગુણોત્તર શ્રેણીમાં હોય,તો તેના બે બીજનો સરવાળો કેટલો થાય?
A
$\frac{8}{3}$
B
$\frac{10}{3}$
C
$9$
D
$10$

Solution

(A) ધારો કે સમીકરણ $3x^3-26x^2+52x-24=0$ ના બીજ $\frac{a}{r}, a, ar$ છે.
આપણે જાણીએ છીએ કે ઘન સમીકરણ $Ax^3+Bx^2+Cx+D=0$ માટે,બીજનો ગુણાકાર $-\frac{D}{A}$ થાય છે.
તેથી,$\frac{a}{r} \times a \times ar = -\frac{(-24)}{3} = 8$.
$a^3 = 8 \Rightarrow a = 2$.
હવે,બીજનો સરવાળો $\frac{a}{r} + a + ar = -\frac{(-26)}{3} = \frac{26}{3}$ થાય.
$a=2$ મૂકતા: $\frac{2}{r} + 2 + 2r = \frac{26}{3} \Rightarrow \frac{1}{r} + r = \frac{10}{3}$.
આ સમીકરણ ઉકેલતા $3r^2 - 10r + 3 = 0$ મળે,જેનાથી $r = 3$ અથવા $r = \frac{1}{3}$ મળે.
આમ,બીજ $\frac{2}{3}, 2, 6$ છે.
બે બીજનો સરવાળો $\frac{2}{3}+2 = \frac{8}{3}$ થાય છે,જે વિકલ્પમાં આપેલ છે.
307
MediumMCQ
ધારો કે $\alpha, \beta, \gamma$ $(\alpha < \beta < \gamma)$ એ $ax^3+bx^2+cx+d=0$ ના બીજ છે અને $u, v, w$ $(u < v < w)$ એ $ak^3x^3+bk^2x^2+ckx+d=0$ ના બીજ છે. જો $\beta^2=\alpha \gamma$ હોય,તો:
A
$v=\frac{2vw}{u+w}$
B
$2v=u+w$
C
$v^2=uw$
D
$v^2=2uw$

Solution

(C) આપેલ છે કે $\alpha, \beta, \gamma$ એ $ax^3+bx^2+cx+d=0$ ના બીજ છે અને $\beta^2=\alpha \gamma$,જેનો અર્થ છે કે $\alpha, \beta, \gamma$ સમગુણોત્તર શ્રેણી ($G$.$P$.) માં છે.
હવે,સમીકરણ $ak^3x^3+bk^2x^2+ckx+d=0$ ને ધ્યાનમાં લો. આને $a(kx)^3+b(kx)^2+c(kx)+d=0$ તરીકે લખી શકાય.
ધારો કે $y = kx$. તો સમીકરણ $ay^3+by^2+cy+d=0$ બને છે,જેના બીજ $\alpha, \beta, \gamma$ છે.
તેથી,$kx = \alpha, kx = \beta, kx = \gamma$,જે આપે છે $x = \frac{\alpha}{k}, x = \frac{\beta}{k}, x = \frac{\gamma}{k}$.
આમ,બીજ $u, v, w$ એ $\frac{\alpha}{k}, \frac{\beta}{k}, \frac{\gamma}{k}$ છે.
જેમ કે $\alpha, \beta, \gamma$ $G$.$P$. માં છે,તેથી તેમના સ્કેલ કરેલા મૂલ્યો $\frac{\alpha}{k}, \frac{\beta}{k}, \frac{\gamma}{k}$ પણ $G$.$P$. માં છે.
તેથી,$u, v, w$ $G$.$P$. માં છે,જે સૂચવે છે કે $v^2=uw$.
308
MediumMCQ
સમીકરણ $x^3-14x^2+56x-64=0$ ના બીજ શેમાં છે?
A
અંકગણિત-ભૂમિતિ શ્રેણી
B
હરાત્મક શ્રેણી
C
સમાંતર શ્રેણી
D
ભૂમિતિ શ્રેણી

Solution

(D) આપેલ ઘાત સમીકરણ: $x^3-14x^2+56x-64=0$.
વિયેટાના સૂત્રો મુજબ,બીજ $\alpha, \beta, \gamma$ માટે:
$\alpha+\beta+\gamma=14$
$\alpha\beta+\beta\gamma+\gamma\alpha=56$
$\alpha\beta\gamma=64$
નાની પૂર્ણાંક કિંમતો ચકાસતા,આપણને મળે છે કે $x=2$ એક બીજ છે:
$2^3-14(2^2)+56(2)-64 = 8-56+112-64 = 0$.
બહુપદીને $(x-2)$ વડે ભાગતા,આપણને મળે છે:
$(x-2)(x^2-12x+32)=0$
$(x-2)(x-4)(x-8)=0$
બીજ $\alpha=2, \beta=4, \gamma=8$ છે.
કારણ કે $\frac{4}{2} = \frac{8}{4} = 2$,તેથી બીજ ભૂમિતિ શ્રેણી $(GP)$ માં છે.
309
EasyMCQ
સમીકરણ $x^3-14x^2+56x-64=0$ ના બીજ શેમાં છે?
A
$AGP$
B
$HP$
C
$AP$
D
$GP$

Solution

(D) આપેલ સમીકરણ: $x^3-14x^2+56x-64=0$.
બીજ ચકાસતા,$x=2$ માટે: $2^3-14(2^2)+56(2)-64 = 8-56+112-64 = 0$.
તેથી,$(x-2)$ એક અવયવ છે.
બહુપદીને $(x-2)$ વડે ભાગતા,આપણને $x^2-12x+32=0$ મળે છે.
દ્વિઘાત સમીકરણના અવયવ પાડતા: $(x-4)(x-8)=0$.
બીજ $2, 4, 8$ છે.
અહીં $\frac{4}{2} = 2$ અને $\frac{8}{4} = 2$ હોવાથી,સામાન્ય ગુણોત્તર $2$ છે.
તેથી,બીજ $GP$ માં છે.
310
EasyMCQ
જો સમીકરણ $8 x^3+6 p x^2+3 q x-27=0$ ના બીજ સમગુણોત્તર શ્રેણીમાં હોય,તો $q^2+9 p^2+6 p q+q/p=$
A
-$3$
B
-$10$
C
$6$
D
$0$

Solution

(A) ધારો કે સમીકરણ $8 x^3+6 p x^2+3 q x-27=0$ ના બીજ $\frac{a}{r}, a, ar$ છે.
બીજ અને સહગુણકો વચ્ચેના સંબંધ પરથી:
બીજનો સરવાળો: $\frac{a}{r}+a+ar = -\frac{6p}{8} = -\frac{3p}{4} \Rightarrow a(\frac{1}{r}+1+r) = -\frac{3p}{4} \dots (i)$
બબ્બે બીજનો ગુણાકારનો સરવાળો: $(\frac{a}{r} \cdot a) + (a \cdot ar) + (\frac{a}{r} \cdot ar) = \frac{3q}{8}$ $\Rightarrow a^2(\frac{1}{r}+r+1) = \frac{3q}{8} \dots (ii)$
બીજનો ગુણાકાર: $\frac{a}{r} \cdot a \cdot ar = -(\frac{-27}{8}) = \frac{27}{8}$ $\Rightarrow a^3 = \frac{27}{8}$ $\Rightarrow a = \frac{3}{2} \dots (iii)$
(ii) ને $(i)$ વડે ભાગતા: $\frac{a^2(\frac{1}{r}+r+1)}{a(\frac{1}{r}+r+1)} = \frac{3q/8}{-3p/4}$ $\Rightarrow a = \frac{3q}{8} \cdot (-\frac{4}{3p}) = -\frac{q}{2p} \dots (iv)$
(iii) અને (iv) ને સરખાવતા: $\frac{3}{2} = -\frac{q}{2p} \Rightarrow q = -3p$.
હવે,$q = -3p$ ને પદાવલિ $q^2+9p^2+6pq+\frac{q}{p}$ માં મૂકતા:
$(-3p)^2 + 9p^2 + 6p(-3p) + \frac{-3p}{p} = 9p^2 + 9p^2 - 18p^2 - 3 = 18p^2 - 18p^2 - 3 = -3$.
311
MediumMCQ
જો $1+\cos x+\cos ^2 x+\cos ^3 x+\ldots \text{ to } \infty = 4+2 \sqrt{3}$ હોય,તો $x=$
A
$(6n \pm 1) \frac{\pi}{6}$
B
$(4n \pm 1) \frac{\pi}{3}$
C
$(12n \pm 1) \frac{\pi}{6}$
D
$(3n \pm 1) \frac{\pi}{3}$

Solution

(C) આપેલ શ્રેણી એ અનંત ભૌમિતિક શ્રેણી છે જેમાં પ્રથમ પદ $a = 1$ અને સામાન્ય ગુણોત્તર $r = \cos x$ છે.
સરવાળો અસ્તિત્વ ધરાવવા માટે,$|\cos x| < 1$ હોવું જોઈએ.
અનંત ભૌમિતિક શ્રેણીનો સરવાળો $S = \frac{a}{1-r}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
તેથી,$\frac{1}{1-\cos x} = 4+2 \sqrt{3}$.
$1-\cos x = \frac{1}{4+2 \sqrt{3}} = \frac{4-2 \sqrt{3}}{16-12} = 1 - \frac{\sqrt{3}}{2}$.
તેથી,$\cos x = \frac{\sqrt{3}}{2}$.
$\cos x = \cos \frac{\pi}{6}$ માટે વ્યાપક ઉકેલ $x = 2n\pi \pm \frac{\pi}{6} = (12n \pm 1) \frac{\pi}{6}$ છે.
312
DifficultMCQ
એક ચોક્કસ કસોટીમાં $n$ પ્રશ્નો છે. આ કસોટીમાં $2^{n-i}$ વિદ્યાર્થીઓએ ઓછામાં ઓછા $i$ પ્રશ્નોના ખોટા જવાબ આપ્યા છે,જ્યાં $i = 1, 2, \ldots, n$. જો આપેલા ખોટા જવાબોની કુલ સંખ્યા $2047$ હોય,તો $n$ ની કિંમત શોધો:
A
$10$
B
$11$
C
$12$
D
$13$

Solution

(B) ધારો કે $S_i$ એ વિદ્યાર્થીઓની સંખ્યા છે જેમણે ઓછામાં ઓછા $i$ પ્રશ્નોના ખોટા જવાબ આપ્યા છે. આપણને આપેલ છે કે $S_i = 2^{n-i}$.
ખોટા જવાબોની કુલ સંખ્યા એ $1$ થી $n$ સુધીના તમામ $i$ માટે ઓછામાં ઓછા $i$ પ્રશ્નોના ખોટા જવાબ આપનાર વિદ્યાર્થીઓની સંખ્યાનો સરવાળો છે.
ખોટા જવાબોની કુલ સંખ્યા $= \sum_{i=1}^{n} S_i = \sum_{i=1}^{n} 2^{n-i}$.
આ એક સમગુણોત્તર શ્રેણી છે: $2^{n-1} + 2^{n-2} + \ldots + 2^0$.
સમગુણોત્તર શ્રેણીના સરવાળાના સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા,$\sum_{k=0}^{n-1} 2^k = \frac{2^n - 1}{2 - 1} = 2^n - 1$.
આપેલ છે કે ખોટા જવાબોની કુલ સંખ્યા $2047$ છે,તેથી $2^n - 1 = 2047$.
$2^n = 2048$.
$2048 = 2^{11}$ હોવાથી,આપણને $n = 11$ મળે છે.
313
EasyMCQ
એક કાટકોણ ત્રિકોણની ત્રણ બાજુઓ $GP$ (ભૌમિતિક શ્રેણી) માં છે. જો બે લઘુકોણ $\alpha$ અને $\beta$ હોય,તો $\tan \alpha$ અને $\tan \beta$ શું થાય?
A
$\frac{\sqrt{5}+1}{2}$ અને $\frac{\sqrt{5}-1}{2}$
B
$\sqrt{\frac{\sqrt{5}+1}{2}}$ અને $\sqrt{\frac{\sqrt{5}-1}{2}}$
C
$\sqrt{5}$ અને $\frac{1}{\sqrt{5}}$
D
$\frac{\sqrt{5}}{2}$ અને $\frac{2}{\sqrt{5}}$

Solution

(B) ધારો કે કાટકોણ ત્રિકોણની બાજુઓ $a, ar, ar^2$ છે,જ્યાં $ar^2$ કર્ણ છે.
પાયથાગોરસના પ્રમેય મુજબ,$(ar^2)^2 = a^2 + (ar)^2$.
$a^2$ વડે ભાગતા,$r^4 = 1 + r^2$,જેનો અર્થ છે $r^4 - r^2 - 1 = 0$.
દ્વિઘાત સૂત્રનો ઉપયોગ કરીને $r^2$ માટે ઉકેલતા,$r^2 = \frac{1 + \sqrt{5}}{2}$ ($r^2 > 0$ હોવાથી).
આમ,$r = \sqrt{\frac{\sqrt{5}+1}{2}}$.
ત્રિકોણમાં,$\tan \alpha = \frac{\text{સામેની બાજુ}}{\text{પાસેની બાજુ}} = \frac{ar}{a} = r = \sqrt{\frac{\sqrt{5}+1}{2}}$.
તે જ રીતે,$\tan \beta = \frac{a}{ar} = \frac{1}{r} = \sqrt{\frac{\sqrt{5}-1}{2}}$.
તેથી,કિંમતો $\sqrt{\frac{\sqrt{5}+1}{2}}$ અને $\sqrt{\frac{\sqrt{5}-1}{2}}$ છે.
Solution diagram
314
MediumMCQ
એક કણ ઉગમબિંદુથી શરૂઆત કરે છે અને $1$ એકમ આડા જમણી તરફ ખસે છે અને $P_{1}$ પર પહોંચે છે,પછી તે $\frac{1}{2}$ એકમ ઊભી ઉપરની તરફ ખસે છે અને $P_{2}$ પર પહોંચે છે,પછી તે $\frac{1}{4}$ એકમ આડા જમણી તરફ ખસે છે અને $P_{3}$ પર પહોંચે છે,પછી તે $\frac{1}{8}$ એકમ ઊભી નીચેની તરફ ખસે છે અને $P_{4}$ પર પહોંચે છે,પછી તે $\frac{1}{16}$ એકમ આડા જમણી તરફ ખસે છે અને $P_{5}$ પર પહોંચે છે અને આ રીતે આગળ વધે છે. ધારો કે $P_{n} = (x_{n}, y_{n})$ અને $\lim_{n \rightarrow \infty} x_{n} = \alpha$ અને $\lim_{n \rightarrow \infty} y_{n} = \beta$. તો,$(\alpha, \beta)$ શું છે?
A
$(2, 3)$
B
$(\frac{4}{3}, \frac{2}{5})$
C
$(\frac{2}{5}, 1)$
D
$(\frac{4}{3}, 3)$

Solution

(B) કણ પગલાંઓની શ્રેણીમાં ગતિ કરે છે. $x$-યામ અને $y$-યામ નીચે મુજબ બદલાય છે:
$x$-યામ: $1, 1, 1 + \frac{1}{4}, 1 + \frac{1}{4}, 1 + \frac{1}{4} + \frac{1}{16}, \dots$
આ આડી ગતિ માટેની ભૂમિતિ શ્રેણી છે: $x_{\infty} = 1 + \frac{1}{4} + \frac{1}{16} + \dots = \frac{1}{1 - 1/4} = \frac{1}{3/4} = \frac{4}{3}$.
$y$-યામ: $0, \frac{1}{2}, \frac{1}{2}, \frac{1}{2} - \frac{1}{8}, \frac{1}{2} - \frac{1}{8}, \dots$
આ ઊભી ગતિ માટેની ભૂમિતિ શ્રેણી છે: $y_{\infty} = \frac{1}{2} - \frac{1}{8} + \frac{1}{32} - \dots = \frac{1/2}{1 - (-1/4)} = \frac{1/2}{5/4} = \frac{2}{5}$.
આમ,$(\alpha, \beta) = (\frac{4}{3}, \frac{2}{5})$.
Solution diagram
315
EasyMCQ
ધન પદો ધરાવતી $GP$ શ્રેણીમાં,દરેક પદ તેના પછીના બે પદોના સરવાળા જેટલું છે. તો,આ $GP$ શ્રેણીનો સામાન્ય ગુણોત્તર શોધો.
A
$\sqrt{5}$
B
$\frac{\sqrt{5}-1}{2}$
C
$\frac{\sqrt{5}}{2}$
D
$\frac{\sqrt{5}+1}{2}$

Solution

(B) ધારો કે $a_{n}$ એ $GP$ નું સામાન્ય પદ છે,જેનું પ્રથમ પદ $a$ અને સામાન્ય ગુણોત્તર $r$ છે.
પ્રશ્ન મુજબ,દરેક પદ તેના પછીના બે પદોના સરવાળા જેટલું છે:
$a_{n} = a_{n+1} + a_{n+2}$
$a r^{n-1} = a r^{n} + a r^{n+1}$
પદો ધન હોવાથી,$a \neq 0$ અને $r > 0$. $a r^{n-1}$ વડે ભાગતા:
$1 = r + r^{2}$
$r^{2} + r - 1 = 0$
દ્વિઘાત સૂત્ર $r = \frac{-b \pm \sqrt{b^{2}-4ac}}{2a}$ નો ઉપયોગ કરતા:
$r = \frac{-1 \pm \sqrt{1^{2} - 4(1)(-1)}}{2(1)} = \frac{-1 \pm \sqrt{5}}{2}$
$GP$ ના પદો ધન હોવાથી,સામાન્ય ગુણોત્તર $r$ ધન હોવો જોઈએ.
તેથી,$r = \frac{\sqrt{5}-1}{2}$.
316
MediumMCQ
છ ધન સંખ્યાઓ $GP$ માં છે,જેથી તેમનો ગુણાકાર $1000$ છે. જો ચોથું પદ $1$ હોય,તો છેલ્લું પદ શું હશે?
A
$1000$
B
$100$
C
$\frac{1}{100}$
D
$\frac{1}{1000}$

Solution

(C) $GP$ ના છ પદો $\frac{a}{r^5}, \frac{a}{r^3}, \frac{a}{r}, ar, ar^3, ar^5$ ધારો.
આ પદોનો ગુણાકાર $1000$ આપેલ છે:
$\frac{a}{r^5} \cdot \frac{a}{r^3} \cdot \frac{a}{r} \cdot ar \cdot ar^3 \cdot ar^5 = 1000$
$a^6 = 1000 = 10^3$
$a^2 = (10^3)^{1/3} = 10$.
ચોથું પદ $1$ આપેલ છે:
$ar = 1 \Rightarrow a^2r^2 = 1$.
$a^2 = 10$ મૂકતા:
$10r^2 = 1 \Rightarrow r^2 = \frac{1}{10}$.
છેલ્લું પદ $ar^5 = \sqrt{a^2(r^2)^5} = \sqrt{10 \cdot (\frac{1}{10})^5} = \sqrt{\frac{1}{10^4}} = \frac{1}{100}$.
317
EasyMCQ
જો $64, 27, 36$ એ એક $GP$ ના $P$ માં,$Q$ માં અને $R$ માં પદો હોય,તો $P+2Q$ ની કિંમત શું થાય?
A
$R$
B
$2R$
C
$3R$
D
$4R$

Solution

(C) ધારો કે $a$ એ પ્રથમ પદ છે અને $r$ એ $GP$ નો સામાન્ય ગુણોત્તર છે. $P$ મું,$Q$ મું અને $R$ મું પદ અનુક્રમે $ar^{P-1}$,$ar^{Q-1}$ અને $ar^{R-1}$ છે.
પ્રશ્ન મુજબ:
$ar^{P-1} = 64$ $(i)$
$ar^{Q-1} = 27$ (ii)
$ar^{R-1} = 36$ (iii)
$(i)$ ને (ii) વડે ભાગતા:
$r^{P-Q} = \frac{64}{27} = \left(\frac{4}{3}\right)^3$ (iv)
(ii) ને (iii) વડે ભાગતા:
$r^{Q-R} = \frac{27}{36} = \frac{3}{4}$
$3$ ઘાત લેતા:
$r^{3(Q-R)} = \left(\frac{3}{4}\right)^3 = \left(\frac{4}{3}\right)^{-3}$ $(v)$
(iv) અને $(v)$ નો ગુણાકાર કરતા:
$r^{P-Q} \times r^{3Q-3R} = \left(\frac{4}{3}\right)^3 \times \left(\frac{4}{3}\right)^{-3} = 1$
$r^{P+2Q-3R} = r^0$
તેથી,$P+2Q-3R = 0$,જેનો અર્થ છે કે $P+2Q = 3R$.
318
MediumMCQ
જો અનંત ગુણોત્તર શ્રેણીનો સરવાળો $\frac{4}{5}$ હોય અને તેનું પ્રથમ પદ $\frac{3}{4}$ હોય,તો તેનો સામાન્ય ગુણોત્તર શોધો.
A
$\frac{7}{16}$
B
$\frac{9}{16}$
C
$\frac{1}{9}$
D
$\frac{1}{16}$

Solution

(D) અનંત ગુણોત્તર શ્રેણીનો સરવાળો શોધવાનું સૂત્ર $S = \frac{a}{1-r}$ છે,જ્યાં $a$ એ પ્રથમ પદ છે અને $r$ એ સામાન્ય ગુણોત્તર છે.
આપેલ છે કે $S = \frac{4}{5}$ અને $a = \frac{3}{4}$.
સૂત્રમાં કિંમતો મૂકતા: $\frac{4}{5} = \frac{\frac{3}{4}}{1-r}$.
બંને બાજુ $(1-r)$ વડે ગુણતા,આપણને મળે છે $\frac{4}{5}(1-r) = \frac{3}{4}$.
$1-r = \frac{3}{4} \times \frac{5}{4} = \frac{15}{16}$.
$r = 1 - \frac{15}{16} = \frac{1}{16}$.
319
DifficultMCQ
$\frac{6}{3^{26}} + \frac{10 \cdot 1}{3^{25}} + \frac{10 \cdot 2}{3^{24}} + \frac{10 \cdot 2^2}{3^{23}} + \ldots + \frac{10 \cdot 2^{24}}{3}$ ની કિંમત શોધો.
A
$2^{25}$
B
$2^{26}$
C
$3^{25}$
D
$3^{26}$

Solution

(B) ધારો કે આપેલ પદાવલિ $S = \frac{6}{3^{26}} + \sum_{k=0}^{24} \frac{10 \cdot 2^k}{3^{25-k}}$ છે.
આને $S = \frac{6}{3^{26}} + \frac{10}{3^{25}} \sum_{k=0}^{24} (6)^k$ તરીકે લખી શકાય.
સમગુણોત્તર શ્રેણીના સરવાળાના સૂત્ર $\sum_{k=0}^{n-1} r^k = \frac{r^n - 1}{r - 1}$ નો ઉપયોગ કરતા:
$S = \frac{6}{3^{26}} + \frac{10}{3^{25}} \left[ \frac{6^{25} - 1}{5} \right] = \frac{6}{3^{26}} + \frac{2}{3^{25}} (6^{25} - 1)$.
$S = \frac{6}{3^{26}} + 2 \cdot 2^{25} - \frac{2}{3^{25}} = \frac{2}{3^{25}} + 2^{26} - \frac{2}{3^{25}} = 2^{26}$.
320
DifficultMCQ
એક $G.P.$ માં,જો પ્રથમ ત્રણ પદોનો ગુણાકાર $27$ હોય અને તેના પ્રથમ ત્રણ પદોના સરવાળા માટેના તમામ શક્ય મૂલ્યોનો ગણ $\mathbb{R} - (a, b)$ હોય,તો $a^{2} + b^{2}$ ની કિંમત . . . . . . થાય.
A
$80$
B
$90$
C
$100$
D
$110$

Solution

(B) ધારો કે $G.P.$ ના પ્રથમ ત્રણ પદો $\frac{A}{r}, A, Ar$ છે.
તેમનો ગુણાકાર $27$ આપેલ છે:
$\frac{A}{r} \cdot A \cdot Ar = 27 \implies A^3 = 27 \implies A = 3$.
પ્રથમ ત્રણ પદોનો સરવાળો $S = \frac{3}{r} + 3 + 3r = 3 \left( r + \frac{1}{r} + 1 \right)$ છે.
આપણે જાણીએ છીએ કે કોઈપણ વાસ્તવિક $r \neq 0$ માટે,$r + \frac{1}{r} \geq 2$ અથવા $r + \frac{1}{r} \leq -2$.
જો $r + \frac{1}{r} \geq 2$ હોય,તો $S \geq 3(2 + 1) = 9$.
જો $r + \frac{1}{r} \leq -2$ હોય,તો $S \leq 3(-2 + 1) = -3$.
આમ,$S$ માટેના શક્ય મૂલ્યોનો ગણ $(-\infty, -3] \cup [9, \infty)$ છે,જે $\mathbb{R} - (-3, 9)$ છે.
આને $\mathbb{R} - (a, b)$ સાથે સરખાવતા,આપણને $a = -3$ અને $b = 9$ મળે છે.
તેથી,$a^2 + b^2 = (-3)^2 + 9^2 = 9 + 81 = 90$.
321
DifficultMCQ
ધારો કે $729, 81, 9, 1, \dots$ એક શ્રેણી છે અને $P_{n}$ એ આ શ્રેણીના પ્રથમ $n$ પદોનો ગુણાકાર દર્શાવે છે. જો $2\sum_{n=1}^{40}(P_{n})^{\frac{1}{n}}=\frac{3^{\alpha}-1}{3^{\beta}}$ અને $\gcd(\alpha,\beta)=1$ હોય,તો $\alpha+\beta$ ની કિંમત શોધો.
A
$73$
B
$74$
C
$75$
D
$76$

Solution

(A) આ શ્રેણી એક સમગુણોત્તર શ્રેણી છે જેમાં પ્રથમ પદ $a = 729 = 3^6$ અને સામાન્ય ગુણોત્તર $r = \frac{1}{9} = 3^{-2}$ છે.
$P_n$ એ પ્રથમ $n$ પદોનો ગુણાકાર છે: $P_n = a^n r^{\frac{n(n-1)}{2}} = 3^{6n} \cdot 3^{-n(n-1)} = 3^{7n - n^2}$.
તેથી,$(P_n)^{\frac{1}{n}} = 3^{7-n}$.
આપણે $2 \sum_{n=1}^{40} 3^{7-n}$ ની ગણતરી કરવાની છે.
આ $40$ પદોની સમગુણોત્તર શ્રેણી છે,જેમાં પ્રથમ પદ $A = 3^6$ અને સામાન્ય ગુણોત્તર $R = \frac{1}{3}$ છે.
સરવાળો $= 2 \cdot 3^6 \left( \frac{1 - (1/3)^{40}}{1 - 1/3} \right) = \frac{3^{40}-1}{3^{33}}$.
સરખામણી કરતા,$\alpha = 40$ અને $\beta = 33$ મળે છે.
તેથી,$\alpha + \beta = 40 + 33 = 73$.
322
MediumMCQ
ધારો કે $a_1, \frac{a_2}{2}, \frac{a_3}{2^2}, \ldots, \frac{a_{10}}{2^9}$ એ $r = \frac{1}{\sqrt{2}}$ સામાન્ય ગુણોત્તર ધરાવતી સમગુણોત્તર શ્રેણી ($G$.$P$.) છે. જો $a_1 + a_2 + \ldots + a_{10} = 62$ હોય,તો $a_1$ ની કિંમત શોધો:
A
$2(\sqrt{2}-1)$
B
$2-\sqrt{2}$
C
$\sqrt{2}-1$
D
$2(2-\sqrt{2})$

Solution

(A) આપેલ શ્રેણીનો સામાન્ય ગુણોત્તર $\frac{1}{\sqrt{2}}$ છે.
તેથી,$\frac{a_2/2}{a_1} = \frac{a_3/2^2}{a_2/2} = \frac{1}{\sqrt{2}}$.
આનો અર્થ એ છે કે $\frac{a_2}{2a_1} = \frac{a_3}{2a_2} = \frac{1}{\sqrt{2}}$,તેથી $\frac{a_2}{a_1} = \sqrt{2}$.
આમ,$a_1, a_2, \ldots, a_{10}$ એ $a_1$ પ્રથમ પદ અને $R = \sqrt{2}$ સામાન્ય ગુણોત્તર ધરાવતી સમગુણોત્તર શ્રેણી છે.
પ્રથમ $10$ પદોનો સરવાળો $S_{10} = a_1 \frac{R^{10}-1}{R-1} = 62$.
$a_1 \frac{(\sqrt{2})^{10}-1}{\sqrt{2}-1} = 62$.
$a_1 \frac{31}{\sqrt{2}-1} = 62$.
$a_1 = 2(\sqrt{2}-1)$.
323
DifficultMCQ
ધારો કે $a_{1}, a_{2}, a_{3}, \dots$ એ વધતા ધન પદોની $G$.$P$. છે,જેથી $a_{2} \cdot a_{3} \cdot a_{4} = 64$ અને $a_{1} + a_{3} + a_{5} = \frac{813}{7}$ થાય. તો $a_{3} + a_{5} + a_{7}$ ની કિંમત શોધો:
A
$3256$
B
$3252$
C
$3244$
D
$3248$

Solution

(B) ધારો કે $G$.$P$. $a, ar, ar^2, \dots$ છે. આપેલ છે કે $a_2 \cdot a_3 \cdot a_4 = 64$,તેથી $(ar)(ar^2)(ar^3) = 64$,જેનો અર્થ છે કે $a^3 r^6 = 64$,એટલે કે $ar^2 = 4$.
આપેલ છે કે $a_1 + a_3 + a_5 = \frac{813}{7}$,તેથી $a + ar^2 + ar^4 = \frac{813}{7}$.
$a = \frac{4}{r^2}$ મૂકતા,આપણને મળે $\frac{4}{r^2} + 4 + 4r^2 = \frac{813}{7}$.
ધારો કે $x = r^2$. તો $\frac{4}{x} + 4 + 4x = \frac{813}{7} \Rightarrow 28x^2 - 785x + 28 = 0$.
પદો વધતા હોવાથી,$r > 1$,તેથી $x = r^2 = 28$.
આપણે $a_3 + a_5 + a_7 = ar^2 + ar^4 + ar^6 = ar^2(1 + r^2 + r^4) = 4(1 + 28 + 28^2) = 4(813) = 3252$ મેળવીએ છીએ.
324
DifficultMCQ
દ્વિઘાત સમીકરણ $(n^2 - 2n + 2)x^2 - 3x + (n^2 - 2n + 2) = 0, n \in R$ ધ્યાનમાં લો. ધારો કે $\alpha$ તેના બીજના ગુણાકારનું ન્યૂનતમ મૂલ્ય છે અને $\beta$ તેના બીજના સરવાળાનું મહત્તમ મૂલ્ય છે. તો તે સમગુણોત્તર શ્રેણી ($G$.$P$.) ના પ્રથમ છ પદોનો સરવાળો,જેનું પ્રથમ પદ $\alpha$ અને સામાન્ય ગુણોત્તર $\frac{\alpha}{\beta}$ છે,તે શોધો:
A
$61$/$37$
B
$121$/$81$
C
$364$/$243$
D
$1093$/$729$

Solution

(C) દ્વિઘાત સમીકરણ $ax^2 + bx + c = 0$ ના બીજનો ગુણાકાર $P = c/a$ દ્વારા મળે છે.
અહીં,$P = \frac{n^2 - 2n + 2}{n^2 - 2n + 2} = 1$. ગુણાકાર અચળ હોવાથી,તેનું ન્યૂનતમ મૂલ્ય $\alpha = 1$ છે.
બીજનો સરવાળો $S = -b/a = \frac{3}{n^2 - 2n + 2}$ દ્વારા મળે છે.
$S$ ને મહત્તમ કરવા માટે,આપણે છેદ $n^2 - 2n + 2 = (n-1)^2 + 1$ ને ન્યૂનતમ કરવો પડે.
છેદનું ન્યૂનતમ મૂલ્ય $1$ ($n=1$ પર) છે,તેથી સરવાળાનું મહત્તમ મૂલ્ય $\beta = 3/1 = 3$ છે.
સમગુણોત્તર શ્રેણી માટે,પ્રથમ પદ $a = \alpha = 1$ અને સામાન્ય ગુણોત્તર $r = \alpha/\beta = 1/3$ છે.
સમગુણોત્તર શ્રેણીના પ્રથમ $n$ પદોનો સરવાળો $S_n = \frac{a(1-r^n)}{1-r}$ છે.
$n=6$ માટે,$S_6 = \frac{1(1-(1/3)^6)}{1-1/3} = \frac{1 - 1/729}{2/3} = \frac{728/729}{2/3} = \frac{728}{729} \times \frac{3}{2} = \frac{364}{243}$.
325
DifficultMCQ
વિધેયો $f(\theta) = \alpha \tan^2 \theta + \beta \cot^2 \theta$ અને $g(\theta) = \alpha \sin^2 \theta + \beta \cos^2 \theta$ માટે,જ્યાં $\alpha > \beta > 0$,ધારો કે $\min_{0 < \theta < \pi/2} f(\theta) = \max_{0 < \theta < \pi} g(\theta)$. જો એક સમગુણોત્તર શ્રેણીનું પ્રથમ પદ $(\frac{\alpha}{2\beta})$ હોય,તેનો સામાન્ય ગુણોત્તર $(\frac{2\beta}{\alpha})$ હોય અને તેના પ્રથમ $10$ પદોનો સરવાળો $\frac{m}{n}$ હોય,જ્યાં $\gcd(m,n)=1$,તો $m+n$ ની કિંમત . . . . . . છે.
A
$1023$
B
$1024$
C
$2047$
D
$3071$

Solution

(NONE) $f(\theta) = \alpha \tan^2 \theta + \beta \cot^2 \theta$ નું ન્યૂનતમ મૂલ્ય $AM$-$GM$ અસમતાનો ઉપયોગ કરીને મેળવી શકાય છે: $f(\theta) \ge 2\sqrt{\alpha \tan^2 \theta \cdot \beta \cot^2 \theta} = 2\sqrt{\alpha\beta}$.
ત્યારબાદ,$\alpha > \beta > 0$ હોવાથી,$g(\theta) = \alpha \sin^2 \theta + \beta \cos^2 \theta$ નું મહત્તમ મૂલ્ય $\alpha$ છે.
આપેલ છે કે $\min f(\theta) = \max g(\theta)$,તેથી $2\sqrt{\alpha\beta} = \alpha$.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા,$4\alpha\beta = \alpha^2$,જે સૂચવે છે કે $\alpha = 4\beta$ (કારણ કે $\alpha \neq 0$).
પ્રથમ પદ $a = \frac{\alpha}{2\beta} = \frac{4\beta}{2\beta} = 2$.
સામાન્ય ગુણોત્તર $r = \frac{2\beta}{\alpha} = \frac{2\beta}{4\beta} = \frac{1}{2}$.
સમગુણોત્તર શ્રેણીના પ્રથમ $10$ પદોનો સરવાળો $S_{10} = a \frac{1-r^{10}}{1-r} = 2 \frac{1-(1/2)^{10}}{1-1/2} = 4(1 - \frac{1}{1024}) = 4 \cdot \frac{1023}{1024} = \frac{1023}{256}$.
આમ,$m = 1023$ અને $n = 256$. $\gcd(1023, 256) = 1$ હોવાથી,$m+n = 1023 + 256 = 1279$.

Sequences and Series — Geometric progression · Frequently Asked Questions

1Are these Sequences and Series questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Sequences and Series Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.