Digestive system Questions in Gujarati

(B) વિષમદંતી,ગર્તદંતી અને દ્વિવારદંતી એ મોટાભાગના સસ્તન પ્રાણીઓ,ખાસ કરીને અપત્યપ્રસવી (Viviparous) સસ્તન પ્રાણીઓના દાંતની લાક્ષણિકતાઓ છે.
$1$. વિષમદંતી: વિવિધ પ્રકારના દાંતની હાજરી (છેદક,રાક્ષી,અગ્રદાઢ અને દાઢ).
$2$. ગર્તદંતી: દાંત જડબાના હાડકાના ખાડામાં (ગર્તમાં) ગોઠવાયેલા હોય છે.
$3$. દ્વિવારદંતી: જીવનકાળ દરમિયાન દાંતના બે સમૂહ બને છે (દૂધિયા દાંત અને કાયમી દાંત).
આ લક્ષણો અપત્યપ્રસવી સસ્તન પ્રાણીઓમાં જોવા મળે છે.

(C) દાંતનો મુગટ એ દાંતનો દૃશ્યમાન ભાગ છે જે પેઢાની ઉપર દેખાય છે.
તે $Enamel$ નામના સખત અને રક્ષણાત્મક સ્તર દ્વારા આવરી લેવામાં આવે છે.
$Enamel$ એ માનવ શરીરનો સૌથી સખત પદાર્થ છે અને તે ચાવવાની પ્રક્રિયા દરમિયાન અંદરના $Dentine$ ને ઘસારાથી બચાવે છે.

(B) સસ્તન પ્રાણીઓમાં દાંતનો મુખ્ય ભાગ ડેન્ટાઇનનો બનેલો હોય છે. જોકે ઈનેમલ એ તાજ (crown) ને ઢાંકતો સૌથી સખત પદાર્થ છે અને પલ્પ કેવિટીમાં ચેતાઓ અને રુધિરવાહિનીઓ હોય છે,પરંતુ ડેન્ટાઇન એ દાંતનો મુખ્ય બંધારણીય જથ્થો બનાવે છે.

(D) વર્મિફોર્મ એપેન્ડિક્સ એ મોટા આંતરડાના અંધાંત્ર (cecum) સાથે જોડાયેલી એક બંધ નળી છે.
હિસ્ટોલોજીકલ દૃષ્ટિએ,તેની દીવાલમાં મોટી માત્રામાં લસિકા પેશી (lymphoid tissue) આવેલી હોય છે.
આ લસિકા પેશી એ આંતરડા સાથે સંકળાયેલી લસિકા પેશી $(GALT)$ નો ભાગ છે,જે આંતરડાના બેક્ટેરિયાનું નિરીક્ષણ કરીને અને રોગકારક સૂક્ષ્મજીવોની વૃદ્ધિને અટકાવીને શરીરની રોગપ્રતિકારક શક્તિમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.
તેથી,સાચો જવાબ $D$ (લસિકા પેશી) છે.

(D) દંત સૂત્ર એ ઉપરના અને નીચેના જડબાના અડધા ભાગમાં રહેલા દાંતની સંખ્યા દર્શાવે છે.
સસલા માટે,દંત સૂત્ર $\frac{2,0,3,3}{1,0,2,3}$ છે.
આનો અર્થ એ છે કે જડબાના એક અડધા ભાગમાં,ઉપરના જડબામાં $2$ છેદક દાંત,$0$ રાક્ષી દાંત,$3$ અગ્રદાઢ અને $3$ દાઢ હોય છે,અને નીચેના જડબામાં $1$ છેદક દાંત,$0$ રાક્ષી દાંત,$2$ અગ્રદાઢ અને $3$ દાઢ હોય છે.
જડબાની બંને બાજુઓ માટે $2$ વડે ગુણતા: $\frac{2+0+3+3}{1+0+2+3} \times 2 = \frac{8}{6} \times 2 = 16 + 12 = 28$ કુલ દાંત થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે. દાંતનો મુગટ (crown) શરીરના સૌથી સખત પદાર્થ દ્વારા આવરી લેવામાં આવે છે,જેને ઈનેમલ અથવા દંતવલ્ક કહેવામાં આવે છે. તે મુખ્યત્વે કેલ્શિયમ હાઇડ્રોક્સિએપેટાઇટનું બનેલું હોય છે.

(A) સસ્તન પ્રાણીઓમાં દાંતનો મુખ્ય ભાગ $Dentine$ (ડેન્ટાઇન) નો બનેલો હોય છે.
$Dentine$ એ કેલ્શિયમયુક્ત પેશી છે જે દાંતનું મુખ્ય માળખું બનાવે છે,જે બહારના $Enamel$ (ઈનેમલ) સ્તર અને અંદરની $Pulp$ (મજ્જા) ગુહાની વચ્ચે આવેલું હોય છે.

(D) જીભ એ મુખગુહાના તળિયે જોડાયેલ એક મુક્ત રીતે હલનચલન કરી શકતું સ્નાયુબદ્ધ અંગ છે,જે 'ફ્રેન્યુલમ' દ્વારા જોડાયેલું હોય છે.
તે ઘણા મહત્વપૂર્ણ કાર્યો કરે છે:
$1$. તે ખોરાકને ગળવાની પ્રક્રિયામાં (deglutition) મદદ કરે છે,ખોરાકના કોળિયાને કંઠનળી તરફ ધકેલે છે.
$2$. તે ખોરાકમાં લાળ ભેળવીને તેને કોળિયા (bolus) સ્વરૂપે બનાવવામાં મદદ કરે છે,જે પાચનને સરળ બનાવે છે.
$3$. તે મુખગુહાના આકારમાં ફેરફાર કરીને બોલવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો જીભના કાર્યો છે.

(B) ડાયસ્ટેમા એ બે દાંત વચ્ચેની કુદરતી જગ્યા અથવા ખાલી જગ્યા છે. ઘણા સસ્તન પ્રાણીઓમાં,જેમ કે તૃણાહારીઓમાં,જડબામાં અમુક દાંત (જેમ કે રાક્ષી દાંત અથવા અગ્રદાઢ) ના અભાવને કારણે આ જોવા મળે છે,જે ખોરાકને ચાવવામાં અને હેરફેર કરવામાં મદદ કરે છે.

(D) મનુષ્યમાં પાચનમાર્ગ એ મુખથી મળદ્વાર સુધી વિસ્તરેલી એક લાંબી અને ગૂંચળાદાર સ્નાયુબદ્ધ નળી છે.
તેની કુલ લંબાઈ આશરે $32 \text{ ફૂટ}$ (અથવા લગભગ $9 \text{ મીટર}$) જેટલી હોય છે.
તેથી, સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(C) શાકાહારી પ્રાણીઓમાં પાચનનળીની લંબાઈ માંસાહારી પ્રાણીઓની તુલનામાં વધારે હોય છે કારણ કે તેમનો ખોરાક મુખ્યત્વે વનસ્પતિજન્ય પદાર્થોનો બનેલો હોય છે.
વનસ્પતિજન્ય ખોરાક સેલ્યુલોઝથી ભરપૂર હોય છે,જે એક જટિલ કાર્બોદિત છે અને તેનું પાચન કરવું મુશ્કેલ છે.
તેથી,લાંબી પાચનનળી સેલ્યુલોઝના સૂક્ષ્મજીવી આથવણ અને ઉત્સેચકીય પાચન માટે વધુ સપાટી અને સમય પૂરો પાડે છે,જે પોષક તત્વોના કાર્યક્ષમ શોષણને સુનિશ્ચિત કરે છે.

(B) દાંતનો મુગટ (Crown) એ દાંતનો દૃશ્યમાન ભાગ છે જે પેઢાની ઉપર દેખાય છે. તે ઈનેમલ નામના સખત અને રક્ષણાત્મક સ્તર દ્વારા આવરી લેવામાં આવે છે. ઈનેમલ એ માનવ શરીરનો સૌથી સખત પદાર્થ છે અને તે અંદરના ડેન્ટાઇનને ઘસારો અને નુકસાનથી બચાવે છે.

(B) દંત સૂત્ર એ બંને જડબાના દરેક અર્ધ ભાગમાં રહેલા વિવિધ પ્રકારના દાંત (છેદક,રાક્ષી,અગ્રદાઢ અને દાઢ) ની સંખ્યા અને ગોઠવણીનું પ્રતીકાત્મક નિરૂપણ છે.
મનુષ્યો માટે,પુખ્ત વયનું દંત સૂત્ર $2123/2123$ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે,જે ઉપરના જડબાના અડધા ભાગમાં અને નીચેના જડબાના અડધા ભાગમાં રહેલા દાંતની સંખ્યા સૂચવે છે.

(A) દાંતની પલ્પ કેવિટી (મજ્જા ગુહા) સંયોજક પેશી,રુધિરવાહિનીઓ અને ચેતાઓથી ભરેલી હોય છે. પલ્પ કેવિટીની અંદરની દીવાલ ઓડોન્ટોબ્લાસ્ટ્સ નામના વિશિષ્ટ કોષોના સ્તર દ્વારા આવરિત હોય છે. આ કોષો ડેન્ટિનના સ્ત્રાવ માટે જવાબદાર છે,જે દાંતના બંધારણનો મુખ્ય ભાગ બનાવે છે.

(B) પુખ્ત મનુષ્યનું દંત સૂત્ર $\frac{2, 1, 2, 3}{2, 1, 2, 3}$ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે.
આ સૂત્ર ઉપલા જડબાના અડધા ભાગ અને નીચલા જડબાના અડધા ભાગમાં રહેલા દાંતની સંખ્યા દર્શાવે છે.
ચોક્કસ રીતે કહીએ તો,તે દરેક ચતુર્થાંશમાં $2$ છેદક દાંત $(I)$,$1$ રાક્ષી દાંત $(C)$,$2$ અગ્રદાઢ $(P)$ અને $3$ દાઢ $(M)$ દર્શાવે છે.
જડબાની બંને બાજુઓ માટે $2$ વડે ગુણતા,કુલ $(2+1+2+3) \times 2 = 8 \times 2 = 16$ દાંત પ્રતિ જડબું મળે છે,જે પુખ્ત મનુષ્યના મુખગુહામાં કુલ $32$ દાંત સૂચવે છે.

(B) દંતસૂત્ર એ ઉપરના અને નીચેના જડબાના અડધા ભાગમાં રહેલા દાંતની સંખ્યા દર્શાવે છે.
ઉંદર માટે,દંતસૂત્ર $\frac{1003}{1003}$ છે.
આનો અર્થ એ છે કે જડબાના દરેક અડધા ભાગમાં $1$ છેદક દાંત,$0$ રાક્ષી દાંત,$0$ અગ્રદાઢ અને $3$ દાઢ હોય છે.
કુલ દાંત = $(1+0+0+3) \times 2 \text{ (બંને બાજુ માટે)} \times 2 \text{ (ઉપરના અને નીચેના જડબા માટે)} = 4 \times 4 = 16$ દાંત.

(D) સસલાના દાંત નીચે મુજબના લક્ષણો ધરાવે છે:
$1$. થીકોડોન્ટ: દાંત જડબાના હાડકાના ખાડામાં ગોઠવાયેલા હોય છે.
$2$. ડાયફાયોડોન્ટ: જીવનકાળ દરમિયાન દાંત બદલાય છે,જે બે સેટમાં જોવા મળે છે (દૂધિયા દાંત અને કાયમી દાંત).
$3$. હેટરોડોન્ટ: દાંત તેમના આકાર અને કાર્યના આધારે વિવિધ પ્રકારના હોય છે (છેદક દાંત,અગ્રદાઢ અને દાઢ).
તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો સાચા છે.

(C) પાચનમાર્ગની દીવાલ ચાર સ્તરોની બનેલી હોય છે: સીરોસા,મસ્ક્યુલેરિસ,સબમ્યુકોસા અને મ્યુકોસા.
સબમ્યુકોસા સ્તર શિથિલ સંયોજક પેશીનું બનેલું હોય છે જેમાં ચેતાઓ,રુધિર અને લસિકા વાહિનીઓ આવેલી હોય છે.
પકવાશય (નાના આંતરડાનો ભાગ) માં,સબમ્યુકોસામાં બ્રનરની ગ્રંથિઓ (Brunner's glands) આવેલી હોય છે,જે તેને પાચનમાર્ગના અન્ય ભાગોની તુલનામાં નોંધપાત્ર રીતે જાડું બનાવે છે.

(B) રૂમિનેન્ટ્સ (વાગોળતા પ્રાણીઓ) નું જઠર સામાન્ય રીતે $4$ ખંડોમાં વહેંચાયેલું હોય છે: રૂમેન,રેટિક્યુલમ,ઓમેસમ અને એબોમેસમ.
ઊંટ જેવા કેટલાક વાગોળતા પ્રાણીઓમાં ઓમેસમ ખંડનો અભાવ હોય છે.

(D) અન્નનળી એ એક સ્નાયુબદ્ધ નળી છે જે કંઠનળીને જઠર સાથે જોડે છે.
સસ્તન પ્રાણીઓમાં,અન્નનળીની લંબાઈ ગળાની લંબાઈના પ્રમાણમાં હોય છે.
જિરાફ તમામ જીવંત સસ્તન પ્રાણીઓમાં સૌથી લાંબુ ગળું ધરાવે છે,તેથી ખોરાકને મુખથી જઠર સુધી પહોંચાડવા માટે તેમાં સૌથી લાંબી અન્નનળી હોય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(D) જઠરનું અસ્તર $HCl$ દ્વારા ઉત્પન્ન થતા અત્યંત એસિડિક વાતાવરણથી શ્લેષ્મના જાડા પડ દ્વારા સુરક્ષિત રહે છે.
આ શ્લેષ્મ જઠરના શ્લેષ્મકલામાં રહેલા ગોબ્લેટ કોષો દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે.
શ્લેષ્મ એક ભૌતિક અને રાસાયણિક અવરોધ તરીકે કાર્ય કરે છે,જે $HCl$ અને પેપ્સિનને જઠરની દીવાલનું પાચન કરતા અટકાવે છે,આમ અધિચ્છદીય કોષોને નુકસાનથી બચાવે છે.

(A) મનુષ્યમાં,દાંતનું સૂત્ર $2123/2123$ છે. દાઢનો છેલ્લો સેટ,જે સામાન્ય રીતે $17$ થી $25$ વર્ષની ઉંમર વચ્ચે આવે છે,તેને અક્કલ દાઢ અથવા ત્રીજી દાઢ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેથી,અક્કલ દાઢ એ છેલ્લી દાઢ છે.

(B) માનવ જઠરને ચાર ભાગોમાં વહેંચવામાં આવે છે: કાર્ડિયાક,ફંડસ,બોડી અને પાયલોરિક પ્રદેશ. પાયલોરિક ભાગ નાના આંતરડાના પ્રથમ ભાગમાં ખુલે છે,જેને પકવાશય (duodenum) કહેવામાં આવે છે. આ સંગમ સ્થાન પાયલોરિક વાલ્વ (pyloric sphincter) દ્વારા સુરક્ષિત હોય છે,જે જઠરમાંથી ખોરાકને પકવાશયમાં જવા માટેનું નિયમન કરે છે.

(D) દાંતનો તાજ (crown) ઈનેમલ નામના અત્યંત સખત પદાર્થ દ્વારા આવરી લેવાયેલો હોય છે,જે માનવ શરીરમાં સૌથી સખત પદાર્થ છે.
દાંતનું મૂળ (root) સિમેન્ટમ નામના અસ્થિ જેવા સખત પદાર્થ દ્વારા આવરી લેવાયેલું હોય છે.
જોકે,પ્રશ્ન તાજ અને મૂળ બંનેને આવરી લેતા પદાર્થ વિશે પૂછે છે,પરંતુ સામાન્ય રીતે ઈનેમલ તાજને અને સિમેન્ટમ મૂળને આવરી લે છે. આપેલા વિકલ્પો મુજબ,દાંતના મૂળને આવરી લેતા સખત પદાર્થને સિમેન્ટમ કહેવામાં આવે છે.

(D) જઠરનું શ્લેષ્મસ્તર અનિયમિત ગડીઓ ધરાવે છે જેને રુગે (rugae) કહેવામાં આવે છે.
આ ગડીઓ ખોરાક લેતી વખતે જઠરને નોંધપાત્ર રીતે વિસ્તરવા દે છે,જેનાથી તેની ખોરાક સંગ્રહ કરવાની ક્ષમતા વધે છે.
વધુમાં,આ ગડીઓ શ્લેષ્મસ્તરની સપાટીનું ક્ષેત્રફળ વધારે છે,જે જઠરરસના સ્ત્રાવને સરળ બનાવે છે અને પાણી,આલ્કોહોલ તથા કેટલીક દવાઓ જેવા પદાર્થોના શોષણમાં વધારો કરે છે.
તેથી,આ રચનાત્મક અનુકૂલનો અનેક શારીરિક કાર્યો કરે છે.

(C) બ્રનરની ગ્રંથિઓ એ વિશિષ્ટ નલિકામય ગ્રંથિઓ છે જે $Duodenum$ (પકવાશય) ના $Submucosa$ (અધઃશ્લેષ્મસ્તર) માં જોવા મળે છે.
આ ગ્રંથિઓ શ્લેષ્મયુક્ત આલ્કલાઇન પ્રવાહીનો સ્ત્રાવ કરે છે,જે જઠરમાંથી આવતા એસિડિક જઠરરસ (chyme) ને તટસ્થ કરવામાં મદદ કરે છે અને આંતરડાની દીવાલને નુકસાનથી બચાવે છે.

(A) વર્મિફોર્મ એપેન્ડિક્સ (આંત્રપુચ્છ) એ મનુષ્યમાં એક અવશેષી અંગ છે.
તે એક સાંકડી,કૃમિ જેવી નળી છે જે અંધાંત્ર (cecum) સાથે જોડાયેલી હોય છે,જે મોટા આંતરડાનો પ્રથમ ભાગ છે.
અંધાંત્ર એ પાચનમાર્ગનો એક ઘટક હોવાથી,વર્મિફોર્મ એપેન્ડિક્સને પાચનમાર્ગનો ભાગ માનવામાં આવે છે.

(A) વર્મિફોર્મ એપેન્ડિક્સ (આંત્રપુચ્છ) એ એક સાંકડી,આંગળી જેવી નળાકાર રચના છે જે અવશેષી અંગ છે.
તે અંધાંત્ર (caecum) માંથી ઉદ્ભવે છે,જે મોટા આંતરડાનો પ્રથમ ભાગ છે.
તેથી,તે નાના આંતરડા (ખાસ કરીને શેષાંત્ર - ileum) અને મોટા આંતરડા (અંધાંત્ર - caecum) ના જોડાણ પર સ્થિત છે.

(A) $Crypt$ $of$ $Lieberkuhn$ (લીબરકુહનના ગર્ત) એ આંતરડાના શ્લેષ્મસ્તરમાં જોવા મળતી સરળ નલિકામય ગ્રંથિનો એક પ્રકાર છે.
આ ગ્રંથિઓમાં,સ્ત્રાવી ભાગ સીધો અને નલિકાકાર હોય છે,જે સરળ નલિકામય ગ્રંથિઓની લાક્ષણિકતા છે.

(D) $Crypts$ $of$ $Lieberkuhn$ એ નાના આંતરડામાં આવેલા રસાંકુરો (villi) ના પાયાના ભાગે જોવા મળતી સાદી નલિકામય ગ્રંથિઓ છે.
આ ગ્રંથિઓ આંતરડાના પાચકરસનો સ્ત્રાવ કરે છે,જેને $succus$ $entericus$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેઓ નાના આંતરડાના શ્લેષ્મસ્તરની લાક્ષણિકતા છે અને સમગ્ર નાના આંતરડામાં જોવા મળે છે.

(B) પાચનનળીની દીવાલ,જેમાં મોટા આંતરડાનો પણ સમાવેશ થાય છે,તે ચાર મુખ્ય સ્તરોની બનેલી છે: સીરોસા,મસ્ક્યુલેરિસ,સબમ્યુકોસા અને મ્યુકોસા.
સૌથી અંદરનું સ્તર,જે મોટા આંતરડાના પોલાણ (lumen) ને આવરે છે,તે મ્યુકોસા છે,જે અધિચ્છદ પેશી (epithelial tissue) ની બનેલી હોય છે.
તેથી,અંદરની સપાટી અધિચ્છદ પેશી દ્વારા આવરિત હોય છે.

(B) પેયરની પેશીઓ (Peyer's patches) એ લસિકા પેશીઓના નાના સમૂહો છે જે નાના આંતરડાના શેષાંત્ર (ileum) ભાગમાં જોવા મળે છે.
તેઓ રોગપ્રતિકારક તંત્રનો એક મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે,જે આંતરડાના રોગકારક જીવાણુઓ માટે સેન્સર તરીકે કાર્ય કરે છે અને રોગપ્રતિકારક પ્રતિભાવને સરળ બનાવે છે.
તે જ રીતે,કૃમિરૂપ પરિશેષિકા (vermiform appendix) માં લસિકા પેશીઓ હોય છે જે રોગપ્રતિકારક તંત્રમાં ભૂમિકા ભજવે છે.
તેથી,બંનેને લસિકા (lymphoid) રચનાઓ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(C) લસિકા પેશીઓ,જેમ કે $Peyer's$ પેચ,નાના આંતરડાના $Ileum$ (શેષાંત્ર) ભાગના સબમ્યુકોસામાં જોવા મળતા લસિકા ફોલિકલ્સના વિશિષ્ટ સમૂહો છે. આ પેશીઓ આંતરડાના પોલાણના રોગપ્રતિકારક નિરીક્ષણમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.

(A) કોલનની દીવાલમાં ત્રણ રેખાંશ સ્નાયુબદ્ધ પટ્ટાઓ હોય છે જેને $Taeniae \text{ } coli$ કહેવામાં આવે છે।
આ પટ્ટાઓના સતત સંકોચનને કારણે, કોલનની દીવાલ નાના પાઉચ અથવા કોથળીઓ જેવી રચનામાં ફેરવાય છે જેને $Haustra$ (એકવચન: $Haustrum$) કહેવામાં આવે છે।
તેથી, સાચો જવાબ $Haustra$ છે।

(C) પાચનનળીની દીવાલ અન્નનળીથી મળાશય સુધી ચાર સ્તરો ધરાવે છે:
$1$. બાહ્યસ્તર (Serosa): આ સૌથી બહારનું સ્તર છે જે પાતળા મેસોથેલિયમ અને થોડા સંયોજક પેશીઓનું બનેલું હોય છે.
$2$. સ્નાયુસ્તર (Muscularis): તે સામાન્ય રીતે અંદરના વર્તુળાકાર અને બહારના આયામ સ્નાયુઓનું બનેલું હોય છે.
$3$. અધઃશ્લેષ્મસ્તર (Submucosa): તે છૂટક સંયોજક પેશીઓનું બનેલું હોય છે જેમાં ચેતાઓ,રુધિર અને લસિકા વાહિનીઓ હોય છે.
$4$. શ્લેષ્મસ્તર (Mucosa): આ પાચનનળીના પોલાણનું સૌથી અંદરનું સ્તર છે.
તેથી,સૌથી બહારનું સ્તર બાહ્યસ્તર (Serosa) છે.

(B) લીબરકુહ્ન ની ગર્ત (Crypts of Lieberkühn) એ નાના આંતરડામાં,ખાસ કરીને શેષાંત્ર (Ileum) માં રસાંકુરો (villi) ના પાયાની વચ્ચે જોવા મળતી નલિકાકાર ગ્રંથિઓ છે. તે સકસ એન્ટેરિકસ (succus entericus) અથવા આંતરડાના પાચક રસોનો સ્ત્રાવ કરે છે,જેમાં પાચનના અંતિમ તબક્કા માટે વિવિધ ઉત્સેચકો હોય છે.

(D) પેયરની પેશીઓ (Peyer's patches) એ લસિકા પેશીઓના નાના સમૂહો છે જે નાના આંતરડાના શેષાંત્ર (ileum) ભાગમાં જોવા મળે છે.
આ રચનાઓ સસ્તન પ્રાણીઓના પાચનતંત્રની લાક્ષણિકતા છે અને તે આંતરડાના પોલાણમાં રોગપ્રતિકારક દેખરેખ રાખવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.

(D) અન્નનળી એક સ્નાયુબદ્ધ નળી છે. અન્નનળીના ઉપરના એક-તૃતીયાંશ ભાગના સ્નાયુસ્તરમાં રેખિત (કંકાલ) સ્નાયુઓ હોય છે,જે ઐચ્છિક નિયંત્રણ હેઠળ હોય છે. મધ્ય ભાગમાં રેખિત અને લીસા બંને સ્નાયુઓનું મિશ્રણ હોય છે,જ્યારે નીચેના એક-તૃતીયાંશ ભાગમાં સંપૂર્ણપણે લીસા (અરેખિત) સ્નાયુઓ હોય છે. 'રેખિત' (Striped) અને 'કંકાલ' (Skeletal) સ્નાયુઓ સમાનાર્થી હોવાથી,વિકલ્પ $(a)$ અને $(b)$ બંને એક જ પ્રકારના સ્નાયુ પેશીનો નિર્દેશ કરે છે. તેથી,સાચો જવાબ $(d)$ છે.

(B) જઠરની દીવાલ ચાર સ્તરોની બનેલી હોય છે: સીરોસા,મસ્ક્યુલારિસ,સબમ્યુકોસા અને મ્યુકોસા.
જઠર ગ્રંથિઓ એ જઠરની દીવાલના મ્યુકોસા સ્તરમાં આવેલી વિશિષ્ટ રચનાઓ છે.
આ ગ્રંથિઓ શ્લેષ્મ સ્તર (એપિથેલિયમ) ના લેમિના પ્રોપ્રિયામાં અંતર્વલન અથવા ગડીઓ દ્વારા બને છે.
તેથી,ટ્યુબ્યુલર જઠર ગ્રંથિઓને શ્લેષ્મ સ્તરની ગડીઓ માનવામાં આવે છે.

(A) જઠરની દીવાલ અંદરથી બહારની તરફ ચાર સ્તરોની બનેલી હોય છે: શ્લેષ્મસ્તર (mucosa),અધઃશ્લેષ્મસ્તર (submucosa),સ્નાયુસ્તર (muscularis) અને બાહ્યસ્તર (serosa).
પાચનમાર્ગના તમામ ભાગોમાં જઠરનું સ્નાયુસ્તર (muscularis) સૌથી જાડું હોય છે.
તે ત્રણ સ્તરો ધરાવે છે: બહારનું આયામ સ્તર,મધ્યનું વર્તુળાકાર સ્તર અને અંદરનું ત્રાંસું (oblique) સ્તર.

(A) $Valve$ $of$ $Kerckring$ (જેને $Kerckring's$ $folds$ અથવા $valvulae$ $conniventes$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) એ $Plicae$ $circulares$ માટે વપરાતું બીજું નામ છે.
આ નાના આંતરડામાં,મુખ્યત્વે પકવાશય $(duodenum)$ અને મધ્યાંત્ર $(jejunum)$ માં જોવા મળતા શ્લેષ્મ $(mucosa)$ અને અધઃશ્લેષ્મ $(submucosa)$ ના મોટા,કાયમી,ગોળાકાર ગડીઓ છે.
તેઓ પોષક તત્વોના શોષણ માટે સપાટીનું ક્ષેત્રફળ વધારવાનું અને આંતરડામાં ખોરાકની ગતિને ધીમી કરવાનું કાર્ય કરે છે.

(B) સાચો જવાબ $(b)$ અન્નનળી છે.
અન્નનળી એ સ્નાયુબદ્ધ નળી છે જે મુખ્યત્વે અંતઃગ્રહણ (ગળવાની) પ્રક્રિયામાં સામેલ છે,જે ખોરાકને કંઠનળીમાંથી જઠર સુધી પહોંચાડે છે.
મનુષ્યમાં,અન્નનળી આશરે $10$ ઇંચ લાંબી હોય છે અને તેમાં કોઈ પણ ગ્રંથિ હોતી નથી જે પાચક ઉત્સેચકોનો સ્ત્રાવ કરે.
તેની સરખામણીમાં,મુખમાં લાળ ગ્રંથિઓ હોય છે જે લાળ એમીલેઝનો સ્ત્રાવ કરે છે,જઠરમાં પેપ્સિન જેવા જઠરના ઉત્સેચકોનો સ્ત્રાવ થાય છે,અને પકવાશયમાં સ્વાદુપિંડમાંથી ઉત્સેચકો અને યકૃતમાંથી પિત્તરસ પાચનમાં મદદ કરવા માટે આવે છે.

(C) પાચનનળીની દીવાલ ચાર સ્તરોની બનેલી હોય છે: સીરોસા,મસ્ક્યુલેરિસ,સબમ્યુકોસા અને મ્યુકોસા.
મળાશયમાં મ્યુકોસા સ્તર હાજર હોય છે,જેમાં મસ્ક્યુલેરિસ મ્યુકોસા અને લેમિના પ્રોપ્રિયાનો સમાવેશ થાય છે.
જોકે,મળાશયમાં બહુકોષીય ગ્રંથીઓનો (જેમ કે જઠર અથવા નાના આંતરડામાં જોવા મળે છે) અભાવ હોય છે,કારણ કે તેનું મુખ્ય કાર્ય પાચન કે સ્ત્રાવ કરવાને બદલે મળનો સંગ્રહ કરવાનું છે.
તેથી,સાચો જવાબ $C$ છે.

(A) $Ductus \ choledochus$ એ સામાન્ય પિત્ત નળી (common bile duct) માટેનો શરીરરચનાત્મક શબ્દ છે.
તે સામાન્ય યકૃત નળી (common hepatic duct) અને પિત્તાશય નળી (cystic duct) ના જોડાણથી બને છે.
તેનું મુખ્ય કાર્ય યકૃત અને પિત્તાશયમાંથી પિત્તને નાના આંતરડાના પકવાશય (duodenum) માં લઈ જવાનું છે,જેથી ચરબીના પાચનમાં મદદ મળી શકે.

(C) પિત્તાશયમાંથી નીકળતી નલિકાને $Cystic \ duct$ (પિત્તવાહિની) કહેવામાં આવે છે.
તે યકૃતમાંથી પિત્તને સંગ્રહ માટે પિત્તાશય સુધી પહોંચાડવાનું અને પાચન દરમિયાન પિત્તાશયમાંથી સામાન્ય પિત્ત નળીમાં પિત્તને વહન કરવાનું કાર્ય કરે છે.

(C) એમોનિયા મુખ્યત્વે $\text{મોટું આંતરડું}$ (Large intestine) માં ઉત્પન્ન થાય છે, જેનું કારણ અપાચિત પ્રોટીન અને એમિનો એસિડ પર બેક્ટેરિયલ વનસ્પતિની ક્રિયા છે。
આ બેક્ટેરિયા એમિનો એસિડનું ડિએમિનેશન અને ડિકાર્બોક્સિલેશન કરે છે, જેના પરિણામે આડપેદાશ તરીકે એમોનિયા $(NH_3)$ મુક્ત થાય છે。
જોકે યકૃત એ યુરિયા ચક્રનું સ્થાન છે (જ્યાં એમોનિયાનું યુરિયામાં રૂપાંતર થાય છે), પરંતુ પાચન પ્રક્રિયા દરમિયાન એમોનિયાનું વાસ્તવિક નિર્માણ મોટા આંતરડામાં થાય છે。

(C) યકૃતને ઘણીવાર રેટિક્યુલર ગ્રંથિ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે તેના બંધારણીય એકમો,એટલે કે યકૃતના લોબ્યુલ્સ,એક જટિલ,શાખાયુક્ત અને એકબીજા સાથે જોડાયેલા નેટવર્ક (જાળી) માં ગોઠવાયેલા હોય છે.
આ લોબ્યુલ્સ એક જાળી જેવી રચના બનાવે છે,જે યકૃત નિવાહિકા શિરા દ્વારા પાચનતંત્રમાંથી આવતા રક્તના કાર્યક્ષમ ગાળણ અને પ્રક્રિયા માટે આવશ્યક છે.

(C) જમણી અને ડાબી યકૃત નળીઓ જોડાઈને સામાન્ય યકૃત નળી બનાવે છે,જે પિત્તાશયની નળી સાથે જોડાઈને સામાન્ય પિત્ત નળી (common bile duct) બનાવે છે,જેને ડક્ટસ કોલેડોકસ પણ કહેવામાં આવે છે. આ સામાન્ય પિત્ત નળી પકવાશયના અગ્ર ભાગમાં એક વાલ્વયુક્ત છિદ્ર દ્વારા ખુલે છે,જે ઓડીના મુદ્રિકાસ્નાયુ (Sphincter of Oddi) દ્વારા સુરક્ષિત હોય છે. તેથી,વિકલ્પ $ (a) $ અને $ (b) $ બંને એક જ શરીરરચનાત્મક સ્થાન દર્શાવે છે.

(B) યકૃતને શરીરરચનાની દ્રષ્ટિએ વિવિધ ખંડોમાં વિભાજિત કરવામાં આવે છે. કોડેટ લોબ યકૃતની પાછળની સપાટી પર આવેલો હોય છે. ભલે તે કાર્યાત્મક રીતે અલગ હોય,પરંતુ શરીરરચનાની દ્રષ્ટિએ તેને યકૃતના જમણા ખંડનો ભાગ માનવામાં આવે છે.