Mix Examples- Digestion and Absorption Questions in Gujarati

(C) જે પ્રાણીઓ તેમના પોતાના મળનું ભક્ષણ કરે છે તેમને 'મળભક્ષી' (Coprophagous) કહેવામાં આવે છે અને આ ઘટનાને 'મળભક્ષણ' (Coprophagy) અથવા 'સ્યુડો-રુમિનેશન' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
ઉદાહરણ તરીકે: સસલાં અને ગિની પિગ.
આ વર્તણૂક આ પ્રાણીઓને પાચનતંત્રમાંથી પ્રથમ વખત પસાર થતી વખતે સંપૂર્ણપણે શોષાયેલા ન હોય તેવા પોષક તત્વોને ફરીથી મેળવવામાં મદદ કરે છે.

(C) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$(A)$ ટાયલિન (લાળ એમાયલેઝ) એ $(2)$ સ્ટાર્ચ પર કાર્ય કરે છે.
$(B)$ પેપ્સિન એ $(4)$ પ્રોટીન પર કાર્ય કરે છે.
$(C)$ સ્ટેપ્સિન (સ્વાદુપિંડનું લાઈપેઝ) એ $(1)$ લિપિડ્સ પર કાર્ય કરે છે.
$(D)$ ન્યુક્લિએઝ એ $(3)$ $DNA$ પર કાર્ય કરે છે.
તેથી,સાચું સંયોજન $A-2, B-4, C-1, D-3$ છે.

(D) માનવ આંતરડાના માઇક્રોબાયોમમાં,ખાસ કરીને મોટા આંતરડામાં,$Escherichia \ coli$ જેવા સહજીવી બેક્ટેરિયા હોય છે.
આ બેક્ટેરિયા અમુક આવશ્યક વિટામિન્સનું સંશ્લેષણ કરવામાં સક્ષમ છે,જેમાં મુખ્યત્વે વિટામિન $K$ અને વિવિધ $B$ વિટામિન્સ (જેમ કે $B_{12}$,$B_7$,અને $B_9$) નો સમાવેશ થાય છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,વિટામિન $K$ એ આંતરડાના બેક્ટેરિયા દ્વારા સંશ્લેષિત થતું સૌથી જાણીતું વિટામિન છે.

(D) જે પ્રાણીઓ પોતાના જ મળનું સેવન કરે છે તેમને સ્યુડોરુમિનન્ટ્સ (pseudoruminants) અથવા કોપ્રોફેગસ (coprophagous) પ્રાણીઓ કહેવામાં આવે છે. આ જૈવિક ઘટનાને સ્યુડોરુમિનેશન અથવા કોપ્રોફેજી તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેથી,વિકલ્પ $(b)$ અને $(c)$ બંને એક જ પ્રક્રિયાનું વર્ણન કરે છે.

(B) સેલ્યુલોઝ અને અન્ય પોષક તત્વોને ફરીથી પચાવવા માટે મળ ખાવાની પ્રક્રિયાને 'કોપ્રોફેજી' (Coprophagy) કહેવામાં આવે છે.
જે પ્રાણીઓ આ વર્તણૂક દર્શાવે છે તેમને 'મળભક્ષી' (Coprophagous) પ્રાણીઓ કહેવામાં આવે છે.
આ સામાન્ય રીતે સસલા જેવા લેગોમોર્ફ્સ અને કેટલાક ઉંદરોમાં જોવા મળે છે,જ્યાં અંધાંત્ર (cecum) માં રહેલા સહજીવી બેક્ટેરિયા દ્વારા સેલ્યુલોઝનું પ્રાથમિક પાચન થયા પછી નરમ મળ (cecotropes) ઉત્પન્ન થાય છે,જે પોષક તત્વોના મહત્તમ શોષણ માટે ફરીથી ગ્રહણ કરવામાં આવે છે.

(A) જમ્યા પછી,શરીર પાચન અને પોષક તત્વોના શોષણની પ્રક્રિયાને સરળ બનાવવા માટે રુધિરનો મોટો જથ્થો પાચનમાર્ગ (પાચનતંત્ર) તરફ વાળે છે.
રુધિરના આ પુનઃવિતરણને કારણે મગજ સુધી પહોંચતા રુધિરના જથ્થામાં કામચલાઉ ઘટાડો થાય છે,જેના પરિણામે મગજમાં રુધિરનું દબાણ થોડું ઘટે છે.
આ શારીરિક પ્રતિક્રિયા એ મુખ્ય કારણોમાંનું એક છે કે જેના કારણે વ્યક્તિને ભારે ભોજન લીધા પછી તરત જ ઊંઘ અથવા સુસ્તી અનુભવાય છે.

(B) જઠરાંત્રિય માર્ગનું નિયમન સ્વાયત્ત ચેતાતંત્ર દ્વારા થાય છે.
ચોક્કસપણે,પરાનુકંપી ચેતાતંત્ર જઠરાંત્રિય પ્રવૃત્તિઓને ઉત્તેજિત કરે છે,જેમાં પાચક રસોનો વધતો સ્ત્રાવ અને ખોરાક લીધા પછી પાચનની પ્રક્રિયાને સરળ બનાવવા માટે વધેલી પરિસંકોચન ગતિ (હલનચલન) નો સમાવેશ થાય છે.
તેની વિરુદ્ધ,અનુકંપી ચેતાતંત્ર સામાન્ય રીતે આ પ્રવૃત્તિઓને અવરોધે છે.

(B) સાચા વિધાનો $B$ અને $D$ છે.
$1$. લાળ ગ્રંથિઓ મુખગુહાની બહાર આવેલી હોય છે.
$2$. યકૃત એ માનવ શરીરની સૌથી મોટી પાચક ગ્રંથિ છે,જેનું વજન પુખ્ત વયના વ્યક્તિમાં આશરે $1.2$ થી $1.5 \ kg$ હોય છે.
$3$. હિપેટિક નલિકા (યકૃત નલિકા) યકૃતમાંથી ઉદ્ભવે છે,જ્યારે સિસ્ટિક નલિકા (પિત્ત નલિકા) પિત્તાશયમાંથી ઉદ્ભવે છે.
$4$. ઓડીનું મુદ્રિકાસ્નાયુ (sphincter of Oddi) સામાન્ય યકૃત-સ્વાદુપિંડ નલિકાના પકવાશયમાં ખુલવાના માર્ગને નિયંત્રિત કરે છે,જે પિત્ત અને સ્વાદુપિંડના રસના પ્રવાહને નિયંત્રિત કરે છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે. મનુષ્યમાં લાળગ્રંથીની $3$ જોડ આવેલી હોય છે: પેરોટિડ,સબમેન્ડિબ્યુલર અને સબલિંગ્યુઅલ ગ્રંથીઓ. તેથી,બે જોડ હોય છે તેવું વિધાન ખોટું છે. અન્નનળી એ સ્નાયુબદ્ધ નળી છે જે ખોરાકને જઠર સુધી પહોંચાડે છે અને તે કોઈ પાચક ઉત્સેચકોનો સ્ત્રાવ કરતી નથી. ઘોડામાં પિત્તાશય હોતું નથી,કારણ કે તેઓ સતત ચરતા પ્રાણીઓ છે અને તેમને મોટા ભોજન માટે સાંદ્ર પિત્તની જરૂર પડતી નથી. મનુષ્યના દાંત જડબાના હાડકાના ખાડામાં ગોઠવાયેલા હોય છે,જેને ગર્તદંતી (thecodont) પ્રકારના દાંત કહેવામાં આવે છે.

(D) શ્લેષ્મ એ પાચનમાર્ગમાં જોવા મળતા ગોબ્લેટ કોષો દ્વારા ઉત્પન્ન થતો રક્ષણાત્મક સ્ત્રાવ છે.
$1$. $\text{જઠર}$ માં, શ્લેષ્મનો સ્ત્રાવ મ્યુકસ નેક કોષો દ્વારા થાય છે, જે જઠરની દીવાલને અત્યંત એસિડિક જઠરરસથી બચાવે છે.
$2$. $\text{પકવાશય}$ માં, બ્રનરની ગ્રંથિઓ (સબમ્યુકોસલ ગ્રંથિઓ) શ્લેષ્મનો સ્ત્રાવ કરે છે, જે આંતરડાની દીવાલને જઠરમાંથી આવતા એસિડિક કાઈમ (chyme) થી બચાવે છે.
$3$. $\text{મોટું } \text{આંતરડું}$ માં, અસંખ્ય ગોબ્લેટ કોષો શ્લેષ્મનો સ્ત્રાવ કરે છે જે મળને સરળતાથી પસાર થવા માટે લુબ્રિકેટ (ચીકણું) બનાવે છે.
તેથી, ઉપરના તમામ અંગો શ્લેષ્મનો સ્ત્રાવ કરે છે.

(A) સાચા જોડકાં નીચે મુજબ છે:
$(A)$ યકૃત ખંડિકા એ યકૃતનો રચનાત્મક અને ક્રિયાત્મક એકમ છે,જે ગ્લીસન્સના કવચ $(iii)$ તરીકે ઓળખાતા પાતળા સંયોજક પેશીના આવરણથી ઘેરાયેલ હોય છે.
$(B)$ બ્રુનરની ગ્રંથિઓ પકવાશયના અધઃશ્લેષ્મીય સ્તરમાં આવેલી હોય છે $(i)$.
$(C)$ લિબરકુન્હનાં ગર્તો નાના આંતરડામાં રસાંકુરોના તલભાગમાં જોવા મળે છે $(ii)$.
$(D)$ ઓડીનું મુદ્રિકા સ્નાયુ યકૃત-સ્વાદુપિંડ નલિકાના પકવાશયમાં ખુલતા માર્ગને નિયંત્રિત કરે છે $(v)$.
તેથી,સાચો ક્રમ $A \rightarrow iii, B \rightarrow i, C \rightarrow ii, D \rightarrow v$ છે.

(D) મનુષ્યની લાળ એ એક જટિલ પ્રવાહી છે જેમાં પાણી,શ્લેષ્મ,ઉત્સેચકો (જેમ કે લાળ એમાયલેઝ અને લાયસોઝાઇમ) અને વિવિધ ઈલેક્ટ્રોલાઈટ્સ હોય છે.
મનુષ્યની લાળમાં હાજર મુખ્ય ઈલેક્ટ્રોલાઈટ્સમાં સોડિયમ આયનો $(Na^+)$,પોટેશિયમ આયનો $(K^+)$,ક્લોરાઈડ આયનો $(Cl^-)$ અને બાયકાર્બોનેટ આયનો $(HCO_3^-)$ નો સમાવેશ થાય છે.
આ ઈલેક્ટ્રોલાઈટ્સ મોઢાની $pH$ જાળવવામાં મદદ કરે છે અને લાળના ઉત્સેચકોની યોગ્ય કામગીરી માટે આવશ્યક છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો સાચા છે.

(D) યકૃત (Liver) એ પ્રોવિટામિન $A$ (કેરોટિન) નું સક્રિય વિટામિન $A$ (રેટિનોલ) માં રૂપાંતર કરવાનું મુખ્ય સ્થાન છે.
કેરોટિન ખોરાકમાંથી શોષાય છે અને યકૃતમાં પહોંચાડવામાં આવે છે,જ્યાં તેનું ઉત્સેચકીય રૂપાંતરણ થાય છે.
આપેલા વિકલ્પોમાં યકૃતનો ઉલ્લેખ નથી,તેથી સાચો જવાબ $D$ છે.

(C) મોટું આંતરડું (કોલોન) એ ટેનિયા કોલી નામના સ્નાયુબદ્ધ પટ્ટાઓ અને હોસ્ટ્રા નામની કોથળી જેવી રચનાઓ ધરાવે છે.
આ રચનાઓ માત્ર મોટા આંતરડામાં જ જોવા મળે છે,નાના આંતરડામાં નહીં.
તેથી,ટેનિયા અને હોસ્ટ્રા આંતરડાની સમગ્ર લંબાઈમાં આવેલા હોય છે તે વિધાન ખોટું છે.
બાકીના તમામ વિધાનો શરીરરચનાની દ્રષ્ટિએ સાચા છે: કોલોન આરોહી,ત્રાંસા અને અવરોહી ભાગો ધરાવે છે; પકવાશય $C$ આકારનું છે; અને રસાંકુરો મુખ્યત્વે શોષણ માટે નાના આંતરડામાં જોવા મળે છે.

(C) વિષમપોષી પોષણ એ પોષણનો એક પ્રકાર છે જેમાં સજીવો ખોરાક માટે અન્ય સજીવો પર આધાર રાખે છે. આ પ્રક્રિયામાં સામાન્ય રીતે નીચેના તબક્કાઓનો સમાવેશ થાય છે:
$1$. અંતઃગ્રહણ: ખોરાકને શરીરમાં લેવો.
$2$. પાચન: જટિલ ખોરાકના પદાર્થોનું સરળ સ્વરૂપમાં વિઘટન કરવું.
$3$. અવશોષણ: પાચિત ખોરાકના ઘટકોનું શરીરના કોષોમાં શોષણ થવાની પ્રક્રિયા.
$4$. સ્વાંગીકરણ: શોષાયેલા ખોરાકનો ઉર્જા,વૃદ્ધિ અને સમારકામ માટે ઉપયોગ કરવો.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,અંતઃગ્રહણ અને અવશોષણ એ વિષમપોષી પોષણ પદ્ધતિમાં સામેલ મૂળભૂત પ્રક્રિયાઓ છે.

(D) $1$. સ્ટાર્ચ એ ગ્લુકોઝના એકમોથી બનેલો પોલિસેકેરાઇડ છે. એમાયલેઝ દ્વારા તેના પાચનથી માલ્ટોઝ બને છે,જેનું અંતે ગ્લુકોઝમાં રૂપાંતર થાય છે. તેથી,સ્ટાર્ચના પાચનની અંતિમ નીપજ ગ્લુકોઝ છે,ગેલેક્ટોઝ નહીં. આમ,વિધાન $S$ ખોટું છે.
$2$. બોરોન વનસ્પતિઓ માટે એક આવશ્યક સૂક્ષ્મ પોષકતત્વ છે,જે મુખ્યત્વે કોષદીવાલના નિર્માણ અને શર્કરાના વહનમાં ભાગ લે છે,પરંતુ તે પ્રાણીઓ કે મનુષ્યોમાં વિટામિનોનો બંધારણીય ઘટક નથી. આમ,વિધાન $R$ પણ ખોટું છે.
$3$. બંને વિધાનો ખોટા હોવાથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(D) : આંતરડાનો રસ (succus entericus) $(pH = 7.8)$ એ નાના આંતરડાની ગ્રંથિઓનો સ્ત્રાવ છે.
તેમાં કાર્બોદિતો,પ્રોટીન,ચરબી અને ન્યુક્લિક એસિડના પાચન માટે માલ્ટેઝ,આઈસોમાલ્ટેઝ,લાઈપેઝ,લેક્ટેઝ,$\alpha$-ડેક્સટ્રિનેઝ,એન્ટરોકાઈનેઝ,એમિનોપેપ્ટિડેઝ,ન્યુક્લિયોટાઈડેઝ અને ન્યુક્લિયોસિડેઝ જેવા ઘણા ઉત્સેચકો હોય છે.
ન્યુક્લિએઝ એ આંતરડાના રસમાં જોવા મળતો પાચક ઉત્સેચક નથી; તે મુખ્યત્વે સ્વાદુપિંડના સ્ત્રાવ અથવા કોષીય પ્રક્રિયાઓ સાથે સંકળાયેલ છે.

(A) $X$ ખોટું છે કારણ કે પાણી,સાદી શર્કરા અને આલ્કોહોલનું શોષણ જઠરમાં પણ થાય છે,અને પાણી,ખનીજો તથા અમુક દવાઓનું શોષણ મોટા આંતરડામાં થાય છે.
$Y$ ખોટું છે કારણ કે ટ્રિપ્સીનોજનનો સ્ત્રાવ સ્વાદુપિંડ દ્વારા થાય છે,જઠર દ્વારા નહીં. જઠર પેપ્સીનોજનનો સ્ત્રાવ કરે છે.

(D) મનુષ્યનું દંત સૂત્ર $\frac{2123}{2123}$ છે.
દરેક અડધા જડબામાં:
$P$ (છેદક) = $2$
$R$ (રાક્ષી) = $1$
$Q$ (અગ્રદાઢ) = $2$
$S$ (દાઢ) = $3$
વિકલ્પોનું મૂલ્યાંકન:
વિકલ્પ $A$: $P$ એ છેદક $(2)$ છે,રાક્ષી $(1)$ નથી. ખોટું.
વિકલ્પ $B$: $Q$ એ અગ્રદાઢ $(2)$ છે,$(3)$ નથી. ખોટું.
વિકલ્પ $C$: $P$ એ છેદક $(2)$ છે,પરંતુ $S$ એ દાઢ $(3)$ છે,અગ્રદાઢ $(2)$ નથી. ખોટું.
વિકલ્પ $D$: $R$ એ રાક્ષી $(1)$ છે અને $Q$ એ અગ્રદાઢ $(2)$ છે. બંને સાચા છે.

(C) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$(I)$ કાયમોટ્રિપ્સિન એ પ્રોટીઓલિટીક ઉત્સેચક છે જે પ્રોટીનનું વિઘટન કરીને ડાયપેપ્ટાઈડ્સ બનાવે છે $(I-c)$.
$(II)$ એમાયલેઝ એ ઉત્સેચકો છે જે સ્ટાર્ચનું જળવિભાજન કરીને સરળ શર્કરામાં રૂપાંતરિત કરે છે $(II-a)$.
$(III)$ ન્યુક્લિએઝ એ ઉત્સેચકો છે જે ન્યુક્લિક એસિડ પર કાર્ય કરીને ન્યુક્લિઓટાઈડ્સ અને અંતે ન્યુક્લિઓસાઈડ્સ બનાવે છે $(III-d)$.
$(IV)$ લાઈપેઝ એ ઉત્સેચકો છે જે ચરબીનું વિઘટન કરીને મોનોગ્લિસરાઇડ્સ અને ફેટી એસિડ્સ બનાવે છે $(IV-b)$.
તેથી,સાચો ક્રમ $I-c, II-a, III-d, IV-b$ છે.

(C) વિધાન $(1)$ સાચું છે: લાળમાં $Na^+, K^+, Cl^-, HCO_3^-$ જેવા ઇલેક્ટ્રોલાઇટ્સ અને લાળના એમાયલેઝ હોય છે.
વિધાન $(2)$ ખોટું છે: લાળનું એમાયલેઝ સ્ટાર્ચ પર $6.8$ ના $pH$ પર કાર્ય કરે છે,$8.6$ પર નહીં.
વિધાન $(3)$ સાચું છે: જઠરના પેરીએટલ કોષો દ્વારા સ્ત્રવિત આંતરિક અવયવ (Intrinsic factor) ઇલિયમમાં વિટામિન $B_{12}$ ના શોષણ માટે આવશ્યક છે.
વિધાન $(4)$ અપૂર્ણ છે: ડાય અને મોનોગ્લિસરાઇડ્સનું ફેટી એસિડ અને ગ્લિસરોલમાં વિઘટન લિપેઝ દ્વારા થાય છે,પરંતુ આપેલ પ્રક્રિયામાં ઉત્સેચકનો ઉલ્લેખ નથી. તેથી,$(1)$ અને $(3)$ સાચા હોવાથી,વિકલ્પ $(C)$ યોગ્ય છે.

(B) માનવ પાચનતંત્રમાં પદાર્થોનું શોષણ વિવિધ સ્થાનોએ થાય છે:
$1$. નાનું આંતરડું $(a)$: આ પોષકતત્વોના શોષણ માટેનું મુખ્ય અંગ છે. તે ગ્લુકોઝ,ફ્રુક્ટોઝ,એમિનો એસિડ,ફેટી એસિડ અને ગ્લિસરોલનું શોષણ કરે છે. તેથી,$(a-4)$.
$2$. જઠર $(b)$: તે પાણી,સાદી શર્કરા અને આલ્કોહોલનું શોષણ કરે છે. તેથી,$(b-3)$.
$3$. મુખ $(c)$: મુખના શ્લેષ્મ અને જીભની નીચેની સપાટીના સંપર્કમાં આવતી અમુક દવાઓ સીધી રુધિરકેશિકાઓમાં શોષાય છે. તેથી,$(c-1)$.
$4$. મોટું આંતરડું $(d)$: તે પાણી,કેટલાક ખનીજો અને અમુક દવાઓનું શોષણ કરે છે. તેથી,$(d-2)$.
આમ,સાચી જોડ $a-4, b-3, c-1, d-2$ છે.

(A) વિકલ્પ $A$ ખોટો છે કારણ કે ઉત્સેચકનું નામ 'પ્રોકાર્બોક્સિપેપ્ટિડેઝ' છે,'પ્રોકાર્બોક્સિપેપ્ટાઈડ' નથી.
સ્વાદુપિંડના રસમાં ટ્રિપ્સીનોજન,કાયમોટ્રિપ્સીનોજન અને પ્રોકાર્બોક્સિપેપ્ટિડેઝ જેવા નિષ્ક્રિય ઉત્સેચકો તેમજ એમાયલેઝ,લાઈપેઝ અને ન્યુક્લિએઝ જેવા સક્રિય ઉત્સેચકો હોય છે.
પિત્તમાં પિત્ત રંજકદ્રવ્યો (બિલિરુબિન અને બિલિવર્ડિન),પિત્ત ક્ષારો,કોલેસ્ટ્રોલ અને ફોસ્ફોલિપિડ્સ હોય છે,પરંતુ તેમાં કોઈ ઉત્સેચકો હોતા નથી.
આંતરડાના રસ (સકસ એન્ટેરિકસ) માં વિવિધ ઉત્સેચકો હોય છે જેમાં ડાયસેકેરાઈડેઝ (દા.ત. માલ્ટેઝ,લેક્ટેઝ),ડાયપેપ્ટિડેઝ,લાઈપેઝ અને ન્યુક્લિઓસાઈડેઝનો સમાવેશ થાય છે.
રેનિન એ શિશુઓના જઠરરસમાં જોવા મળતો પ્રોટીઓલિટીક ઉત્સેચક છે જે દૂધના પ્રોટીનના પાચનમાં મદદ કરે છે.

(A) વિધાન $(A)$ સાચું છે: મુખગુહામાં,કાર્બોદિતના પાચનની રાસાયણિક પ્રક્રિયા લાળરસ એમાયલેઝ નામના ઉત્સેચક દ્વારા શરૂ થાય છે. આ ઉત્સેચક દ્વારા લગભગ $30\%$ સ્ટાર્ચનું જળવિભાજન થઈને માલ્ટોઝ (ડાયસેકેરાઇડ) બને છે. આ ઉત્સેચક માટે ઇષ્ટતમ $pH\, 6.8$ છે.
કારણ $(R)$ સાચું છે: મુખગુહામાં સ્ત્રવિત લાળમાં ઇલેક્ટ્રોલાઇટ્સ $(Na^+, K^+, Cl^-, HCO_3^-)$ અને ઉત્સેચકો,લાળરસ એમાયલેઝ અને લાયસોઝાઇમ હોય છે. લાયસોઝાઇમ એ એન્ટિબેક્ટેરિયલ એજન્ટ તરીકે કાર્ય કરે છે જે ચેપને અટકાવે છે.
નિષ્કર્ષ: બંને વિધાનો સાચા છે અને કારણ લાળના તે ઘટકો દર્શાવે છે જે વિધાનમાં વર્ણવેલ પ્રક્રિયાને સરળ બનાવે છે.

(B) કોલેરા એ $Vibrio$ $cholerae$ નામના બેક્ટેરિયા દ્વારા થતો ગંભીર ઝાડાનો રોગ છે.
કોલેરા દરમિયાન,દર્દી ઝાડા દ્વારા પાણી અને ઇલેક્ટ્રોલાઇટ્સ (ખાસ કરીને $Na^+$ અને $Cl^-$) ગુમાવે છે.
$Na^+$ આયનો મુખ્ય બાહ્યકોષીય ધન આયનો છે જે શરીરમાં આસૃતિનું દબાણ અને પ્રવાહીનું સંતુલન જાળવવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
સલાઈન ડ્રિપ ($NaCl$ નું આઈસોટોનિક દ્રાવણ) આપીને,શરીરના પ્રવાહીનું પ્રમાણ પુનઃસ્થાપિત કરવામાં આવે છે,અને $Na^+$ આયનો બાહ્યકોષીય પ્રવાહીમાં પાણીને જાળવી રાખવામાં મદદ કરે છે,જેથી ગંભીર નિર્જલીકરણ અને રુધિરાભિસરણ તંત્રની નિષ્ફળતા અટકાવી શકાય છે.

(D) સ્વાદુપિંડ એ પાચનતંત્રનું એક મહત્વપૂર્ણ અંગ છે જે નાના આંતરડામાં સ્વાદુરસનો સ્ત્રાવ કરે છે.
સ્વાદુરસમાં વિવિધ ઉત્સેચકો હોય છે જેમ કે સ્વાદુપિંડનું એમાયલેઝ (કાર્બોદિત માટે),ટ્રિપ્સિન અને કાયમોટ્રિપ્સિન (પ્રોટીન માટે),અને સ્વાદુપિંડનું લાઈપેઝ (ચરબી માટે).
જો સ્વાદુપિંડને દૂર કરવામાં આવે,તો આ આવશ્યક ઉત્સેચકો પાચનમાર્ગમાં સ્ત્રવિત થતા નથી.
પરિણામે,કાર્બોદિત,પ્રોટીન અને ચરબીનું પાચન ગંભીર રીતે ખોરવાય છે અથવા તે અપાચિત રહે છે.
તેથી,સાચો જવાબ $D$ (આપેલ તમામ) છે.

(C) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$(a)$ લિબરકુહનના ક્રિપ્ટ્સ નાના આંતરડાના શ્લેષ્મસ્તરમાં રસાંકુરો (villi) ના પાયાની વચ્ચે જોવા મળે છે.
$(b)$ ગ્લિસનનું કેપ્સ્યુલ એ પાતળું સંયોજક પેશીનું આવરણ છે જે યકૃતના દરેક યકૃત ખંડિકા (hepatic lobule) ને આવરે છે.
$(c)$ લેંગરહેન્સના ટાપુઓ એ સ્વાદુપિંડનો અંતઃસ્ત્રાવી ભાગ છે.
$(d)$ બ્રનરની ગ્રંથિઓ એ સબમ્યુકોસલ ગ્રંથિઓ છે જે ખાસ કરીને નાના આંતરડાના પકવાશય (duodenum) માં જોવા મળે છે.
તેથી, સાચો ક્રમ $(a)-(iii), (b)-(iv), (c)-(i), (d)-(ii)$ છે.

(A) કાર્બોદિતોનું શારીરિક કેલરી મૂલ્ય $4.0 \, kcal/g$,પ્રોટીનનું $4.0 \, kcal/g$ અને ચરબીનું $9.0 \, kcal/g$ છે. લિગ્નિન એ આહારમાં રહેલ રેસા (ફાઈબર) છે જેનું મનુષ્યો દ્વારા પાચન થઈ શકતું નથી,તેથી તે $0 \, kcal$ ઉર્જા આપે છે.
$1$. કાચી ખાંડ (કાર્બોદિત): $5 \, g \times 4.0 \, kcal/g = 20.0 \, kcal$.
$2$. આલ્બ્યુમિન (પ્રોટીન): $4 \, g \times 4.0 \, kcal/g = 16.0 \, kcal$.
$3$. કુલ ચરબી (શુદ્ધ ઘી + વનસ્પતિ ઘી): $10 \, g + 2 \, g = 12 \, g$. ચરબીમાંથી મળતી ઉર્જા: $12 \, g \times 9.0 \, kcal/g = 108.0 \, kcal$.
$4$. લિગ્નિન: $5 \, g \times 0 \, kcal/g = 0 \, kcal$.
કુલ ઉર્જા = $20.0 + 16.0 + 108.0 + 0 = 144 \, kcal$.

(D) વિધાન ખોટું છે કારણ કે પિત્ત (bile) માં લાઈપેઝ હોતા નથી; તેમાં પિત્ત ક્ષારો (bile salts) હોય છે જે ચરબીના તૈલોદ્દીકરણ માટે જવાબદાર છે.
પિત્ત ક્ષારો એ યકૃત દ્વારા પિત્તમાં સ્ત્રવિત થતા સ્ટીરોઈડ્સ છે. આંતરડાના પોલાણમાં,તેઓ ચરબીના ટીપાંનું પૃષ્ઠતાણ ઘટાડે છે,જેનાથી તે ઘણા નાના ટીપાંમાં વિભાજિત થાય છે અને એક સ્થાયી સૂક્ષ્મ ઈમલ્સન બનાવે છે.
કારણ પણ ખોટું છે કારણ કે લાઈપેઝ એ ઉત્સેચકો છે જે ચરબી અને તેલનું જળવિભાજન (hydrolysis) કરીને તેને ફેટી એસિડ અને ગ્લિસરોલમાં ફેરવે છે,તે ભૌતિક તૈલોદ્દીકરણ કરતા નથી. લાઈપેઝ ત્યારે જ ચરબીનું અસરકારક રીતે પાચન કરી શકે છે જ્યારે પિત્ત ક્ષારો દ્વારા મોટા ચરબીના ટીપાંનું નાના ટીપાંમાં રૂપાંતર (તૈલોદ્દીકરણ) થઈ જાય. આમ,વિધાન અને કારણ બંને ખોટા છે.

(A) ઓબ્સ્ટ્રક્ટિવ જોન્ડિસ (અવરોધક કમળો) ની સ્થિતિમાં,પિત્ત નળીમાં અવરોધને કારણે પિત્તનું નાના આંતરડામાં પ્રવેશ અટકી જાય છે.
પિત્ત ક્ષારો ચરબીના પાચન માટે આવશ્યક છે,જે તેલના ટીપાંનું તૈલોદિતકરણ (emulsification) કરે છે,જેનાથી લિપેઝ ઉત્સેચકની કાર્યક્ષમતા વધે છે.
વધુમાં,પિત્ત ક્ષારો 'માઈસેલ્સ' (micelles) બનાવવા માટે જરૂરી છે,જે પાણીમાં દ્રાવ્ય સંયોજનો છે અને તે ફેટી એસિડ્સ,ગ્લિસરાઈડ્સ અને ચરબીમાં દ્રાવ્ય વિટામિન્સને આંતરડાના શ્લેષ્મ સુધી શોષણ માટે લઈ જાય છે.
પિત્તની ગેરહાજરીમાં,ચરબીનું યોગ્ય રીતે તૈલોદિતકરણ કે શોષણ થઈ શકતું નથી.
પરિણામે,આ અશોષિત ચરબી પાચન માર્ગમાંથી પસાર થઈને મળ દ્વારા શરીરની બહાર નીકળી જાય છે.

(D) વિધાન ખોટું છે કારણ કે પાણી અને ઇલેક્ટ્રોલાઇટ્સના શોષણ માટેનું મુખ્ય સ્થાન નાનું આંતરડું છે,મોટું આંતરડું નહીં. જોકે મોટું આંતરડું થોડું પાણી અને ઇલેક્ટ્રોલાઇટ્સ શોષે છે,પરંતુ તે એવું સ્થાન નથી જ્યાં તેઓ 'લગભગ સંપૂર્ણપણે' શોષાય છે.
કારણ પણ ખોટું છે કારણ કે,મોટા આંતરડામાં હૌસ્ટ્રલ સંકોચન થાય છે જે સામગ્રીને મિશ્રિત કરે છે અને આગળ વધારે છે,પરંતુ મોટા આંતરડાનું મુખ્ય કાર્ય પાણી,કેટલાક ખનિજો અને સહજીવી બેક્ટેરિયા દ્વારા ઉત્પાદિત ચોક્કસ વિટામિન્સનું શોષણ કરવાનું છે,ઇલેક્ટ્રોલાઇટ્સનું પ્રાથમિક શોષણ કરવાનું નથી.
તેથી,વિધાન અને કારણ બંને ખોટા છે.

(D) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$(a)$ રેનિન: તે શિશુઓના જઠરરસમાં જોવા મળતો પ્રોટીઓલિટીક ઉત્સેચક છે જે દૂધના પ્રોટીન $(iii)$ ના પાચનમાં મદદ કરે છે.
$(b)$ એન્ટરોકાઈનેઝ: તે આંતરડાના શ્લેષ્મ દ્વારા સ્ત્રવિત ઉત્સેચક છે જે ટ્રિપ્સીનોજનને ટ્રિપ્સિનમાં સક્રિય કરે છે $(iv)$.
$(c)$ ઓક્સિન્ટિક કોષો: જેને પેરીટલ કોષો તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે જઠરમાં હાજર હોય છે અને $HCl$ તથા કેસલનું આંતરિક પરિબળ સ્ત્રવિત કરે છે, જે વિટામિન $B_{12}$ $(i)$ ના શોષણ માટે જરૂરી છે.
$(d)$ ફ્રુક્ટોઝ: તે સાનુકૂલિત વહન $(ii)$ ની પ્રક્રિયા દ્વારા રુધિરમાં શોષાય છે.
તેથી, સાચો ક્રમ $a-iii, b-iv, c-i, d-ii$ છે.

(A-I, B-II) $(a): (i)$ જઠરરસમાં પેપ્સિન,લાઈપેઝ અને રેનિન હોય છે. પેપ્સિન નિષ્ક્રિય સ્વરૂપમાં પેપ્સિનોજન તરીકે સ્ત્રવિત થાય છે,જે $HCl$ દ્વારા સક્રિય થાય છે. પેપ્સિન પ્રોટીનનું પાચન કરીને તેને પેપ્ટોન્સમાં ફેરવે છે. લાઈપેઝ ચરબીનું વિઘટન કરીને તેને ફેટી એસિડમાં ફેરવે છે. રેનિન એ જઠરરસમાં જોવા મળતો પ્રોટીઓલાઈટિક ઉત્સેચક છે,જે દૂધના જામી જવાની પ્રક્રિયામાં મદદ કરે છે.
$(b): (ii)$ સકસ એન્ટેરિકસ એ આંતરરસનું બીજું નામ છે. તે આંતરડાની ગ્રંથિઓ દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે. આંતરરસમાં માલ્ટેઝ,લાઈપેઝ,ન્યુક્લિઓસાઈડેઝ અને ડાયપેપ્ટાઈડેઝ જેવા વિવિધ ઉત્સેચકો હોય છે.

(A) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
- $(a)$ બિલીરૂબિન અને બિલીવર્ડિન એ પિત્ત રંજકદ્રવ્યો છે જે $(ii)$ પિત્ત (Bile) માં જોવા મળે છે.
- $(b)$ સ્ટાર્ચનું જળવિભાજન $(iv)$ એમાયલેઝ દ્વારા થાય છે.
- $(c)$ ચરબીનું પાચન $(iii)$ લાઈપેઝ દ્વારા થાય છે.
- $(d)$ પેરોટિડ એ એક પ્રકારની $(i)$ લાળગ્રંથિ છે.
તેથી, સાચી જોડ છે: $(a-ii, b-iv, c-iii, d-i)$.

(N/A) મોટા આંતરડામાં પાચનની કોઈ નોંધપાત્ર પ્રક્રિયા થતી નથી.
મોટા આંતરડાના કાર્યો નીચે મુજબ છે:
$(1)$ પાણી,ખનિજો અને કેટલીક દવાઓનું શોષણ.
$(2)$ શ્લેષ્મનો સ્ત્રાવ,જે નકામા કણોને એકબીજા સાથે ચોંટાડવામાં અને તેને સરળતાથી પસાર થવા માટે લુબ્રિકેટ કરવામાં મદદ કરે છે.
અપાચિત અને અશોષિત પદાર્થો,જેને મળ (faeces) કહેવામાં આવે છે,તે ઇલિયો-સીકલ વાલ્વ દ્વારા મોટા આંતરડાના અંધાંત્ર (caecum) માં પ્રવેશે છે,જે મળના પાછા વહેણને અટકાવે છે. આ પદાર્થો મળત્યાગ સુધી મળાશય (rectum) માં કામચલાઉ રીતે સંગ્રહિત થાય છે.

(A) ઢોરના રૂમેનમાં સહજીવી બેક્ટેરિયા (મિથેનોજેન્સ) હોય છે જે સેલ્યુલેઝ ઉત્સેચક ઉત્પન્ન કરે છે. આ ઉત્સેચક વનસ્પતિ કોષદીવાલમાં જોવા મળતા જટિલ કાર્બોદિત,સેલ્યુલોઝને તોડવા માટે સક્ષમ છે. મનુષ્યોમાં સેલ્યુલેઝ ઉત્સેચકનો અભાવ હોય છે અને તેથી આપણે સેલ્યુલોઝનું પાચન કરી શકતા નથી. જો આપણા આંતરડામાં રૂમેન જેવી જ સૂક્ષ્મજીવી વનસ્પતિ હોય,તો આપણે આપણા ખોરાકમાં રહેલા સેલ્યુલોઝનું પાચન કરી શકીશું.

(N/A) $(1)$ લાળ ગ્રંથિઓ મુખમાં આવેલી હોય છે. ચાવવાની પ્રક્રિયા દરમિયાન લાળ ખોરાકમાં ભળે છે,જે તેને નરમ અને પોચો બનાવે છે.
લાળમાં રહેલ એન્ઝાઇમ લાળ એમાયલેઝ (ટાયલિન) સ્ટાર્ચ પર કાર્ય કરે છે અને તેને માલ્ટોઝમાં રૂપાંતરિત કરે છે. માલ્ટોઝ એ ડાયસેકેરાઇડ છે જે સ્વાદમાં મીઠું હોય છે. તેથી,ચાવ્યા પછી ખોરાક મીઠો લાગે છે.
$(2)$ યકૃત દ્વારા સ્ત્રવિત પિત્તરસમાં કોઈ પાચક ઉત્સેચકો હોતા નથી. તેમાં પિત્ત ક્ષારો અને પિત્ત રંજકદ્રવ્યો (બિલિરુબિન અને બિલિવર્ડિન) હોય છે,જે હિમોગ્લોબિનના વિઘટનથી ઉત્પન્ન થાય છે.
વધુમાં,તેમાં કોલેસ્ટ્રોલ,ફોસ્ફોલિપિડ્સ અને $Ca^{++}$ આયનો હોય છે. આ ચયાપચયની નકામી નીપજો હોવાથી જે પિત્ત દ્વારા દૂર થાય છે,તેથી તેમને ઉત્સર્ગ દ્રવ્યો કહેવામાં આવે છે.

(N/A) $(1)$ રોટલી (કાર્બોદિત) નું પાચન:
$(a)$ મુખગુહામાં કાર્બોદિતનું પાચન: મોંમાં રોટલી લાળ સાથે ભળે છે। લાળમાં લાળીય એમાયલેઝ (ટાયલિન) ઉત્સેચક હોય છે જે રોટલીના સ્ટાર્ચને માલ્ટોઝ, આઈસોમાલ્ટોઝ અને ડેક્સટ્રિનમાં ફેરવે છે.
$(b)$ નાના આંતરડામાં કાર્બોદિતનું પાચન: જઠરમાં કોઈ કાર્બોદિત પાચક ઉત્સેચક હોતા નથી। નાના આંતરડામાં સ્વાદુપિંડનો એમાયલેઝ અને આંતરડાના રસ (સકસ એન્ટેરિકસ) ના ઉત્સેચકો (માલ્ટેઝ, સુક્રેઝ, લેક્ટેઝ) તેને ગ્લુકોઝ, ફ્રુક્ટોઝ અને ગેલેક્ટોઝમાં રૂપાંતરિત કરે છે.
$(2)$ પ્રોટીન (દાળ) નું પાચન:
$(a)$ જઠરમાં પાચન: જઠરગ્રંથિઓ જઠરરસનો સ્ત્રાવ કરે છે જેમાં $HCl$ અને પેપ્સીનોજન હોય છે। પેપ્સીનોજન સક્રિય થઈને પેપ્સીન બને છે, જે પ્રોટીનને પેપ્ટોન્સમાં તોડે છે.
$(b)$ નાના આંતરડામાં પાચન: સ્વાદુપિંડના ઉત્સેચકો (ટ્રિપ્સિન) અને આંતરડાના ઉત્સેચકો (એમિનોપેપ્ટિડેઝ અને ડાયપેપ્ટિડેઝ) પ્રોટીનને અંતે એમિનો એસિડમાં રૂપાંતરિત કરે છે.
અંતિમ નીપજો ગ્લુકોઝ, ફ્રુક્ટોઝ, ગેલેક્ટોઝ અને એમિનો એસિડ છે જે આંતરડાના રસાંકુરો દ્વારા શોષાય છે.

(A) $(1)$ પુખ્ત મનુષ્યનું દંતસૂત્ર $\frac{2123}{2123}$ છે. નાના બાળકના (દૂધિયા દાંત) દંતસૂત્રમાં અગ્રદાઢ (premolars) હોતા નથી અને ત્રીજી દાઢ (third molar) પણ હોતી નથી,તેથી તે $\frac{2102}{2102}$ છે.
$(2)$ ગોબ્લેટ કોષો પાચનમાર્ગમાં શ્લેષ્મનો સ્ત્રાવ કરવા માટે જવાબદાર છે. ઑક્ઝિનટિક કોષો (જેને પેરીએટલ કોષો પણ કહેવાય છે) જઠરમાં $\text{HCl}$ (હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ) અને કેસલ્સ ઇન્ટ્રિન્સિક ફેક્ટરના સ્ત્રાવ માટે જવાબદાર છે.

(A-D) $(1)$ જઠરરસમાં જોવા મળતો ઉત્સેચક પેપ્સિન છે,જે પ્રોટીનના પાચનમાં મદદ કરે છે.
$(2)$ લાળરસની $pH$ સહેજ એસિડિક હોય છે,જે સામાન્ય રીતે $6.8$ ની આસપાસ હોય છે.

(C) $(1)$ કમળામાં યકૃત પ્રભાવિત થાય છે, જેના કારણે રુધિર અને પેશીઓમાં મુખ્યત્વે $Bilirubin$ જેવા પિત્ત રંજકદ્રવ્યો જમા થાય છે, જે ચામડી અને આંખમાં પીળાશ લાવે છે.
$(2)$ $Assimilation$ (સ્વાંગીકરણ) એ એવી પ્રક્રિયા છે જેના દ્વારા શોષાયેલા ખોરાકના ઘટકોનો ઉપયોગ શરીરના કોષો દ્વારા ઊર્જા, વૃદ્ધિ અને સમારકામ માટે કરવામાં આવે છે, જેમાં ઘણીવાર સરળ શોષાયેલા અણુઓમાંથી જટિલ મહાઅણુઓનું સંશ્લેષણ થાય છે. $Digestion$ (પાચન) એ જટિલ ખોરાકના પદાર્થોનું સરળ શોષી શકાય તેવા સ્વરૂપોમાં વિઘટન છે.

(B) $(1)$ ચરબીનું દેહધાર્મિક કેલરી મૂલ્ય $9.45 \ kcal/g$ છે,જ્યારે કાર્બોદિતો (ગ્લુકોઝ) નું મૂલ્ય $4.1 \ kcal/g$ છે. તેથી,ચરબીનું કેલરી મૂલ્ય વધારે હોય છે.
$(2)$ પુખ્ત માનવનું દંતસૂત્ર $2123/2123$ છે,જ્યારે બાળકના કિસ્સામાં તે $2102/2102$ હોય છે. બાળકના દંતસૂત્રમાં અગ્રદાઢ (Premolars) ગેરહાજર હોય છે.

(D) પ્રોટીન-ઉર્જા કુપોષણ $(PEM)$ એટલે આહારમાં પ્રોટીન અને કુલ કેલરી બંનેની ઉણપ.
$PEM$ સામાન્ય રીતે નાના બાળકોમાં,ખાસ કરીને $5$ વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકોમાં જોવા મળે છે.
તે મુખ્યત્વે બે સ્વરૂપોમાં જોવા મળે છે: ક્વાશિયોરકર અને મેરાસ્મસ.
ક્વાશિયોરકર માત્ર પ્રોટીનની ઉણપને કારણે થાય છે,જ્યારે મેરાસ્મસ પ્રોટીન અને કુલ કેલરી બંનેની ઉણપને કારણે થાય છે.
ઝેરોપ્થેલ્મિયા એ વિટામિન $A$ ની ઉણપથી થતી સ્થિતિ છે,$PEM$ થી નહીં.

(D) સ્વાદુપિંડ સ્વાદુરસનો સ્ત્રાવ કરે છે,જેમાં ત્રણેય મુખ્ય મેક્રોન્યુટ્રિઅન્ટ્સના પાચન માટે જરૂરી ઉત્સેચકો હોય છે:
$1$. કાર્બોદિતો માટે એમાયલેઝ.
$2$. ચરબી માટે લાઈપેઝ.
$3$. પ્રોટીન માટે ટ્રિપ્સિન અને કાયમોટ્રિપ્સિન.
તેથી,જો સ્વાદુપિંડ દૂર કરવામાં આવે,તો કાર્બોદિતો,ચરબી અને પ્રોટીનનું પાચન ગંભીર રીતે ખોરવાઈ જશે,જેનો અર્થ છે કે આ તમામ સંયોજનોનું પાચન થશે નહીં.

(B) પાચનની પ્રક્રિયા મુખમાં શરૂ થાય છે,જઠરમાં ચાલુ રહે છે અને નાના આંતરડામાં પૂર્ણ થાય છે.
વિધાન $I$ સાચું છે: લાળમાં રહેલા એમાયલેઝને કારણે સ્ટાર્ચનું પાચન મુખમાં શરૂ થાય છે.
વિધાન $II$ ખોટું છે: લગભગ $30 \%$ સ્ટાર્ચનું પાચન મુખગુહામાં થાય છે,જઠરમાં નહીં.
વિધાન $III$ સાચું છે: સ્વાદુપિંડના રસોમાં સ્વાદુપિંડના એમાયલેઝ જેવા ઉત્સેચકો હોય છે,જે ખોરાકના પાચન માટે જરૂરી છે.
વિધાન $IV$ સાચું છે: ખોરાકનું પાચન નાના આંતરડામાં પૂર્ણ થાય છે,જે પાચનમાર્ગનો સૌથી લાંબો ભાગ છે.
તેથી,$II$ ખોટું છે જ્યારે $I, III$ અને $IV$ સાચા છે.

(C) $I.$ સાચું: કુફર કોષો (ભક્ષક કોષો) અને ગ્લિસનનું કેપ્સ્યુલ (સંયોજક પેશીનું આવરણ) એ સસ્તન પ્રાણીઓના યકૃતની લાક્ષણિકતાઓ છે.
$II.$ સાચું: થીકોડોન્ટ દાંત એટલે કે દાંત જડબાના હાડકાના ખાડામાં ખૂંપેલા હોય છે.
$III.$ ખોટું: મનુષ્યમાં લાળ ગ્રંથિઓની ત્રણ જોડી હોય છે: પેરોટિડ,સબમેન્ડિબ્યુલર અને સબલિંગ્યુઅલ. પેરોટિડ ગ્રંથિઓ સૌથી મોટી છે,જ્યારે સબલિંગ્યુઅલ ગ્રંથિઓ સૌથી નાની છે અને તે જીભની નીચે આવેલી હોય છે.
$IV.$ ખોટું: પેપ્ટિક કોષો (જેને ચીફ કોષો અથવા ઝાયમોજેનિક કોષો પણ કહેવાય છે) પેપ્સિનોજન જેવા ઝાયમોજનનો સ્ત્રાવ કરવા માટે જવાબદાર છે.