DISORDERS OF DIGESTIVE SYSTEM Questions in Gujarati

(A) જઠરને શસ્ત્રક્રિયા દ્વારા દૂર કરવાની પ્રક્રિયાને ગેસ્ટ્રેક્ટોમી કહેવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયા પછી,ખોરાક જઠર (અથવા બાકી રહેલા ભાગ) માંથી ખૂબ જ ઝડપથી નાના આંતરડામાં જાય છે,જેને ડમ્પિંગ સિન્ડ્રોમ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આ એટલા માટે થાય છે કારણ કે જઠરની જઠરીય ખાલી થવાની ગતિને નિયંત્રિત કરવાની ક્ષમતા નાશ પામે છે.

(D) તીવ્ર ઝાડા અને ઉલટીને કારણે શરીરમાંથી પ્રવાહી અને આવશ્યક ઇલેક્ટ્રોલાઇટ્સ ઝડપથી બહાર નીકળી જાય છે.
સોડિયમ $(Na^+)$ અને પોટેશિયમ $(K^+)$ એ આ સ્થિતિ દરમિયાન ગુમાવતા મુખ્ય ઇલેક્ટ્રોલાઇટ્સ છે.
સોડિયમ બાહ્યકોષીય પ્રવાહીના કદ અને આસૃતિ દબાણને જાળવવા માટે મહત્વપૂર્ણ છે,જ્યારે પોટેશિયમ કોષની અંદરના કાર્યો,ચેતા આવેગના વહન અને સ્નાયુઓના સંકોચન માટે આવશ્યક છે.
જો આ આયનોનું નુકસાન સમયસર સુધારવામાં ન આવે,તો તે ગંભીર નિર્જલીકરણ,ઇલેક્ટ્રોલાઇટ અસંતુલન અને હૃદયના ધબકારામાં અનિયમિતતા તરફ દોરી શકે છે.

(C) મનુષ્યમાં,આંત્રાંધ્ર (caecum) સાથે જોડાયેલ એક સાંકડી,આંગળી જેવી નલિકામય રચના હોય છે જેને વર્મિફોર્મ એપેન્ડિક્સ (આંત્રપુચ્છ) કહેવામાં આવે છે.
આ વર્મિફોર્મ એપેન્ડિક્સમાં સોજો આવવાની કે ચેપ લાગવાની સ્થિતિને તબીબી ભાષામાં એપેન્ડિસાઈટિસ કહેવામાં આવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(B) વેગસ ચેતા ($CN$ $X$) પાચનતંત્રના પેરાસિમ્પેથેટિક નિયંત્રણમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. તે જઠરમાં હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ $(HCl)$ અને પેપ્સિન સહિતના જઠરના પાચક રસોના સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે. વેગસ ચેતાની અતિશય ઉત્તેજનાને કારણે $HCl$ નો અતિશય સ્ત્રાવ થાય છે. આ વધારાનો એસિડ જઠર અને પકવાશયના રક્ષણાત્મક શ્લેષ્મ સ્તરને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે,જેના પરિણામે પેપ્ટિક અલ્સર થાય છે.

(B) વર્મિફોર્મ એપેન્ડિક્સ એ મોટા આંતરડા સાથે જોડાયેલ એક નાની, કોથળી જેવી રચના છે.
આ અંગમાં સોજો આવવાની સ્થિતિને તબીબી ભાષામાં $Appendicitis$ (એપેન્ડિસાઈટિસ) કહેવામાં આવે છે.
$Amoebic \text{ dysentery}$ (અમીબીક મરડો) એ $Entamoeba \text{ histolytica}$ નામના પરોપજીવી દ્વારા થતો આંતરડાનો ચેપ છે.
$Intestinal \text{ cancer}$ (આંતરડાનું કેન્સર) પાચન માર્ગમાં જીવલેણ કોષોની વૃદ્ધિને સૂચવે છે.
$Appendectomy$ (એપેન્ડેક્ટોમી) એ એપેન્ડિક્સને દૂર કરવાની સર્જિકલ પ્રક્રિયા છે, રોગનું નામ નથી.

(D) જઠરના ચાંદા (stomach ulcers) શોધવા માટે એન્ડોસ્કોપી એ સૌથી અસરકારક નિદાન સાધન છે. એન્ડોસ્કોપી દરમિયાન,કેમેરા ધરાવતી એક પાતળી અને લવચીક નળી (એન્ડોસ્કોપ) ગળા વાટે જઠરમાં દાખલ કરવામાં આવે છે. આનાથી ડૉક્ટર જઠર અને પકવાશયની અંદરની દીવાલને સીધી રીતે જોઈ શકે છે,જેથી ચાંદા,સોજો અથવા અન્ય અસાધારણતાઓ ઓળખી શકાય છે. જો જરૂર જણાય તો,આ પ્રક્રિયા દરમિયાન બાયોપ્સી માટે પેશીનો નમૂનો પણ લઈ શકાય છે.

(A) લીવર સીરોસીસ એ એક એવી સ્થિતિ છે જેમાં લીવર પર ડાઘ પડી જાય છે અને તે કાયમી ધોરણે ક્ષતિગ્રસ્ત થાય છે.
લાંબા સમય સુધી વધુ પડતું આલ્કોહોલનું સેવન એ લીવર સીરોસીસના સૌથી સામાન્ય કારણોમાંનું એક છે.
આલ્કોહોલનું ચયાપચય લીવરમાં થાય છે,અને લાંબા ગાળાના વધુ પડતા સેવનથી સોજો આવે છે,કોષો મૃત્યુ પામે છે અને ડાઘાવાળા પેશીઓ (ફાઈબ્રોસિસ) બને છે,જે અંતે લીવરના કાર્યને નુકસાન પહોંચાડે છે.

(B) કમળો એ પાચનતંત્રનો એક વિકાર છે જેમાં યકૃત (લીવર) અસરગ્રસ્ત થાય છે.
આ સ્થિતિમાં,પિત્ત રંજકદ્રવ્યો ($bilirubin$ અને $biliverdin$) ના જમા થવાને કારણે ત્વચા અને આંખો પીળી પડી જાય છે.
આ યકૃતની અયોગ્ય કામગીરી અથવા પિત્ત નળીમાં અવરોધને કારણે થાય છે.

(B) કમળો એ એવી સ્થિતિ છે જેમાં પિત્ત રંજકો (bile pigments) જમા થવાને કારણે ત્વચા અને આંખના સફેદ ભાગ પીળા પડી જાય છે.
તે મુખ્યત્વે યકૃત (liver) ની ખામીને કારણે થાય છે,જે પાચનતંત્રનું એક મહત્વપૂર્ણ અંગ છે.
તેથી,કમળાને પાચનતંત્રની વિકૃતિ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(A) : અજીર્ણ એ એવી સ્થિતિ છે જેમાં ખોરાકનું યોગ્ય રીતે પાચન થતું નથી,જેના કારણે પેટ ભરેલું હોવાનો અનુભવ થાય છે. અજીર્ણના મુખ્ય કારણોમાં પાચક ઉત્સેચકોનો અપૂરતો સ્ત્રાવ,ચિંતા,ફૂડ પોઈઝનિંગ,વધુ પડતું ખાવું અને તીખો ખોરાક લેવો વગેરેનો સમાવેશ થાય છે.

(C) : કમળો એ પાચન તંત્રનો એક વિકાર છે. આ સ્થિતિમાં,પિત્ત રંજકોના જમા થવાને કારણે ત્વચા અને આંખો પીળી પડી જાય છે. આ ત્યારે થાય છે જ્યારે પિત્ત નળીમાં અવરોધને કારણે યકૃતમાં બનેલું પિત્ત આંતરડા સુધી પહોંચી શકતું નથી. પરિણામે,પિત્ત પકવાશયમાં જવાને બદલે લોહીમાં શોષાય છે,જેના કારણે ત્વચા અને આંખો પીળી થઈ જાય છે.

(A) સિરોસિસ એ એવી સ્થિતિ છે જેમાં યકૃત (liver) પર ડાઘ પડે છે અને તે કાયમી ધોરણે ક્ષતિગ્રસ્ત થાય છે.
વિવિધ કારણોસર યકૃતને થતું લાંબા ગાળાનું નુકસાન જે ડાઘ અને યકૃતની નિષ્ફળતા તરફ દોરી જાય છે તેને સિરોસિસ કહેવામાં આવે છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,લાંબા સમય સુધી આલ્કોહોલનું સેવન એ યકૃતના સિરોસિસના સૌથી સામાન્ય કારણોમાંનું એક છે.
તેથી,તેને આલ્કોહોલ સંબંધિત રોગ માનવામાં આવે છે.

(A) $1.$ કમળો: યકૃત પ્રભાવિત થાય છે,જેના કારણે ત્વચા અને આંખોમાં પિત્ત રંજકદ્રવ્યો જમા થાય છે. તેથી,$1-q$.
$2.$ ઝાડા: આ મળત્યાગની અસામાન્ય આવૃત્તિ અને મળના નિકાલમાં પ્રવાહીતામાં વધારો છે,જે ખોરાકના શોષણને ઘટાડે છે. તેથી,$2-r$.
$3.$ કબજિયાત: આ સ્થિતિમાં,મળ કોલોનમાં જ જમા રહે છે કારણ કે મળત્યાગ અનિયમિત રીતે થાય છે. તેથી,$3-s$.
$4.$ અપચો: આ સ્થિતિમાં,ખોરાક યોગ્ય રીતે પચતો નથી,જેનાથી પેટ ભરેલું લાગે છે. આ ઘણીવાર ઉત્સેચકોના અપૂરતા સ્ત્રાવ,ચિંતા,ફૂડ પોઈઝનિંગ,વધુ પડતું ખાવા અથવા તીખા ખોરાકને કારણે થાય છે. તેથી,$4-p$.
તેથી,સાચી જોડ $(1-q), (2-r), (3-s), (4-p)$ છે.

(C) $1$. અજીર્ણ: આ સ્થિતિમાં ખોરાકનું યોગ્ય રીતે પાચન થતું નથી,જેના કારણે પેટ ભરેલું લાગે છે. તે ઉત્સેચકોના અપૂરતા સ્ત્રાવ,ચિંતા,ફૂડ પોઈઝનિંગ,વધુ પડતું ખાવું અને તીખા ખોરાકને કારણે થાય છે. તે મુખ્યત્વે યકૃતને અસર કરતું નથી.
$2$. કબજિયાત: આ સ્થિતિમાં મળત્યાગ અનિયમિત અથવા મુશ્કેલ હોય છે,નિયમિત હોતો નથી.
$3$. ઉલટી: તે જઠરના ઘટકોને મોં વાટે બહાર કાઢવાની પ્રક્રિયા છે. આ પરાવર્તી ક્રિયા લંબમજ્જા (medulla oblongata) માં આવેલા ઉલટીના કેન્દ્ર દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે.
$4$. કમળો: તેમાં યકૃત અસરગ્રસ્ત થાય છે,જ્યાં પિત્ત રંજકદ્રવ્યોના જમા થવાને કારણે ત્વચા અને આંખો પીળી પડી જાય છે. તે ચિંતાને કારણે થતું નથી.

(A) અપચો એ એવી સ્થિતિ છે જેમાં ખોરાકનું યોગ્ય રીતે પાચન થતું નથી,જેના કારણે પેટમાં ભારેપણું અનુભવાય છે. અપચો થવાના કારણોમાં પાચક ઉત્સેચકોનો અપૂરતો સ્ત્રાવ,ચિંતા,ફૂડ પોઈઝનિંગ,વધુ પડતું ખાવું અને મસાલેદાર ખોરાક લેવાનો સમાવેશ થાય છે.

(N/A) કારણો: આંતરડાના માર્ગમાં સોજો આવવાનું સૌથી સામાન્ય કારણ બેક્ટેરિયલ અથવા વાયરલ ચેપ છે. આ ચેપ આંતરડાના પરોપજીવીઓ જેવા કે પટ્ટીકૃમિ (tape worm),ગોળકૃમિ (round worm),થ્રેડ વોર્મ,હૂક વોર્મ અને પિન વોર્મ દ્વારા પણ થાય છે.
પાચનમાર્ગની વિકૃતિઓને કારણે થતા રોગો:
$(i)$ કમળો (Jaundice): યકૃત પ્રભાવિત થાય છે,પિત્ત રંજકદ્રવ્યોના જમા થવાને કારણે ત્વચા અને આંખો પીળી પડી જાય છે.
$(ii)$ ઉલટી (Vomiting): આ જઠરની સામગ્રીને મોં વાટે બહાર કાઢવાની પ્રક્રિયા છે. આ પરાવર્તી ક્રિયા લંબમજ્જા (medulla) માં આવેલા ઉલટી કેન્દ્ર દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે. ઉલટી થતા પહેલા ઉબકા આવવાની લાગણી થાય છે.
$(iii)$ ઝાડા (Diarrhoea): મળત્યાગની અસામાન્ય આવૃત્તિ અને મળનો પ્રવાહી સ્વરૂપમાં નિકાલ થવો તેને ઝાડા કહેવાય છે. તે ખોરાકના શોષણને ઘટાડે છે.
$(iv)$ કબજિયાત (Constipation): કબજિયાતમાં મળાશયમાં મળ જમા રહે છે કારણ કે મળત્યાગની ગતિ અનિયમિત હોય છે.
$(v)$ અપચો (Indigestion): આ સ્થિતિમાં ખોરાકનું યોગ્ય રીતે પાચન થતું નથી,જેના કારણે પેટ ભરેલું લાગે છે. અપચાના કારણોમાં ઉત્સેચકોનો અપૂરતો સ્ત્રાવ,ચિંતા,ફૂડ પોઈઝનિંગ,વધુ પડતું ખાવું અને તીખો ખોરાક લેવો વગેરેનો સમાવેશ થાય છે.

(N/A) કબજિયાતમાં,મળાશયમાં મળ જમા રહે છે કારણ કે આંતરડાની હલનચલન અનિયમિત હોય છે.
કબજિયાતના કારણોમાં પાણીનું ઓછું સેવન,ખોરાકમાં રેસા (ફાઈબર) નો અભાવ,કસરતનો અભાવ,તણાવ અને કેટલીક દવાઓનો સમાવેશ થાય છે.
અપચાની સ્થિતિમાં,ખોરાક યોગ્ય રીતે પચતો નથી,જેના કારણે પેટ ભરેલું હોવાની લાગણી થાય છે.
અપચાના કારણોમાં પાચક ઉત્સેચકોનો અપૂરતો સ્ત્રાવ,ચિંતા,ફૂડ પોઈઝનિંગ,વધુ પડતું ખાવું અને તીખો-મસાલેદાર ખોરાક લેવો વગેરેનો સમાવેશ થાય છે.

(D) પાંડુરોગ (Pernicious anemia) એ એક સ્વયંપ્રતિરક્ષા (autoimmune) સ્થિતિ છે જેમાં શરીર પૂરતા પ્રમાણમાં 'ઇન્ટ્રિન્સિક ફેક્ટર' (intrinsic factor) ઉત્પન્ન કરી શકતું નથી,જે જઠરની દીવાલ દ્વારા સ્ત્રવતું પ્રોટીન છે.
ઇન્ટ્રિન્સિક ફેક્ટર નાના આંતરડામાં $Vitamin$ $B_{12}$ ના અભિશોષણ માટે અનિવાર્ય છે.
પૂરતા $Vitamin$ $B_{12}$ ના અભાવે,શરીર પૂરતા પ્રમાણમાં સ્વસ્થ રક્તકણો બનાવી શકતું નથી,જેના પરિણામે એનિમિયા થાય છે.
તેથી,તેની લાક્ષણિકતા જઠર દ્વારા $Vitamin$ $B_{12}$ ના અભિશોષણમાં અવરોધ છે.

(A) કમળો એ એક એવી સ્થિતિ છે જેમાં ત્વચા અને આંખોનો સફેદ ભાગ પીળો પડી જાય છે. આ સ્થિતિ રુધિર અને પેશીઓમાં પિત્ત રંજકદ્રવ્યો,ખાસ કરીને બિલીરૂબિનના જમા થવાને કારણે થાય છે. જ્યારે યકૃત બિલીરૂબિનનું યોગ્ય રીતે પાચન કરી શકતું નથી અથવા પિત્ત નળીઓમાં અવરોધ આવે છે,ત્યારે આ રંજકદ્રવ્યો શરીરમાં જમા થાય છે,જેના પરિણામે આંખો અને ત્વચા પીળી દેખાય છે.

(D) આંતરડાની અસામાન્ય અને વારંવારની હિલચાલ અને મળની આવૃત્તિ,કદ,પ્રવાહી સામગ્રી અથવા પ્રવાહીતામાં વધારો થવો તેને ઝાડા (Diarrhoea) કહેવામાં આવે છે.
વારંવાર ઝાડા થવાથી શરીરમાં પાણીનું પ્રમાણ ઘટી શકે છે (નિર્જલીકરણ) અને ક્ષાર અથવા ઇલેક્ટ્રોલાઇટનું અસંતુલન થઈ શકે છે.

(C) લેક્ટોઝ અસહિષ્ણુતા એ અમુક વ્યક્તિઓની દૂધમાં જોવા મળતી શર્કરા,લેક્ટોઝને પચાવવાની અસમર્થતા છે. આ સ્થિતિ નાના આંતરડામાં લેક્ટેઝ ઉત્સેચકની ઉણપને કારણે થાય છે,જે લેક્ટોઝને ગ્લુકોઝ અને ગેલેક્ટોઝમાં તોડવા માટે જરૂરી છે. તેથી,તે ખાસ કરીને દૂધના અપાચન સાથે સંબંધિત છે.

(D) આંતરડાના માર્ગમાં સોજો આવવો એ બેક્ટેરિયલ અથવા વાયરલ ચેપને કારણે થતી સૌથી સામાન્ય બીમારી છે. આ રોગકારક સૂક્ષ્મજીવો આંતરડાના અસ્તરને સંક્રમિત કરે છે,જેના પરિણામે ઝાડા,પેટમાં દુખાવો અને અસ્વસ્થતા જેવા લક્ષણો જોવા મળે છે. તેથી,બેક્ટેરિયા અને વાયરસ બંને આ પ્રકારના સોજા માટે જવાબદાર મુખ્ય પરિબળો છે.

(B) સીલિયાક રોગ એ એક સ્વયંપ્રતિરક્ષા પાચન સંબંધી વિકાર છે જે મુખ્યત્વે નાના આંતરડાના અસ્તરને નુકસાન પહોંચાડે છે. જ્યારે આ સ્થિતિ ધરાવતી વ્યક્તિ ગ્લુટેનનું સેવન કરે છે,ત્યારે તેમની રોગપ્રતિકારક શક્તિ નાના આંતરડામાં આવેલા વિલી (villi) ને નુકસાન પહોંચાડીને પ્રતિક્રિયા આપે છે,જે પોષક તત્વોના શોષણ માટે જવાબદાર છે. આ નુકસાન ખોરાકમાંથી આવશ્યક પોષક તત્વોને શોષવાની શરીરની ક્ષમતામાં અવરોધ ઊભો કરે છે.

(C) વિધાન $I$ સાચું છે: અપચો એ એવી સ્થિતિ છે જેમાં ખોરાકનું યોગ્ય રીતે પાચન થતું નથી,જેના કારણે પેટ ભરેલું લાગે છે,જે ઘણીવાર ઉત્સેચકોના અપૂરતા સ્ત્રાવ,વધુ પડતું ખાવા અથવા તણાવને કારણે થાય છે.
વિધાન $II$ સાચું છે: કબજિયાતમાં આંતરડાની હિલચાલ અનિયમિત હોય છે,જે ઘણીવાર આહારમાં ફાઈબરનો અભાવ,ખરાબ જીવનશૈલી અથવા તણાવને કારણે થાય છે.
વિધાન $III$ ખોટું છે: મિલ્ક ઓફ મેગ્નેશિયા એ કબજિયાતની સારવાર માટે વપરાતું રેચક (laxative) છે,તે અપચોનું કારણ નથી.
વિધાન $IV$ ખોટું છે: જઠરના ઘટકોનું બહાર નીકળવું (ઉલટી) એ પશ્ચમગજ (hindbrain) ના મેડુલા ઓબ્લોન્ગાટામાં આવેલા ઉલટી કેન્દ્ર દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે,હાયપોથેલેમસ દ્વારા નહીં.

(C) ગેસ્ટ્રોપેરેસિસ,જેને વિલંબિત જઠર ખાલી થવું (delayed gastric emptying) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે એક એવી તબીબી સ્થિતિ છે જેમાં જઠરમાંથી નાના આંતરડામાં ખોરાકની ગતિ ધીમી પડી જાય છે અથવા સંપૂર્ણપણે અટકી જાય છે.

(B) ઉલટી: તે મોં દ્વારા પેટની સામગ્રીને બહાર કાઢવાની પ્રક્રિયા છે.
ઝાડા: આંતરડાની હિલચાલની અસામાન્ય આવૃત્તિ અને મળના નિકાલમાં વધેલી પ્રવાહીતા.
કબજિયાત: આમાં,મળ મળાશયમાં જમા રહે છે કારણ કે આંતરડાની હિલચાલ અનિયમિત રીતે થાય છે.
અજીર્ણ: આમાં,ખોરાક યોગ્ય રીતે પચતો નથી,જેનાથી પેટ ભરેલું હોવાનો અનુભવ થાય છે.

(B) તીવ્ર કબજિયાત માટે,મેગ્નેશિયમના ક્ષારો (જેમ કે મેગ્નેશિયમ સલ્ફેટ અથવા મેગ્નેશિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ) ધરાવતા રેચક પદાર્થોનો ઉપયોગ આંતરડાના પરિસ્ટાલિસિસ અને પ્રવાહી મળના નિકાલને ઉત્તેજિત કરવા માટે થાય છે.
આ ક્ષારો ઓસ્મોટિક લેક્સેટિવ્સ તરીકે કાર્ય કરે છે,જે આંતરડાના લ્યુમેનમાં ઓસ્મોટિક દબાણ વધારે છે,જેનાથી આંતરડામાં પાણી ખેંચાય છે.
આ પ્રક્રિયા આંતરડાની સામગ્રીની પ્રવાહીતા અને કદમાં વધારો કરે છે,જે બદલામાં પરિસ્ટાલિસિસ હલનચલનને ઉત્તેજિત કરે છે અને મળત્યાગની પ્રક્રિયાને સરળ બનાવે છે.

(A) લાંબા સમય સુધી કબજિયાત રહેવાથી મળાશયમાં કઠણ અને સૂકો મળ જમા થાય છે,જેને બહાર કાઢવા માટે મળત્યાગ વખતે વધુ પડતું જોર કરવું પડે છે.
આ સતત દબાણને કારણે ગુદામાર્ગના વિસ્તારમાં રહેલી રુધિરવાહિનીઓ ફૂલી જાય છે અને તેમાં સોજો આવે છે,જેને હરસ (Hemorrhoids અથવા Piles) કહેવામાં આવે છે.
આમ,હરસ એ લાંબા સમયની કબજિયાતની એક સામાન્ય જટિલતા છે.

(A) મેગ્નેશિયમ ક્ષાર (જેમ કે મેગ્નેશિયમ સલ્ફેટ અથવા મેગ્નેશિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ) ધરાવતા રેચક તીવ્ર કબજિયાતની સારવારમાં અસરકારક છે.
આ ક્ષારોનું આંતરડાના માર્ગમાંથી શોષણ ખૂબ ઓછું થાય છે.
આંતરડાના પોલાણમાં તેમની હાજરીને કારણે,તેઓ આસૃતિ દબાણ (osmotic pressure) વધારે છે,જે આંતરડામાંથી પાણીના પુનઃશોષણને અટકાવે છે.
આનાથી આંતરડાના પોલાણમાં પાણી જળવાઈ રહે છે,જે મળને નરમ બનાવે છે અને મળત્યાગની પ્રક્રિયાને સરળ બનાવે છે.
તેથી,વિધાન અને કારણ બંને સાચા છે,અને કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી આપે છે.

(B) વિધાન સાચું છે કારણ કે ઉલટી એટલે જઠરની સામગ્રીને મુખ દ્વારા બળજબરીથી બહાર કાઢવી,જે લંબમજ્જા (medulla) માં આવેલા ઉલટી કેન્દ્ર દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે.
કારણ પણ સાચું છે કારણ કે જઠરની દીવાલની બળતરા અને ખેંચાણ એ ઉલટીના પ્રતિભાવને ઉત્તેજિત કરતા મુખ્ય પરિબળો છે.
જો કે,કારણ એ વિધાનમાં આપેલી ઉલટીની વ્યાખ્યા સમજાવતું નથી; તે માત્ર પ્રક્રિયા માટેના ઉત્તેજકોનું વર્ણન કરે છે. તેથી,બંને સાચા છે,પરંતુ કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી નથી.

(D) બેરી જે. માર્શલ અને રોબિન વોરેનને $2005$ માં $Helicobacter \text{ } pylori$ બેક્ટેરિયાની શોધ અને ગેસ્ટ્રાઇટિસ તથા પેપ્ટિક અલ્સરના કારણ તરીકે તેની ભૂમિકા બદલ નોબેલ પારિતોષિક આપવામાં આવ્યું હતું.

(C) કમળો એ યકૃતનો રોગ છે. તે ત્વચા,શ્લેષ્મ પટલ અને આંખોના સફેદ ભાગના પીળાશ પડતા રંગ દ્વારા ઓળખાય છે. આ સ્થિતિ હાયપરબિલિરુબિનેમિયા (hyperbilirubinemia) ને કારણે થાય છે,જે રક્તમાં બિલિરુબિનનું ઉચ્ચ સ્તર છે. આ સામાન્ય રીતે યકૃતની ખામી અથવા પિત્ત નળીઓમાં અવરોધને કારણે થાય છે.

(N/A) પાચન માર્ગની વિકૃતિઓને કારણે થતા રોગો નીચે મુજબ છે:
$1$. કમળો (Jaundice): આ એક એવી સ્થિતિ છે જેમાં યકૃત પ્રભાવિત થાય છે અને પિત્ત રંજકોના જમા થવાને કારણે ત્વચા અને આંખો પીળી પડી જાય છે.
$2$. ઉલટી (Vomiting): આ જઠરની સામગ્રીને મોં દ્વારા બહાર કાઢવાની પ્રક્રિયા છે.
$3$. ઝાડા (Diarrhea): આ આંતરડાની હિલચાલની અસામાન્ય આવર્તન અને મળના નિકાલમાં પ્રવાહીતામાં વધારો થવાની સ્થિતિ છે.
$4$. કબજિયાત (Constipation): આ એક એવી સ્થિતિ છે જેમાં મળ આંતરડામાં જ જમા રહે છે કારણ કે મળત્યાગ અનિયમિત રીતે થાય છે.
$5$. અપચો (Indigestion): આ એક એવી સ્થિતિ છે જેમાં ખોરાક યોગ્ય રીતે પચતો નથી,જેના કારણે પેટ ભરેલું હોવાનો અનુભવ થાય છે.

(D) પાચનતંત્રની વિકૃતિઓ વિવિધ રોગકારકો દ્વારા થઈ શકે છે.
$1$. બેક્ટેરિયલ ચેપ (દા.ત.,સાલ્મોનેલા,ઈ. કોલી) અને વાયરલ ચેપ (દા.ત.,રોટાવાયરસ,હેપેટાઈટીસ એ) એ ગેસ્ટ્રોએન્ટેરાઈટીસ અને અન્ય પાચન સંબંધી સમસ્યાઓના સામાન્ય કારણો છે.
$2$. પરોપજીવી ચેપ પણ પાચનતંત્રની વિકૃતિઓમાં મોટો ફાળો આપે છે. પટ્ટીકૃમિ (Taenia),ગોળકૃમિ (Ascaris),તંતુકૃમિ (Enterobius) અને અંકુશકૃમિ (Ancylostoma) એ સામાન્ય આંતરડાના પરોપજીવીઓ છે જે પાચનતંત્રમાં ગંભીર સમસ્યાઓ પેદા કરે છે.
તેથી,આપેલા તમામ સજીવો એવા રોગકારકો છે જે પાચનતંત્રની વિકૃતિઓનું કારણ બની શકે છે.

(B) કમળો એ પાચનતંત્રની એક વિકૃતિ છે જેમાં યકૃત (Liver) અસરગ્રસ્ત થાય છે.
આ સ્થિતિમાં,પિત્તરંજકોના જમા થવાને કારણે ત્વચા અને આંખો પીળી પડી જાય છે.
તે ઘણીવાર પિત્તનલિકામાં અવરોધને કારણે થાય છે,જે પિત્તના સામાન્ય પ્રવાહને અટકાવે છે.
કમળામાં સ્વાદુપિંડ (Pancreas) પ્રાથમિક રીતે અસરગ્રસ્ત થતું નથી; તેથી,'સ્વાદુપિંડ અસરગ્રસ્ત બને છે' તે વિધાન અસંગત (ખોટું) છે.

(B) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$P$. ઉલટી $(III)$: તે જઠરના ઘટકોનું મુખ દ્વારા બહાર નીકળવાની પ્રક્રિયા છે.
$Q$. ઝાડા $(I)$: આ સ્થિતિમાં મળત્યાગની આવૃત્તિ વધે છે અને મળમાં પ્રવાહીનું પ્રમાણ વધે છે.
$R$. કબજિયાત $(IV)$: આ સ્થિતિમાં મળાશયમાં મળ ભરાઈ રહે છે કારણ કે મળત્યાગ અનિયમિત હોય છે.
$S$. અપચો $(II)$: આ સ્થિતિમાં ખોરાકનું યોગ્ય પાચન થતું નથી,જેના કારણે પેટ ભરેલું લાગે છે.
તેથી,સાચો ક્રમ $P-III, Q-I, R-IV, S-II$ છે.

(C) મરાસ્મસ એ પ્રોટીન અને કેલરી બંનેની ઉણપથી થતો રોગ છે.
$I-$ તે સામાન્ય રીતે એક વર્ષથી નાના શિશુઓમાં જોવા મળે છે.
$II-$ ત્વચા શુષ્ક,પાતળી અને કરચલીયુક્ત બને છે (જાડી નહીં).
$III-$ વૃદ્ધિ દર અને શરીરના વજનમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થાય છે.
$IV-$ મગજ અને માનસિક ક્ષમતાઓની નબળી વૃદ્ધિ એ ક્વાશિયોરકર (Kwashiorkor) નું લક્ષણ છે,મરાસ્મસનું નહીં.
$V-$ તેમાં પ્રોટીનની ઉણપ,નબળી વૃદ્ધિ,પેશીય પ્રોટીનનું વિઘટન,શરીરની ક્ષીણતા અને ઉપાંગો પાતળા થવા જેવા લક્ષણો જોવા મળે છે.
આમ,વિધાનો $I, III$ અને $V$ સાચા છે.

(A) કબજિયાત એ એવી સ્થિતિ છે જેમાં મળત્યાગની આવૃત્તિ અઠવાડિયામાં ત્રણ વારથી ઓછી થઈ જાય છે અથવા જ્યારે મળ સખત હોય છે અને બહાર કાઢવામાં મુશ્કેલી પડે છે. આહારમાં રેસાવાળા ખોરાક (રફેજ) નું પ્રમાણ વધારવાથી,પૂરતા પ્રમાણમાં પ્રવાહીનું સેવન કરીને શરીરમાં પાણીનું પ્રમાણ જાળવી રાખવાથી અને નિયમિત શારીરિક કસરત કરવાથી આંતરડાની ગતિશીલતામાં સુધારો થાય છે અને કબજિયાતથી રાહત મળે છે.

(B) ઝાડા એ એવી સ્થિતિ છે જે મળત્યાગની અસામાન્ય આવર્તન અને મળના નિકાલમાં વધેલી પ્રવાહીતા દ્વારા વર્ગીકૃત થયેલ છે. તે ખોરાકના શોષણને ઘટાડે છે. ઝાડાના કારણોમાં દૂષિત ખોરાક અને પાણી દ્વારા થતા ચેપ,અથવા અલ્સર,કોલાઇટિસ (મોટા આંતરડામાં સોજો),આંતરડામાં સોજો અથવા ઇરિટેબલ બોવેલ સિન્ડ્રોમ જેવી વિકૃતિઓનો સમાવેશ થાય છે.

(D) વિધાન $I$ ખોટું છે કારણ કે મળત્યાગ એ એક ઐચ્છિક પ્રક્રિયા છે,અનૈચ્છિક નથી. તેમાં બાહ્ય ગુદા સ્ફિંક્ટરનું શિથિલન સામેલ છે,જે ઐચ્છિક નિયંત્રણ હેઠળ હોય છે.
વિધાન $II$ સાચું છે કારણ કે મળાશયમાં મળનો સંગ્રહ થવાથી તેનું વિસ્તરણ થાય છે,જે સ્ટ્રેચ રીસેપ્ટર્સને ઉત્તેજિત કરે છે. આ રીસેપ્ટર્સ મધ્યસ્થ ચેતાતંત્રને સંકેતો મોકલે છે,જે મળત્યાગની પરાવર્તિત ક્રિયા (egestion) શરૂ કરે છે.

(B) 'પાણીમાં દ્રાવ્ય બિલિરુબિન મગજના કોષો માટે ઝેરી છે' તે વિધાન ખોટું છે. વાસ્તવમાં,ચરબીમાં દ્રાવ્ય (અસંયુગ્મિત) બિલિરુબિન મગજના કોષો માટે ઝેરી હોય છે કારણ કે તે બ્લડ-બ્રેઈન બેરિયરને ઓળંગી શકે છે,જ્યારે પાણીમાં દ્રાવ્ય (સંયુગ્મિત) બિલિરુબિન મગજના કોષો માટે ઝેરી નથી.

(B) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$i$. કમળો: પિત્ત રંજકોના જમા થવાને કારણે ત્વચા અને આંખના કન્જક્ટિવામાં પીળાશ આવે છે $(c)$.
$ii$. ઝાડા: મળત્યાગની અસામાન્ય આવૃત્તિ અને મળમાં પાણીનું પ્રમાણ વધવું. આપેલા વિકલ્પો મુજબ,તે મળમાં લોહી આવવા $(d)$ સાથે સંબંધિત છે.
$iii$. ઉલટી: જઠરના ઘટકોનું મોં વાટે બહાર નીકળવું,જે ઉબકા આવવા $(a)$ સાથે સંકળાયેલ છે.
$iv$. કબજિયાત: મળાશયમાં મળનું જમા થવું અને મળત્યાગમાં મુશ્કેલી $(b)$ પડવી.
તેથી,સાચી જોડ $i-c, ii-d, iii-a, iv-b$ છે.

(B) વિધાન $I$ સાચું છે: અસંયુગ્મિત (ચરબીમાં દ્રાવ્ય) બિલીરૂબિન મગજના કોષો માટે ઝેરી છે કારણ કે તે રક્ત-મગજ અવરોધ (blood-brain barrier) ને ઓળંગી શકે છે,જે સંભવિતપણે કર્નિકટેરસ (kernicterus) નું કારણ બની શકે છે.
વિધાન $II$ સાચું છે: કમળો એ એવી સ્થિતિ છે જે ત્વચા અને આંખોમાં પિત્ત રંજકદ્રવ્યોના જમા થવા દ્વારા વર્ગીકૃત થયેલ છે,જેના કારણે પીળો દેખાવ થાય છે. તે આંતરડામાં પિત્ત રંજકદ્રવ્યોના અભાવને કારણે નિસ્તેજ અથવા સફેદ મળના ઉત્સર્જન સાથે પણ સંકળાયેલ છે.

(D) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$a$. મરાસ્મસ લાંબા સમય સુધી પ્રોટીન અને કેલરીના કુપોષણને કારણે થાય છે $(iv)$.
$b$. અપચો સામાન્ય રીતે તીખો કે તૈલી ખોરાક ખાવાથી,ચિંતા અથવા વધુ પડતું ખાવાથી થાય છે $(i)$.
$c$. ક્વાશિયોરકર એ બાળકોમાં જોવા મળતી પ્રોટીનની ઉણપથી થતી વિકૃતિ છે $(ii)$.
$d$. કમળો અસામાન્ય બિલીરૂબિન ચયાપચયને કારણે થાય છે,જે યકૃતને અસર કરે છે $(iii)$.
તેથી,સાચી જોડ $(a)-(iv), (b)-(i), (c)-(ii), (d)-(iii)$ છે.

(B) ઝાડા એ વારંવાર,પાતળા અથવા પાણી જેવા મળ ત્યાગની સ્થિતિ છે.
તેના સામાન્ય કારણોમાં ચેપ (વાયરલ,બેક્ટેરિયલ અથવા પરોપજીવી),આંતરડાનો સોજો (જેમ કે કોલાઇટિસમાં) અને અપૂરતા ઉત્સેચક સ્ત્રાવ સાથે જોડાયેલી પાચન સમસ્યાઓનો સમાવેશ થાય છે.
અલ્સર,ખાસ કરીને પેપ્ટિક અલ્સર,એ જઠર,અન્નનળીના નીચેના ભાગ અથવા નાના આંતરડાના અસ્તર પર થતો ઘા છે. જોકે અલ્સર પેટમાં દુખાવો,ઉબકા અથવા ઉલટીનું કારણ બની શકે છે,પરંતુ તે ઝાડાનું સીધું કારણ નથી.
તેથી,સાચો જવાબ $B$ (અલ્સર) છે.

(A) કમળો એ એવી સ્થિતિ છે જેમાં લોહીમાં બિલીરૂબિનનું પ્રમાણ વધી જવાથી ત્વચા અને આંખોનો સફેદ ભાગ પીળો પડી જાય છે.
મુખ્ય લક્ષણોમાં ઘેરો પીળો પેશાબ (વધારે પડતા બિલીરૂબિનના ઉત્સર્જનને કારણે),નિસ્તેજ અથવા સફેદ રંગના મળ (સ્ટર્કોબિલિનના અભાવને કારણે),ત્વચામાં ખંજવાળ (પિત્ત ક્ષાર જમા થવાને કારણે) અને નિસ્તેજ અથવા પીળો ચહેરો જોવા મળે છે.
આ લક્ષણો ત્યારે જોવા મળે છે જ્યારે યકૃત બિલીરૂબિનને અસરકારક રીતે પ્રક્રિયા કરવામાં અસમર્થ હોય છે,જે યકૃતની ખામી અથવા પિત્ત નળીમાં અવરોધનું સામાન્ય સૂચક છે.