Gujarati

Polarisation of Light and Malus' Law Questions in Gujarati

Class 12 Physics · Wave Optics · Polarisation of Light and Malus' Law

159+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 49 of 159 questions in Gujarati

101
AdvancedMCQ
ત્રણ રેખીય પોલરાઈઝરને એક અક્ષ પર ગોઠવવામાં આવ્યા છે. પ્રથમ પોલરાઈઝરની ટ્રાન્સમિશન ધરી શિરોલંબ સાથે $30^{\circ}$,બીજાની $60^{\circ}$ અને ત્રીજાની $90^{\circ}$ ના ખૂણે ઘડિયાળના કાંટાની દિશામાં છે. દરેક પોલરાઈઝર વધારાનું $10 \%$ પ્રકાશનું શોષણ કરે છે. જો $I=100 \, W/m^2$ તીવ્રતા ધરાવતો શિરોલંબ પોલરાઈઝ્ડ પ્રકાશનો કિરણપુંજ આ પોલરાઈઝરની ગોઠવણી પર આપાત થાય,તો પારગમિત પ્રકાશની અંતિમ તીવ્રતા આશરે ................ $W/m^2$ હશે.
A
$10$
B
$20$
C
$30$
D
$50$

Solution

(C) જ્યારે પહેલેથી જ પોલરાઈઝ્ડ થયેલ પ્રકાશનું કિરણપુંજ પોલરાઈઝરમાંથી પસાર થાય છે,ત્યારે મળતી પ્રકાશની તીવ્રતા $I$ એ મેલસના નિયમ દ્વારા આપવામાં આવે છે: $I = I_0 \cos^2 \theta$,જ્યાં $I_0$ એ આપાત પોલરાઈઝ્ડ પ્રકાશની તીવ્રતા છે અને $\theta$ એ પોલરાઈઝેશનના સમતલ અને પોલરાઈઝરની ટ્રાન્સમિશન ધરી વચ્ચેનો ખૂણો છે.
દરેક પોલરાઈઝર $10 \%$ પ્રકાશનું શોષણ કરે છે,તેથી ટ્રાન્સમિશન ફેક્ટર $k = 0.9$ છે.
$1$. પ્રથમ પોલરાઈઝર $(P_1)$ માટે: આપાત પ્રકાશ શિરોલંબ છે. ટ્રાન્સમિશન ધરી શિરોલંબ સાથે $30^{\circ}$ પર છે. તેથી,$\theta_1 = 30^{\circ}$.
$I_1 = k \cdot I_0 \cdot \cos^2(30^{\circ}) = 0.9 \cdot 100 \cdot (\sqrt{3}/2)^2 = 0.9 \cdot 100 \cdot 0.75 = 67.5 \, W/m^2$.
$2$. બીજા પોલરાઈઝર $(P_2)$ માટે: $P_2$ પર આપાત થતો પ્રકાશ $30^{\circ}$ પર પોલરાઈઝ્ડ છે. $P_2$ ની ટ્રાન્સમિશન ધરી શિરોલંબ સાથે $60^{\circ}$ પર છે. આપાત પ્રકાશ અને ધરી વચ્ચેનો ખૂણો $\theta_2 = 60^{\circ} - 30^{\circ} = 30^{\circ}$ છે.
$I_2 = k \cdot I_1 \cdot \cos^2(30^{\circ}) = 0.9 \cdot 67.5 \cdot 0.75 = 45.5625 \, W/m^2$.
$3$. ત્રીજા પોલરાઈઝર $(P_3)$ માટે: $P_3$ પર આપાત થતો પ્રકાશ $60^{\circ}$ પર પોલરાઈઝ્ડ છે. $P_3$ ની ટ્રાન્સમિશન ધરી શિરોલંબ સાથે $90^{\circ}$ પર છે. આપાત પ્રકાશ અને ધરી વચ્ચેનો ખૂણો $\theta_3 = 90^{\circ} - 60^{\circ} = 30^{\circ}$ છે.
$I_3 = k \cdot I_2 \cdot \cos^2(30^{\circ}) = 0.9 \cdot 45.5625 \cdot 0.75 \approx 30.75 \, W/m^2$.
અંતિમ તીવ્રતા આશરે $30 \, W/m^2$ છે.
Solution diagram
102
MediumMCQ
બે રેખીય પોલરાઈઝરને એક અક્ષ પર મૂકવામાં આવ્યા છે. પ્રથમ પોલરાઈઝરની ટ્રાન્સમિશન ધરી શિરોલંબથી $30^{\circ}$ ના ખૂણે છે,જ્યારે બીજો પોલરાઈઝર શિરોલંબથી $60^{\circ}$ ના ખૂણે છે,બંને ઘડિયાળના કાંટાની દિશામાં છે. જો $I_{0}=20 \,W/m^{2}$ તીવ્રતા ધરાવતો અધ્રુવીભૂત પ્રકાશનો કિરણપુંજ આ પોલરાઈઝરની જોડી પર આપાત થાય,તો પ્રથમ અને બીજા પોલરાઈઝર દ્વારા પારગમિત થતી તીવ્રતા $I_{1}$ અને $I_{2}$ અનુક્રમે કેટલી હશે?
A
$I_{1}=10.0 \,W/m^{2}$ અને $I_{2}=7.5 \,W/m^{2}$
B
$I_{1}=20 \,W/m^{2}$ અને $I_{2}=15 \,W/m^{2}$
C
$I_{1}=10.0 \,W/m^{2}$ અને $I_{2}=8.6 \,W/m^{2}$
D
$I_{1}=15.0 \,W/m^{2}$ અને $I_{2}=0.0 \,W/m^{2}$

Solution

(A) પ્રથમ પોલરાઈઝર પર આપાત થતો કિરણપુંજ અધ્રુવીભૂત હોવાથી,પ્રથમ પોલરાઈઝરમાંથી પસાર થયા પછી તેની તીવ્રતા અડધી થઈ જાય છે. અહીં મેલસનો નિયમ લાગુ પડતો નથી.
તેથી,પ્રથમ પોલરાઈઝર પછીની તીવ્રતા $I_{1}$:
$I_{1} = \frac{I_{0}}{2} = \frac{20}{2} = 10 \,W/m^{2}$
પ્રથમ પોલરાઈઝરમાંથી બહાર આવતો પ્રકાશ રેખીય રીતે ધ્રુવીભૂત હોવાથી,બીજા પોલરાઈઝર માટે મેલસનો નિયમ લાગુ પડે છે.
બીજા પોલરાઈઝર પછી મળતી તીવ્રતા $I_{2}$ નીચે મુજબ છે:
$I_{2} = I_{1} \cdot \cos^{2} \theta$
જ્યાં $\theta$ એ પ્રથમ અને બીજા પોલરાઈઝરની ટ્રાન્સમિશન ધરી વચ્ચેનો ખૂણો છે.
આપેલ ખૂણાઓ શિરોલંબથી $30^{\circ}$ અને $60^{\circ}$ હોવાથી,તેમની વચ્ચેનો ખૂણો $\theta = 60^{\circ} - 30^{\circ} = 30^{\circ}$ થશે.
તેથી,$I_{2} = 10 \times \cos^{2} 30^{\circ}$
$I_{2} = 10 \times \left(\frac{\sqrt{3}}{2}\right)^{2} = 10 \times \frac{3}{4} = 7.5 \,W/m^{2}$
Solution diagram
103
MediumMCQ
$I_0$ તીવ્રતા ધરાવતો અધ્રુવીભૂત પ્રકાશનો કિરણપુંજ બે રેખીય પોલરાઇઝરમાંથી પસાર થાય છે જે એકબીજા સાથે $30^{\circ}$ નો ખૂણો બનાવે છે. બહાર આવતા કિરણપુંજની તીવ્રતા કેટલી હશે?
A
$\frac{3 I_0}{4}$
B
$\frac{\sqrt{3} I_0}{4}$
C
$\frac{3 I_0}{8}$
D
$\frac{I_0}{8}$

Solution

(C) જ્યારે $I_0$ તીવ્રતા ધરાવતો અધ્રુવીભૂત પ્રકાશ પ્રથમ પોલરાઇઝરમાંથી પસાર થાય છે,ત્યારે પારગમિત પ્રકાશની તીવ્રતા $I_1 = \frac{I_0}{2}$ થાય છે.
હવે,આ ધ્રુવીભૂત પ્રકાશ બીજા પોલરાઇઝરમાંથી પસાર થાય છે,જે પ્રથમ પોલરાઇઝર સાથે $\theta = 30^{\circ}$ ના ખૂણે છે. મેલસના નિયમ મુજબ,બહાર આવતા પ્રકાશની તીવ્રતા $I'$ નીચે મુજબ મળે છે:
$I' = I_1 \cos^2 \theta$
કિંમતો મૂકતા:
$I' = \frac{I_0}{2} \times \cos^2 30^{\circ}$
$I' = \frac{I_0}{2} \times \left( \frac{\sqrt{3}}{2} \right)^2$
$I' = \frac{I_0}{2} \times \frac{3}{4}$
$I' = \frac{3 I_0}{8}$
Solution diagram
104
MediumMCQ
એક સમતલ ધ્રુવીભૂત પ્રકાશ ક્રમિક પોલરાઇઝર્સમાંથી પસાર થાય છે જે એકબીજાની સાપેક્ષમાં $30^{\circ}$ ના ખૂણે ઘડિયાળની દિશામાં ફેરવાયેલા છે. પોલરાઇઝર્સ દ્વારા થતા શોષણને અવગણતા અને આપેલ છે કે પ્રથમ પોલરાઇઝરની ધરી આપાત પ્રકાશના ધ્રુવીભવનના સમતલને સમાંતર છે,તો પાંચમા પોલરાઇઝરના બહાર નીકળતા પ્રકાશની તીવ્રતા કોની સૌથી નજીક છે?
A
આપાત પ્રકાશ જેટલી જ
B
આપાત પ્રકાશના $17.5 \%$
C
આપાત પ્રકાશના $30 \%$
D
શૂન્ય

Solution

(C) ધારો કે આપાત પ્રકાશની તીવ્રતા $I_0$ છે. મેલસના નિયમ મુજબ,પોલરાઇઝરમાંથી પસાર થયા પછી પ્રકાશની તીવ્રતા $I = I_{in} \cos^2 \theta$ છે,જ્યાં $\theta$ એ આપાત પ્રકાશના ધ્રુવીભવનના સમતલ અને પોલરાઇઝરની ધરી વચ્ચેનો ખૂણો છે.
પ્રથમ પોલરાઇઝરની ધરી આપાત પ્રકાશના ધ્રુવીભવનના સમતલને સમાંતર હોવાથી,ખૂણો $\theta_1 = 0^{\circ}$ છે. તેથી,પ્રથમ પોલરાઇઝર પછીની તીવ્રતા $I_1 = I_0 \cos^2(0^{\circ}) = I_0$ છે.
ત્યારબાદના પોલરાઇઝર્સ માટે,દરેક અગાઉના પોલરાઇઝરની સાપેક્ષમાં $30^{\circ}$ ફેરવાયેલ છે. તેથી,પ્રકાશના ધ્રુવીભવનના સમતલ અને પછીના પોલરાઇઝર વચ્ચેનો ખૂણો $30^{\circ}$ છે.
બીજા પોલરાઇઝર પછીની તીવ્રતા: $I_2 = I_1 \cos^2(30^{\circ}) = I_0 (\frac{\sqrt{3}}{2})^2 = \frac{3}{4} I_0$.
ત્રીજા પોલરાઇઝર પછીની તીવ્રતા: $I_3 = I_2 \cos^2(30^{\circ}) = (\frac{3}{4} I_0) \times \frac{3}{4} = (\frac{3}{4})^2 I_0$.
ચોથા પોલરાઇઝર પછીની તીવ્રતા: $I_4 = I_3 \cos^2(30^{\circ}) = (\frac{3}{4})^2 I_0 \times \frac{3}{4} = (\frac{3}{4})^3 I_0$.
પાંચમા પોલરાઇઝર પછીની તીવ્રતા: $I_5 = I_4 \cos^2(30^{\circ}) = (\frac{3}{4})^3 I_0 \times \frac{3}{4} = (\frac{3}{4})^4 I_0$.
ગણતરી કરતા: $I_5 = (0.75)^4 I_0 = 0.3164 I_0 \approx 31.6 \% I_0$.
આપેલા વિકલ્પો સાથે સરખાવતા,તીવ્રતા આપાત પ્રકાશના $30 \%$ ની સૌથી નજીક છે.
105
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કઈ ઘટના પ્રકાશ દ્વારા દર્શાવી શકાય છે,પરંતુ હવામાં રહેલા ધ્વનિ તરંગો દ્વારા નહીં?
A
પરાવર્તન
B
વિવર્તન
C
વક્રીભવન
D
ધ્રુવીભવન

Solution

(D) સાચો જવાબ $D$ છે.
ધ્રુવીભવન એ માત્ર લંબગત તરંગોમાં જોવા મળતી ઘટના છે,જેમાં માધ્યમના કણોના દોલનો (અથવા વિદ્યુતચુંબકીય તરંગોમાં વિદ્યુતક્ષેત્રના સદિશો) તરંગના પ્રસરણની દિશાને લંબ એક ચોક્કસ સમતલમાં મર્યાદિત હોય છે.
પ્રકાશ એ વિદ્યુતચુંબકીય તરંગ છે,જે સ્વભાવે લંબગત છે,અને તેથી તે ધ્રુવીભવનની ઘટના દર્શાવે છે.
હવામાં રહેલા ધ્વનિ તરંગો એ સંગત તરંગો છે,જેનો અર્થ છે કે માધ્યમના કણો તરંગના પ્રસરણની દિશાને સમાંતર દોલન કરે છે. સંગત તરંગોનું ધ્રુવીભવન થઈ શકતું નથી કારણ કે તેમાં દોલનોને એક જ સમતલમાં મર્યાદિત કરવા માટે જરૂરી લંબગત ઘટકોનો અભાવ હોય છે.
પરાવર્તન,વિવર્તન અને વક્રીભવન એ પ્રકાશના તરંગો અને ધ્વનિ તરંગો બંને દ્વારા દર્શાવવામાં આવતા ગુણધર્મો છે.
106
MediumMCQ
પ્રકાશનું એક કિરણ $AO$ આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ કાચના સ્લેબ $(\mu = 1.54)$ પર આપાત થાય છે. પરાવર્તિત કિરણ $OB$ ને પોલેરોઇડમાંથી પસાર કરવામાં આવે છે. પોલેરોઇડમાંથી જોતા,આપણને જણાય છે કે પોલેરોઇડને ફેરવતા: (આપેલ છે $\tan 57^{\circ} = 1.54$)
Question diagram
A
તીવ્રતા ઘટીને શૂન્ય થઈ જાય છે અને શૂન્ય જ રહે છે.
B
તીવ્રતા થોડી ઘટે છે અને ફરીથી વધે છે.
C
તીવ્રતામાં કોઈ ફેરફાર થતો નથી.
D
તીવ્રતા ધીમે ધીમે ઘટીને શૂન્ય થાય છે અને પછી ફરીથી વધે છે.

Solution

(D) આપાતકોણ $i$ એ આપાત કિરણ અને લંબ વચ્ચેનો ખૂણો છે. આકૃતિ પરથી,આપાત કિરણ અને સપાટી વચ્ચેનો ખૂણો $33^{\circ}$ છે. તેથી,આપાતકોણ $i = 90^{\circ} - 33^{\circ} = 57^{\circ}$ થાય.
આપેલ વક્રીભવનાંક $\mu = 1.54$ અને $\tan 57^{\circ} = 1.54$ હોવાથી,આપણી પાસે $\mu = \tan i_p$ છે,જ્યાં $i_p$ એ બ્રુસ્ટરનો ખૂણો છે.
પ્રકાશ બ્રુસ્ટરના ખૂણે આપાત થતો હોવાથી,પરાવર્તિત કિરણ $OB$ સંપૂર્ણપણે સમતલ ધ્રુવીભૂત (plane-polarized) હોય છે.
જ્યારે આ સમતલ ધ્રુવીભૂત પ્રકાશને ફરતા પોલેરોઇડમાંથી પસાર કરવામાં આવે છે,ત્યારે બહાર આવતા પ્રકાશની તીવ્રતા $I$ એ મેલસના નિયમ મુજબ બદલાય છે: $I = I_0 \cos^2 \theta$,જ્યાં $\theta$ એ પોલેરોઇડની ટ્રાન્સમિશન અક્ષ અને પ્રકાશના ધ્રુવીભવનના સમતલ વચ્ચેનો ખૂણો છે.
જેમ જેમ પોલેરોઇડને ફેરવવામાં આવે છે,તેમ તીવ્રતા ધીમે ધીમે ઘટીને શૂન્ય થશે (જ્યારે $\theta = 90^{\circ}$ હોય) અને ત્યારબાદ પોલેરોઇડને સતત ફેરવતા તે ફરીથી વધશે.
107
MediumMCQ
પ્રકાશના ધ્રુવીભવન અંગે સાચો વિકલ્પ પસંદ કરો.
A
જ્યારે સમતલ ધ્રુવીભૂત પ્રકાશ પોલેરોઇડમાંથી પસાર થાય છે,ત્યારે તે તેની પ્રકૃતિને રેખીય ધ્રુવીભૂતમાં બદલે છે.
B
જ્યારે પ્રકાશ બ્રુસ્ટરના ખૂણે આપાત થાય છે,ત્યારે વક્રીભૂત પ્રકાશ રેખીય ધ્રુવીભૂત હોય છે.
C
પૃથ્વીના વાતાવરણમાં $\frac{\pi}{2}$ ના ખૂણે પ્રકીર્ણન દ્વારા ધ્રુવીભૂત પ્રકાશ ઉત્પન્ન કરી શકાય છે.
D
સૂર્યમાંથી આવતો કુદરતી પ્રકાશ ધ્રુવીભૂત હોય છે.

Solution

(C) વિકલ્પ $C$ સાચો છે. જ્યારે સૂર્યપ્રકાશ પૃથ્વીના વાતાવરણમાં પ્રવેશે છે,ત્યારે અણુઓ અને પરમાણુઓ પ્રકાશનું પ્રકીર્ણન કરે છે. આપાત કિરણની સાપેક્ષમાં $\frac{\pi}{2}$ ($90$ ડિગ્રી) ના ખૂણે પ્રકીર્ણન પામતો પ્રકાશ સમતલ ધ્રુવીભૂત હોય છે. વિકલ્પ $A$ ખોટો છે કારણ કે સમતલ ધ્રુવીભૂત પ્રકાશ પોલેરોઇડમાંથી પસાર થયા પછી પણ સમતલ ધ્રુવીભૂત જ રહે છે (તેની તીવ્રતા બદલાઈ શકે છે). વિકલ્પ $B$ ખોટો છે કારણ કે બ્રુસ્ટરના ખૂણે વક્રીભૂત પ્રકાશ આંશિક રીતે ધ્રુવીભૂત હોય છે,સંપૂર્ણપણે રેખીય ધ્રુવીભૂત હોતો નથી. વિકલ્પ $D$ ખોટો છે કારણ કે કુદરતી સૂર્યપ્રકાશ અધ્રુવીભૂત હોય છે.
108
MediumMCQ
આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ,ત્રણ સમાન પોલેરોઇડ $P_1$,$P_2$ અને $P_3$ ને એક પછી એક મૂકવામાં આવ્યા છે. $P_2$ અને $P_3$ ની પાસ અક્ષ $P_1$ ની અક્ષની સાપેક્ષે $60^{\circ}$ અને $90^{\circ}$ ના ખૂણે નમેલી છે. સ્ત્રોત $S$ ની તીવ્રતા $256 \text{ W/m}^2$ છે. બિંદુ $O$ પર પ્રકાશની તીવ્રતા $........... \text{ W/m}^2$ છે.
Question diagram
A
$24$
B
$23$
C
$22$
D
$21$

Solution

(A) ધારો કે સ્ત્રોત $S$ માંથી આવતા અધ્રુવીભૂત પ્રકાશની પ્રારંભિક તીવ્રતા $I_0 = 256 \text{ W/m}^2$ છે.
જ્યારે અધ્રુવીભૂત પ્રકાશ પ્રથમ પોલેરોઇડ $P_1$ માંથી પસાર થાય છે,ત્યારે તીવ્રતા $I_1 = \frac{I_0}{2} = \frac{256}{2} = 128 \text{ W/m}^2$ થાય છે.
મેલસના નિયમ મુજબ,જ્યારે ધ્રુવીભૂત પ્રકાશ બીજા પોલેરોઇડમાંથી પસાર થાય છે જેની પાસ અક્ષ આપાત પ્રકાશની ધ્રુવીભવન દિશા સાથે $\theta$ ખૂણે હોય,ત્યારે પારગમિત તીવ્રતા $I = I_{incident} \cos^2(\theta)$ થાય છે.
$P_2$ માટે,$P_1$ સાથેનો ખૂણો $\theta_1 = 60^{\circ}$ છે. તેથી,$I_2 = I_1 \cos^2(60^{\circ}) = 128 \times (\frac{1}{2})^2 = 128 \times \frac{1}{4} = 32 \text{ W/m}^2$.
$P_3$ માટે,$P_2$ સાથેનો ખૂણો $\theta_2 = 90^{\circ} - 60^{\circ} = 30^{\circ}$ છે. તેથી,$I_3 = I_2 \cos^2(30^{\circ}) = 32 \times (\frac{\sqrt{3}}{2})^2 = 32 \times \frac{3}{4} = 24 \text{ W/m}^2$.
આમ,બિંદુ $O$ પર તીવ્રતા $24 \text{ W/m}^2$ છે.
109
MediumMCQ
બે પોલેરોઇડ $A$ અને $B$ એવી રીતે ગોઠવેલા છે કે જેથી તેમની પાસ-એક્સિસ એકબીજાને લંબ હોય. હવે,અન્ય એક પોલેરોઇડ $C$ ને $A$ અને $B$ ની વચ્ચે એવી રીતે મૂકવામાં આવે છે કે તે તેમની વચ્ચેના ખૂણાને દુભાગે છે. જો અધ્રુવીભૂત પ્રકાશની તીવ્રતા $I_0$ હોય,તો પોલેરોઇડ $B$ માંથી પસાર થયા પછી મળતા પ્રકાશની તીવ્રતા કેટલી હશે?
A
$\frac{I_0}{4}$
B
$\frac{I_0}{2}$
C
$\frac{I_0}{8}$
D
$0$

Solution

(C) જ્યારે $I_0$ તીવ્રતા ધરાવતો અધ્રુવીભૂત પ્રકાશ પ્રથમ પોલેરોઇડ $A$ માંથી પસાર થાય છે,ત્યારે બહાર આવતા પ્રકાશની તીવ્રતા $I_A = \frac{I_0}{2}$ થાય છે.
પોલેરોઇડ $C$ ની પાસ-એક્સિસ એ $A$ ની પાસ-એક્સિસ સાથે $45^{\circ}$ નો ખૂણો બનાવે છે. મેલસના નિયમ મુજબ,$C$ માંથી પસાર થયા પછી પ્રકાશની તીવ્રતા $I_C = I_A \cos^2(45^{\circ}) = \frac{I_0}{2} \times (\frac{1}{\sqrt{2}})^2 = \frac{I_0}{4}$ થાય છે.
પોલેરોઇડ $B$ ની પાસ-એક્સિસ $A$ ને લંબ છે,તેથી તે $C$ ની પાસ-એક્સિસ સાથે $45^{\circ}$ નો ખૂણો બનાવે છે. આમ,$B$ માંથી પસાર થયા પછી પ્રકાશની તીવ્રતા $I_B = I_C \cos^2(45^{\circ}) = \frac{I_0}{4} \times (\frac{1}{\sqrt{2}})^2 = \frac{I_0}{8}$ મળે છે.
110
MediumMCQ
$n$ પોલરાઇઝિંગ શીટ્સ એવી રીતે ગોઠવવામાં આવી છે કે દરેક તેની આગળની શીટ સાથે $45^{\circ}$ નો ખૂણો બનાવે છે. $I$ તીવ્રતાનો અધ્રુવીભૂત પ્રકાશ આ ગોઠવણ પર આપાત થાય છે. આઉટપુટ તીવ્રતા $\frac{I}{64}$ મળે છે. $n$ નું મૂલ્ય કેટલું હશે?
A
$3$
B
$6$
C
$5$
D
$4$

Solution

(B) જ્યારે $I$ તીવ્રતાનો અધ્રુવીભૂત પ્રકાશ પ્રથમ પોલરાઇઝિંગ શીટમાંથી પસાર થાય છે,ત્યારે તીવ્રતા $I_1 = \frac{I}{2}$ થાય છે.
ત્યારબાદની શીટ્સ માટે,આપણે મેલસના નિયમનો ઉપયોગ કરીએ છીએ: $I_{k} = I_{k-1} \cos^2(\theta)$,જ્યાં $\theta = 45^{\circ}$.
કારણ કે $\cos^2(45^{\circ}) = (\frac{1}{\sqrt{2}})^2 = \frac{1}{2}$,દરેક શીટ પછી તીવ્રતા અડધી થાય છે.
પ્રથમ શીટ પછી,તીવ્રતા $I_1 = \frac{I}{2}$ છે.
બીજી શીટ પછી,$I_2 = I_1 \cos^2(45^{\circ}) = \frac{I}{2} \cdot \frac{1}{2} = \frac{I}{2^2}$.
$n$-મી શીટ પછી,તીવ્રતા $I_n = \frac{I}{2} \cdot (\frac{1}{2})^{n-1} = \frac{I}{2^n}$ થાય છે.
આપેલ છે કે $I_n = \frac{I}{64}$,તેથી $\frac{I}{2^n} = \frac{I}{64}$.
$2^n = 64 = 2^6$.
તેથી,$n = 6$.
111
EasyMCQ
પોલરાઇઝરમાંથી પસાર થયા પછી,$I$ તીવ્રતાનો રેખીય રીતે ધ્રુવીભૂત પ્રકાશ એક એનાલાઇઝર પર આપાત થાય છે જે પોલરાઇઝર સાથે $30^{\circ}$ નો ખૂણો બનાવે છે. એનાલાઇઝરમાંથી બહાર આવતા પ્રકાશની તીવ્રતા કેટલી હશે?
A
$\frac{I}{2}$
B
$\frac{I}{3}$
C
$\frac{3I}{4}$
D
$\frac{2I}{3}$

Solution

(C) મેલસના નિયમ મુજબ,એનાલાઇઝરમાંથી પસાર થતા પ્રકાશની તીવ્રતા $I_2 = I_1 \cos^2 \theta$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
અહીં,$I_1 = I$ એ આપાત રેખીય ધ્રુવીભૂત પ્રકાશની તીવ્રતા છે.
પોલરાઇઝર અને એનાલાઇઝરની ટ્રાન્સમિશન અક્ષો વચ્ચેનો ખૂણો $\theta = 30^{\circ}$ છે.
આ કિંમતોને સૂત્રમાં મૂકતા:
$I_2 = I \cos^2(30^{\circ})$
કારણ કે $\cos(30^{\circ}) = \frac{\sqrt{3}}{2}$,તેથી:
$I_2 = I \left( \frac{\sqrt{3}}{2} \right)^2 = I \left( \frac{3}{4} \right) = \frac{3I}{4}$.
112
MediumMCQ
$32 \, W m^{-2}$ તીવ્રતા ધરાવતો અધ્રુવીભૂત પ્રકાશ ત્રણ પોલેરોઇડના સંયોજનમાંથી પસાર થાય છે,જેથી છેલ્લા પોલેરોઇડની પાસ અક્ષ પ્રથમ પોલેરોઇડની પાસ અક્ષને લંબ છે. જો બહાર આવતા પ્રકાશની તીવ્રતા $3 \, W m^{-2}$ હોય,તો પ્રથમ બે પોલેરોઇડની પાસ અક્ષ વચ્ચેનો ખૂણો $............ \, ^{\circ}$ છે.
A
$20$
B
$40$
C
$90$
D
$30$

Solution

(D) ધારો કે અધ્રુવીભૂત પ્રકાશની તીવ્રતા $I_0 = 32 \, W m^{-2}$ છે.
પ્રથમ પોલેરોઇડમાંથી પસાર થયા પછી,તીવ્રતા $I_1 = \frac{I_0}{2} = 16 \, W m^{-2}$ થાય છે.
ધારો કે પ્રથમ અને બીજા પોલેરોઇડની પાસ અક્ષ વચ્ચેનો ખૂણો $\theta$ છે.
બીજા પોલેરોઇડ પછીની તીવ્રતા $I_2 = I_1 \cos^2 \theta = \frac{I_0}{2} \cos^2 \theta$ છે.
બીજા અને ત્રીજા પોલેરોઇડ વચ્ચેનો ખૂણો $(90^{\circ} - \theta)$ છે કારણ કે પ્રથમ અને ત્રીજા પોલેરોઇડ એકબીજાને લંબ છે.
ત્રીજા પોલેરોઇડ પછીની તીવ્રતા $I_3 = I_2 \cos^2(90^{\circ} - \theta) = I_2 \sin^2 \theta$ છે.
$I_2$ ની કિંમત મૂકતા,આપણને $I_3 = \frac{I_0}{2} \cos^2 \theta \sin^2 \theta = \frac{I_0}{8} (2 \sin \theta \cos \theta)^2 = \frac{I_0}{8} \sin^2(2 \theta)$ મળે છે.
આપેલ છે કે $I_3 = 3 \, W m^{-2}$ અને $I_0 = 32 \, W m^{-2}$,તેથી $3 = \frac{32}{8} \sin^2(2 \theta) = 4 \sin^2(2 \theta)$.
$\sin^2(2 \theta) = \frac{3}{4} \implies \sin(2 \theta) = \frac{\sqrt{3}}{2}$.
આમ,$2 \theta = 60^{\circ}$ અથવા $120^{\circ}$,જે $\theta = 30^{\circ}$ અથવા $60^{\circ}$ આપે છે.
Solution diagram
113
DifficultMCQ
જ્યારે એક પોલેરોઇડ શીટને બે ક્રોસ્ડ પોલેરોઇડ્સની વચ્ચે ફેરવવામાં આવે છે,ત્યારે પ્રસારિત પ્રકાશની તીવ્રતા કેટલા પરિભ્રમણ માટે મહત્તમ હશે ($^{\circ}$ માં)?
A
$60$
B
$30$
C
$90$
D
$45$

Solution

(D) ધારો કે $I_0$ એ પ્રથમ પોલેરોઇડ પર આપાત થતા અધ્રુવીભૂત પ્રકાશની તીવ્રતા છે.
$I_1 = I_0 / 2$ એ પ્રથમ પોલેરોઇડમાંથી પ્રસારિત પ્રકાશની તીવ્રતા છે.
ધારો કે $\theta$ એ પ્રથમ અને બીજા પોલેરોઇડ વચ્ચેનો ખૂણો છે,અને $\phi$ એ બીજા અને ત્રીજા પોલેરોઇડ વચ્ચેનો ખૂણો છે.
પ્રથમ અને ત્રીજા પોલેરોઇડ ક્રોસ્ડ હોવાથી,$\theta + \phi = 90^{\circ}$,તેથી $\phi = 90^{\circ} - \theta$.
બીજા પોલેરોઇડમાંથી પ્રસારિત તીવ્રતા $I_2 = I_1 \cos^2 \theta$ છે.
ત્રીજા પોલેરોઇડમાંથી પ્રસારિત તીવ્રતા $I_3 = I_2 \cos^2 \phi = I_1 \cos^2 \theta \cos^2 (90^{\circ} - \theta) = I_1 \cos^2 \theta \sin^2 \theta$ છે.
$\sin 2\theta = 2 \sin \theta \cos \theta$ નિત્યસમનો ઉપયોગ કરતા,આપણને $I_3 = I_1 (\sin 2\theta / 2)^2 = (I_0 / 2) \cdot (\sin^2 2\theta / 4) = (I_0 / 8) \sin^2 2\theta$ મળે છે.
$I_3$ ત્યારે મહત્તમ હોય જ્યારે $\sin^2 2\theta = 1$ થાય,જેનો અર્થ છે કે $2\theta = 90^{\circ}$,તેથી $\theta = 45^{\circ}$.
114
DifficultMCQ
$I_0$ તીવ્રતા ધરાવતા અધ્રુવીભૂત પ્રકાશના કિરણને પોલેરોઇડ $A$ માંથી અને ત્યારબાદ બીજા પોલેરોઇડ $B$ માંથી પસાર કરવામાં આવે છે,જે એવી રીતે ગોઠવાયેલ છે કે તેનું મુખ્ય સમતલ $A$ ના મુખ્ય સમતલ સાથે $45^{\circ}$ નો ખૂણો બનાવે છે. બહાર આવતા પ્રકાશની તીવ્રતા કેટલી હશે?
A
$I_0 / 4$
B
$I_0$
C
$I_0 / 2$
D
$I_0 / 8$

Solution

(A) $1$. જ્યારે $I_0$ તીવ્રતા ધરાવતો અધ્રુવીભૂત પ્રકાશ પ્રથમ પોલેરોઇડ $A$ માંથી પસાર થાય છે,ત્યારે બહાર આવતા પ્રકાશની તીવ્રતા $I_1 = I_0 / 2$ થાય છે.
$2$. માલસના નિયમ મુજબ,જ્યારે આ ધ્રુવીભૂત પ્રકાશ બીજા પોલેરોઇડ $B$ માંથી પસાર થાય છે,જેની ધ્રુવીભવન અક્ષ પ્રથમ પોલેરોઇડ સાથે $\theta = 45^{\circ}$ ના ખૂણે છે,ત્યારે અંતિમ તીવ્રતા $I_2 = I_1 \cos^2 \theta$ દ્વારા મળે છે.
$3$. કિંમતો મૂકતા: $I_2 = (I_0 / 2) \cos^2(45^{\circ})$.
$4$. કારણ કે $\cos(45^{\circ}) = 1 / \sqrt{2}$,તેથી $\cos^2(45^{\circ}) = 1/2$.
$5$. તેથી,$I_2 = (I_0 / 2) \times (1 / 2) = I_0 / 4$.
115
AdvancedMCQ
એક બિંદુવત ઉદગમ $S$ બધી દિશાઓમાં સમાન રીતે અધ્રુવીભૂત પ્રકાશનું ઉત્સર્જન કરે છે. બે બિંદુઓ $A$ અને $B$ પર,પ્રકાશની તીવ્રતાનો ગુણોત્તર $r = I_A / I_B$ એ $2$ છે. જો બિંદુ $B$ ની બરાબર પહેલાં $45^{\circ}$ ના ખૂણે તેમની પાસ-એક્સિસ ધરાવતા બે પોલેરોઇડ્સની જોડી મૂકવામાં આવે,તો $r$ નું નવું મૂલ્ય કેટલું થશે?
A
$4$
B
$6$
C
$7$
D
$8$

Solution

(D) અધ્રુવીભૂત પ્રકાશ જ્યારે એક પોલેરાઇઝરમાંથી પસાર થાય ત્યારે તેની તીવ્રતા અડધી થઈ જાય છે: $I_{P} = I_B / 2$.
મેલસના નિયમ મુજબ,જ્યારે આ પ્રકાશ બીજા પોલેરાઇઝરમાંથી પસાર થાય છે જેની પાસ-એક્સિસ વચ્ચેનો ખૂણો $\theta = 45^{\circ}$ છે,ત્યારે તીવ્રતા $I_B' = I_P \cos^2(45^{\circ})$ થાય છે.
કિંમતો મૂકતા: $I_B' = (I_B / 2) \times (1 / \sqrt{2})^2 = (I_B / 2) \times (1 / 2) = I_B / 4$.
નવો ગુણોત્તર $r'$ એ $r' = I_A / I_B' = I_A / (I_B / 4) = 4 \times (I_A / I_B)$ દ્વારા મળે છે.
આપેલ છે કે $I_A / I_B = 2$,તેથી $r' = 4 \times 2 = 8$.
116
DifficultMCQ
યંગના ડબલ સ્લિટ પ્રયોગમાં,આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ ત્રણ પોલરાઈઝર રાખવામાં આવ્યા છે. $P_1$ અને $P_2$ ની ટ્રાન્સમિશન અક્ષો એકબીજાને લંબ છે. પોલરાઈઝર $P_3$ બંને સ્લિટને આવરી લે છે અને તેની ટ્રાન્સમિશન અક્ષ $P_1$ અને $P_2$ ની અક્ષો સાથે $45^{\circ}$ ના ખૂણે છે. $\lambda$ તરંગલંબાઇ અને $I_0$ તીવ્રતા ધરાવતો અધ્રુવીભૂત પ્રકાશ $P_1$ અને $P_2$ પર આપાત થાય છે. $P_3$ પછીના એવા બિંદુએ તીવ્રતા શોધો જ્યાં $s_1$ અને $s_2$ માંથી આવતા પ્રકાશના તરંગો વચ્ચેનો પથ તફાવત $\frac{\lambda}{3}$ હોય.
Question diagram
A
$\frac{I_0}{2}$
B
$\frac{I_0}{4}$
C
$I_0$
D
$\frac{I_0}{3}$

Solution

(B) જ્યારે $I_0$ તીવ્રતાનો અધ્રુવીભૂત પ્રકાશ પોલરાઈઝરમાંથી પસાર થાય છે,ત્યારે બહાર આવતા પ્રકાશની તીવ્રતા $\frac{I_0}{2}$ થાય છે.
તેથી,$P_1$ અને $P_2$ માંથી બહાર આવતા પ્રકાશની તીવ્રતા $I_1 = I_2 = \frac{I_0}{2}$ છે.
જ્યારે આ પ્રકાશ $P_3$ માંથી પસાર થાય છે (જેની અક્ષ $P_1$ અને $P_2$ બંને સાથે $45^{\circ}$ ના ખૂણે છે),ત્યારે દરેક તરંગની તીવ્રતા $I' = I_1 \cos^2(45^{\circ}) = \frac{I_0}{2} \times \frac{1}{2} = \frac{I_0}{4}$ થાય છે.
જે બિંદુએ પથ તફાવત $\Delta x = \frac{\lambda}{3}$ છે,ત્યાં કળા તફાવત $\Delta \phi = \frac{2\pi}{\lambda} \Delta x = \frac{2\pi}{\lambda} \times \frac{\lambda}{3} = \frac{2\pi}{3}$ થાય છે.
પરિણામી તીવ્રતા $I_{res}$ નું સૂત્ર $I_{res} = I' + I' + 2\sqrt{I' I'} \cos(\Delta \phi) = 2I' + 2I' \cos(\frac{2\pi}{3})$ છે.
$I' = \frac{I_0}{4}$ અને $\cos(\frac{2\pi}{3}) = -\frac{1}{2}$ મૂકતા:
$I_{res} = 2(\frac{I_0}{4}) + 2(\frac{I_0}{4})(-\frac{1}{2}) = \frac{I_0}{2} - \frac{I_0}{4} = \frac{I_0}{4}$.
Solution diagram
117
MediumMCQ
બે પોલેરાઈઝર $P_1$ અને $P_2$ એવી રીતે મૂકવામાં આવ્યા છે કે જેથી તેમાંથી પસાર થતા પ્રકાશની તીવ્રતા શૂન્ય થાય. $P_1$ અને $P_2$ ની વચ્ચે ત્રીજું પોલેરાઈઝર $P_3$ મૂકવામાં આવે છે. જો ત્રણેય પોલેરાઈઝરમાંથી પસાર થતા પ્રકાશની તીવ્રતા મહત્તમ હોય,તો $P_2$ અને $P_3$ વચ્ચેનો ખૂણો કેટલો હશે?
A
$\frac{\pi}{4}$
B
$\frac{\pi}{6}$
C
$\frac{\pi}{8}$
D
$\frac{\pi}{3}$

Solution

(A) ધારો કે $P_1$ પર આપાત થતા પ્રકાશની તીવ્રતા $I_0$ છે. $P_1$ અને $P_2$ પરસ્પર લંબ હોવાથી તેમની વચ્ચેનો ખૂણો $90^{\circ}$ અથવા $\frac{\pi}{2}$ છે.
ધારો કે $P_1$ અને $P_3$ વચ્ચેનો ખૂણો $\theta$ છે. તેથી $P_3$ અને $P_2$ વચ્ચેનો ખૂણો $(\frac{\pi}{2} - \theta)$ થશે.
મેલસના નિયમ મુજબ,$P_3$ માંથી પસાર થયા પછી તીવ્રતા $I_1 = I_0 \cos^2 \theta$ મળે.
$P_2$ માંથી પસાર થયા પછીની તીવ્રતા $I_{\text{net}} = I_1 \cos^2(\frac{\pi}{2} - \theta) = I_0 \cos^2 \theta \sin^2 \theta$ થાય.
$I_{\text{net}} = I_0 (\sin \theta \cos \theta)^2 = I_0 (\frac{\sin 2\theta}{2})^2 = \frac{I_0}{4} \sin^2(2\theta)$.
મહત્તમ તીવ્રતા માટે,$\sin^2(2\theta) = 1$ હોવું જોઈએ,તેથી $2\theta = 90^{\circ}$ અથવા $\theta = 45^{\circ}$ અથવા $\frac{\pi}{4}$.
આમ,$P_3$ અને $P_2$ વચ્ચેનો ખૂણો $\frac{\pi}{2} - \theta = \frac{\pi}{2} - \frac{\pi}{4} = \frac{\pi}{4}$ થાય.
Solution diagram
118
DifficultMCQ
જ્યારે એક પોલેરોઇડ શીટને બે ક્રોસ કરેલા પોલેરોઇડ્સની વચ્ચે એક પોલેરોઇડની પોલરાઇઝેશન ધરીથી $22.5^{\circ}$ ના ખૂણે મૂકવામાં આવે ત્યારે પ્રસારિત પ્રકાશની તીવ્રતા કેટલી હશે? (જ્યાં $I_0$ એ પ્રથમ પોલેરોઇડમાંથી પસાર થયા પછી ધ્રુવીભૂત પ્રકાશની તીવ્રતા છે):
A
$\frac{I_0}{2}$
B
$\frac{I_0}{4}$
C
$\frac{I_0}{8}$
D
$\frac{I_0}{16}$

Solution

(C) ધારો કે પ્રથમ પોલેરોઇડમાંથી પસાર થયા પછી પ્રકાશની તીવ્રતા $I_0$ છે.
જ્યારે બીજો પોલેરોઇડ પ્રથમ પોલેરોઇડ સાથે $\theta = 22.5^{\circ}$ ના ખૂણે મૂકવામાં આવે છે,ત્યારે તેમાંથી પ્રસારિત પ્રકાશની તીવ્રતા માલસના નિયમ દ્વારા આપવામાં આવે છે: $I_1 = I_0 \cos^2 \theta$.
ત્રીજો પોલેરોઇડ બીજા પોલેરોઇડની સાપેક્ષમાં $(90^{\circ} - \theta)$ ના ખૂણે મૂકવામાં આવે છે.
ત્રીજા પોલેરોઇડમાંથી પ્રસારિત પ્રકાશની તીવ્રતા $I_2 = I_1 \cos^2(90^{\circ} - \theta) = I_0 \cos^2 \theta \sin^2 \theta$ થશે.
નિત્યસમ $\sin(2\theta) = 2 \sin \theta \cos \theta$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને $\sin^2(2\theta) = 4 \sin^2 \theta \cos^2 \theta$ મળે છે,તેથી $\sin^2 \theta \cos^2 \theta = \frac{\sin^2(2\theta)}{4}$.
આ કિંમતને $I_2$ ના સમીકરણમાં મૂકતા: $I_2 = I_0 \frac{\sin^2(2\theta)}{4}$.
અહીં $\theta = 22.5^{\circ}$ આપેલ છે,તેથી $2\theta = 45^{\circ}$.
$I_2 = \frac{I_0}{4} \sin^2(45^{\circ}) = \frac{I_0}{4} \times (\frac{1}{\sqrt{2}})^2 = \frac{I_0}{4} \times \frac{1}{2} = \frac{I_0}{8}$.
Solution diagram
119
EasyMCQ
બે પોલેરોઇડની ધ્રુવીભવન દિશાઓ સમાંતર છે જેથી પારગમિત પ્રકાશની તીવ્રતા મહત્તમ છે. કોઈપણ એક પોલેરોઇડને કેટલા ખૂણે ફેરવવો જોઈએ જેથી પારગમિત પ્રકાશની તીવ્રતા અગાઉની તીવ્રતા કરતા અડધી થઈ જાય? તે ખૂણો $.....^\circ$ છે.
A
$180$
B
$120$
C
$90$
D
$45$

Solution

(D) મેલસના નિયમ મુજબ,પોલેરોઇડમાંથી પારગમિત પ્રકાશની તીવ્રતા $I = I_0 \cos^2(\phi)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $I_0$ એ મહત્તમ તીવ્રતા છે અને $\phi$ એ બે પોલેરોઇડની ધ્રુવીભવન દિશાઓ વચ્ચેનો ખૂણો છે.
શરૂઆતમાં,ધ્રુવીભવન દિશાઓ સમાંતર છે,તેથી $\phi = 0^\circ$ અને $I = I_0$.
આપણે નવી તીવ્રતા $I'$ ને પ્રારંભિક તીવ્રતા કરતા અડધી કરવા માંગીએ છીએ,તેથી $I' = \frac{I_0}{2}$.
આ કિંમત મેલસના નિયમમાં મૂકતા: $\frac{I_0}{2} = I_0 \cos^2(\phi)$.
આ સમીકરણનું સાદું રૂપ આપતા $\cos^2(\phi) = \frac{1}{2}$ મળે છે,જેનો અર્થ છે કે $\cos(\phi) = \frac{1}{\sqrt{2}}$.
તેથી,$\phi = 45^\circ$.
120
MediumMCQ
કુદરતી પ્રકાશનો એક કિરણપુંજ $5$ પોલેરોઇડ્સની સિસ્ટમ પર પડે છે,જેમને ક્રમશઃ એવી રીતે ગોઠવવામાં આવ્યા છે કે દરેક પોલેરોઇડની પાસ ધરી તેના અગાઉના પોલેરોઇડની સાપેક્ષમાં $60^{\circ}$ ના ખૂણે ફેરવાયેલી છે. સિસ્ટમમાંથી પસાર થતા આપાત પ્રકાશની તીવ્રતાનો અંશ કેટલો છે?
A
$\frac{1}{64}$
B
$\frac{1}{32}$
C
$\frac{1}{256}$
D
$\frac{1}{512}$

Solution

(D) જ્યારે $I_0$ તીવ્રતાનો કુદરતી પ્રકાશ પ્રથમ પોલેરોઇડમાંથી પસાર થાય છે,ત્યારે પ્રસારિત તીવ્રતા $I_1 = \frac{I_0}{2}$ થાય છે.
ત્યારબાદના પોલેરોઇડ્સ માટે,મેલસનો નિયમ $I_n = I_{n-1} \cos^2 \theta$ મુજબ છે,જ્યાં $\theta = 60^{\circ}$ છે.
કારણ કે $\cos 60^{\circ} = \frac{1}{2}$,તેથી $\cos^2 60^{\circ} = \frac{1}{4}$ થાય.
$P_2$ માટે: $I_2 = I_1 \cos^2 60^{\circ} = \frac{I_0}{2} \times \frac{1}{4} = \frac{I_0}{8}$.
$P_3$ માટે: $I_3 = I_2 \cos^2 60^{\circ} = \frac{I_0}{8} \times \frac{1}{4} = \frac{I_0}{32}$.
$P_4$ માટે: $I_4 = I_3 \cos^2 60^{\circ} = \frac{I_0}{32} \times \frac{1}{4} = \frac{I_0}{128}$.
$P_5$ માટે: $I_5 = I_4 \cos^2 60^{\circ} = \frac{I_0}{128} \times \frac{1}{4} = \frac{I_0}{512}$.
આપાત તીવ્રતાનો અંશ $\frac{I_5}{I_0} = \frac{1}{512}$ છે.
121
EasyMCQ
બે પોલરાઈઝર એવી રીતે ગોઠવાયેલા છે કે તેમના મુખ્ય સમતલો એકબીજા સાથે $60^{\circ}$ નો ખૂણો બનાવે છે. સિસ્ટમમાંથી પસાર થતા આપાત અધ્રુવીભૂત પ્રકાશની ટકાવારી કેટલી છે ($\%$ માં)?
A
$50$
B
$100$
C
$12.5$
D
$37.5$

Solution

(C) ધારો કે આપાત અધ્રુવીભૂત પ્રકાશની તીવ્રતા $I_0$ છે.
જ્યારે અધ્રુવીભૂત પ્રકાશ પ્રથમ પોલરાઈઝરમાંથી પસાર થાય છે,ત્યારે બહાર આવતા ધ્રુવીભૂત પ્રકાશની તીવ્રતા $I_1 = \frac{I_0}{2}$ થાય છે.
મેલસના નિયમ મુજબ,જ્યારે આ ધ્રુવીભૂત પ્રકાશ બીજા પોલરાઈઝરમાંથી પસાર થાય છે જેનું મુખ્ય સમતલ પ્રથમ સાથે $\theta = 60^{\circ}$ ના ખૂણે છે,ત્યારે બહાર આવતી તીવ્રતા $I_2 = I_1 \cos^2 \theta$ દ્વારા મળે છે.
કિંમતો મૂકતા: $I_2 = \left(\frac{I_0}{2}\right) \cos^2 60^{\circ} = \left(\frac{I_0}{2}\right) \left(\frac{1}{2}\right)^2 = \frac{I_0}{2} \times \frac{1}{4} = \frac{I_0}{8}$.
સિસ્ટમમાંથી પસાર થતા આપાત પ્રકાશની ટકાવારી $\frac{I_2}{I_0} \times 100 = \frac{I_0/8}{I_0} \times 100 = \frac{100}{8} = 12.5 \%$ છે.
Solution diagram
122
EasyMCQ
ટુરમેલિન સ્ફટિક:
A
સામાન્ય પ્રકાશનું શોષણ કરે છે અને અસામાન્ય પ્રકાશનું પ્રસારણ કરે છે.
B
અસામાન્ય પ્રકાશનું શોષણ કરે છે અને સામાન્ય પ્રકાશનું પ્રસારણ કરે છે.
C
સામાન્ય અને અસામાન્ય બંને પ્રકારના પ્રકાશનું શોષણ કરે છે.
D
સામાન્ય અને અસામાન્ય બંને પ્રકારના પ્રકાશનું પ્રસારણ કરે છે.

Solution

(A) ટુરમેલિન સ્ફટિક એ ડાયક્રોઇક (dichroic) પદાર્થ છે. જ્યારે અધ્રુવીભૂત પ્રકાશ તેમાંથી પસાર થાય છે,ત્યારે સ્ફટિક પસંદગીયુક્ત રીતે સામાન્ય કિરણ (ઓપ્ટિક એક્સિસને લંબ રૂપે કંપન કરતો પ્રકાશનો ઘટક) નું શોષણ કરે છે અને અસામાન્ય કિરણ (ઓપ્ટિક એક્સિસને સમાંતર કંપન કરતો પ્રકાશનો ઘટક) નું પ્રસારણ કરે છે. તેથી,સ્ફટિકમાંથી બહાર આવતો પ્રકાશ સમતલ-ધ્રુવીભૂત હોય છે.
123
MediumMCQ
ત્રણ સમાન પોલેરોઇડ્સ $P_1, P_2$ અને $P_3$ ને એક પછી એક મૂકવામાં આવ્યા છે. $P_2$ અને $P_3$ ની પાસ એક્સિસ $P_1$ ની એક્સિસ સાથે અનુક્રમે $60^{\circ}$ અને $90^{\circ}$ ના ખૂણે નમેલી છે. સ્ત્રોતની તીવ્રતા $I_0 = 256 \ W/m^2$ છે. બિંદુ $O$ પર પ્રકાશની તીવ્રતા શોધો.
Question diagram
A
$24$
B
$20$
C
$16$
D
$8$

Solution

(A) ધારો કે બિન-ધ્રુવીભૂત પ્રકાશની પ્રારંભિક તીવ્રતા $I_0 = 256 \ W/m^2$ છે.
જ્યારે બિન-ધ્રુવીભૂત પ્રકાશ પ્રથમ પોલેરોઇડ $P_1$ માંથી પસાર થાય છે,ત્યારે પ્રસારિત પ્રકાશની તીવ્રતા $I_1 = I_0 / 2 = 256 / 2 = 128 \ W/m^2$ થાય છે.
$P_2$ ની પાસ એક્સિસ $P_1$ ની સાપેક્ષે $\theta_1 = 60^{\circ}$ ના ખૂણે છે. મેલસના નિયમ મુજબ,$P_2$ પછીની તીવ્રતા $I_2 = I_1 \cos^2(\theta_1) = 128 \times \cos^2(60^{\circ}) = 128 \times (0.5)^2 = 128 \times 0.25 = 32 \ W/m^2$ છે.
$P_3$ ની પાસ એક્સિસ $P_1$ ની સાપેક્ષે $90^{\circ}$ ના ખૂણે છે. $P_2$ અને $P_3$ ની પાસ એક્સિસ વચ્ચેનો ખૂણો $\theta_2 = 90^{\circ} - 60^{\circ} = 30^{\circ}$ છે.
$P_3$ માટે ફરીથી મેલસનો નિયમ લાગુ પાડતા,બિંદુ $O$ પર અંતિમ તીવ્રતા $I_3 = I_2 \cos^2(\theta_2) = 32 \times \cos^2(30^{\circ}) = 32 \times (\sqrt{3}/2)^2 = 32 \times (3/4) = 24 \ W/m^2$ મળે છે.
124
MediumMCQ
ચાર પોલેરોઇડ એવી રીતે મૂકવામાં આવ્યા છે કે દરેકની ઓપ્ટિક એક્સિસ તેની અગાઉના પોલેરોઇડની ઓપ્ટિક એક્સિસ સાથે $30^{\circ}$ ના ખૂણે નમેલી છે. જો $I_0$ તીવ્રતાનો અધ્રુવીભૂત પ્રકાશ પ્રથમ પોલેરોઇડ પર પડે,તો ચોથા પોલેરોઇડમાંથી બહાર આવતા પ્રકાશની તીવ્રતા કેટલી હશે? $[\cos 30^{\circ} = \sqrt{3} / 2]$
A
$\frac{9 I_0}{32}$
B
$\frac{27 I_0}{128}$
C
$\frac{35 I_0}{128}$
D
$\frac{27 I_0}{32}$

Solution

(B) જ્યારે $I_0$ તીવ્રતાનો અધ્રુવીભૂત પ્રકાશ પ્રથમ પોલેરોઇડમાંથી પસાર થાય છે,ત્યારે બહાર આવતા પ્રકાશની તીવ્રતા $I_1 = I_0 / 2$ થાય છે.
ત્યારબાદના પોલેરોઇડ માટે,આપણે મેલસના નિયમનો ઉપયોગ કરીએ છીએ: $I_n = I_{n-1} \cos^2 \theta$,જ્યાં $\theta = 30^{\circ}$ છે.
બીજા પોલેરોઇડ પછીની તીવ્રતા: $I_2 = I_1 \cos^2 30^{\circ} = (I_0 / 2) \times (\sqrt{3} / 2)^2 = (I_0 / 2) \times (3 / 4) = 3 I_0 / 8$.
ત્રીજા પોલેરોઇડ પછીની તીવ્રતા: $I_3 = I_2 \cos^2 30^{\circ} = (3 I_0 / 8) \times (3 / 4) = 9 I_0 / 32$.
ચોથા પોલેરોઇડ પછીની તીવ્રતા: $I_4 = I_3 \cos^2 30^{\circ} = (9 I_0 / 32) \times (3 / 4) = 27 I_0 / 128$.
આમ,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.
125
MediumMCQ
ત્રણ પોલરાઇઝિંગ શીટ્સને એક અક્ષ પર મૂકવામાં આવી છે. પોલરોઇડ $2$ અને $3$ ની પાસ અક્ષો પોલરોઇડ $1$ ની પાસ અક્ષ સાથે અનુક્રમે $30^{\circ}$ અને $90^{\circ}$ નો ખૂણો બનાવે છે. જો શીટ $1$ માં પ્રવેશતા અધ્રુવીભૂત પ્રકાશની તીવ્રતા $I_0$ હોય,તો શીટ $3$ માંથી બહાર આવતા પ્રકાશની તીવ્રતા કેટલી હશે? $(\cos 30^{\circ}=\sqrt{3} / 2, \cos 90^{\circ}=0, \cos 60^{\circ}=1 / 2)$
Question diagram
A
શૂન્ય
B
$\frac{3 I_0}{32}$
C
$\frac{3 I_0}{8}$
D
$\frac{3 I_0}{16}$

Solution

(B) જ્યારે $I_0$ તીવ્રતાનો અધ્રુવીભૂત પ્રકાશ પ્રથમ પોલરોઇડમાંથી પસાર થાય છે,ત્યારે બહાર આવતા પ્રકાશની તીવ્રતા $I_1 = \frac{I_0}{2}$ થાય છે.
મેલસના નિયમ મુજબ,પોલરોઇડમાંથી બહાર આવતા પ્રકાશની તીવ્રતા $I = I_{incident} \cos^2 \theta$ છે,જ્યાં $\theta$ એ પોલરોઇડની પાસ અક્ષ અને આપાત પ્રકાશના ધ્રુવીભવનના સમતલ વચ્ચેનો ખૂણો છે.
બીજા પોલરોઇડ માટે,તેની પાસ અક્ષ અને પ્રથમ પોલરોઇડની પાસ અક્ષ વચ્ચેનો ખૂણો $\theta_1 = 30^{\circ}$ છે. તેથી,બીજા પોલરોઇડમાંથી બહાર આવતા પ્રકાશની તીવ્રતા $I_2 = I_1 \cos^2 30^{\circ} = \left(\frac{I_0}{2}\right) \left(\frac{\sqrt{3}}{2}\right)^2 = \left(\frac{I_0}{2}\right) \left(\frac{3}{4}\right) = \frac{3 I_0}{8}$ થાય છે.
ત્રીજા પોલરોઇડ માટે,તેની પાસ અક્ષ અને બીજા પોલરોઇડની પાસ અક્ષ વચ્ચેનો ખૂણો $\theta_2 = 90^{\circ} - 30^{\circ} = 60^{\circ}$ છે. તેથી,ત્રીજા પોલરોઇડમાંથી બહાર આવતા પ્રકાશની તીવ્રતા $I_3 = I_2 \cos^2 60^{\circ} = \left(\frac{3 I_0}{8}\right) \left(\frac{1}{2}\right)^2 = \left(\frac{3 I_0}{8}\right) \left(\frac{1}{4}\right) = \frac{3 I_0}{32}$ થાય છે.
126
MediumMCQ
$I_0$ તીવ્રતા ધરાવતા અધ્રુવીભૂત પ્રકાશના કિરણના માર્ગમાં બે પોલેરોઇડ એવી રીતે મૂકવામાં આવ્યા છે કે બીજા પોલેરોઇડમાંથી કોઈ પ્રકાશ બહાર આવતો નથી. જો આ બે પોલેરોઇડની વચ્ચે એક ત્રીજો પોલેરોઇડ મૂકવામાં આવે,જેની ધ્રુવીભવન ધરી પ્રથમ પોલેરોઇડની ધ્રુવીભવન ધરી સાથે $\theta$ ખૂણો બનાવે છે,તો છેલ્લા પોલેરોઇડમાંથી બહાર આવતા પ્રકાશની તીવ્રતા કેટલી હશે?
A
$\frac{I_0}{4}(\sin 2 \theta)^2$
B
$\frac{I_0}{8}(\sin 2 \theta)^2$
C
$\frac{I_0}{4} \sin ^2 \theta$
D
$\frac{I_0}{8} \sin ^2 \theta$

Solution

(B) $1$. જ્યારે $I_0$ તીવ્રતાનો અધ્રુવીભૂત પ્રકાશ પ્રથમ પોલેરોઇડમાંથી પસાર થાય છે,ત્યારે બહાર આવતા પ્રકાશની તીવ્રતા $I_1 = \frac{I_0}{2}$ થાય છે.
$2$. પ્રથમ અને બીજા પોલેરોઇડ એકબીજાને લંબ (ક્રોસ્ડ) છે (ધરી વચ્ચેનો ખૂણો $90^\circ$ છે),તેથી શરૂઆતમાં બીજા પોલેરોઇડમાંથી કોઈ પ્રકાશ પસાર થતો નથી.
$3$. ત્રીજો પોલેરોઇડ તેમની વચ્ચે પ્રથમ પોલેરોઇડ સાથે $\theta$ ખૂણે મૂકવામાં આવે છે. ત્રીજા અને બીજા પોલેરોઇડ વચ્ચેનો ખૂણો $(90^\circ - \theta)$ થશે.
$4$. ત્રીજા પોલેરોઇડ પછીની તીવ્રતા: $I_2 = I_1 \cos^2 \theta = \frac{I_0}{2} \cos^2 \theta$.
$5$. મેલસના નિયમ મુજબ બીજા (છેલ્લા) પોલેરોઇડ પછીની તીવ્રતા: $I_3 = I_2 \cos^2(90^\circ - \theta) = I_2 \sin^2 \theta$.
$6$. $I_2$ ની કિંમત મૂકતા: $I_3 = (\frac{I_0}{2} \cos^2 \theta) \sin^2 \theta = \frac{I_0}{2} (\sin \theta \cos \theta)^2 = \frac{I_0}{2} (\frac{\sin 2 \theta}{2})^2 = \frac{I_0}{8} \sin^2 2 \theta$.
127
MediumMCQ
બે પોલેરોઇડ્સ એવી રીતે ગોઠવેલા છે કે તેમના સમતલો આપાત પ્રકાશને લંબ છે અને તેમની ટ્રાન્સમિશન ધરીઓ એકબીજા સાથે $30^{\circ}$ નો ખૂણો બનાવે છે. આપાત અધ્રુવીભૂત પ્રકાશનો કેટલો અંશ પારગમિત થશે ($\%$ માં)? $(\cos 30^{\circ} = \sqrt{3} / 2)$
A
$57.5$
B
$17.5$
C
$27.5$
D
$37.5$

Solution

(D) જ્યારે $I_0$ તીવ્રતા ધરાવતો અધ્રુવીભૂત પ્રકાશ પ્રથમ પોલેરોઇડમાંથી પસાર થાય છે,ત્યારે પારગમિત પ્રકાશની તીવ્રતા $I_1 = I_0 / 2$ થાય છે.
આ પ્રકાશ હવે સમતલ ધ્રુવીભૂત છે.
જ્યારે આ પ્રકાશ બીજા પોલેરોઇડમાંથી પસાર થાય છે જેની ટ્રાન્સમિશન ધરી પ્રથમ સાથે $\theta = 30^{\circ}$ નો ખૂણો બનાવે છે,ત્યારે પારગમિત પ્રકાશની તીવ્રતા $I_2$ માલસના નિયમ દ્વારા મળે છે: $I_2 = I_1 \cos^2 \theta$.
કિંમતો મૂકતા: $I_2 = (I_0 / 2) \cos^2 30^{\circ}$.
કારણ કે $\cos 30^{\circ} = \sqrt{3} / 2$,તેથી $\cos^2 30^{\circ} = 3 / 4$.
તેથી,$I_2 = (I_0 / 2) \times (3 / 4) = 3 I_0 / 8$.
અંશની ગણતરી કરતા: $3 / 8 = 0.375$,જે $37.5 \%$ છે.
128
MediumMCQ
$I_0$ તીવ્રતા ધરાવતો પ્રકાશનો કિરણપુંજ ત્રણ પોલેરોઇડની સિસ્ટમ પર પડે છે જે ક્રમશઃ એવી રીતે ગોઠવાયેલા છે કે જેથી દરેકની ટ્રાન્સમિશન ધરી અગાઉના પોલેરોઇડની સાપેક્ષમાં $60^{\circ}$ ના ખૂણે ફેરવેલી છે. સિસ્ટમમાંથી પસાર થતી આપાત પ્રકાશની તીવ્રતાનો અંશ કેટલો હશે? $\left(\cos 60^{\circ} = 1/2\right)$
A
$1/8$
B
$1/32$
C
$1/16$
D
$1/2$

Solution

(B) ધારો કે આપાત પ્રકાશની તીવ્રતા $I_0$ છે.
જ્યારે પ્રકાશ પ્રથમ પોલેરોઇડમાંથી પસાર થાય છે,ત્યારે તેની તીવ્રતા $I_1 = I_0/2$ થાય છે (અધ્રુવીભૂત પ્રકાશ માટે).
બીજા પોલેરોઇડ માટે,ટ્રાન્સમિશન ધરી અને આપાત પ્રકાશ વચ્ચેનો ખૂણો $\theta = 60^{\circ}$ છે. મેલસના નિયમ મુજબ,$I_2 = I_1 \cos^2(60^{\circ}) = (I_0/2) \times (1/2)^2 = I_0/8$.
ત્રીજા પોલેરોઇડ માટે,તેની ટ્રાન્સમિશન ધરી અને બીજા પોલેરોઇડની ધરી વચ્ચેનો ખૂણો પણ $\theta = 60^{\circ}$ છે.
તેથી,$I_3 = I_2 \cos^2(60^{\circ}) = (I_0/8) \times (1/2)^2 = I_0/32$.
સિસ્ટમમાંથી પસાર થતી આપાત પ્રકાશની તીવ્રતાનો અંશ $I_3/I_0 = 1/32$ છે.
129
EasyMCQ
ત્રણ સમાન પોલેરોઇડ $P_1, P_2$ અને $P_3$ ને એક પછી એક મૂકવામાં આવ્યા છે. $P_2$ અને $P_3$ ની પાસ એક્સિસ $P_1$ ની એક્સિસ સાથે $60^{\circ}$ અને $90^{\circ}$ ના ખૂણે નમેલી છે. સ્ત્રોતની તીવ્રતા $I_0$ છે. $P_3$ માંથી પસાર થતા પ્રકાશની તીવ્રતા કેટલી હશે? $\left(\cos 60^{\circ}=0.5, \cos 30^{\circ}=\frac{\sqrt{3}}{2}\right)$
A
$\frac{I_0}{8}$
B
$\frac{3 I_0}{16}$
C
$\frac{3 I_0}{32}$
D
$\frac{I_0}{32}$

Solution

(C) મેલસના નિયમ મુજબ,પોલેરાઇઝરમાંથી પસાર થતા પ્રકાશની તીવ્રતા $I = I_{in} \cos^2 \theta$ છે,જ્યાં $\theta$ એ આપાત પ્રકાશની પોલેરાઇઝેશન દિશા અને પોલેરાઇઝરની પાસ એક્સિસ વચ્ચેનો ખૂણો છે.
$1$. જ્યારે $I_0$ તીવ્રતાનો અધ્રુવીભૂત પ્રકાશ પ્રથમ પોલેરોઇડ $P_1$ માંથી પસાર થાય છે,ત્યારે બહાર આવતા પ્રકાશની તીવ્રતા $I_1 = \frac{I_0}{2}$ થાય છે.
$2$. $P_1$ માંથી આવતો પ્રકાશ હવે $P_1$ ની એક્સિસની સાપેક્ષે $0^{\circ}$ પર પોલેરાઇઝ થયેલ છે. $P_2$ એ $P_1$ સાથે $60^{\circ}$ ના ખૂણે છે. તેથી,$P_2$ પછીની તીવ્રતા:
$I_2 = I_1 \cos^2(60^{\circ}) = \frac{I_0}{2} \times (0.5)^2 = \frac{I_0}{2} \times \frac{1}{4} = \frac{I_0}{8}$.
$3$. $P_2$ માંથી આવતો પ્રકાશ $P_1$ ની સાપેક્ષે $60^{\circ}$ પર પોલેરાઇઝ થયેલ છે. $P_3$ એ $P_1$ ની સાપેક્ષે $90^{\circ}$ પર છે. તેથી $P_2$ માંથી આવતા પ્રકાશ અને $P_3$ ની પાસ એક્સિસ વચ્ચેનો ખૂણો $\theta = 90^{\circ} - 60^{\circ} = 30^{\circ}$ છે.
$4$. $P_3$ પછીની તીવ્રતા:
$I_3 = I_2 \cos^2(30^{\circ}) = \frac{I_0}{8} \times \left(\frac{\sqrt{3}}{2}\right)^2 = \frac{I_0}{8} \times \frac{3}{4} = \frac{3 I_0}{32}$.
130
MediumMCQ
અધ્રુવીભૂત પ્રકાશનો એક કિરણપુંજ ટુરમેલિન સ્ફટિક $A$ માંથી પસાર થાય છે અને ત્યારબાદ તે બીજા ટુરમેલિન સ્ફટિક $B$ માંથી પસાર થાય છે,જે એવી રીતે ગોઠવાયેલ છે કે તેનું મુખ્ય સમતલ $A$ ના મુખ્ય સમતલને સમાંતર હોય. બહાર આવતા પ્રકાશની તીવ્રતા $I_0$ છે. હવે $B$ ને કિરણની આસપાસ $45^{\circ}$ જેટલું ફેરવવામાં આવે છે. બહાર આવતા પ્રકાશની તીવ્રતા કેટલી હશે? $(\cos 45^{\circ} = \frac{1}{\sqrt{2}})$
A
$\frac{I_0}{2}$
B
$\frac{I_0}{\sqrt{2}}$
C
$\frac{\sqrt{2}}{I_0}$
D
$\frac{2}{I_0}$

Solution

(A) મેલસના નિયમ મુજબ,પોલરાઈઝરમાંથી પસાર થતા પ્રકાશની તીવ્રતા $I = I_{max} \cos^2 \theta$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $\theta$ એ બે પોલરાઈઝરની ટ્રાન્સમિશન ધરી વચ્ચેનો ખૂણો છે.
શરૂઆતમાં,મુખ્ય સમતલો સમાંતર છે,તેથી $\theta = 0^{\circ}$ અને તીવ્રતા $I_0 = I_{max}$ છે.
જ્યારે સ્ફટિક $B$ ને $45^{\circ}$ ના ખૂણે ફેરવવામાં આવે છે,ત્યારે ટ્રાન્સમિશન ધરી વચ્ચેનો નવો ખૂણો $\theta = 45^{\circ}$ થાય છે.
સૂત્રમાં કિંમતો મૂકતા:
$I = I_0 \cos^2(45^{\circ})$
$I = I_0 \left(\frac{1}{\sqrt{2}}\right)^2$
$I = I_0 \left(\frac{1}{2}\right) = \frac{I_0}{2}$.
131
EasyMCQ
જ્યારે અધ્રુવીભૂત પ્રકાશને ક્રોસ્ડ પોલરોઇડ્સમાંથી પસાર કરવામાં આવે છે, ત્યારે પ્રથમ પોલરોઇડમાંથી પસાર થતો પ્રકાશ:
A
બીજા પોલરોઇડમાંથી પણ પસાર થાય છે.
B
બીજા પોલરોઇડમાંથી આંશિક રીતે પસાર થાય છે.
C
બીજા પોલરોઇડ દ્વારા અવરોધાય છે.
D
વધારે તીવ્રતા સાથે પસાર થાય છે.

Solution

(C) જ્યારે અધ્રુવીભૂત પ્રકાશ પ્રથમ પોલરોઇડમાંથી પસાર થાય છે, ત્યારે તે $I_0 = I_{in} / 2$ તીવ્રતા સાથે રેખીય રીતે ધ્રુવીભૂત બને છે.
જ્યારે આ ધ્રુવીભૂત પ્રકાશ બીજા પોલરોઇડ પર પડે છે, ત્યારે માલસના નિયમ મુજબ પ્રસારિત તીવ્રતા $I = I_0 \cos^2 \theta$ મળે છે.
પોલરોઇડ્સ ક્રોસ્ડ હોવાથી, તેમની ટ્રાન્સમિશન અક્ષો વચ્ચેનો ખૂણો $\theta = 90^{\circ}$ છે.
આ કિંમત મૂકતા, આપણને $I = I_0 \cos^2(90^{\circ}) = I_0 \times 0 = 0$ મળે છે.
તેથી, પ્રકાશ બીજા પોલરોઇડ દ્વારા સંપૂર્ણપણે અવરોધાય છે.
132
EasyMCQ
જ્યારે $I_{0}$ તીવ્રતાનો અધ્રુવીભૂત પ્રકાશ પોલરાઇઝિંગ શીટ પર આપાત થાય છે, ત્યારે જે પ્રકાશનું પ્રસરણ થતું નથી તેની તીવ્રતા કેટલી હોય છે?
A
$\frac{1}{2} I_{0}$
B
$\frac{1}{4} I_{0}$
C
શૂન્ય
D
$I_{0}$

Solution

(A) જ્યારે $I_{0}$ તીવ્રતાનો અધ્રુવીભૂત પ્રકાશ પોલરાઇઝિંગ શીટ પર આપાત થાય છે, ત્યારે પારગમિત પ્રકાશની તીવ્રતા $I_{t} = \frac{I_{0}}{2}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
કુલ આપાત તીવ્રતા $I_{0}$ છે અને પારગમિત તીવ્રતા $\frac{I_{0}}{2}$ હોવાથી, જે પ્રકાશનું પ્રસરણ થતું નથી તેની તીવ્રતા એ આપાત અને પારગમિત તીવ્રતા વચ્ચેનો તફાવત છે.
અપારગમિત પ્રકાશની તીવ્રતા = $I_{0} - I_{t} = I_{0} - \frac{I_{0}}{2} = \frac{I_{0}}{2}$.
133
EasyMCQ
એક સમતલ ધ્રુવીભૂત પ્રકાશ ટુરમેલિન પ્લેટ પર લંબરૂપે આપાત થાય છે. તેના $\vec{E}$ સદિશો પ્લેટની ઓપ્ટિકલ અક્ષ સાથે $60^{\circ}$ નો ખૂણો બનાવે છે. પ્રારંભિક અને અંતિમ તીવ્રતા વચ્ચેનો ટકાવારી તફાવત શોધો. ($\%$ માં)
A
$50$
B
$25$
C
$75$
D
$90$

Solution

(C) ધારો કે પ્રકાશની પ્રારંભિક તીવ્રતા $I_{0}$ છે.
મેલસના નિયમ મુજબ,ટુરમેલિન પ્લેટમાંથી પસાર થયા પછી પ્રકાશની અંતિમ તીવ્રતા $I$ નીચે મુજબ મળે છે:
$I = I_{0} \cos^{2} \theta$
અહીં ખૂણો $\theta = 60^{\circ}$ આપેલ છે,તેથી:
$I = I_{0} \cos^{2} 60^{\circ} = I_{0} \left(\frac{1}{2}\right)^{2} = \frac{I_{0}}{4}$
પ્રારંભિક અને અંતિમ તીવ્રતા વચ્ચેનો ટકાવારી તફાવત નીચે મુજબ ગણવામાં આવે છે:
$\text{ટકાવારી તફાવત} = \left(\frac{I_{0} - I}{I_{0}}\right) \times 100$
$I$ ની કિંમત મૂકતા:
$\text{ટકાવારી તફાવત} = \left(\frac{I_{0} - \frac{I_{0}}{4}}{I_{0}}\right) \times 100 = \left(\frac{\frac{3I_{0}}{4}}{I_{0}}\right) \times 100 = \frac{3}{4} \times 100 = 75 \%$
134
EasyMCQ
પોલરોઇડ પર આપાત થતા અધ્રુવીભૂત પ્રકાશની તીવ્રતા $I_1$ છે અને આ પોલરોઇડમાંથી બહાર આવતા ધ્રુવીભૂત પ્રકાશની તીવ્રતા $I_2$ છે. $I_1$ અને $I_2$ વચ્ચેનો સંબંધ $.......$ છે.
A
$I_1 > I_2$
B
$I_1 = I_2$
C
$I_1 < I_2$
D
$I_1 = 2I_2$

Solution

(D) જ્યારે $I_1$ તીવ્રતા ધરાવતો અધ્રુવીભૂત પ્રકાશ પોલરોઇડ પર આપાત થાય છે,ત્યારે બહાર આવતા ધ્રુવીભૂત પ્રકાશની તીવ્રતા $I_2$ એ અધ્રુવીભૂત પ્રકાશ માટેના મેલસના નિયમ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આ નિયમ મુજબ,પોલરાઇઝરમાંથી પસાર થતા પ્રકાશની તીવ્રતા એ આપાત અધ્રુવીભૂત પ્રકાશની તીવ્રતા કરતા અડધી હોય છે.
તેથી,$I_2 = \frac{I_1}{2}$.
આ સમીકરણને ફરીથી ગોઠવતા,આપણને $I_1 = 2I_2$ મળે છે.
135
EasyMCQ
$I_{0}$ તીવ્રતા ધરાવતો ધ્રુવીભૂત પ્રકાશ બીજા પોલરાઈઝરમાંથી પસાર થાય છે,જેની પાસ એક્સિસ અગાઉના પોલરાઈઝરની પાસ એક્સિસ સાથે $60^{\circ}$ નો ખૂણો બનાવે છે. બીજા પોલરાઈઝરમાંથી બહાર આવતા ધ્રુવીભૂત પ્રકાશની તીવ્રતા કેટલી હશે?
A
$I = I_{0}$
B
$I = I_{0} / 6$
C
$I = I_{0} / 5$
D
$I = I_{0} / 4$

Solution

(D) મેલસના નિયમ મુજબ,બહાર આવતા પ્રકાશની તીવ્રતા નીચે મુજબ આપવામાં આવે છે:
$I = I_{0} \cos^{2} \theta$
જ્યાં $I$ એ બહાર આવતા ધ્રુવીભૂત પ્રકાશની તીવ્રતા છે,$I_{0}$ એ આપાત ધ્રુવીભૂત પ્રકાશની તીવ્રતા છે,અને $\theta$ એ બંને પોલરાઈઝરની પાસ એક્સિસ વચ્ચેનો ખૂણો છે.
અહીં $\theta = 60^{\circ}$ આપેલ છે,તેથી આપણે આ કિંમત સૂત્રમાં મૂકીએ:
$I = I_{0} \cos^{2}(60^{\circ})$
આપણે જાણીએ છીએ કે $\cos(60^{\circ}) = 1/2$,તેથી:
$I = I_{0} \times (1/2)^{2}$
$I = I_{0} \times (1/4)$
$I = I_{0} / 4$
આમ,બીજા પોલરાઈઝરમાંથી બહાર આવતા ધ્રુવીભૂત પ્રકાશની તીવ્રતા $I_{0} / 4$ છે.
136
MediumMCQ
ત્રણ પોલેરોઇડ શીટ્સ આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ એક અક્ષ પર મૂકવામાં આવી છે. પોલેરોઇડ $2$ અને $3$ ની પાસ અક્ષો પોલેરોઇડ શીટ $1$ ની પાસ અક્ષ સાથે અનુક્રમે $30^{\circ}$ અને $90^{\circ}$ નો ખૂણો બનાવે છે. જો શીટ $1$ માં પ્રવેશતા આપાત અધ્રુવીભૂત પ્રકાશની તીવ્રતા $I_0$ હોય,તો શીટ $3$ માંથી બહાર આવતા પ્રકાશની તીવ્રતા કેટલી હશે?
Question diagram
A
શૂન્ય
B
$\frac{3 I_0}{32}$
C
$\frac{3 I_0}{8}$
D
$\frac{3 I_0}{16}$

Solution

(B) જ્યારે $I_0$ તીવ્રતાનો અધ્રુવીભૂત પ્રકાશ પ્રથમ પોલેરોઇડમાંથી પસાર થાય છે,ત્યારે પારગમિત પ્રકાશની તીવ્રતા $I_1 = \frac{I_0}{2}$ થાય છે.
પ્રથમ અને બીજા પોલેરોઇડની પાસ અક્ષો વચ્ચેનો ખૂણો $\theta_{12} = 30^{\circ}$ છે. મેલસના નિયમ મુજબ,બીજા પોલેરોઇડમાંથી પારગમિત પ્રકાશની તીવ્રતા $I_2 = I_1 \cos^2(30^{\circ}) = \frac{I_0}{2} \times (\frac{\sqrt{3}}{2})^2 = \frac{I_0}{2} \times \frac{3}{4} = \frac{3 I_0}{8}$ થાય છે.
બીજા અને ત્રીજા પોલેરોઇડની પાસ અક્ષો વચ્ચેનો ખૂણો $\theta_{23} = 90^{\circ} - 30^{\circ} = 60^{\circ}$ છે.
મેલસના નિયમ મુજબ,ત્રીજા પોલેરોઇડમાંથી પારગમિત પ્રકાશની તીવ્રતા $I_3 = I_2 \cos^2(60^{\circ}) = \frac{3 I_0}{8} \times (\frac{1}{2})^2 = \frac{3 I_0}{8} \times \frac{1}{4} = \frac{3 I_0}{32}$ થાય છે.
137
EasyMCQ
$I$ તીવ્રતા ધરાવતો અધ્રુવીભૂત પ્રકાશ બે પોલેરોઇડ્સમાંથી પસાર થાય છે જે એકબીજાની પાછળ તેમના સમતલો સમાંતર રહે તે રીતે રાખવામાં આવ્યા છે. બીજા પોલેરોઇડમાંથી બહાર આવતા પ્રકાશની તીવ્રતા $\frac{I}{4}$ છે. પોલેરોઇડ્સની પાસ અક્ષો વચ્ચેનો ખૂણો કેટલો હશે ($^{\circ}$ માં)?
A
$45$
B
$0$
C
$60$
D
$30$

Solution

(A) $I$ તીવ્રતા ધરાવતો અધ્રુવીભૂત પ્રકાશ જ્યારે પ્રથમ પોલેરોઇડમાંથી પસાર થાય છે,ત્યારે તેની તીવ્રતા $\frac{I}{2}$ બને છે.
મેલસના નિયમ મુજબ,બીજા પોલેરોઇડમાંથી બહાર આવતા પ્રકાશની તીવ્રતા $I^{\prime}$ નીચે મુજબ આપવામાં આવે છે:
$I^{\prime} = I_{0} \cos^2 \theta$
જ્યાં $I_{0} = \frac{I}{2}$ એ બીજા પોલેરોઇડ પર આપાત થતા પ્રકાશની તીવ્રતા છે અને $\theta$ એ પાસ અક્ષો વચ્ચેનો ખૂણો છે.
આપેલ છે કે $I^{\prime} = \frac{I}{4}$,તેથી:
$\frac{I}{4} = \frac{I}{2} \cos^2 \theta$
$\cos^2 \theta = \frac{1}{2}$
$\cos \theta = \frac{1}{\sqrt{2}}$
$\theta = 45^{\circ}$
Solution diagram
138
EasyMCQ
ત્રણ પોલેરોઇડ શીટ્સ $P_{1}, P_{2}$ અને $P_{3}$ ને એકબીજાને સમાંતર એવી રીતે રાખવામાં આવી છે કે $P_{1}$ અને $P_{2}$ ની પાસ અક્ષો વચ્ચેનો ખૂણો $45^{\circ}$ છે અને $P_{2}$ અને $P_{3}$ વચ્ચેનો ખૂણો $45^{\circ}$ છે. જો $128 \ Wm^{-2}$ તીવ્રતા ધરાવતો અધ્રુવીભૂત પ્રકાશનો કિરણપુંજ $P_{1}$ પર આપાત થાય,તો $P_{3}$ માંથી બહાર આવતા પ્રકાશની તીવ્રતા કેટલી હશે?
A
$128 \ Wm^{-2}$
B
શૂન્ય
C
$16 \ Wm^{-2}$
D
$64 \ Wm^{-2}$

Solution

(C) જ્યારે $I_{0}$ તીવ્રતા ધરાવતો અધ્રુવીભૂત પ્રકાશ પ્રથમ પોલેરોઇડ $P_{1}$ માંથી પસાર થાય છે,ત્યારે પારગમિત પ્રકાશની તીવ્રતા $I_{1} = \frac{I_{0}}{2}$ થાય છે.
અહીં $I_{0} = 128 \ Wm^{-2}$ આપેલ છે,તેથી $I_{1} = \frac{128}{2} = 64 \ Wm^{-2}$.
મેલસના નિયમ મુજબ,જ્યારે $I_{1}$ તીવ્રતા ધરાવતો પ્રકાશ એવા પોલેરોઇડમાંથી પસાર થાય છે જેની પાસ અક્ષ આપાત પ્રકાશની ધ્રુવીભવન દિશા સાથે $\theta$ ખૂણો બનાવે છે,ત્યારે પારગમિત તીવ્રતા $I = I_{1} \cos^{2} \theta$ થાય છે.
$P_{2}$ માટે,$P_{1}$ અને $P_{2}$ ની પાસ અક્ષ વચ્ચેનો ખૂણો $\theta_{1} = 45^{\circ}$ છે.
$P_{2}$ પછીની તીવ્રતા $I_{2} = I_{1} \cos^{2} 45^{\circ} = 64 \times (\frac{1}{\sqrt{2}})^{2} = 64 \times \frac{1}{2} = 32 \ Wm^{-2}$ છે.
$P_{3}$ માટે,$P_{2}$ અને $P_{3}$ ની પાસ અક્ષ વચ્ચેનો ખૂણો $\theta_{2} = 45^{\circ}$ છે.
$P_{3}$ પછીની તીવ્રતા $I_{3} = I_{2} \cos^{2} 45^{\circ} = 32 \times (\frac{1}{\sqrt{2}})^{2} = 32 \times \frac{1}{2} = 16 \ Wm^{-2}$ છે.
Solution diagram
139
MediumMCQ
બે ક્રોસ્ડ પોલરાઇઝરની સિસ્ટમમાં,એવું જોવા મળે છે કે બીજા પોલરાઇઝરમાંથી આવતા પ્રકાશની તીવ્રતા પ્રથમ પોલરાઇઝર કરતા અડધી છે. તેમની પાસ અક્ષો વચ્ચેનો ખૂણો કેટલો હશે ($^{\circ}$ માં)?
A
$45$
B
$60$
C
$30$
D
$0$

Solution

(A) મેલસના નિયમ મુજબ,પોલરાઇઝરમાંથી પસાર થતા પ્રકાશની તીવ્રતા નીચે મુજબ આપવામાં આવે છે:
$I = I_{0} \cos^{2} \theta$
જ્યાં $I_{0}$ એ બીજા પોલરાઇઝર પર આપાત થતા પ્રકાશની તીવ્રતા છે (જે પ્રથમ પોલરાઇઝરમાંથી બહાર આવતા પ્રકાશની તીવ્રતા છે),અને $\theta$ એ બે પોલરાઇઝરની પાસ અક્ષો વચ્ચેનો ખૂણો છે.
આપેલ છે કે બીજા પોલરાઇઝરમાંથી આવતા પ્રકાશની તીવ્રતા $(I)$ એ પ્રથમ પોલરાઇઝરની તીવ્રતા $(I_{0})$ કરતા અડધી છે,તેથી:
$I = \frac{I_{0}}{2}$
આ કિંમત મેલસના નિયમમાં મૂકતા:
$\frac{I_{0}}{2} = I_{0} \cos^{2} \theta$
$\frac{1}{2} = \cos^{2} \theta$
$\cos \theta = \frac{1}{\sqrt{2}}$
$\theta = \cos^{-1}\left(\frac{1}{\sqrt{2}}\right) = 45^{\circ}$
તેથી,પોલરાઇઝરની પાસ અક્ષો વચ્ચેનો ખૂણો $45^{\circ}$ છે.
140
MediumMCQ
$0.2 \,m$ લંબાઈ અને $R$ ત્રિજ્યા ધરાવતી નળાકાર ટ્યુબમાં $C$ સાંદ્રતા ધરાવતું ખાંડનું દ્રાવણ સમતલ ધ્રુવીભૂત પ્રકાશના કંપન સમતલમાં $\theta$ જેટલું પરિભ્રમણ ઉત્પન્ન કરે છે। આ જ ખાંડનું દ્રાવણ સમાન ત્રિજ્યા ધરાવતી $0.3 \,m$ લંબાઈની બીજી ટ્યુબમાં સ્થાનાંતરિત કરવામાં આવે છે। બાકી રહેલી જગ્યા નિસ્યંદિત પાણીથી ભરવામાં આવે છે। હવે ઉત્પન્ન થતું પ્રકાશીય પરિભ્રમણ કેટલું હશે?
A
$\theta$
B
$2 \frac{\theta}{3}$
C
$3 \frac{\theta}{2}$
D
$9 \frac{\theta}{4}$

Solution

(A) ખાંડના દ્રાવણ દ્વારા ઉત્પન્ન થતું પ્રકાશીય પરિભ્રમણ $\theta$ નીચેના સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે: $\theta = S \cdot l \cdot C$, જ્યાં $S$ એ વિશિષ્ટ પરિભ્રમણ છે, $l$ એ ટ્યુબની લંબાઈ છે અને $C$ એ દ્રાવણની સાંદ્રતા છે。
પ્રથમ કિસ્સામાં, $\theta = S \cdot l \cdot C$, જ્યાં $l = 0.2 \,m$ અને $C = \frac{m}{V}$, જ્યાં $m$ એ ખાંડનું દળ છે અને $V$ એ ટ્યુબનું કદ છે $(V = \pi R^2 l)$。
આમ, $\theta = S \cdot l \cdot \frac{m}{\pi R^2 l} = \frac{S \cdot m}{\pi R^2}$。
બીજા કિસ્સામાં, સમાન દળ $m$ ધરાવતી ખાંડને $l_1 = 0.3 \,m$ લંબાઈ અને સમાન ત્રિજ્યા $R$ ધરાવતી ટ્યુબમાં રાખવામાં આવે છે। નવી ટ્યુબનું કદ $V_1 = \pi R^2 l_1 = \pi R^2 (0.3)$ છે。
બીજા કિસ્સામાં દ્રાવણની સાંદ્રતા $C_1 = \frac{m}{V_1} = \frac{m}{\pi R^2 (0.3)}$ છે。
નવું પરિભ્રમણ $\theta_1 = S \cdot l_1 \cdot C_1 = S \cdot (0.3) \cdot \frac{m}{\pi R^2 (0.3)} = \frac{S \cdot m}{\pi R^2}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે。
બંને સમીકરણોની સરખામણી કરતા, આપણને $\theta_1 = \theta$ મળે છે。
141
EasyMCQ
ધ્રુવીભવનની ઘટના દર્શાવે છે કે પ્રકાશ ......... પ્રકૃતિ ધરાવે છે.
A
દ્વૈત
B
કણ
C
લંબગત
D
સંગત

Solution

(C) ધ્રુવીભવનની ઘટના એ લંબગત તરંગોનો લાક્ષણિક ગુણધર્મ છે. સંગત તરંગો,જેમ કે ધ્વનિ તરંગો,ધ્રુવીભૂત થઈ શકતા નથી કારણ કે તેમનું દોલન પ્રસરણની દિશામાં જ હોય છે. પ્રકાશનું ધ્રુવીભવન થઈ શકે છે,જે સાબિત કરે છે કે પ્રકાશના તરંગો લંબગત પ્રકૃતિના છે.
142
EasyMCQ
$I_{0}$ તીવ્રતા ધરાવતો અધ્રુવીભૂત પ્રકાશનો કિરણપુંજ એક પોલેરોઇડ પર આપાત થાય છે. બહાર આવતા પ્રકાશની તીવ્રતા કેટલી હશે?
A
$\frac{I_{0}}{2}$
B
$I_{0}$
C
$\frac{I_{0}}{4}$
D
શૂન્ય

Solution

(A) જ્યારે $I_{0}$ તીવ્રતા ધરાવતો અધ્રુવીભૂત પ્રકાશનો કિરણપુંજ પોલેરોઇડમાંથી પસાર થાય છે,ત્યારે તે સમતલ ધ્રુવીભૂત બને છે.
પોલેરોઇડના ગુણધર્મો અનુસાર,બહાર આવતા સમતલ ધ્રુવીભૂત પ્રકાશની તીવ્રતા આપાત થયેલા અધ્રુવીભૂત પ્રકાશની તીવ્રતા કરતા બરાબર અડધી હોય છે.
તેથી,બહાર આવતા પ્રકાશની તીવ્રતા $I = \frac{I_{0}}{2}$ થાય છે.
143
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કયું ડાયક્રોઇક (dichroic) સ્ફટિક છે?
A
ક્વાર્ટઝ
B
ટુરમાલાઇન
C
માઈકા
D
સેલેનાઈટ

Solution

(B) ડાયક્રોઇક સ્ફટિક એ એક એવો પદાર્થ છે જે ડાયક્રોઇઝમનો ગુણધર્મ દર્શાવે છે,જે પ્રકાશના ધ્રુવીભવનની દિશાના આધારે પ્રકાશનું પસંદગીયુક્ત શોષણ છે.
ટુરમાલાઇન જેવા કેટલાક સ્ફટિકોમાં એક ચોક્કસ દિશા (જેને ટ્રાન્સમિશન એક્સિસ કહેવાય છે) ને લંબ રૂપે થતા કંપનોવાળા પ્રકાશનું મજબૂત રીતે શોષણ કરવાનો અને તેની સમાંતર કંપનોવાળા પ્રકાશને પસાર થવા દેવાનો ગુણધર્મ હોય છે.
પ્રકાશના આ પસંદગીયુક્ત શોષણને ડાયક્રોઇઝમ કહેવામાં આવે છે.
તેથી,ટુરમાલાઇન એ ડાયક્રોઇક સ્ફટિકનું જાણીતું ઉદાહરણ છે.
144
DifficultMCQ
એક ચોક્કસ દ્રાવણની $20 \ cm$ લંબાઈ $38^{\circ}$ નું જમણી બાજુનું પરિભ્રમણ (right-handed rotation) ઉત્પન્ન કરે છે. બીજા દ્રાવણની $30 \ cm$ લંબાઈ $24^{\circ}$ નું ડાબી બાજુનું પરિભ્રમણ (left-handed rotation) ઉત્પન્ન કરે છે. ઉપરના દ્રાવણોના $1:2$ ના કદના ગુણોત્તરમાં બનેલા મિશ્રણની $30 \ cm$ લંબાઈ દ્વારા ઉત્પન્ન થતું પ્રકાશીય પરિભ્રમણ કેટલું હશે?
A
$14^{\circ}$ નું ડાબી બાજુનું પરિભ્રમણ
B
$14^{\circ}$ નું જમણી બાજુનું પરિભ્રમણ
C
$3^{\circ}$ નું ડાબી બાજુનું પરિભ્રમણ
D
$3^{\circ}$ નું જમણી બાજુનું પરિભ્રમણ

Solution

(D) દ્રાવણ $A$ માટે: $L_{1} = 20 \ cm$,$\theta_{1} = +38^{\circ}$. ધારો કે સાંદ્રતા $C_{1}$ છે. વિશિષ્ટ પરિભ્રમણ $\alpha_{1} = \frac{\theta_{1}}{L_{1} C_{1}} = \frac{38^{\circ}}{20 C_{1}}$ છે.
દ્રાવણ $B$ માટે: $L_{2} = 30 \ cm$,$\theta_{2} = -24^{\circ}$ (ડાબી બાજુ). ધારો કે સાંદ્રતા $C_{2}$ છે. વિશિષ્ટ પરિભ્રમણ $\alpha_{2} = \frac{\theta_{2}}{L_{2} C_{2}} = \frac{-24^{\circ}}{30 C_{2}}$ છે.
મિશ્રણમાં,કદનો ગુણોત્તર $1:2$ છે. તેથી,નવી સાંદ્રતા $C_{1}' = \frac{C_{1}}{3}$ અને $C_{2}' = \frac{2C_{2}}{3}$ થશે.
$l = 30 \ cm$ ની પથ લંબાઈ માટે કુલ પ્રકાશીય પરિભ્રમણ $\theta = (\alpha_{1} C_{1}' + \alpha_{2} C_{2}') l$ દ્વારા મળે છે.
કિંમતો મૂકતા: $\theta = \left( \frac{38^{\circ}}{20 C_{1}} \cdot \frac{C_{1}}{3} + \frac{-24^{\circ}}{30 C_{2}} \cdot \frac{2 C_{2}}{3} \right) \times 30$.
$\theta = \left( \frac{38^{\circ}}{60} - \frac{48^{\circ}}{90} \right) \times 30 = \left( \frac{19^{\circ}}{30} - \frac{16^{\circ}}{30} \right) \times 30 = 19^{\circ} - 16^{\circ} = +3^{\circ}$.
પરિણામ ધન હોવાથી,તે $3^{\circ}$ નું જમણી બાજુનું પરિભ્રમણ છે.
145
MediumMCQ
અધ્રુવીભૂત પ્રકાશનું કિરણ ત્રણ પોલરાઇઝિંગ શીટ્સના સમૂહ પર આપાત થાય છે, જે એવી રીતે ગોઠવાયેલ છે કે કોઈપણ બે નજીકની શીટ્સની ધરીઓ વચ્ચેનો ખૂણો $30^{\circ}$ છે। બીજી અને ત્રીજી શીટમાંથી બહાર આવતા ધ્રુવીભૂત પ્રકાશની તીવ્રતાનો ગુણોત્તર કેટલો હશે?
A
$1: 1$
B
$2: 1$
C
$4: 3$
D
$3: 2$

Solution

(C) ધારો કે આપાત અધ્રુવીભૂત પ્રકાશની તીવ્રતા $I_0$ છે।
પ્રથમ પોલરાઇઝરમાંથી પસાર થયા પછી, તીવ્રતા $I_1 = I_0 / 2$ થાય છે।
મેલસના નિયમ મુજબ, પોલરાઇઝરમાંથી બહાર આવતા પ્રકાશની તીવ્રતા $I = I_{in} \cos^2 \theta$ છે, જ્યાં $\theta$ એ આપાત પ્રકાશની ધ્રુવીભવન ધરી અને પોલરાઇઝરની ધરી વચ્ચેનો ખૂણો છે।
બીજી શીટ માટે, પ્રથમ અને બીજી શીટ વચ્ચેનો ખૂણો $\theta = 30^{\circ}$ છે। તેથી, $I_2 = I_1 \cos^2(30^{\circ}) = (I_0 / 2) \times (\sqrt{3} / 2)^2 = (I_0 / 2) \times (3 / 4) = 3I_0 / 8$.
ત્રીજી શીટ માટે, બીજી અને ત્રીજી શીટ વચ્ચેનો ખૂણો પણ $\theta = 30^{\circ}$ છે। તેથી, $I_3 = I_2 \cos^2(30^{\circ}) = (3I_0 / 8) \times (3 / 4) = 9I_0 / 32$.
બીજી અને ત્રીજી શીટમાંથી બહાર આવતી તીવ્રતાનો ગુણોત્તર $I_2 / I_3 = (3I_0 / 8) / (9I_0 / 32) = (3 / 8) \times (32 / 9) = 4 / 3$ છે।
તેથી, ગુણોત્તર $4: 3$ છે।
146
MediumMCQ
એક પ્રયોગમાં,બે પોલેરોઇડ એવી રીતે ગોઠવવામાં આવ્યા છે કે બીજા પોલેરોઇડમાંથી બહાર આવતા ધ્રુવીભૂત પ્રકાશની તીવ્રતા પ્રથમ પોલેરોઇડ પર આપાત થતા અધ્રુવીભૂત પ્રકાશની તીવ્રતાના $37.5 \%$ છે. તો બે પોલેરોઇડની અક્ષો વચ્ચેનો ખૂણો કેટલો હશે ($^{\circ}$ માં)?
A
$60$
B
$90$
C
$45$
D
$30$

Solution

(D) ધારો કે પ્રથમ પોલેરોઇડ પર આપાત થતા અધ્રુવીભૂત પ્રકાશની તીવ્રતા $I_0$ છે.
જ્યારે અધ્રુવીભૂત પ્રકાશ પ્રથમ પોલેરોઇડમાંથી પસાર થાય છે,ત્યારે બહાર આવતા ધ્રુવીભૂત પ્રકાશની તીવ્રતા $I_1 = \frac{I_0}{2}$ થાય છે.
મેલસના નિયમ મુજબ,જ્યારે આ ધ્રુવીભૂત પ્રકાશ બીજા પોલેરોઇડમાંથી પસાર થાય છે,ત્યારે તેમાંથી બહાર આવતા પ્રકાશની તીવ્રતા $I_2 = I_1 \cos^2 \theta$ થાય છે,જ્યાં $\theta$ એ બે પોલેરોઇડની અક્ષો વચ્ચેનો ખૂણો છે.
આપેલ છે કે $I_2 = 37.5 \% \text{ of } I_0 = 0.375 I_0$.
સમીકરણમાં $I_1 = \frac{I_0}{2}$ મૂકતા: $0.375 I_0 = \frac{I_0}{2} \cos^2 \theta$.
$0.375 = 0.5 \cos^2 \theta$.
$\cos^2 \theta = \frac{0.375}{0.5} = 0.75 = \frac{3}{4}$.
બંને બાજુ વર્ગમૂળ લેતા: $\cos \theta = \frac{\sqrt{3}}{2}$.
તેથી,$\theta = 30^{\circ}$.
147
EasyMCQ
પોલરાઇઝર અને એનાલાઇઝરની અક્ષો વચ્ચેનો ખૂણો $45^{\circ}$ છે. જો પોલરાઇઝર પર આપાત થતા અધ્રુવીભૂત પ્રકાશની તીવ્રતા $I$ હોય,તો એનાલાઇઝરમાંથી બહાર આવતા પ્રકાશની તીવ્રતા કેટલી હશે?
A
$2I$
B
$\frac{I}{2}$
C
$I$
D
$\frac{I}{4}$

Solution

(D) પોલરાઇઝર પર આપાત થતા અધ્રુવીભૂત પ્રકાશની તીવ્રતા $I$ છે.
પોલરાઇઝરમાંથી પસાર થયા પછી,ધ્રુવીભૂત પ્રકાશની તીવ્રતા $I_1 = \frac{I}{2}$ થાય છે.
મેલસના નિયમ મુજબ,એનાલાઇઝરમાંથી બહાર આવતા પ્રકાશની તીવ્રતા $I_2 = I_1 \cos^2 \theta$ છે.
અહીં $\theta = 45^{\circ}$ આપેલ છે,તેથી $I_2 = \frac{I}{2} \cos^2 45^{\circ}$.
$\cos 45^{\circ} = \frac{1}{\sqrt{2}}$ ની કિંમત મૂકતા,આપણને મળે છે $I_2 = \frac{I}{2} \times (\frac{1}{\sqrt{2}})^2 = \frac{I}{2} \times \frac{1}{2} = \frac{I}{4}$.
148
EasyMCQ
સંબંધ $I = I_0 \cos^2 \theta$ ને શું કહેવામાં આવે છે (જ્યાં $I_0$ એ એનાલાઇઝર પર આપાત થતા પ્રકાશની તીવ્રતા છે,$I$ એ એનાલાઇઝરમાંથી બહાર આવતા પ્રકાશની તીવ્રતા છે,અને $\theta$ એ પોલરાઇઝેશનના સમતલ અને એનાલાઇઝરની ધરી વચ્ચેનો ખૂણો છે):
A
ન્યૂટનનો નિયમ
B
સ્નેલનો નિયમ
C
બ્રુસ્ટરનો નિયમ
D
મેલસનો નિયમ

Solution

(D) સંબંધ $I = I_0 \cos^2 \theta$ ને મેલસનો નિયમ કહેવામાં આવે છે.
આ નિયમ મુજબ,જ્યારે સંપૂર્ણ સમતલ-ધ્રુવીભૂત પ્રકાશ એનાલાઇઝર પર આપાત થાય છે,ત્યારે એનાલાઇઝર દ્વારા પ્રસારિત પ્રકાશની તીવ્રતા એ એનાલાઇઝરની ટ્રાન્સમિશન ધરી અને આપાત પ્રકાશના પોલરાઇઝેશનના સમતલ વચ્ચેના ખૂણાના કોસાઇનના વર્ગના સમપ્રમાણમાં હોય છે.
અહીં,$I_0$ એ આપાત પ્રકાશની મહત્તમ તીવ્રતા દર્શાવે છે,$I$ એ બહાર આવતા પ્રકાશની તીવ્રતા દર્શાવે છે,અને $\theta$ એ પોલરાઇઝેશનની દિશા અને એનાલાઇઝરની ધરી વચ્ચેનો ખૂણો છે.
149
MediumMCQ
હવામાંથી આવતો અધ્રુવીભૂત પ્રકાશ $1.414$ વક્રીભવનાંક ધરાવતા પારદર્શક માધ્યમની સપાટી પર એવી રીતે આપાત થાય છે કે જેથી પરાવર્તિત પ્રકાશ સંપૂર્ણપણે ધ્રુવીભૂત થાય. List-$I$ માં આપેલા ખૂણાઓને List-$II$ માં આપેલા સંબંધિત મૂલ્યો સાથે જોડો.
$A$. પરાવર્તન કોણ$(i)$ $2 \sin^{-1} \left(\sqrt{\frac{2}{3}}\right)$
$B$. વક્રીભવન કોણ$(ii)$ $\sin^{-1} \left(\sqrt{\frac{2}{3}}\right) - \sin^{-1} \left(\frac{1}{\sqrt{3}}\right)$
$C$. આપાત અને સંપૂર્ણ ધ્રુવીભૂત પ્રકાશ વચ્ચેનો ખૂણો$(iii)$ $\sin^{-1} \left(\frac{1}{\sqrt{3}}\right)$
$D$. આપાત કિરણનો વિચલન કોણ$(iv)$ $\cos^{-1} \left(\frac{1}{\sqrt{3}}\right)$
Question diagram
A
$(ii), (iii), (i), (iv)$
B
$(ii), (iii), (iv), (i)$
C
$(iv), (i), (iii), (ii)$
D
$(iv), (iii), (i), (ii)$

Solution

(D) આપેલ છે, વક્રીભવનાંક $\mu = 1.414 = \sqrt{2}$.
સંપૂર્ણ ધ્રુવીભવન માટે, આપાતકોણ એ બ્રુસ્ટર કોણ $i_p$ છે, જ્યાં $\tan i_p = \mu = \sqrt{2}$.
તેથી, $\sin i_p = \sqrt{\frac{2}{3}}$ અને $\cos i_p = \frac{1}{\sqrt{3}}$.
સ્નેલના નિયમ મુજબ, $\sin i_p = \mu \sin r$, તેથી $\sin r = \frac{\sin i_p}{\mu} = \frac{\sqrt{2/3}}{\sqrt{2}} = \frac{1}{\sqrt{3}}$.
તેથી, $r = \sin^{-1} \left(\frac{1}{\sqrt{3}}\right)$. આ $(iii)$ સાથે મેળ ખાય છે.
પરાવર્તન કોણ $\theta$ એ આપાતકોણ $i_p$ જેટલો જ હોય છે. કારણ કે $\cos i_p = \frac{1}{\sqrt{3}}$, તેથી $i_p = \cos^{-1} \left(\frac{1}{\sqrt{3}}\right)$. આ $(iv)$ સાથે મેળ ખાય છે.
વક્રીભૂત કિરણનો વિચલન કોણ $\delta$ એ $i_p - r = \sin^{-1} \left(\sqrt{\frac{2}{3}}\right) - \sin^{-1} \left(\frac{1}{\sqrt{3}}\right)$ છે. આ $(ii)$ સાથે મેળ ખાય છે.
આપાત કિરણ અને પરાવર્તિત (ધ્રુવીભૂત) કિરણ વચ્ચેનો ખૂણો $\phi$ એ $i_p + \theta = 2i_p = 2 \sin^{-1} \left(\sqrt{\frac{2}{3}}\right)$ છે. આ $(i)$ સાથે મેળ ખાય છે.
સાચી જોડ $A-(iv), B-(iii), C-(i), D-(ii)$ છે.
Solution diagram

Wave Optics — Polarisation of Light and Malus' Law · Frequently Asked Questions

1Are these Wave Optics questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Wave Optics Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.