Gujarati

Baye's theorem Questions in Gujarati

Class 12 Mathematics · Probability · Baye's theorem

168+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 50 of 168 questions in Gujarati

1
EasyMCQ
ધારો કે $A, B,$ અને $C$ ત્રણ પરસ્પર સ્વતંત્ર ઘટનાઓ છે. બે વિધાનો $S_1$ અને $S_2$ ધ્યાનમાં લો:
$S_1 : A$ અને $B \cup C$ સ્વતંત્ર છે.
$S_2 : A$ અને $B \cap C$ સ્વતંત્ર છે.
તો:
A
$S_1$ અને $S_2$ બંને સાચા છે.
B
માત્ર $S_1$ સાચું છે.
C
માત્ર $S_2$ સાચું છે.
D
$S_1$ કે $S_2$ બંનેમાંથી એક પણ સાચું નથી.

Solution

(A) જો $A, B,$ અને $C$ પરસ્પર સ્વતંત્ર હોય,તો $P(A \cap B) = P(A)P(B), P(A \cap C) = P(A)P(C),$ અને $P(A \cap B \cap C) = P(A)P(B)P(C)$.
$S_1$ માટે: $P(A \cap (B \cup C)) = P((A \cap B) \cup (A \cap C)) = P(A \cap B) + P(A \cap C) - P(A \cap B \cap C) = P(A)P(B) + P(A)P(C) - P(A)P(B)P(C) = P(A)[P(B) + P(C) - P(B)P(C)] = P(A)P(B \cup C)$. તેથી,$S_1$ સાચું છે.
$S_2$ માટે: $P(A \cap (B \cap C)) = P(A \cap B \cap C) = P(A)P(B)P(C) = P(A)P(B \cap C)$. તેથી,$S_2$ સાચું છે.
2
DifficultMCQ
એક કોલેજમાં,$25\%$ છોકરાઓ અને $10\%$ છોકરીઓ ગણિત વિષય પસંદ કરે છે. છોકરીઓ કુલ વિદ્યાર્થીઓની સંખ્યાના $60\%$ છે. જો એક વિદ્યાર્થીને યાદચ્છિક રીતે પસંદ કરવામાં આવે અને તે ગણિતનો અભ્યાસ કરતો હોય,તો તે વિદ્યાર્થી છોકરી હોવાની સંભાવના કેટલી છે?
A
$\frac{1}{6}$
B
$\frac{3}{8}$
C
$\frac{5}{8}$
D
$\frac{5}{6}$

Solution

(B) ધારો કે કુલ વિદ્યાર્થીઓની સંખ્યા $100$ છે.
છોકરીઓ કુલ વિદ્યાર્થીઓના $60\%$ હોવાથી,છોકરીઓની સંખ્યા $60$ અને છોકરાઓની સંખ્યા $100 - 60 = 40$ છે.
ગણિતનો અભ્યાસ કરતા છોકરાઓની સંખ્યા $= 40$ ના $25\% = \frac{25}{100} \times 40 = 10$.
ગણિતનો અભ્યાસ કરતી છોકરીઓની સંખ્યા $= 60$ ના $10\% = \frac{10}{100} \times 60 = 6$.
ગણિતનો અભ્યાસ કરતા કુલ વિદ્યાર્થીઓની સંખ્યા $= 10 + 6 = 16$.
બેયઝના પ્રમેયનો ઉપયોગ કરીને,વિદ્યાર્થી ગણિતનો અભ્યાસ કરતો હોય ત્યારે તે છોકરી હોવાની સંભાવના:
$P(\text{Girl} | \text{Maths}) = \frac{\text{ગણિતનો અભ્યાસ કરતી છોકરીઓની સંખ્યા}}{\text{ગણિતનો અભ્યાસ કરતા કુલ વિદ્યાર્થીઓની સંખ્યા}} = \frac{6}{16} = \frac{3}{8}$.
3
DifficultMCQ
એક પત્ર $LONDON$ અથવા $CLIFTON$ માંથી આવ્યો હોવાનું જાણીતું છે; પોસ્ટમાર્ક પર માત્ર બે ક્રમિક અક્ષરો $ON$ વાંચી શકાય છે. તે $LONDON$ માંથી આવ્યો હોવાની સંભાવના કેટલી છે?
A
$\frac{5}{17}$
B
$\frac{12}{17}$
C
$\frac{17}{30}$
D
$\frac{3}{5}$

Solution

(B) ધારો કે $A_1$ એ ઘટના છે કે પત્ર $LONDON$ માંથી આવ્યો છે અને $A_2$ એ ઘટના છે કે પત્ર $CLIFTON$ માંથી આવ્યો છે. સ્ત્રોત સ્પષ્ટ ન હોવાથી,આપણે ધારીએ છીએ કે $P(A_1) = P(A_2) = \frac{1}{2}$.
ધારો કે $E$ એ ઘટના છે કે પોસ્ટમાર્ક પર બે ક્રમિક અક્ષરો $ON$ વાંચી શકાય છે.
$LONDON$ (લંબાઈ $6$) માં,$5$ ક્રમિક અક્ષરોની જોડી છે: $(LO, ON, ND, DO, ON)$. આમાંથી,$2$ જોડી $ON$ છે. તેથી,$P(E|A_1) = \frac{2}{5}$.
$CLIFTON$ (લંબાઈ $7$) માં,$6$ ક્રમિક અક્ષરોની જોડી છે: $(CL, LI, IF, FT, TO, ON)$. આમાંથી,$1$ જોડી $ON$ છે. તેથી,$P(E|A_2) = \frac{1}{6}$.
બેયઝના પ્રમેયનો ઉપયોગ કરીને,$ON$ વાંચી શકાય છે તે શરતે તે $LONDON$ માંથી આવ્યો હોવાની સંભાવના:
$P(A_1|E) = \frac{P(A_1)P(E|A_1)}{P(A_1)P(E|A_1) + P(A_2)P(E|A_2)}$
$P(A_1|E) = \frac{\frac{1}{2} \times \frac{2}{5}}{\frac{1}{2} \times \frac{2}{5} + \frac{1}{2} \times \frac{1}{6}}$
$P(A_1|E) = \frac{\frac{2}{5}}{\frac{2}{5} + \frac{1}{6}} = \frac{\frac{2}{5}}{\frac{12+5}{30}} = \frac{2}{5} \times \frac{30}{17} = \frac{12}{17}$.
4
MediumMCQ
$3$ થેલીઓ છે જેમાં અનુક્રમે $2$ સફેદ અને $3$ કાળા દડા; $4$ સફેદ અને $1$ કાળો દડો અને $3$ સફેદ અને $7$ કાળા દડા છે. એક થેલીમાંથી યાદચ્છિક રીતે એક દડો કાઢવામાં આવે છે અને તે કાળો દડો હોવાનું માલૂમ પડે છે. તો તે સૌથી વધુ કાળા દડા ધરાવતી થેલીમાંથી કાઢવામાં આવ્યો હોય તેની સંભાવના કેટલી?
A
$\frac{7}{15}$
B
$\frac{5}{19}$
C
$\frac{3}{4}$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(A) ધારો કે $E_1, E_2, E_3$ એ અનુક્રમે થેલી $I$,થેલી $II$ અને થેલી $III$ પસંદ કરવાની ઘટનાઓ છે. થેલી યાદચ્છિક રીતે પસંદ કરવામાં આવતી હોવાથી,$P(E_1) = P(E_2) = P(E_3) = \frac{1}{3}$ છે.
ધારો કે $A$ એ ઘટના છે કે કાઢવામાં આવેલ દડો કાળો છે.
દરેક થેલીમાંથી કાળો દડો કાઢવાની સંભાવનાઓ નીચે મુજબ છે:
$P(A|E_1) = \frac{3}{2+3} = \frac{3}{5}$
$P(A|E_2) = \frac{1}{4+1} = \frac{1}{5}$
$P(A|E_3) = \frac{7}{3+7} = \frac{7}{10}$
આપણે તે સંભાવના શોધવાની છે કે દડો સૌથી વધુ કાળા દડા ધરાવતી થેલીમાંથી કાઢવામાં આવ્યો હતો,જે થેલી $III$ છે. બેયઝના પ્રમેયનો ઉપયોગ કરતા:
$P(E_3|A) = \frac{P(E_3)P(A|E_3)}{P(E_1)P(A|E_1) + P(E_2)P(A|E_2) + P(E_3)P(A|E_3)}$
$P(E_3|A) = \frac{\frac{1}{3} \times \frac{7}{10}}{\frac{1}{3} \times \frac{3}{5} + \frac{1}{3} \times \frac{1}{5} + \frac{1}{3} \times \frac{7}{10}}$
$P(E_3|A) = \frac{\frac{7}{30}}{\frac{6}{30} + \frac{2}{30} + \frac{7}{30}} = \frac{7}{15}$.
5
MediumMCQ
એક માણસ $4$ માંથી $3$ વખત સાચું બોલે છે તેમ જાણીતું છે. તે એક પાસો ફેંકે છે અને જણાવે છે કે તે $6$ છે. તો તે ખરેખર $6$ હોવાની સંભાવના કેટલી છે?
A
$\frac{3}{8}$
B
$\frac{1}{5}$
C
$\frac{3}{4}$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(A) ધારો કે $E$ એ ઘટના છે કે $6$ આવે છે અને $E'$ એ ઘટના છે કે $6$ આવતો નથી.
ધારો કે $A$ એ ઘટના છે કે માણસ જણાવે છે કે તે $6$ છે.
આપણી પાસે $P(E) = \frac{1}{6}$ અને $P(E') = 1 - \frac{1}{6} = \frac{5}{6}$ છે.
માણસ સાચું બોલે તેની સંભાવના $P(T) = \frac{3}{4}$ છે,તેથી તે જૂઠું બોલે તેની સંભાવના $P(L) = 1 - \frac{3}{4} = \frac{1}{4}$ છે.
જો $6$ આવે $(E)$,તો તે સાચું બોલે તો જ તે $6$ હોવાનું જણાવશે. તેથી,$P(A|E) = \frac{3}{4}$.
જો $6$ ન આવે $(E')$,તો તે જૂઠું બોલે તો જ તે $6$ હોવાનું જણાવશે. તેથી,$P(A|E') = \frac{1}{4}$.
બેયઝના પ્રમેયનો ઉપયોગ કરતા,તેણે $6$ હોવાનું જણાવ્યું હોય ત્યારે તે ખરેખર $6$ હોવાની સંભાવના:
$P(E|A) = \frac{P(E) \times P(A|E)}{P(E) \times P(A|E) + P(E') \times P(A|E')}$
$P(E|A) = \frac{\frac{1}{6} \times \frac{3}{4}}{(\frac{1}{6} \times \frac{3}{4}) + (\frac{5}{6} \times \frac{1}{4})}$
$P(E|A) = \frac{\frac{3}{24}}{\frac{3}{24} + \frac{5}{24}} = \frac{3}{8}$.
6
MediumMCQ
એક થેલી $A$ માં $2$ સફેદ અને $3$ લાલ દડા છે અને થેલી $B$ માં $4$ સફેદ અને $5$ લાલ દડા છે. યાદચ્છિક રીતે પસંદ કરેલી થેલીમાંથી એક દડો કાઢવામાં આવે છે અને તે લાલ રંગનો માલૂમ પડે છે. તો તે દડો થેલી $B$ માંથી કાઢવામાં આવ્યો હોય તેની સંભાવના કેટલી?
A
$\frac{5}{14}$
B
$\frac{5}{16}$
C
$\frac{5}{18}$
D
$\frac{25}{52}$

Solution

(D) ધારો કે $E_1$ એ થેલી $A$ માંથી દડો કાઢવાની ઘટના છે,$E_2$ એ થેલી $B$ માંથી દડો કાઢવાની ઘટના છે,અને $E$ એ કાઢેલો દડો લાલ હોવાની ઘટના છે.
આપણે $P(E_2|E)$ શોધવાનું છે.
બંને થેલીઓ પસંદ થવાની સંભાવના સમાન હોવાથી,$P(E_1) = P(E_2) = \frac{1}{2}$ મળે.
થેલી $A$ માંથી લાલ દડો નીકળવાની સંભાવના $P(E|E_1) = \frac{3}{5}$ છે,અને થેલી $B$ માંથી $P(E|E_2) = \frac{5}{9}$ છે.
બેયઝના પ્રમેય મુજબ:
$P(E_2|E) = \frac{P(E_2) \cdot P(E|E_2)}{P(E_1) \cdot P(E|E_1) + P(E_2) \cdot P(E|E_2)}$
$P(E_2|E) = \frac{\frac{1}{2} \cdot \frac{5}{9}}{\frac{1}{2} \cdot \frac{3}{5} + \frac{1}{2} \cdot \frac{5}{9}}$
$P(E_2|E) = \frac{\frac{5}{18}}{\frac{3}{10} + \frac{5}{18}} = \frac{\frac{5}{18}}{\frac{27 + 25}{90}} = \frac{5}{18} \cdot \frac{90}{52} = \frac{25}{52}$.
7
MediumMCQ
થેલી $A$ માં $4$ લીલા અને $3$ લાલ દડા છે અને થેલી $B$ માં $4$ લાલ અને $3$ લીલા દડા છે. એક થેલી યાદચ્છિક રીતે પસંદ કરવામાં આવે છે અને તેમાંથી એક દડો કાઢવામાં આવે છે,જે લીલા રંગનો છે. તો તે દડો થેલી $B$ માંથી નીકળ્યો હોય તેની સંભાવના કેટલી?
A
$\frac{2}{7}$
B
$\frac{2}{3}$
C
$\frac{3}{7}$
D
$\frac{1}{3}$

Solution

(C) આ પ્રશ્ન બેયઝના પ્રમેય (Bayes' Theorem) નો ઉપયોગ કરીને ઉકેલી શકાય છે.
ધારો કે $A$ એ થેલી $A$ પસંદ કરવાની ઘટના છે,અને $B$ એ થેલી $B$ પસંદ કરવાની ઘટના છે.
$P(A) = \frac{1}{2}$,$P(B) = \frac{1}{2}$.
ધારો કે $G$ એ લીલો દડો કાઢવાની ઘટના છે.
થેલી $A$ માંથી લીલો દડો કાઢવાની સંભાવના $P(G|A) = \frac{4}{7}$ છે.
થેલી $B$ માંથી લીલો દડો કાઢવાની સંભાવના $P(G|B) = \frac{3}{7}$ છે.
બેયઝના પ્રમેય મુજબ,જો કાઢેલો દડો લીલો હોય,તો તે થેલી $B$ માંથી નીકળ્યો હોય તેની સંભાવના:
$P(B|G) = \frac{P(B) \times P(G|B)}{P(A) \times P(G|A) + P(B) \times P(G|B)}$
કિંમતો મૂકતા:
$P(B|G) = \frac{\frac{1}{2} \times \frac{3}{7}}{(\frac{1}{2} \times \frac{4}{7}) + (\frac{1}{2} \times \frac{3}{7})}$
$P(B|G) = \frac{\frac{3}{14}}{\frac{4}{14} + \frac{3}{14}} = \frac{\frac{3}{14}}{\frac{7}{14}} = \frac{3}{7}$.
8
DifficultMCQ
ચાર શાળાઓ $B_1, B_2, B_3, B_4$ માં છોકરીઓની ટકાવારી અનુક્રમે $12, 20, 13, 17$ છે. યાદચ્છિક રીતે પસંદ કરેલી શાળામાંથી,એક વિદ્યાર્થીને યાદચ્છિક રીતે પસંદ કરવામાં આવે છે અને તે છોકરી હોવાનું માલૂમ પડે છે. તો પસંદ કરેલી શાળા $B_2$ હોય તેની સંભાવના કેટલી?
A
$\frac{6}{31}$
B
$\frac{10}{31}$
C
$\frac{13}{62}$
D
$\frac{17}{62}$

Solution

(B) ધારો કે $E$ એ ઘટના છે કે પસંદ કરેલ વિદ્યાર્થી છોકરી છે. ધારો કે $S_i$ એ ઘટના છે કે શાળા $B_i$ પસંદ કરવામાં આવી છે,જ્યાં $i = 1, 2, 3, 4$.
શાળા યાદચ્છિક રીતે પસંદ કરવામાં આવતી હોવાથી,$P(S_1) = P(S_2) = P(S_3) = P(S_4) = \frac{1}{4}$.
દરેક શાળામાંથી છોકરી પસંદ કરવાની શરતી સંભાવનાઓ $P(E|S_1) = \frac{12}{100}$,$P(E|S_2) = \frac{20}{100}$,$P(E|S_3) = \frac{13}{100}$,અને $P(E|S_4) = \frac{17}{100}$ છે.
બેયઝના પ્રમેય મુજબ,જો વિદ્યાર્થી છોકરી હોય તો પસંદ કરેલી શાળા $B_2$ હોય તેની સંભાવના:
$P(S_2|E) = \frac{P(S_2)P(E|S_2)}{\sum_{i=1}^{4} P(S_i)P(E|S_i)}$
$P(S_2|E) = \frac{\frac{1}{4} \times \frac{20}{100}}{\frac{1}{4} \times (\frac{12}{100} + \frac{20}{100} + \frac{13}{100} + \frac{17}{100})}$
$P(S_2|E) = \frac{20}{12 + 20 + 13 + 17} = \frac{20}{62} = \frac{10}{31}$.
9
DifficultMCQ
કળશ $A$ માં $6$ લાલ અને $4$ કાળા દડા છે અને કળશ $B$ માં $4$ લાલ અને $6$ કાળા દડા છે. કળશ $A$ માંથી એક દડો યાદચ્છિક રીતે પસંદ કરીને કળશ $B$ માં મૂકવામાં આવે છે. ત્યારબાદ કળશ $B$ માંથી એક દડો યાદચ્છિક રીતે પસંદ કરીને કળશ $A$ માં મૂકવામાં આવે છે. જો હવે કળશ $A$ માંથી એક દડો યાદચ્છિક રીતે પસંદ કરવામાં આવે,તો તે લાલ હોવાની સંભાવના કેટલી છે?
A
$\frac{32}{55}$
B
$\frac{21}{55}$
C
$\frac{19}{55}$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(A) ધારો કે $R_1$ એ ઘટના છે કે કળશ $A$ માંથી લાલ દડો પસંદ કરીને $B$ માં મૂકવામાં આવે છે,અને $B_1$ એ ઘટના છે કે કળશ $A$ માંથી કાળો દડો પસંદ કરીને $B$ માં મૂકવામાં આવે છે.
$P(R_1) = \frac{6}{10} = \frac{3}{5}$,$P(B_1) = \frac{4}{10} = \frac{2}{5}$.
દડો બદલ્યા પછી,કળશ $B$ માં $11$ દડા છે.
જો $R_1$ બને,તો $B$ માં $5$ લાલ અને $6$ કાળા દડા હોય. $P(R_2|R_1) = \frac{5}{11}$,$P(B_2|R_1) = \frac{6}{11}$.
જો $B_1$ બને,તો $B$ માં $4$ લાલ અને $7$ કાળા દડા હોય. $P(R_2|B_1) = \frac{4}{11}$,$P(B_2|B_1) = \frac{7}{11}$.
$A$ માં પાછા મૂક્યા પછી,કળશ $A$ માં $10$ દડા હોય.
જો $R_1$ અને $R_2$ બને,તો $A$ માં $6$ લાલ દડા હોય. $P(R|R_1, R_2) = \frac{6}{10}$.
જો $R_1$ અને $B_2$ બને,તો $A$ માં $5$ લાલ દડા હોય. $P(R|R_1, B_2) = \frac{5}{10}$.
જો $B_1$ અને $R_2$ બને,તો $A$ માં $7$ લાલ દડા હોય. $P(R|B_1, R_2) = \frac{7}{10}$.
જો $B_1$ અને $B_2$ બને,તો $A$ માં $6$ લાલ દડા હોય. $P(R|B_1, B_2) = \frac{6}{10}$.
કુલ સંભાવના $P(R) = P(R_1)P(R_2|R_1)P(R|R_1, R_2) + P(R_1)P(B_2|R_1)P(R|R_1, B_2) + P(B_1)P(R_2|B_1)P(R|B_1, R_2) + P(B_1)P(B_2|B_1)P(R|B_1, B_2)$.
$P(R) = (\frac{6}{10} \times \frac{5}{11} \times \frac{6}{10}) + (\frac{6}{10} \times \frac{6}{11} \times \frac{5}{10}) + (\frac{4}{10} \times \frac{4}{11} \times \frac{7}{10}) + (\frac{4}{10} \times \frac{7}{11} \times \frac{6}{10})$.
$P(R) = \frac{180 + 180 + 112 + 168}{1100} = \frac{640}{1100} = \frac{64}{110} = \frac{32}{55}$.
10
MediumMCQ
થેલી $A$ માં $2$ સફેદ અને $3$ લાલ દડા છે અને થેલી $B$ માં $4$ સફેદ અને $5$ લાલ દડા છે. બે થેલીઓમાંથી એક થેલી યાદચ્છિક રીતે પસંદ કરીને તેમાંથી એક દડો કાઢવામાં આવે છે અને તે લાલ રંગનો છે. તો તે દડો થેલી $B$ માંથી કાઢવામાં આવ્યો હોય તેની સંભાવના શોધો.
A
$25/52$
B
$3/7$
C
$1/10$
D
$2/9$

Solution

(A) ધારો કે $E_1$ એ થેલી $A$ પસંદ કરવાની ઘટના છે અને $E_2$ એ થેલી $B$ પસંદ કરવાની ઘટના છે.
ધારો કે $R$ એ લાલ દડો પસંદ કરવાની ઘટના છે.
બંને થેલીઓ યાદચ્છિક રીતે પસંદ કરવામાં આવતી હોવાથી,$P(E_1) = P(E_2) = 1/2$.
થેલી $A$ માંથી લાલ દડો પસંદ કરવાની સંભાવના $P(R|E_1) = 3/5$ છે.
થેલી $B$ માંથી લાલ દડો પસંદ કરવાની સંભાવના $P(R|E_2) = 5/9$ છે.
બેયઝના પ્રમેયનો ઉપયોગ કરતા,લાલ દડો મળેલ હોય ત્યારે તે થેલી $B$ માંથી હોય તેની સંભાવના:
$P(E_2|R) = \frac{P(E_2)P(R|E_2)}{P(E_1)P(R|E_1) + P(E_2)P(R|E_2)}$
$P(E_2|R) = \frac{(1/2) \times (5/9)}{(1/2) \times (3/5) + (1/2) \times (5/9)}$
$P(E_2|R) = \frac{5/18}{3/10 + 5/18} = \frac{5/18}{(27+25)/90} = \frac{5/18}{52/90}$
$P(E_2|R) = \frac{5}{18} \times \frac{90}{52} = \frac{5 \times 5}{52} = \frac{25}{52}$.
11
DifficultMCQ
ધારો કે $U_1$ અને $U_2$ બે પાત્રો છે જેમાં $U_1$ માં $3$ સફેદ અને $2$ લાલ દડા છે,અને $U_2$ માં માત્ર $1$ સફેદ દડો છે. એક સિક્કો ઉછાળવામાં આવે છે. જો હેડ (છાપ) આવે,તો $U_1$ માંથી $1$ દડો યાદચ્છિક રીતે પસંદ કરી $U_2$ માં મૂકવામાં આવે છે. જો ટેલ (કાંટો) આવે,તો $U_1$ માંથી $2$ દડા યાદચ્છિક રીતે પસંદ કરી $U_2$ માં મૂકવામાં આવે છે. હવે,$U_2$ માંથી $1$ દડો યાદચ્છિક રીતે લેવામાં આવે છે. જો $U_2$ માંથી લીધેલ દડો સફેદ હોય,તો સિક્કા પર હેડ (છાપ) આવવાની સંભાવના કેટલી ($/23$ માં)?
A
$17$
B
$11$
C
$15$
D
$12$

Solution

(D) ધારો કે $H$ એ સિક્કા પર હેડ આવવાની ઘટના છે અને $T$ એ ટેલ આવવાની ઘટના છે. $P(H) = P(T) = 1/2$.
ધારો કે $W$ એ $U_2$ માંથી સફેદ દડો નીકળવાની ઘટના છે.
જો $H$ બને,તો $U_1$ માંથી $1$ દડો $U_2$ માં જાય છે. $U_1$ માં $3W, 2R$ છે. $W$ ટ્રાન્સફર થવાની સંભાવના $3/5$ છે,અને $R$ ની $2/5$ છે.
જો $W$ ટ્રાન્સફર થાય,તો $U_2$ માં $2W$ થાય. $P(W|H_W) = 1$. જો $R$ ટ્રાન્સફર થાય,તો $U_2$ માં $1W, 1R$ થાય. $P(W|H_R) = 1/2$.
$P(W|H) = (3/5 \times 1) + (2/5 \times 1/2) = 3/5 + 1/5 = 4/5$.
જો $T$ બને,તો $U_1$ માંથી $2$ દડા $U_2$ માં જાય છે. શક્ય ટ્રાન્સફર: $2W$ (સંભાવના $^3C_2/^5C_2 = 3/10$),$1W, 1R$ (સંભાવના $(^3C_1 \times ^2C_1)/^5C_2 = 6/10$),$2R$ (સંભાવના $^2C_2/^5C_2 = 1/10$).
જો $2W$ ટ્રાન્સફર થાય,તો $U_2$ માં $3W$ થાય. $P(W|T_{2W}) = 1$.
જો $1W, 1R$ ટ્રાન્સફર થાય,તો $U_2$ માં $2W, 1R$ થાય. $P(W|T_{1W1R}) = 2/3$.
જો $2R$ ટ્રાન્સફર થાય,તો $U_2$ માં $1W, 2R$ થાય. $P(W|T_{2R}) = 1/3$.
$P(W|T) = (3/10 \times 1) + (6/10 \times 2/3) + (1/10 \times 1/3) = 3/10 + 4/10 + 1/30 = 9/30 + 12/30 + 1/30 = 22/30 = 11/15$.
બેયઝના પ્રમેય મુજબ: $P(H|W) = \frac{P(W|H)P(H)}{P(W|H)P(H) + P(W|T)P(T)} = \frac{(4/5 \times 1/2)}{(4/5 \times 1/2) + (11/15 \times 1/2)} = \frac{4/10}{4/10 + 11/30} = \frac{12/30}{12/30 + 11/30} = 12/23$.
12
DifficultMCQ
બે થેલી $A$ અને $B$ માં અનુક્રમે $2$ સફેદ,$3$ કાળા,$4$ લાલ અને $3$ સફેદ,$4$ કાળા,$5$ લાલ દડા છે. થેલી $A$ માંથી એક દડો કાઢીને થેલી $B$ માં મૂકવામાં આવે છે. જો હવે થેલી $B$ માંથી એક દડો કાઢવામાં આવે,તો તે સફેદ હોવાની સંભાવના કેટલી?
A
$49/117$
B
$29/117$
C
$1/3$
D
$1/4$

Solution

(B) થેલી $A$ માં $2$ સફેદ,$3$ કાળા,$4$ લાલ દડા છે (કુલ = $9$).
થેલી $B$ માં $3$ સફેદ,$4$ કાળા,$5$ લાલ દડા છે (કુલ = $12$).
$P(W_A) = 2/9, P(B_A) = 3/9, P(R_A) = 4/9$.
થેલી $B$ માં દડો ઉમેર્યા પછી,કુલ $13$ દડા થાય.
જો $W_A$ બને,તો થેલી $B$ માં $4$ સફેદ દડા થાય. $P(W_B|W_A) = 4/13$.
જો $B_A$ બને,તો થેલી $B$ માં $3$ સફેદ દડા થાય. $P(W_B|B_A) = 3/13$.
જો $R_A$ બને,તો થેલી $B$ માં $3$ સફેદ દડા થાય. $P(W_B|R_A) = 3/13$.
સંપૂર્ણ સંભાવનાના નિયમ મુજબ:
$P(W_B) = (2/9 \times 4/13) + (3/9 \times 3/13) + (4/9 \times 3/13) = 29/117$.
13
MediumMCQ
થેલો $A$ માં $2$ સફેદ અને $3$ લાલ દડા છે. થેલો $B$ માં $4$ સફેદ અને $5$ લાલ દડા છે. એક થેલો યાદચ્છિક રીતે પસંદ કરવામાં આવે છે અને તેમાંથી એક દડો કાઢવામાં આવે છે,જે લાલ રંગનો છે. તો તે દડો થેલા $B$ માંથી પસંદ કરવામાં આવ્યો હોય તેની સંભાવના શોધો.
A
$5/14$
B
$5/16$
C
$5/18$
D
$25/52$

Solution

(D) ધારો કે $E_1$ એ થેલો $A$ પસંદ કરવાની ઘટના છે અને $E_2$ એ થેલો $B$ પસંદ કરવાની ઘટના છે.
ધારો કે $R$ એ લાલ દડો પસંદ કરવાની ઘટના છે.
આપણી પાસે $P(E_1) = P(E_2) = \frac{1}{2}$ છે.
થેલા $A$ માંથી લાલ દડો પસંદ કરવાની સંભાવના $P(R|E_1) = \frac{3}{2+3} = \frac{3}{5}$ છે.
થેલા $B$ માંથી લાલ દડો પસંદ કરવાની સંભાવના $P(R|E_2) = \frac{5}{4+5} = \frac{5}{9}$ છે.
બેયઝના પ્રમેયનો ઉપયોગ કરતા,લાલ દડો થેલા $B$ માંથી પસંદ થયો હોય તેની સંભાવના:
$P(E_2|R) = \frac{P(E_2) \times P(R|E_2)}{P(E_1) \times P(R|E_1) + P(E_2) \times P(R|E_2)}$
$P(E_2|R) = \frac{\frac{1}{2} \times \frac{5}{9}}{\frac{1}{2} \times \frac{3}{5} + \frac{1}{2} \times \frac{5}{9}}$
$P(E_2|R) = \frac{\frac{5}{18}}{\frac{3}{10} + \frac{5}{18}} = \frac{\frac{5}{18}}{\frac{27+25}{90}} = \frac{5}{18} \times \frac{90}{52} = \frac{25}{52}$.
14
AdvancedMCQ
ધારો કે $U_1$ અને $U_2$ બે પાત્રો છે જેમાં $U_1$ માં $3$ સફેદ અને $2$ લાલ દડા છે,અને $U_2$ માં માત્ર $1$ સફેદ દડો છે. એક સિક્કો ઉછાળવામાં આવે છે. જો હેડ (છાપ) આવે,તો $U_1$ માંથી $1$ દડો યાદચ્છિક રીતે પસંદ કરીને $U_2$ માં મૂકવામાં આવે છે. જો ટેલ (કાંટો) આવે,તો $U_1$ માંથી $2$ દડા યાદચ્છિક રીતે પસંદ કરીને $U_2$ માં મૂકવામાં આવે છે. હવે,$U_2$ માંથી $1$ દડો યાદચ્છિક રીતે પસંદ કરવામાં આવે છે. જો પસંદ કરેલ દડો સફેદ હોય,તો સિક્કા પર હેડ આવવાની સંભાવના કેટલી?
A
$13/20$
B
$23/30$
C
$19/30$
D
$11/30$

Solution

(NONE) ધારો કે $H$ એ ઘટના છે કે સિક્કા પર હેડ આવે છે અને $T$ એ ઘટના છે કે સિક્કા પર ટેલ આવે છે. $P(H) = P(T) = 1/2$.
ધારો કે $W$ એ ઘટના છે કે $U_2$ માંથી પસંદ કરેલ દડો સફેદ છે.
કિસ્સો $1$: જો $H$ બને,તો $U_1$ માંથી $1$ દડો $U_2$ માં સ્થાનાંતરિત થાય છે. $U_1$ માં $3W, 2R$ છે. સફેદ દડો સ્થાનાંતરિત થવાની સંભાવના $3/5$ અને લાલ દડો સ્થાનાંતરિત થવાની સંભાવના $2/5$ છે.
જો $W$ સ્થાનાંતરિત થાય,તો $U_2$ માં $2W$ થાય. $P(W|H, \text{trans } W) = 1$.
જો $R$ સ્થાનાંતરિત થાય,તો $U_2$ માં $1W, 1R$ થાય. $P(W|H, \text{trans } R) = 1/2$.
$P(W|H) = (3/5 \times 1) + (2/5 \times 1/2) = 3/5 + 1/5 = 4/5$.
કિસ્સો $2$: જો $T$ બને,તો $U_1$ માંથી $2$ દડા $U_2$ માં સ્થાનાંતરિત થાય છે. શક્ય જોડીઓ $(2W), (1W, 1R), (0W, 2R)$ છે.
$P(2W) = \binom{3}{2} / \binom{5}{2} = 3/10$.
$P(1W, 1R) = (\binom{3}{1} \times \binom{2}{1}) / \binom{5}{2} = 6/10$.
$P(0W, 2R) = \binom{2}{2} / \binom{5}{2} = 1/10$.
જો $2W$ સ્થાનાંતરિત થાય,$U_2$ માં $3W$ થાય. $P(W|T, 2W) = 1$.
જો $1W, 1R$ સ્થાનાંતરિત થાય,$U_2$ માં $2W, 1R$ થાય. $P(W|T, 1W, 1R) = 2/3$.
જો $0W, 2R$ સ્થાનાંતરિત થાય,$U_2$ માં $1W, 2R$ થાય. $P(W|T, 0W, 2R) = 1/3$.
$P(W|T) = (3/10 \times 1) + (6/10 \times 2/3) + (1/10 \times 1/3) = 3/10 + 4/10 + 1/30 = 7/10 + 1/30 = 22/30 = 11/15$.
બેયઝના પ્રમેયનો ઉપયોગ કરતા: $P(H|W) = \frac{P(H)P(W|H)}{P(H)P(W|H) + P(T)P(W|T)} = \frac{1/2 \times 4/5}{1/2 \times 4/5 + 1/2 \times 11/15} = \frac{2/5}{2/5 + 11/30} = \frac{12/30}{12/30 + 11/30} = 12/23$.
15
DifficultMCQ
તાશના એક પેકેટમાં માત્ર $51$ પત્તા હોવાનું જણાયું હતું. જો તપાસવામાં આવેલા પ્રથમ $13$ પત્તા લાલ હોય,તો ગુમ થયેલું પત્તું કાળું હોવાની સંભાવના કેટલી?
A
$\frac{1}{3}$
B
$\frac{2}{3}$
C
$\frac{1}{2}$
D
$\frac{^{25}C_{13}}{^{51}C_{13}}$

Solution

(B) ધારો કે $A_1$ એ ઘટના છે કે ગુમ થયેલ પત્તું કાળું છે,અને $A_2$ એ ઘટના છે કે ગુમ થયેલ પત્તું લાલ છે. ધારો કે $E$ એ ઘટના છે કે તપાસવામાં આવેલા પ્રથમ $13$ પત્તા લાલ છે.
આપણે $P(A_1|E)$ શોધવાની જરૂર છે.
શરૂઆતમાં,$52$ પત્તાના પેકેટમાં $26$ લાલ અને $26$ કાળા પત્તા હોય છે. એક પત્તું ગુમ હોવાથી,$P(A_1) = P(A_2) = \frac{1}{2}$.
જો $A_1$ બને (ગુમ થયેલ પત્તું કાળું હોય),તો $26$ લાલ અને $25$ કાળા પત્તા બાકી રહે. $13$ લાલ પત્તા પસંદ કરવાની સંભાવના $P(E|A_1) = \frac{^{26}C_{13}}{^{51}C_{13}}$ છે.
જો $A_2$ બને (ગુમ થયેલ પત્તું લાલ હોય),તો $25$ લાલ અને $26$ કાળા પત્તા બાકી રહે. $13$ લાલ પત્તા પસંદ કરવાની સંભાવના $P(E|A_2) = \frac{^{25}C_{13}}{^{51}C_{13}}$ છે.
બેયઝના પ્રમેયનો ઉપયોગ કરતા:
$P(A_1|E) = \frac{P(E|A_1)P(A_1)}{P(E|A_1)P(A_1) + P(E|A_2)P(A_2)}$
$P(A_1|E) = \frac{\frac{1}{2} \cdot \frac{^{26}C_{13}}{^{51}C_{13}}}{\frac{1}{2} \cdot \frac{^{26}C_{13}}{^{51}C_{13}} + \frac{1}{2} \cdot \frac{^{25}C_{13}}{^{51}C_{13}}}$
$P(A_1|E) = \frac{^{26}C_{13}}{^{26}C_{13} + ^{25}C_{13}} = \frac{2}{3}$.
16
AdvancedMCQ
$3$ થેલીઓ છે,જેમાં દરેક $5$ સફેદ દડા અને $3$ કાળા દડા છે. વળી,$2$ થેલીઓ છે,જેમાં દરેક $2$ સફેદ દડા અને $4$ કાળા દડા છે. યાદચ્છિક રીતે એક સફેદ દડો પસંદ કરવામાં આવે છે. તો આ સફેદ દડો પ્રથમ જૂથની થેલીમાંથી હોય તેની સંભાવના શોધો.
A
$\frac{16}{61}$
B
$\frac{15}{61}$
C
$\frac{45}{61}$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(C) ધારો કે $E_{1}$ એ પ્રથમ જૂથમાંથી થેલી પસંદ કરવાની ઘટના છે અને $E_{2}$ એ બીજા જૂથમાંથી થેલી પસંદ કરવાની ઘટના છે.
ધારો કે $W$ એ સફેદ દડો પસંદ કરવાની ઘટના છે.
પ્રથમ જૂથમાં $3$ થેલીઓ અને બીજા જૂથમાં $2$ થેલીઓ છે,કુલ $5$ થેલીઓ છે.
$P(E_{1}) = \frac{3}{5}$ અને $P(E_{2}) = \frac{2}{5}$.
પ્રથમ જૂથમાં,દરેક થેલીમાં $5$ સફેદ અને $3$ કાળા દડા છે,તેથી $P(W|E_{1}) = \frac{5}{5+3} = \frac{5}{8}$.
બીજા જૂથમાં,દરેક થેલીમાં $2$ સફેદ અને $4$ કાળા દડા છે,તેથી $P(W|E_{2}) = \frac{2}{2+4} = \frac{2}{6} = \frac{1}{3}$.
બેયઝના પ્રમેયનો ઉપયોગ કરતા,સફેદ દડો પ્રથમ જૂથમાંથી હોય તેની સંભાવના:
$P(E_{1}|W) = \frac{P(E_{1})P(W|E_{1})}{P(E_{1})P(W|E_{1}) + P(E_{2})P(W|E_{2})}$
$P(E_{1}|W) = \frac{\frac{3}{5} \times \frac{5}{8}}{\frac{3}{5} \times \frac{5}{8} + \frac{2}{5} \times \frac{1}{3}}$
$P(E_{1}|W) = \frac{\frac{3}{8}}{\frac{3}{8} + \frac{2}{15}} = \frac{\frac{3}{8}}{\frac{45+16}{120}} = \frac{3}{8} \times \frac{120}{61} = \frac{3 \times 15}{61} = \frac{45}{61}$.
17
DifficultMCQ
એક પાત્રમાં બે સિક્કા $A$ અને $B$ રાખેલા છે. જ્યારે સિક્કો $A$ ઉછાળવામાં આવે ત્યારે છાપ મળવાની સંભાવના $1/4$ છે,જ્યારે સિક્કા $B$ માટે તે $3/4$ છે. આ પાત્રમાંથી એક સિક્કો યાદચ્છિક રીતે પસંદ કરવામાં આવે છે,તેને બે વાર ઉછાળવામાં આવે છે અને બંને વખતે છાપ મળે છે. તો તે સિક્કો $A$ હોય તેની સંભાવના કેટલી?
A
$9/10$
B
$1/4$
C
$3/4$
D
$1/10$

Solution

(D) ધારો કે $E_1$ એ સિક્કો $A$ પસંદ કરવાની ઘટના છે અને $E_2$ એ સિક્કો $B$ પસંદ કરવાની ઘટના છે. એક સિક્કો યાદચ્છિક રીતે પસંદ કરવામાં આવતો હોવાથી,$P(E_1) = 1/2$ અને $P(E_2) = 1/2$.
ધારો કે $H$ એ બંને વખત છાપ મળવાની ઘટના છે.
આપેલ છે કે $P(H|E_1) = (1/4)^2 = 1/16$ અને $P(H|E_2) = (3/4)^2 = 9/16$.
બેયઝના પ્રમેયનો ઉપયોગ કરતા,જો બંને વખત છાપ મળી હોય તો તે સિક્કો $A$ હોવાની સંભાવના:
$P(E_1|H) = \frac{P(E_1)P(H|E_1)}{P(E_1)P(H|E_1) + P(E_2)P(H|E_2)}$
$P(E_1|H) = \frac{(1/2)(1/16)}{(1/2)(1/16) + (1/2)(9/16)}$
$P(E_1|H) = \frac{1/32}{1/32 + 9/32} = \frac{1/32}{10/32} = 1/10$.
18
DifficultMCQ
એક પેટી $A$ માં $2$ સફેદ,$3$ લાલ અને $2$ કાળા દડા છે. બીજી પેટી $B$ માં $4$ સફેદ,$2$ લાલ અને $3$ કાળા દડા છે. જો યાદચ્છિક રીતે પસંદ કરેલી પેટીમાંથી બે દડા યાદચ્છિક રીતે,પુરવણી વગર કાઢવામાં આવે અને એક દડો સફેદ અને બીજો દડો લાલ નીકળે,તો બંને દડા પેટી $B$ માંથી કાઢવામાં આવ્યા હોય તેની સંભાવના કેટલી છે?
A
$\frac{7}{16}$
B
$\frac{9}{32}$
C
$\frac{7}{8}$
D
$\frac{9}{16}$

Solution

(A) ધારો કે $E$ એ એક સફેદ અને એક લાલ દડો કાઢવાની ઘટના છે. $H_A$ અને $H_B$ એ અનુક્રમે પેટી $A$ અને પેટી $B$ પસંદ કરવાની ઘટનાઓ છે. $P(H_A) = P(H_B) = \frac{1}{2}$.
પેટી $A$ માંથી એક સફેદ અને એક લાલ દડો કાઢવાની સંભાવના $P(E|H_A) = \frac{^2C_1 \times ^3C_1}{^7C_2} = \frac{6}{21} = \frac{2}{7}$ છે.
પેટી $B$ માંથી એક સફેદ અને એક લાલ દડો કાઢવાની સંભાવના $P(E|H_B) = \frac{^4C_1 \times ^2C_1}{^9C_2} = \frac{8}{36} = \frac{2}{9}$ છે.
બેયઝના પ્રમેયનો ઉપયોગ કરતા,પેટી $B$ માંથી દડા કાઢ્યા હોય તેની સંભાવના:
$P(H_B|E) = \frac{\frac{1}{2} \times \frac{2}{9}}{\frac{1}{2} \times \frac{2}{7} + \frac{1}{2} \times \frac{2}{9}} = \frac{7}{16}$.
19
DifficultMCQ
એક પાત્રમાં બે દડા છે. દરેક દડો સફેદ અથવા કાળો હોઈ શકે છે. જો પાત્રમાં એક સફેદ દડો ઉમેરવામાં આવે અને ત્યારબાદ પાત્રમાંથી યાદચ્છિક રીતે એક દડો કાઢવામાં આવે,તો તે સફેદ હોવાની સંભાવના કેટલી છે?
A
$\frac{1}{4}$
B
$\frac{2}{3}$
C
$\frac{1}{5}$
D
$\frac{1}{3}$

Solution

(B) ધારો કે પાત્રમાં બે દડાઓની શરૂઆતની સ્થિતિ સફેદ દડાઓની સંખ્યા $W$ દ્વારા દર્શાવેલ છે. દરેક દડો સફેદ કે કાળો હોઈ શકે છે,તેથી શક્ય શરૂઆતની સ્થિતિઓ $0$ સફેદ દડા $(BB)$,$1$ સફેદ દડો $(BW)$,અથવા $2$ સફેદ દડા $(WW)$ છે. દરેક સ્થિતિ સમાન રીતે સંભવિત છે તેમ ધારતા,દરેક માટેની પૂર્વ સંભાવના $P(S_i) = \frac{1}{3}$ છે.
એક સફેદ દડો ઉમેર્યા પછી,નવી સ્થિતિઓ નીચે મુજબ છે:
$1) BB \to BBW$ (સફેદ દડાની સંખ્યા = $1$,કુલ = $3$)
$2) BW \to BWW$ (સફેદ દડાની સંખ્યા = $2$,કુલ = $3$)
$3) WW \to WWW$ (સફેદ દડાની સંખ્યા = $3$,કુલ = $3$)
સ્થિતિ $S_i$ આપેલ હોય ત્યારે સફેદ દડો નીકળવાની સંભાવના $P(W|S_i) = \frac{\text{સફેદ દડા}}{3}$ છે.
$P(W|S_1) = \frac{1}{3}$,$P(W|S_2) = \frac{2}{3}$,$P(W|S_3) = \frac{3}{3} = 1$.
કુલ સંભાવનાના નિયમનો ઉપયોગ કરતા: $P(W) = \sum P(W|S_i)P(S_i) = \frac{1}{3} \times (\frac{1}{3} + \frac{2}{3} + 1) = \frac{1}{3} \times (\frac{6}{3}) = \frac{2}{3}$.
20
DifficultMCQ
એક નિષ્પક્ષ સિક્કો ઉછાળવામાં આવે છે. જો પરિણામ છાપ (head) મળે,તો બે નિષ્પક્ષ પાસા ફેંકવામાં આવે છે અને તેના પર મળતી સંખ્યાઓનો સરવાળો નોંધવામાં આવે છે. જો સિક્કા પર કાંટો (tail) મળે,તો $1, 2, 3, \dots, 9$ નંબરવાળા નવ કાર્ડના પેકમાંથી એક કાર્ડ યાદચ્છિક રીતે પસંદ કરવામાં આવે છે અને કાર્ડ પરનો નંબર નોંધવામાં આવે છે. નોંધાયેલ નંબર $7$ અથવા $8$ હોય તેની સંભાવના કેટલી છે?
A
$\frac{13}{36}$
B
$\frac{15}{72}$
C
$\frac{19}{72}$
D
$\frac{19}{36}$

Solution

(C) ધારો કે $H$ એ છાપ મળવાની ઘટના છે અને $T$ એ કાંટો મળવાની ઘટના છે. $P(H) = \frac{1}{2}$ અને $P(T) = \frac{1}{2}$.
કિસ્સો $1$: જો છાપ મળે,તો બે પાસા ફેંકવામાં આવે છે. સરવાળો $7$ અથવા $8$ હોઈ શકે. $7$ માટેની જોડીઓ $(1,6), (2,5), (3,4), (4,3), (5,2), (6,1)$ ($6$ પરિણામો) અને $8$ માટેની જોડીઓ $(2,6), (3,5), (4,4), (5,3), (6,2)$ ($5$ પરિણામો) છે. કુલ પરિણામો = $36$.
$P(7 \text{ અથવા } 8 | H) = \frac{6+5}{36} = \frac{11}{36}$.
કિસ્સો $2$: જો કાંટો મળે,તો $9$ કાર્ડમાંથી એક કાર્ડ પસંદ કરવામાં આવે છે. સાનુકૂળ સંખ્યાઓ $7$ અને $8$ છે.
$P(7 \text{ અથવા } 8 | T) = \frac{2}{9}$.
કુલ સંભાવના $P(7 \text{ અથવા } 8) = P(H) \times P(7 \text{ અથવા } 8 | H) + P(T) \times P(7 \text{ અથવા } 8 | T)$
$= \frac{1}{2} \times \frac{11}{36} + \frac{1}{2} \times \frac{2}{9} = \frac{11}{72} + \frac{1}{9} = \frac{11+8}{72} = \frac{19}{72}$.
21
MediumMCQ
એક પ્રશિક્ષક પાસે પ્રશ્ન બેંક છે જેમાં $300$ સરળ સાચા/ખોટા પ્રશ્નો,$200$ મુશ્કેલ સાચા/ખોટા પ્રશ્નો,$500$ સરળ બહુવિકલ્પ પ્રશ્નો અને $400$ મુશ્કેલ બહુવિકલ્પ પ્રશ્નો છે. જો પ્રશ્ન બેંકમાંથી યાદચ્છિક રીતે એક પ્રશ્ન પસંદ કરવામાં આવે,તો તે બહુવિકલ્પ પ્રશ્ન હોય તે શરતે તે સરળ પ્રશ્ન હોવાની સંભાવના કેટલી છે?
A
$\frac{5}{9}$
B
$\frac{4}{9}$
C
$\frac{5}{14}$
D
$\frac{9}{14}$

Solution

(A) આપેલ માહિતીને નીચે મુજબ કોષ્ટકમાં દર્શાવી શકાય છે:
પ્રકારસાચા/ખોટા | બહુવિકલ્પ | કુલ
સરળ$300$ | $500$ | $800$
મુશ્કેલ$200$ | $400$ | $600$
કુલ$500$ | $900$ | $1400$

ધારો કે $E$ એ પ્રશ્ન સરળ હોવાની ઘટના છે અને $M$ એ પ્રશ્ન બહુવિકલ્પ હોવાની ઘટના છે.
બહુવિકલ્પ પ્રશ્નોની કુલ સંખ્યા $= 900$ છે.
સરળ બહુવિકલ્પ પ્રશ્નોની સંખ્યા $= 500$ છે.
આપણે શરતી સંભાવના $P(E | M)$ શોધવાની છે,જેનો અર્થ છે કે જો પ્રશ્ન બહુવિકલ્પ હોય તો તે સરળ હોવાની સંભાવના.
શરતી સંભાવનાના સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા:
$P(E | M) = \frac{n(E \cap M)}{n(M)}$
જ્યાં $n(E \cap M)$ એ સરળ બહુવિકલ્પ પ્રશ્નોની સંખ્યા છે અને $n(M)$ એ બહુવિકલ્પ પ્રશ્નોની કુલ સંખ્યા છે.
$P(E | M) = \frac{500}{900} = \frac{5}{9}$.
તેથી,જરૂરી સંભાવના $\frac{5}{9}$ છે.
22
MediumMCQ
થેલી $I$ માં $3$ લાલ અને $4$ કાળા દડા છે,જ્યારે થેલી $II$ માં $5$ લાલ અને $6$ કાળા દડા છે. કોઈ એક થેલીમાંથી યાદચ્છિક રીતે એક દડો પસંદ કરવામાં આવે છે અને તે લાલ રંગનો માલૂમ પડે છે. તો તે દડો થેલી $II$ માંથી પસંદ થયો હોય તેની સંભાવના શોધો.
A
$\frac{35}{68}$
B
$\frac{33}{68}$
C
$\frac{30}{68}$
D
$\frac{25}{68}$

Solution

(A) ધારો કે $E_1$ એ થેલી $I$ પસંદ કરવાની ઘટના છે,$E_2$ એ થેલી $II$ પસંદ કરવાની ઘટના છે અને $A$ એ લાલ દડો પસંદ કરવાની ઘટના છે.
તેથી $P(E_1) = P(E_2) = \frac{1}{2}$.
થેલી $I$ માંથી લાલ દડો પસંદ કરવાની સંભાવના $P(A|E_1) = \frac{3}{7}$ છે.
થેલી $II$ માંથી લાલ દડો પસંદ કરવાની સંભાવના $P(A|E_2) = \frac{5}{11}$ છે.
આપણે $P(E_2|A)$ શોધવાનું છે. બેયઝના પ્રમેય મુજબ:
$P(E_2|A) = \frac{P(E_2)P(A|E_2)}{P(E_1)P(A|E_1) + P(E_2)P(A|E_2)}$
કિંમતો મૂકતા:
$P(E_2|A) = \frac{\frac{1}{2} \times \frac{5}{11}}{\frac{1}{2} \times \frac{3}{7} + \frac{1}{2} \times \frac{5}{11}}$
$P(E_2|A) = \frac{\frac{5}{22}}{\frac{3}{14} + \frac{5}{22}} = \frac{\frac{5}{22}}{\frac{33 + 35}{154}} = \frac{5}{22} \times \frac{154}{68} = \frac{5 \times 7}{68} = \frac{35}{68}$.
23
MediumMCQ
ત્રણ સમાન બોક્સ $I$,$II$ અને $III$ આપેલા છે,જેમાં દરેક બોક્સમાં બે સિક્કા છે. બોક્સ $I$ માં બંને સિક્કા સોનાના છે,બોક્સ $II$ માં બંને સિક્કા ચાંદીના છે અને બોક્સ $III$ માં એક સોનાનો અને એક ચાંદીનો સિક્કો છે. એક વ્યક્તિ યાદચ્છિક રીતે એક બોક્સ પસંદ કરે છે અને એક સિક્કો બહાર કાઢે છે. જો સિક્કો સોનાનો હોય,તો બોક્સમાં રહેલો બીજો સિક્કો પણ સોનાનો હોય તેની સંભાવના કેટલી?
A
$2/3$
B
$1/2$
C
$1/3$
D
$1/4$

Solution

(A) ધારો કે $E_1, E_2$ અને $E_3$ એ ઘટનાઓ છે કે અનુક્રમે બોક્સ $I, II$ અને $III$ પસંદ કરવામાં આવે છે.
બોક્સ યાદચ્છિક રીતે પસંદ કરવામાં આવતા હોવાથી,$P(E_1) = P(E_2) = P(E_3) = 1/3$.
ધારો કે $A$ એ ઘટના છે કે કાઢવામાં આવેલ સિક્કો સોનાનો છે.
તેથી,શરતી સંભાવનાઓ નીચે મુજબ છે:
$P(A|E_1) = 2/2 = 1$ (બોક્સ $I$ માં બંને સોનાના સિક્કા છે).
$P(A|E_2) = 0/2 = 0$ (બોક્સ $II$ માં કોઈ સોનાનો સિક્કો નથી).
$P(A|E_3) = 1/2$ (બોક્સ $III$ માં એક સોનાનો સિક્કો છે).
આપણે તે સંભાવના શોધવી છે કે બીજો સિક્કો પણ સોનાનો હોય,જેનો અર્થ છે કે આપણે બોક્સ $I$ પસંદ કર્યું હોવું જોઈએ.
બેયઝના પ્રમેય મુજબ,$P(E_1|A) = \frac{P(E_1)P(A|E_1)}{P(E_1)P(A|E_1) + P(E_2)P(A|E_2) + P(E_3)P(A|E_3)}$.
કિંમતો મૂકતા:
$P(E_1|A) = \frac{(1/3 \times 1)}{(1/3 \times 1) + (1/3 \times 0) + (1/3 \times 1/2)} = \frac{1/3}{1/3 + 1/6} = \frac{1/3}{3/6} = \frac{1/3}{1/2} = 2/3$.
24
DifficultMCQ
ધારો કે $HIV$ ટેસ્ટની વિશ્વસનીયતા નીચે મુજબ છે: $HIV$ ધરાવતા લોકોમાંથી,$90\%$ ટેસ્ટ રોગને શોધી કાઢે છે પરંતુ $10\%$ શોધી શકાતા નથી. $HIV$ મુક્ત લોકોમાંથી,$99\%$ ટેસ્ટ $HIV$ નેગેટિવ તરીકે ઓળખાય છે પરંતુ $1\%$ $HIV$ પોઝિટિવ તરીકે નિદાન થાય છે. એક મોટી વસ્તીમાંથી જેમાં માત્ર $0.1\%$ લોકો $HIV$ ધરાવે છે,એક વ્યક્તિને યાદચ્છિક રીતે પસંદ કરવામાં આવે છે,$HIV$ ટેસ્ટ આપવામાં આવે છે,અને પેથોલોજીસ્ટ તેને $HIV$ પોઝિટિવ તરીકે રિપોર્ટ કરે છે. વ્યક્તિને ખરેખર $HIV$ હોવાની સંભાવના કેટલી છે?
A
$0.083$
B
$0.091$
C
$0.075$
D
$0.102$

Solution

(A) ધારો કે $E$ એ ઘટના છે કે પસંદ કરેલી વ્યક્તિને ખરેખર $HIV$ છે અને $A$ એ ઘટના છે કે વ્યક્તિનો $HIV$ ટેસ્ટ પોઝિટિવ આવે છે. આપણે $P(E|A)$ શોધવાની જરૂર છે. $E^{\prime}$ એ ઘટના દર્શાવે છે કે પસંદ કરેલી વ્યક્તિને $HIV$ નથી.
સ્પષ્ટપણે,$\{E, E^{\prime}\}$ એ નમૂના અવકાશનું વિભાજન છે.
આપણને આપેલ છે:
$P(E) = 0.1\% = \frac{0.1}{100} = 0.001$
$P(E^{\prime}) = 1 - P(E) = 0.999$
$P(A|E) = P(\text{વ્યક્તિને } HIV \text{ હોવા છતાં ટેસ્ટ પોઝિટિવ આવે}) = 90\% = 0.9$
$P(A|E^{\prime}) = P(\text{વ્યક્તિને } HIV \text{ ન હોવા છતાં ટેસ્ટ પોઝિટિવ આવે}) = 1\% = 0.01$
બેયઝના પ્રમેય દ્વારા:
$P(E|A) = \frac{P(E) P(A|E)}{P(E) P(A|E) + P(E^{\prime}) P(A|E^{\prime})}$
$P(E|A) = \frac{0.001 \times 0.9}{(0.001 \times 0.9) + (0.999 \times 0.01)}$
$P(E|A) = \frac{0.0009}{0.0009 + 0.00999} = \frac{0.0009}{0.01089} = \frac{90}{1089} \approx 0.083$
આમ,વ્યક્તિને ખરેખર $HIV$ હોવાની સંભાવના આશરે $0.083$ છે.
25
DifficultMCQ
એક ફેક્ટરીમાં જે બોલ્ટનું ઉત્પાદન કરે છે,મશીનો $A, B$ અને $C$ અનુક્રમે $25\%, 35\%$ અને $40\%$ બોલ્ટનું ઉત્પાદન કરે છે. તેમના ઉત્પાદનમાંથી,અનુક્રમે $5, 4$ અને $2$ ટકા બોલ્ટ ખામીયુક્ત છે. ઉત્પાદનમાંથી એક બોલ્ટ યાદચ્છિક રીતે પસંદ કરવામાં આવે છે અને તે ખામીયુક્ત જણાય છે. તો તે મશીન $B$ દ્વારા ઉત્પાદિત હોવાની સંભાવના કેટલી છે?
A
$\frac{28}{69}$
B
$\frac{14}{69}$
C
$\frac{7}{69}$
D
$\frac{35}{69}$

Solution

(A) ધારો કે ઘટનાઓ $B_1, B_2, B_3$ નીચે મુજબ છે:
$B_1$: બોલ્ટ મશીન $A$ દ્વારા ઉત્પાદિત છે.
$B_2$: બોલ્ટ મશીન $B$ દ્વારા ઉત્પાદિત છે.
$B_3$: બોલ્ટ મશીન $C$ દ્વારા ઉત્પાદિત છે.
સ્પષ્ટપણે,$B_1, B_2, B_3$ પરસ્પર નિવારક અને નિઃશેષ ઘટનાઓ છે.
ધારો કે ઘટના $E$ એ 'બોલ્ટ ખામીયુક્ત છે' તે છે.
આપેલ સંભાવનાઓ:
$P(B_1) = 0.25, P(B_2) = 0.35, P(B_3) = 0.40$.
ખામીયુક્ત બોલ્ટની શરતી સંભાવનાઓ:
$P(E|B_1) = 0.05, P(E|B_2) = 0.04, P(E|B_3) = 0.02$.
બેયઝના પ્રમેય મુજબ,જો બોલ્ટ ખામીયુક્ત હોય તો તે મશીન $B$ દ્વારા ઉત્પાદિત હોવાની સંભાવના:
$P(B_2|E) = \frac{P(B_2)P(E|B_2)}{P(B_1)P(E|B_1) + P(B_2)P(E|B_2) + P(B_3)P(E|B_3)}$
$P(B_2|E) = \frac{0.35 \times 0.04}{(0.25 \times 0.05) + (0.35 \times 0.04) + (0.40 \times 0.02)}$
$P(B_2|E) = \frac{0.0140}{0.0125 + 0.0140 + 0.0080} = \frac{0.0140}{0.0345}$
$P(B_2|E) = \frac{140}{345} = \frac{28}{69}$.
26
DifficultMCQ
એક ડૉક્ટર દર્દીની મુલાકાત લેવા જઈ રહ્યા છે. ભૂતકાળના અનુભવ પરથી જાણીતું છે કે તેમના ટ્રેન,બસ,સ્કૂટર અથવા અન્ય વાહન દ્વારા આવવાની સંભાવનાઓ અનુક્રમે $\frac{3}{10}, \frac{1}{5}, \frac{1}{10}$ અને $\frac{2}{5}$ છે. જો તેઓ ટ્રેન,બસ અને સ્કૂટર દ્વારા આવે તો તેમના મોડા આવવાની સંભાવનાઓ અનુક્રમે $\frac{1}{4}, \frac{1}{3}$ અને $\frac{1}{12}$ છે,પરંતુ જો તેઓ અન્ય વાહન દ્વારા આવે તો તેઓ મોડા પડતા નથી. જ્યારે તેઓ પહોંચે છે,ત્યારે તેઓ મોડા છે. તો તેમના ટ્રેન દ્વારા આવવાની સંભાવના કેટલી છે?
A
$\frac{1}{2}$
B
$\frac{1}{3}$
C
$\frac{1}{4}$
D
$\frac{1}{5}$

Solution

(A) ધારો કે $E$ એ ઘટના છે કે ડૉક્ટર મોડા આવે છે. ધારો કે $T_1, T_2, T_3$ અને $T_4$ એ ઘટનાઓ છે કે ડૉક્ટર અનુક્રમે ટ્રેન,બસ,સ્કૂટર અને અન્ય વાહન દ્વારા આવે છે.
આપેલ સંભાવનાઓ:
$P(T_1) = \frac{3}{10}, P(T_2) = \frac{1}{5}, P(T_3) = \frac{1}{10}, P(T_4) = \frac{2}{5}$.
મોડા આવવાની શરતી સંભાવનાઓ:
$P(E|T_1) = \frac{1}{4}, P(E|T_2) = \frac{1}{3}, P(E|T_3) = \frac{1}{12}, P(E|T_4) = 0$.
બેયઝના પ્રમેયનો ઉપયોગ કરતા,જો ડૉક્ટર મોડા આવે તો તેમના ટ્રેન દ્વારા આવવાની સંભાવના:
$P(T_1|E) = \frac{P(T_1)P(E|T_1)}{\sum_{i=1}^{4} P(T_i)P(E|T_i)}$
છેદની ગણતરી:
$P(E) = (\frac{3}{10} \times \frac{1}{4}) + (\frac{1}{5} \times \frac{1}{3}) + (\frac{1}{10} \times \frac{1}{12}) + (\frac{2}{5} \times 0)$
$P(E) = \frac{3}{40} + \frac{1}{15} + \frac{1}{120} + 0 = \frac{9 + 8 + 1}{120} = \frac{18}{120} = \frac{3}{20}$.
અંશની ગણતરી:
$P(T_1)P(E|T_1) = \frac{3}{10} \times \frac{1}{4} = \frac{3}{40}$.
પરિણામ:
$P(T_1|E) = \frac{3/40}{3/20} = \frac{3}{40} \times \frac{20}{3} = \frac{1}{2}$.
27
DifficultMCQ
એક માણસ $4$ માંથી $3$ વખત સાચું બોલે છે તેમ જાણીતું છે. તે એક પાસો ફેંકે છે અને જણાવે છે કે તે $6$ છે. તો તે ખરેખર $6$ હોય તેની સંભાવના શોધો.
A
$3/8$
B
$5/18$
C
$1/8$
D
$3/4$

Solution

(A) ધારો કે $E$ એ ઘટના છે કે માણસ $6$ આવ્યો છે તેમ જણાવે છે.
ધારો કે $S_{1}$ એ ઘટના છે કે ખરેખર $6$ આવે છે.
ધારો કે $S_{2}$ એ ઘટના છે કે $6$ આવતો નથી.
આપણી પાસે છે:
$P(S_{1}) = 1/6$
$P(S_{2}) = 5/6$
$P(E|S_{1})$ એ સંભાવના છે કે માણસ $6$ જણાવે છે જ્યારે ખરેખર $6$ આવ્યો હોય (તે સાચું બોલે છે) $= 3/4$.
$P(E|S_{2})$ એ સંભાવના છે કે માણસ $6$ જણાવે છે જ્યારે ખરેખર $6$ આવ્યો ન હોય (તે જૂઠું બોલે છે) $= 1 - 3/4 = 1/4$.
બેયઝના પ્રમેય મુજબ,માણસ $6$ જણાવે છે ત્યારે તે ખરેખર $6$ હોય તેની સંભાવના:
$P(S_{1}|E) = \frac{P(S_{1})P(E|S_{1})}{P(S_{1})P(E|S_{1}) + P(S_{2})P(E|S_{2})}$
$P(S_{1}|E) = \frac{(1/6) \times (3/4)}{(1/6) \times (3/4) + (5/6) \times (1/4)}$
$P(S_{1}|E) = \frac{3/24}{3/24 + 5/24} = \frac{3/24}{8/24} = 3/8$.
આમ,જરૂરી સંભાવના $3/8$ છે.
28
MediumMCQ
એક થેલીમાં $4$ લાલ અને $4$ કાળા દડા છે,બીજી થેલીમાં $2$ લાલ અને $6$ કાળા દડા છે. બે થેલીઓમાંથી એક થેલી યાદચ્છિક રીતે પસંદ કરવામાં આવે છે અને તેમાંથી એક દડો કાઢવામાં આવે છે જે લાલ રંગનો છે. તો તે દડો પ્રથમ થેલીમાંથી કાઢવામાં આવ્યો હોય તેની સંભાવના શોધો.
A
$2/3$
B
$1/3$
C
$1/2$
D
$3/4$

Solution

(A) ધારો કે $E_{1}$ અને $E_{2}$ એ અનુક્રમે પ્રથમ થેલી અને બીજી થેલી પસંદ કરવાની ઘટનાઓ છે.
$P(E_{1}) = P(E_{2}) = 1/2$.
ધારો કે $A$ એ લાલ દડો કાઢવાની ઘટના છે.
$P(A | E_{1}) = \text{પ્રથમ થેલીમાંથી લાલ દડો કાઢવાની સંભાવના} = 4/8 = 1/2$.
$P(A | E_{2}) = \text{બીજી થેલીમાંથી લાલ દડો કાઢવાની સંભાવના} = 2/8 = 1/4$.
આપણે તે સંભાવના શોધવાની છે કે દડો પ્રથમ થેલીમાંથી કાઢવામાં આવ્યો હોય,જો તે લાલ હોય,જે $P(E_{1} | A)$ છે.
બેયઝના પ્રમેય દ્વારા:
$P(E_{1} | A) = \frac{P(E_{1}) \cdot P(A | E_{1})}{P(E_{1}) \cdot P(A | E_{1}) + P(E_{2}) \cdot P(A | E_{2})}$
$P(E_{1} | A) = \frac{(1/2) \cdot (1/2)}{(1/2) \cdot (1/2) + (1/2) \cdot (1/4)}$
$P(E_{1} | A) = \frac{1/4}{1/4 + 1/8} = \frac{1/4}{3/8} = \frac{1}{4} \cdot \frac{8}{3} = 2/3$.
29
MediumMCQ
કોલેજના વિદ્યાર્થીઓમાંથી,તે જાણીતું છે કે $60 \%$ હોસ્ટેલમાં રહે છે અને $40 \%$ ડે-સ્કોલર (હોસ્ટેલમાં ન રહેતા) છે. પાછલા વર્ષના પરિણામો દર્શાવે છે કે હોસ્ટેલમાં રહેતા તમામ વિદ્યાર્થીઓમાંથી $30 \%$ વિદ્યાર્થીઓ $A$ ગ્રેડ મેળવે છે અને ડે-સ્કોલર્સમાંથી $20 \%$ વિદ્યાર્થીઓ તેમની વાર્ષિક પરીક્ષામાં $A$ ગ્રેડ મેળવે છે. વર્ષના અંતે,કોલેજમાંથી એક વિદ્યાર્થીને યાદચ્છિક રીતે પસંદ કરવામાં આવે છે અને તે $A$ ગ્રેડ ધરાવે છે. તો તે વિદ્યાર્થી હોસ્ટેલર હોવાની સંભાવના કેટલી છે?
A
$\frac{9}{13}$
B
$\frac{8}{13}$
C
$\frac{7}{13}$
D
$\frac{6}{13}$

Solution

(A) ધારો કે $E_{1}$ એ ઘટના છે કે વિદ્યાર્થી હોસ્ટેલર છે અને $E_{2}$ એ ઘટના છે કે વિદ્યાર્થી ડે-સ્કોલર છે. ધારો કે $A$ એ ઘટના છે કે પસંદ કરેલ વિદ્યાર્થી $A$ ગ્રેડ મેળવે છે.
આપેલ સંભાવનાઓ:
$P(E_{1}) = 60 \% = 0.6$
$P(E_{2}) = 40 \% = 0.4$
$P(A | E_{1}) = 30 \% = 0.3$
$P(A | E_{2}) = 20 \% = 0.2$
આપણે $P(E_{1} | A)$ શોધવાની જરૂર છે. બેયઝના પ્રમેય દ્વારા:
$P(E_{1} | A) = \frac{P(E_{1}) \cdot P(A | E_{1})}{P(E_{1}) \cdot P(A | E_{1}) + P(E_{2}) \cdot P(A | E_{2})}$
કિંમતો મૂકતા:
$P(E_{1} | A) = \frac{0.6 \times 0.3}{(0.6 \times 0.3) + (0.4 \times 0.2)}$
$P(E_{1} | A) = \frac{0.18}{0.18 + 0.08}$
$P(E_{1} | A) = \frac{0.18}{0.26}$
$P(E_{1} | A) = \frac{18}{26} = \frac{9}{13}$
30
MediumMCQ
એક બહુવિકલ્પ પરીક્ષામાં પ્રશ્નનો જવાબ આપતી વખતે,વિદ્યાર્થી કાં તો જવાબ જાણે છે અથવા અનુમાન લગાવે છે. ધારો કે તે જવાબ જાણે છે તેની સંભાવના $\frac{3}{4}$ છે અને તે અનુમાન લગાવે છે તેની સંભાવના $\frac{1}{4}$ છે. જો વિદ્યાર્થી અનુમાન લગાવે તો તેનો જવાબ સાચો હોવાની સંભાવના $\frac{1}{4}$ છે તેમ માની લઈએ,તો વિદ્યાર્થીએ જવાબ સાચો આપ્યો છે તે જાણીતું હોય તો તેણે જવાબ જાણ્યો હતો તેની સંભાવના કેટલી?
A
$\frac{12}{13}$
B
$\frac{11}{13}$
C
$\frac{10}{13}$
D
$\frac{9}{13}$

Solution

(A) ધારો કે $E_{1}$ અને $E_{2}$ એ અનુક્રમે વિદ્યાર્થી જવાબ જાણે છે અને તે અનુમાન લગાવે છે તેવી ઘટનાઓ છે.
ધારો કે $A$ એ ઘટના છે કે જવાબ સાચો છે.
આપેલ સંભાવનાઓ $P(E_{1}) = \frac{3}{4}$ અને $P(E_{2}) = \frac{1}{4}$ છે.
વિદ્યાર્થી જવાબ જાણે છે તે જાણીતું હોય ત્યારે જવાબ સાચો હોવાની સંભાવના $P(A|E_{1}) = 1$ છે.
વિદ્યાર્થી અનુમાન લગાવે છે તે જાણીતું હોય ત્યારે જવાબ સાચો હોવાની સંભાવના $P(A|E_{2}) = \frac{1}{4}$ છે.
આપણે $P(E_{1}|A)$ શોધવાનું છે. બેયઝના પ્રમેય દ્વારા:
$P(E_{1}|A) = \frac{P(E_{1})P(A|E_{1})}{P(E_{1})P(A|E_{1}) + P(E_{2})P(A|E_{2})}$
$P(E_{1}|A) = \frac{\frac{3}{4} \times 1}{(\frac{3}{4} \times 1) + (\frac{1}{4} \times \frac{1}{4})}$
$P(E_{1}|A) = \frac{\frac{3}{4}}{\frac{3}{4} + \frac{1}{16}} = \frac{\frac{3}{4}}{\frac{12+1}{16}} = \frac{\frac{3}{4}}{\frac{13}{16}}$
$P(E_{1}|A) = \frac{3}{4} \times \frac{16}{13} = \frac{12}{13}$.
31
DifficultMCQ
એક લેબોરેટરી બ્લડ ટેસ્ટ જ્યારે રોગ ખરેખર હાજર હોય ત્યારે તેને શોધવામાં $99 \%$ અસરકારક છે. જો કે,આ ટેસ્ટ સ્વસ્થ વ્યક્તિઓ માટે $0.5 \%$ કિસ્સામાં ખોટું પોઝિટિવ પરિણામ આપે છે (એટલે કે,જો કોઈ સ્વસ્થ વ્યક્તિનું પરીક્ષણ કરવામાં આવે,તો $0.005$ સંભાવના સાથે ટેસ્ટ સૂચવે છે કે તેને રોગ છે). જો વસ્તીના $0.1 \%$ લોકોને ખરેખર રોગ હોય,તો વ્યક્તિનો ટેસ્ટ રિપોર્ટ પોઝિટિવ આવે તો તેને રોગ હોવાની સંભાવના કેટલી?
A
$\frac{22}{133}$
B
$\frac{22}{135}$
C
$\frac{22}{137}$
D
$\frac{22}{139}$

Solution

(A) ધારો કે $E_{1}$ એ ઘટના છે કે વ્યક્તિને રોગ છે અને $E_{2}$ એ ઘટના છે કે વ્યક્તિને રોગ નથી.
આપેલ છે કે $P(E_{1}) = 0.1 \% = 0.001$.
$E_{1}$ અને $E_{2}$ પૂરક ઘટનાઓ હોવાથી,$P(E_{2}) = 1 - P(E_{1}) = 1 - 0.001 = 0.999$.
ધારો કે $A$ એ ઘટના છે કે બ્લડ ટેસ્ટનું પરિણામ પોઝિટિવ આવે છે.
$P(A | E_{1}) = 99 \% = 0.99$ (વ્યક્તિને રોગ હોય ત્યારે પોઝિટિવ પરિણામ મળવાની સંભાવના).
$P(A | E_{2}) = 0.5 \% = 0.005$ (વ્યક્તિ સ્વસ્થ હોય ત્યારે પોઝિટિવ પરિણામ મળવાની સંભાવના).
આપણે $P(E_{1} | A)$ શોધવાનું છે. બેયઝના પ્રમેય મુજબ:
$P(E_{1} | A) = \frac{P(E_{1}) \cdot P(A | E_{1})}{P(E_{1}) \cdot P(A | E_{1}) + P(E_{2}) \cdot P(A | E_{2})}$
કિંમતો મૂકતા:
$P(E_{1} | A) = \frac{0.001 \times 0.99}{(0.001 \times 0.99) + (0.999 \times 0.005)}$
$= \frac{0.00099}{0.00099 + 0.004995}$
$= \frac{0.00099}{0.005985}$
$= \frac{990}{5985}$
$= \frac{22}{133}$
32
MediumMCQ
ત્રણ સિક્કા છે. એક બે છાપવાળો સિક્કો છે (બંને બાજુ છાપ હોય છે),બીજો એક પક્ષપાતી સિક્કો છે જે $75 \%$ વખત છાપ આપે છે અને ત્રીજો એક નિષ્પક્ષ સિક્કો છે. ત્રણ સિક્કામાંથી એક સિક્કો યાદચ્છિક રીતે પસંદ કરવામાં આવે છે અને ઉછાળવામાં આવે છે,તે છાપ દર્શાવે છે. તો તે બે છાપવાળો સિક્કો હોવાની સંભાવના કેટલી છે?
A
$\frac{4}{9}$
B
$\frac{1}{3}$
C
$\frac{1}{2}$
D
$\frac{2}{9}$

Solution

(A) ધારો કે $E_{1}$,$E_{2}$ અને $E_{3}$ એ અનુક્રમે બે છાપવાળો સિક્કો,પક્ષપાતી સિક્કો અને નિષ્પક્ષ સિક્કો પસંદ કરવાની ઘટનાઓ છે.
એક સિક્કો યાદચ્છિક રીતે પસંદ કરવામાં આવતો હોવાથી,$P(E_{1}) = P(E_{2}) = P(E_{3}) = \frac{1}{3}$.
ધારો કે $A$ એ સિક્કો છાપ દર્શાવે છે તેવી ઘટના છે.
બે છાપવાળા સિક્કા માટે,$P(A|E_{1}) = 1$.
પક્ષપાતી સિક્કા માટે,$P(A|E_{2}) = 75\% = \frac{75}{100} = \frac{3}{4}$.
નિષ્પક્ષ સિક્કા માટે,$P(A|E_{3}) = \frac{1}{2}$.
બેયઝના પ્રમેયનો ઉપયોગ કરતા,સિક્કો છાપ દર્શાવે છે તે આપેલ હોય ત્યારે તે બે છાપવાળો સિક્કો હોવાની સંભાવના $P(E_{1}|A) = \frac{P(E_{1})P(A|E_{1})}{P(E_{1})P(A|E_{1}) + P(E_{2})P(A|E_{2}) + P(E_{3})P(A|E_{3})}$ છે.
કિંમતો મૂકતા: $P(E_{1}|A) = \frac{\frac{1}{3} \times 1}{\frac{1}{3} \times 1 + \frac{1}{3} \times \frac{3}{4} + \frac{1}{3} \times \frac{1}{2}}$.
$P(E_{1}|A) = \frac{\frac{1}{3}}{\frac{1}{3} (1 + \frac{3}{4} + \frac{1}{2})} = \frac{1}{\frac{4+3+2}{4}} = \frac{1}{\frac{9}{4}} = \frac{4}{9}$.
33
DifficultMCQ
એક વીમા કંપનીએ $2000$ સ્કૂટર ચાલકો,$4000$ કાર ચાલકો અને $6000$ ટ્રક ચાલકોનો વીમો ઉતાર્યો છે. અકસ્માતની સંભાવના અનુક્રમે $0.01, 0.03$ અને $0.15$ છે. વીમો લીધેલ વ્યક્તિઓમાંથી એક વ્યક્તિનો અકસ્માત થાય છે. તો તે વ્યક્તિ સ્કૂટર ચાલક હોય તેની સંભાવના કેટલી?
A
$\frac{1}{52}$
B
$\frac{1}{62}$
C
$\frac{1}{42}$
D
$\frac{1}{32}$

Solution

(A) ધારો કે $E_{1}, E_{2}$ અને $E_{3}$ એ ઘટનાઓ છે કે ચાલક અનુક્રમે સ્કૂટર ચાલક,કાર ચાલક અને ટ્રક ચાલક છે.
ધારો કે $A$ એ ઘટના છે કે વ્યક્તિનો અકસ્માત થાય છે.
કુલ ચાલકોની સંખ્યા $= 2000 + 4000 + 6000 = 12000$.
$P(E_{1}) = \frac{2000}{12000} = \frac{1}{6}$.
$P(E_{2}) = \frac{4000}{12000} = \frac{1}{3}$.
$P(E_{3}) = \frac{6000}{12000} = \frac{1}{2}$.
અકસ્માતની સંભાવનાઓ $P(A|E_{1}) = 0.01 = \frac{1}{100}$,$P(A|E_{2}) = 0.03 = \frac{3}{100}$,અને $P(A|E_{3}) = 0.15 = \frac{15}{100}$ છે.
બેયઝના પ્રમેયનો ઉપયોગ કરતા,અકસ્માત થયો હોય ત્યારે તે સ્કૂટર ચાલક હોય તેની સંભાવના $P(E_{1}|A) = \frac{P(E_{1})P(A|E_{1})}{P(E_{1})P(A|E_{1}) + P(E_{2})P(A|E_{2}) + P(E_{3})P(A|E_{3})}$.
$P(E_{1}|A) = \frac{\frac{1}{6} \times \frac{1}{100}}{\frac{1}{6} \times \frac{1}{100} + \frac{1}{3} \times \frac{3}{100} + \frac{1}{2} \times \frac{15}{100}}$.
$P(E_{1}|A) = \frac{\frac{1}{600}}{\frac{1}{600} + \frac{3}{300} + \frac{15}{200}} = \frac{\frac{1}{600}}{\frac{1 + 6 + 45}{600}} = \frac{1}{52}$.
34
MediumMCQ
એક ફેક્ટરીમાં બે મશીનો $A$ અને $B$ છે. ભૂતકાળના રેકોર્ડ દર્શાવે છે કે મશીન $A$ એ કુલ ઉત્પાદનના $60 \%$ વસ્તુઓનું ઉત્પાદન કર્યું અને મશીન $B$ એ $40 \%$ વસ્તુઓનું ઉત્પાદન કર્યું. વધુમાં,મશીન $A$ દ્વારા ઉત્પાદિત $2 \%$ વસ્તુઓ અને મશીન $B$ દ્વારા ઉત્પાદિત $1 \%$ વસ્તુઓ ખામીયુક્ત હતી. બધી વસ્તુઓને એક સ્ટોકપાઈલમાં મૂકવામાં આવે છે અને તેમાંથી એક વસ્તુ યાદચ્છિક રીતે પસંદ કરવામાં આવે છે અને તે ખામીયુક્ત જણાય છે. તો તે મશીન $B$ દ્વારા ઉત્પાદિત હોવાની સંભાવના કેટલી છે?
A
$1/5$
B
$1/4$
C
$1/3$
D
$2/5$

Solution

(B) ધારો કે $E_{1}$ અને $E_{2}$ એ અનુક્રમે મશીન $A$ અને $B$ દ્વારા વસ્તુઓનું ઉત્પાદન થવાની ઘટનાઓ છે. ધારો કે $X$ એ વસ્તુ ખામીયુક્ત હોવાની ઘટના છે.
આપેલ છે:
$P(E_{1}) = 60 \% = 60/100 = 3/5$
$P(E_{2}) = 40 \% = 40/100 = 2/5$
$P(X | E_{1}) = 2 \% = 2/100$
$P(X | E_{2}) = 1 \% = 1/100$
આપણે $P(E_{2} | X)$ શોધવાનું છે. બેયઝના પ્રમેય મુજબ:
$P(E_{2} | X) = \frac{P(E_{2}) \cdot P(X | E_{2})}{P(E_{1}) \cdot P(X | E_{1}) + P(E_{2}) \cdot P(X | E_{2})}$
કિંમતો મૂકતા:
$P(E_{2} | X) = \frac{(2/5) \cdot (1/100)}{(3/5) \cdot (2/100) + (2/5) \cdot (1/100)}$
$P(E_{2} | X) = \frac{2/500}{6/500 + 2/500}$
$P(E_{2} | X) = \frac{2/500}{8/500}$
$P(E_{2} | X) = 2/8 = 1/4$
35
MediumMCQ
બે જૂથો એક કોર્પોરેશનના બોર્ડ ઓફ ડિરેક્ટર્સમાં સ્થાન માટે સ્પર્ધા કરી રહ્યા છે. પ્રથમ અને બીજા જૂથ જીતવાની સંભાવના અનુક્રમે $0.6$ અને $0.4$ છે. વધુમાં,જો પ્રથમ જૂથ જીતે,તો નવી પ્રોડક્ટ રજૂ કરવાની સંભાવના $0.7$ છે અને જો બીજું જૂથ જીતે,તો તેની સંભાવના $0.3$ છે. નવી પ્રોડક્ટ બીજા જૂથ દ્વારા રજૂ કરવામાં આવી હોય તેની સંભાવના શોધો. ($/9$ માં)
A
$2$
B
$3$
C
$4$
D
$5$

Solution

(A) ધારો કે $E_{1}$ અને $E_{2}$ એ અનુક્રમે પ્રથમ જૂથ અને બીજા જૂથની સ્પર્ધા જીતવાની ઘટનાઓ છે.
ધારો કે $A$ એ નવી પ્રોડક્ટ રજૂ કરવાની ઘટના છે.
આપેલ છે:
$P(E_{1}) = 0.6$
$P(E_{2}) = 0.4$
$P(A | E_{1}) = 0.7$
$P(A | E_{2}) = 0.3$
આપણે તે સંભાવના શોધવાની છે કે નવી પ્રોડક્ટ બીજા જૂથ દ્વારા રજૂ કરવામાં આવી હતી,જે $P(E_{2} | A)$ છે.
બેયઝના પ્રમેય મુજબ:
$P(E_{2} | A) = \frac{P(E_{2}) P(A | E_{2})}{P(E_{1}) P(A | E_{1}) + P(E_{2}) P(A | E_{2})}$
કિંમતો મૂકતા:
$P(E_{2} | A) = \frac{0.4 \times 0.3}{(0.6 \times 0.7) + (0.4 \times 0.3)}$
$P(E_{2} | A) = \frac{0.12}{0.42 + 0.12}$
$P(E_{2} | A) = \frac{0.12}{0.54}$
$P(E_{2} | A) = \frac{12}{54} = \frac{2}{9}$
36
MediumMCQ
ધારો કે એક છોકરી પાસો ફેંકે છે. જો તેને $5$ અથવા $6$ મળે,તો તે સિક્કો ત્રણ વાર ઉછાળે છે અને છાપની સંખ્યા નોંધે છે. જો તેને $1, 2, 3$ અથવા $4$ મળે,તો તે સિક્કો એક વાર ઉછાળે છે અને છાપ કે કાંટો મળે છે તે નોંધે છે. જો તેને બરાબર એક છાપ મળી હોય,તો સંભાવના શું છે કે તેણે પાસા પર $1, 2, 3$ અથવા $4$ મેળવ્યા હશે?
A
$\frac{8}{11}$
B
$\frac{1}{11}$
C
$\frac{3}{11}$
D
$\frac{2}{11}$

Solution

(A) ધારો કે $E_{1}$ એ ઘટના છે કે પાસા પરનું પરિણામ $5$ અથવા $6$ છે અને $E_{2}$ એ ઘટના છે કે પાસા પરનું પરિણામ $1, 2, 3,$ અથવા $4$ છે.
$P(E_{1}) = \frac{2}{6} = \frac{1}{3}$ અને $P(E_{2}) = \frac{4}{6} = \frac{2}{3}$.
ધારો કે $A$ એ બરાબર એક છાપ મેળવવાની ઘટના છે.
$P(A | E_{1})$ એ સિક્કાને ત્રણ વાર ઉછાળીને બરાબર એક છાપ મેળવવાની સંભાવના છે: $\binom{3}{1} (\frac{1}{2})^1 (\frac{1}{2})^2 = \frac{3}{8}$.
$P(A | E_{2})$ એ સિક્કાને એક વાર ઉછાળીને બરાબર એક છાપ મેળવવાની સંભાવના છે: $\frac{1}{2}$.
આપણે $P(E_{2} | A)$ શોધવાનું છે. બેયઝના પ્રમેય દ્વારા:
$P(E_{2} | A) = \frac{P(E_{2}) P(A | E_{2})}{P(E_{1}) P(A | E_{1}) + P(E_{2}) P(A | E_{2})}$
$P(E_{2} | A) = \frac{(\frac{2}{3}) (\frac{1}{2})}{(\frac{1}{3}) (\frac{3}{8}) + (\frac{2}{3}) (\frac{1}{2})}$
$P(E_{2} | A) = \frac{\frac{1}{3}}{\frac{1}{8} + \frac{1}{3}} = \frac{\frac{1}{3}}{\frac{3+8}{24}} = \frac{\frac{1}{3}}{\frac{11}{24}} = \frac{1}{3} \times \frac{24}{11} = \frac{8}{11}$.
37
DifficultMCQ
એક ઉત્પાદક પાસે ત્રણ મશીન ઓપરેટરો $A, B$ અને $C$ છે. પ્રથમ ઓપરેટર $A$ $1\%$ ખામીયુક્ત વસ્તુઓ બનાવે છે,જ્યારે અન્ય બે ઓપરેટરો $B$ અને $C$ અનુક્રમે $5\%$ અને $7\%$ ખામીયુક્ત વસ્તુઓ બનાવે છે. $A$ $50\%$ સમય કામ પર છે,$B$ $30\%$ સમય કામ પર છે અને $C$ $20\%$ સમય કામ પર છે. જો એક ખામીયુક્ત વસ્તુ ઉત્પન્ન થાય,તો તેની સંભાવના શું છે કે તે $A$ દ્વારા બનાવવામાં આવી હતી ($/34$ માં)?
A
$5$
B
$15$
C
$7$
D
$1$

Solution

(A) ધારો કે $E_1, E_2$ અને $E_3$ એ ઘટનાઓ છે કે વસ્તુઓ અનુક્રમે ઓપરેટરો $A, B$ અને $C$ દ્વારા બનાવવામાં આવે છે.
$P(E_1) = 50\% = 0.5, P(E_2) = 30\% = 0.3, P(E_3) = 20\% = 0.2$.
ધારો કે $X$ એ ખામીયુક્ત વસ્તુ ઉત્પન્ન થવાની ઘટના છે.
$P(X|E_1) = 1\% = 0.01, P(X|E_2) = 5\% = 0.05, P(X|E_3) = 7\% = 0.07$.
આપણે $P(E_1|X)$ શોધવાની જરૂર છે. બેયઝના પ્રમેય દ્વારા:
$P(E_1|X) = \frac{P(E_1)P(X|E_1)}{P(E_1)P(X|E_1) + P(E_2)P(X|E_2) + P(E_3)P(X|E_3)}$
$P(E_1|X) = \frac{0.5 \times 0.01}{(0.5 \times 0.01) + (0.3 \times 0.05) + (0.2 \times 0.07)}$
$P(E_1|X) = \frac{0.005}{0.005 + 0.015 + 0.014} = \frac{0.005}{0.034} = \frac{5}{34}$.
38
DifficultMCQ
$52$ પત્તાના પેકમાંથી એક પત્તું ખોવાઈ ગયું છે. બાકીના પત્તામાંથી બે પત્તા ખેંચવામાં આવે છે અને તે બંને ચોકટના (diamonds) હોવાનું જણાય છે. ખોવાયેલું પત્તું ચોકટનું હોવાની સંભાવના શોધો.
A
$\frac{11}{50}$
B
$\frac{12}{50}$
C
$\frac{13}{50}$
D
$\frac{14}{50}$

Solution

(A) ધારો કે $E_{1}$ એ ઘટના છે કે ખોવાયેલું પત્તું ચોકટનું છે અને $E_{2}$ એ ઘટના છે કે ખોવાયેલું પત્તું ચોકટનું નથી.
ધારો કે $A$ એ ઘટના છે કે બાકીના $51$ પત્તામાંથી ખેંચવામાં આવેલા બે પત્તા ચોકટના છે.
$52$ પત્તામાંથી $13$ ચોકટના છે અને $39$ ચોકટના નથી.
$P(E_{1}) = \frac{13}{52} = \frac{1}{4}$ અને $P(E_{2}) = \frac{39}{52} = \frac{3}{4}$.
જો $E_{1}$ બને,તો $51$ પત્તામાં $12$ ચોકટના પત્તા બાકી રહે. $2$ ચોકટના પત્તા ખેંચવાની સંભાવના $P(A|E_{1}) = \frac{^{12}C_{2}}{^{51}C_{2}} = \frac{12 \times 11}{51 \times 50} = \frac{132}{2550}$ છે.
જો $E_{2}$ બને,તો $51$ પત્તામાં $13$ ચોકટના પત્તા બાકી રહે. $2$ ચોકટના પત્તા ખેંચવાની સંભાવના $P(A|E_{2}) = \frac{^{13}C_{2}}{^{51}C_{2}} = \frac{13 \times 12}{51 \times 50} = \frac{156}{2550}$ છે.
બેયઝના પ્રમેયનો ઉપયોગ કરતા,$P(E_{1}|A) = \frac{P(E_{1})P(A|E_{1})}{P(E_{1})P(A|E_{1}) + P(E_{2})P(A|E_{2})}$.
$P(E_{1}|A) = \frac{\frac{1}{4} \times \frac{132}{2550}}{\frac{1}{4} \times \frac{132}{2550} + \frac{3}{4} \times \frac{156}{2550}} = \frac{132}{132 + 3 \times 156} = \frac{132}{132 + 468} = \frac{132}{600}$.
$12$ વડે ભાગતા,આપણને $\frac{11}{50}$ મળે છે.
39
MediumMCQ
$A$ સાચું બોલે તેની સંભાવના $\frac{4}{5}$ છે. એક સિક્કો ઉછાળવામાં આવે છે. $A$ અહેવાલ આપે છે કે છાપ (head) આવી છે. વાસ્તવમાં છાપ આવી હોય તેની સંભાવના કેટલી?
A
$\frac{1}{2}$
B
$\frac{4}{5}$
C
$\frac{1}{5}$
D
$\frac{2}{5}$

Solution

(B) ધારો કે $H$ એ છાપ આવવાની ઘટના છે અને $T$ એ કાંટો આવવાની ઘટના છે.
ધારો કે $R_H$ એ ઘટના છે કે $A$ છાપ આવી હોવાનો અહેવાલ આપે છે.
આપણને આપેલ છે કે $P(\text{Truth}) = \frac{4}{5}$ અને $P(\text{False}) = \frac{1}{5}$.
જો છાપ આવે,તો $A$ સાચું બોલે તો જ તે છાપ આવી હોવાનો અહેવાલ આપે. તેથી,$P(R_H | H) = \frac{4}{5}$.
જો કાંટો આવે,તો $A$ જૂઠું બોલે તો જ તે છાપ આવી હોવાનો અહેવાલ આપે. તેથી,$P(R_H | T) = \frac{1}{5}$.
સિક્કો નિષ્પક્ષ હોવાથી,$P(H) = \frac{1}{2}$ અને $P(T) = \frac{1}{2}$.
આપણે $P(H | R_H)$ શોધવું છે. બેયઝના પ્રમેય મુજબ:
$P(H | R_H) = \frac{P(R_H | H) P(H)}{P(R_H | H) P(H) + P(R_H | T) P(T)}$
$P(H | R_H) = \frac{(\frac{4}{5}) \cdot (\frac{1}{2})}{(\frac{4}{5}) \cdot (\frac{1}{2}) + (\frac{1}{5}) \cdot (\frac{1}{2})}$
$P(H | R_H) = \frac{\frac{4}{10}}{\frac{4}{10} + \frac{1}{10}} = \frac{4/10}{5/10} = \frac{4}{5}$.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.
40
DifficultMCQ
રંગીન દડાઓને ચાર બોક્સમાં નીચે મુજબના કોષ્ટકમાં દર્શાવ્યા પ્રમાણે વહેંચવામાં આવ્યા છે:
બોક્સ કાળો સફેદ લાલ વાદળી
$I$$3$$4$$5$$6$
$II$$2$$2$$2$$2$
$III$$1$$2$$3$$1$
$IV$$4$$3$$1$$5$

એક બોક્સ યાદચ્છિક રીતે પસંદ કરવામાં આવે છે અને પછી પસંદ કરેલા બોક્સમાંથી એક દડો યાદચ્છિક રીતે કાઢવામાં આવે છે. જો દડાનો રંગ કાળો હોય,તો દડો બોક્સ $III$ માંથી હોય તેની સંભાવના કેટલી?
A
$0.165$
B
$0.185$
C
$0.205$
D
$0.225$

Solution

(A) ધારો કે $A$ એ કાળો દડો પસંદ કરવાની ઘટના છે,અને $E_1, E_2, E_3, E_4$ એ અનુક્રમે બોક્સ $I, II, III, IV$ પસંદ કરવાની ઘટનાઓ છે.
બોક્સ યાદચ્છિક રીતે પસંદ કરવામાં આવતા હોવાથી,$P(E_1) = P(E_2) = P(E_3) = P(E_4) = \frac{1}{4}$.
દરેક બોક્સમાંથી કાળો દડો કાઢવાની સંભાવનાઓ:
$P(A|E_1) = \frac{3}{18} = \frac{1}{6}$
$P(A|E_2) = \frac{2}{8} = \frac{1}{4}$
$P(A|E_3) = \frac{1}{7}$
$P(A|E_4) = \frac{4}{13}$
બેયઝના પ્રમેયનો ઉપયોગ કરતા,જો દડો કાળો હોય તો તે બોક્સ $III$ માંથી હોય તેની સંભાવના:
$P(E_3|A) = \frac{P(E_3)P(A|E_3)}{\sum_{i=1}^{4} P(E_i)P(A|E_i)}$
$P(E_3|A) = \frac{\frac{1}{4} \times \frac{1}{7}}{\frac{1}{4}(\frac{1}{6} + \frac{1}{4} + \frac{1}{7} + \frac{4}{13})} = \frac{312}{1894} \approx 0.165$.
41
MediumMCQ
જો મશીન યોગ્ય રીતે સેટ કરવામાં આવે,તો તે $90\%$ સ્વીકાર્ય વસ્તુઓ બનાવે છે. જો તે ખોટી રીતે સેટ કરવામાં આવે,તો તે માત્ર $40\%$ સ્વીકાર્ય વસ્તુઓ બનાવે છે. ભૂતકાળનો અનુભવ દર્શાવે છે કે $80\%$ સેટઅપ યોગ્ય રીતે કરવામાં આવે છે. જો ચોક્કસ સેટઅપ પછી,મશીન $2$ સ્વીકાર્ય વસ્તુઓ બનાવે,તો મશીન યોગ્ય રીતે સેટ થયેલ હોવાની સંભાવના શોધો.
A
$0.9529$
B
$0.9000$
C
$0.8000$
D
$0.4000$

Solution

(A) ધારો કે $B_{1}$ એ ઘટના છે કે મશીન યોગ્ય રીતે સેટ થયેલ છે અને $B_{2}$ એ ઘટના છે કે મશીન ખોટી રીતે સેટ થયેલ છે.
ધારો કે $A$ એ ઘટના છે કે મશીન $2$ સ્વીકાર્ય વસ્તુઓ બનાવે છે.
આપેલ છે:
$P(B_{1}) = 0.8$
$P(B_{2}) = 1 - 0.8 = 0.2$
$P(A|B_{1}) = 0.9 \times 0.9 = 0.81$
$P(A|B_{2}) = 0.4 \times 0.4 = 0.16$
બેયઝના પ્રમેયનો ઉપયોગ કરતા,મશીન યોગ્ય રીતે સેટ થયેલ હોવાની સંભાવના જ્યારે તેણે $2$ સ્વીકાર્ય વસ્તુઓ બનાવી હોય:
$P(B_{1}|A) = \frac{P(B_{1})P(A|B_{1})}{P(B_{1})P(A|B_{1}) + P(B_{2})P(A|B_{2})}$
$P(B_{1}|A) = \frac{0.8 \times 0.81}{(0.8 \times 0.81) + (0.2 \times 0.16)}$
$P(B_{1}|A) = \frac{0.648}{0.648 + 0.032} = \frac{0.648}{0.680} = \frac{648}{680} = \frac{81}{85} \approx 0.9529$
42
EasyMCQ
ધારો કે $5 \%$ પુરુષો અને $0.25 \%$ સ્ત્રીઓના વાળ સફેદ છે. સફેદ વાળ ધરાવતી એક વ્યક્તિને યાદચ્છિક રીતે પસંદ કરવામાં આવે છે. આ વ્યક્તિ પુરુષ હોવાની સંભાવના કેટલી? ધારો કે પુરુષો અને સ્ત્રીઓની સંખ્યા સમાન છે.
A
$\frac{20}{21}$
B
$\frac{1}{21}$
C
$\frac{5}{21}$
D
$\frac{16}{21}$

Solution

(A) ધારો કે $M$ એ ઘટના છે કે પસંદ કરેલ વ્યક્તિ પુરુષ છે અને $W$ એ ઘટના છે કે પસંદ કરેલ વ્યક્તિ સ્ત્રી છે. પુરુષો અને સ્ત્રીઓની સંખ્યા સમાન હોવાથી,$P(M) = P(W) = 0.5$.
ધારો કે $G$ એ ઘટના છે કે પસંદ કરેલ વ્યક્તિના વાળ સફેદ છે.
આપેલ છે: $P(G|M) = 0.05$ અને $P(G|W) = 0.0025$.
આપણે $P(M|G)$ શોધવાની જરૂર છે.
બેયઝના પ્રમેયનો ઉપયોગ કરતા:
$P(M|G) = \frac{P(G|M)P(M)}{P(G|M)P(M) + P(G|W)P(W)}$
$P(M|G) = \frac{0.05 \times 0.5}{(0.05 \times 0.5) + (0.0025 \times 0.5)}$
$P(M|G) = \frac{0.05}{0.05 + 0.0025} = \frac{0.05}{0.0525}$
$P(M|G) = \frac{500}{525} = \frac{20}{21}$
43
Difficult
ધારો કે આપણી પાસે ચાર બોક્સ $A, B, C$ અને $D$ છે જેમાં નીચે મુજબ રંગીન લખોટીઓ છે:
બોક્સ લાલ સફેદ કાળી
$A$ $1$ $6$ $3$
$B$ $6$ $2$ $2$
$C$ $8$ $1$ $1$
$D$ $0$ $6$ $4$

એક બોક્સ યાદચ્છિક રીતે પસંદ કરવામાં આવે છે અને તેમાંથી એક લખોટી કાઢવામાં આવે છે. જો લખોટી લાલ હોય,તો તે બોક્સ $A$,બોક્સ $B$ અથવા બોક્સ $C$ માંથી કાઢવામાં આવી હોય તેની સંભાવના કેટલી?

Solution

(A) ધારો કે $E_A, E_B, E_C$ અને $E_D$ એ અનુક્રમે બોક્સ $A, B, C$ અને $D$ પસંદ કરવાની ઘટનાઓ છે. એક બોક્સ યાદચ્છિક રીતે પસંદ કરવામાં આવતું હોવાથી,$P(E_A) = P(E_B) = P(E_C) = P(E_D) = \frac{1}{4}$.
ધારો કે $R$ એ લાલ લખોટી કાઢવાની ઘટના છે.
દરેક બોક્સમાંથી લાલ લખોટી કાઢવાની શરતી સંભાવનાઓ નીચે મુજબ છે:
$P(R|E_A) = \frac{1}{1+6+3} = \frac{1}{10}$
$P(R|E_B) = \frac{6}{6+2+2} = \frac{6}{10}$
$P(R|E_C) = \frac{8}{8+1+1} = \frac{8}{10}$
$P(R|E_D) = \frac{0}{0+6+4} = 0$
કુલ સંભાવનાના નિયમ મુજબ,$P(R) = P(E_A)P(R|E_A) + P(E_B)P(R|E_B) + P(E_C)P(R|E_C) + P(E_D)P(R|E_D)$
$P(R) = \frac{1}{4} \times \frac{1}{10} + \frac{1}{4} \times \frac{6}{10} + \frac{1}{4} \times \frac{8}{10} + \frac{1}{4} \times 0 = \frac{1+6+8}{40} = \frac{15}{40} = \frac{3}{8}$.
બેયઝના પ્રમેયનો ઉપયોગ કરીને,લાલ લખોટી બોક્સ $X$ માંથી કાઢવામાં આવી હોય તેની સંભાવના $P(E_X|R) = \frac{P(E_X)P(R|E_X)}{P(R)}$ છે.
બોક્સ $A$ માટે: $P(E_A|R) = \frac{(1/4)(1/10)}{3/8} = \frac{1/40}{3/8} = \frac{1}{40} \times \frac{8}{3} = \frac{1}{15}$.
બોક્સ $B$ માટે: $P(E_B|R) = \frac{(1/4)(6/10)}{3/8} = \frac{6/40}{3/8} = \frac{6}{40} \times \frac{8}{3} = \frac{2}{5}$.
બોક્સ $C$ માટે: $P(E_C|R) = \frac{(1/4)(8/10)}{3/8} = \frac{8/40}{3/8} = \frac{8}{40} \times \frac{8}{3} = \frac{8}{15}$.
44
MediumMCQ
ધારો કે દર્દીને હાર્ટ એટેક આવવાની સંભાવના $40 \%$ છે. એવું પણ માનવામાં આવે છે કે ધ્યાન અને યોગનો કોર્સ હાર્ટ એટેકનું જોખમ $30 \%$ ઘટાડે છે અને ચોક્કસ દવાઓનું પ્રિસ્ક્રિપ્શન તેનું જોખમ $25 \%$ ઘટાડે છે. દર્દી સમાન સંભાવના સાથે બે વિકલ્પોમાંથી કોઈપણ એક પસંદ કરી શકે છે. જો કોઈ દર્દી બે વિકલ્પોમાંથી એક પસંદ કર્યા પછી હાર્ટ એટેકનો ભોગ બને છે,તો તે દર્દીએ ધ્યાન અને યોગનો કોર્સ અનુસર્યો હોય તેની સંભાવના શોધો.
A
$\frac{14}{29}$
B
$\frac{15}{29}$
C
$\frac{13}{29}$
D
$\frac{16}{29}$

Solution

(A) ધારો કે $A$ એ ઘટના છે કે દર્દીને હાર્ટ એટેક આવે છે. ધારો કે $E_{1}$ એ ઘટના છે કે દર્દી ધ્યાન અને યોગનો કોર્સ પસંદ કરે છે,અને $E_{2}$ એ ઘટના છે કે દર્દી દવાનું પ્રિસ્ક્રિપ્શન પસંદ કરે છે.
આપેલ છે કે $P(E_{1}) = P(E_{2}) = \frac{1}{2}$.
હાર્ટ એટેકની પ્રારંભિક સંભાવના $0.40$ છે.
જો દર્દી $E_{1}$ પસંદ કરે છે,તો જોખમ $30 \%$ ઘટે છે,તેથી નવી સંભાવના $P(A|E_{1}) = 0.40 \times (1 - 0.30) = 0.40 \times 0.70 = 0.28$ છે.
જો દર્દી $E_{2}$ પસંદ કરે છે,તો જોખમ $25 \%$ ઘટે છે,તેથી નવી સંભાવના $P(A|E_{2}) = 0.40 \times (1 - 0.25) = 0.40 \times 0.75 = 0.30$ છે.
બેયઝના પ્રમેયનો ઉપયોગ કરીને,દર્દીને હાર્ટ એટેક આવ્યો હોય તો તેણે ધ્યાન અને યોગનો કોર્સ અનુસર્યો હોય તેની સંભાવના:
$P(E_{1}|A) = \frac{P(E_{1})P(A|E_{1})}{P(E_{1})P(A|E_{1}) + P(E_{2})P(A|E_{2})}$
$P(E_{1}|A) = \frac{\frac{1}{2} \times 0.28}{\frac{1}{2} \times 0.28 + \frac{1}{2} \times 0.30} = \frac{0.28}{0.28 + 0.30} = \frac{0.28}{0.58} = \frac{28}{58} = \frac{14}{29}$.
45
MediumMCQ
થેલી $I$ માં $3$ લાલ અને $4$ કાળા દડા છે અને થેલી $II$ માં $4$ લાલ અને $5$ કાળા દડા છે. એક દડો થેલી $I$ માંથી થેલી $II$ માં સ્થાનાંતરિત કરવામાં આવે છે અને ત્યારબાદ થેલી $II$ માંથી એક દડો કાઢવામાં આવે છે. કાઢવામાં આવેલ દડો લાલ રંગનો માલૂમ પડે છે. તો સ્થાનાંતરિત થયેલ દડો કાળો હોવાની સંભાવના શોધો.
A
$\frac{16}{31}$
B
$\frac{15}{31}$
C
$\frac{14}{31}$
D
$\frac{13}{31}$

Solution

(A) ધારો કે $E_{1}$ એ થેલી $I$ માંથી થેલી $II$ માં લાલ દડો સ્થાનાંતરિત થવાની ઘટના છે,અને $E_{2}$ એ થેલી $I$ માંથી થેલી $II$ માં કાળો દડો સ્થાનાંતરિત થવાની ઘટના છે.
સંભાવનાઓ $P(E_{1}) = \frac{3}{7}$ અને $P(E_{2}) = \frac{4}{7}$ છે.
ધારો કે $A$ એ થેલી $II$ માંથી કાઢવામાં આવેલ દડો લાલ હોવાની ઘટના છે.
જો $E_{1}$ બને,તો થેલી $II$ માં હવે $5$ લાલ અને $5$ કાળા દડા છે. તેથી,$P(A|E_{1}) = \frac{5}{10} = \frac{1}{2}$.
જો $E_{2}$ બને,તો થેલી $II$ માં હવે $4$ લાલ અને $6$ કાળા દડા છે. તેથી,$P(A|E_{2}) = \frac{4}{10} = \frac{2}{5}$.
આપણે $P(E_{2}|A)$ શોધવાનું છે. બેયઝના પ્રમેય મુજબ:
$P(E_{2}|A) = \frac{P(E_{2})P(A|E_{2})}{P(E_{1})P(A|E_{1}) + P(E_{2})P(A|E_{2})}$
$P(E_{2}|A) = \frac{(\frac{4}{7}) \times (\frac{2}{5})}{(\frac{3}{7}) \times (\frac{1}{2}) + (\frac{4}{7}) \times (\frac{2}{5})}$
$P(E_{2}|A) = \frac{\frac{8}{35}}{\frac{3}{14} + \frac{8}{35}} = \frac{\frac{8}{35}}{\frac{15+16}{70}} = \frac{8}{35} \times \frac{70}{31} = \frac{16}{31}$.
46
MediumMCQ
તાશના એક પેકેટમાંથી એક પત્તું ખોવાયેલું છે. યાદચ્છિક રીતે બે પત્તા ખેંચવામાં આવે છે અને તે બંને કાળીના (spades) પત્તા હોવાનું માલૂમ પડે છે. તો ખોવાયેલું પત્તું કાળીનું ન હોય તેની સંભાવના કેટલી?
A
$\frac{3}{4}$
B
$\frac{52}{867}$
C
$\frac{39}{50}$
D
$\frac{22}{425}$

Solution

(C) ધારો કે $E_1$ એ ઘટના છે કે ખોવાયેલું પત્તું કાળીનું છે,અને $E_2$ એ ઘટના છે કે ખોવાયેલું પત્તું કાળીનું નથી.
$P(E_1) = \frac{13}{52} = \frac{1}{4}$ અને $P(E_2) = \frac{39}{52} = \frac{3}{4}$.
ધારો કે $A$ એ ઘટના છે કે બાકી રહેલા $51$ પત્તામાંથી ખેંચેલા બે પત્તા કાળીના છે.
જો $E_1$ બને,તો $51$ પત્તામાં $12$ કાળીના પત્તા બાકી રહે. તેથી,$P(A|E_1) = \frac{^{12}C_2}{^{51}C_2} = \frac{132}{2550}$.
જો $E_2$ બને,તો $51$ પત્તામાં $13$ કાળીના પત્તા બાકી રહે. તેથી,$P(A|E_2) = \frac{^{13}C_2}{^{51}C_2} = \frac{156}{2550}$.
આપણે $P(E_2|A)$ શોધવાનું છે. બેયઝના પ્રમેય મુજબ:
$P(E_2|A) = \frac{P(E_2)P(A|E_2)}{P(E_1)P(A|E_1) + P(E_2)P(A|E_2)}$
$P(E_2|A) = \frac{\frac{3}{4} \times \frac{156}{2550}}{\frac{1}{4} \times \frac{132}{2550} + \frac{3}{4} \times \frac{156}{2550}} = \frac{468}{132 + 468} = \frac{468}{600} = \frac{39}{50}$.
47
DifficultMCQ
બોક્સ $I$ માં $1$ થી $30$ નંબરના $30$ કાર્ડ છે અને બોક્સ $II$ માં $31$ થી $50$ નંબરના $20$ કાર્ડ છે. એક બોક્સ યાદચ્છિક રીતે પસંદ કરવામાં આવે છે અને તેમાંથી એક કાર્ડ કાઢવામાં આવે છે. કાર્ડ પરનો નંબર અવિભાજ્ય સંખ્યા નથી તેમ જણાય છે. તો તે કાર્ડ બોક્સ $I$ માંથી કાઢવામાં આવ્યું હોય તેની સંભાવના કેટલી?
A
$\frac{8}{17}$
B
$\frac{2}{3}$
C
$\frac{4}{17}$
D
$\frac{2}{5}$

Solution

(A) ધારો કે $B_{1}$ એ બોક્સ-$I$ પસંદ થવાની ઘટના છે અને $B_{2}$ એ બોક્સ-$II$ પસંદ થવાની ઘટના છે.
$P(B_{1}) = P(B_{2}) = \frac{1}{2}$.
ધારો કે $E$ એ પસંદ કરેલ કાર્ડ અવિભાજ્ય ન હોય તેવી ઘટના છે.
બોક્સ-$I$ માં ($1$ થી $30$ કાર્ડ),અવિભાજ્ય સંખ્યાઓ $\{2, 3, 5, 7, 11, 13, 17, 19, 23, 29\}$ ($10$ અવિભાજ્ય સંખ્યાઓ) છે. તેથી,$30 - 10 = 20$ અવિભાજ્ય ન હોય તેવી સંખ્યાઓ છે. તેથી,$P(E|B_{1}) = \frac{20}{30} = \frac{2}{3}$.
બોક્સ-$II$ માં ($31$ થી $50$ કાર્ડ),અવિભાજ્ય સંખ્યાઓ $\{31, 37, 41, 43, 47\}$ ($5$ અવિભાજ્ય સંખ્યાઓ) છે. તેથી,$20 - 5 = 15$ અવિભાજ્ય ન હોય તેવી સંખ્યાઓ છે. તેથી,$P(E|B_{2}) = \frac{15}{20} = \frac{3}{4}$.
બેયઝના પ્રમેયનો ઉપયોગ કરતા,કાર્ડ બોક્સ-$I$ માંથી કાઢવામાં આવ્યું હોય તેની સંભાવના:
$P(B_{1}|E) = \frac{P(B_{1})P(E|B_{1})}{P(B_{1})P(E|B_{1}) + P(B_{2})P(E|B_{2})}$
$P(B_{1}|E) = \frac{\frac{1}{2} \times \frac{2}{3}}{\frac{1}{2} \times \frac{2}{3} + \frac{1}{2} \times \frac{3}{4}} = \frac{\frac{1}{3}}{\frac{1}{3} + \frac{3}{8}} = \frac{\frac{1}{3}}{\frac{8+9}{24}} = \frac{1}{3} \times \frac{24}{17} = \frac{8}{17}$.
48
MediumMCQ
$400$ લોકોના સમૂહમાં,$160$ ધૂમ્રપાન કરનારા અને માંસાહારી છે,$100$ ધૂમ્રપાન કરનારા અને શાકાહારી છે,અને બાકીના $140$ ધૂમ્રપાન ન કરનારા અને શાકાહારી છે. તેમને છાતીના ચોક્કસ વિકાર થવાની શક્યતા અનુક્રમે $35\, \%, 20 \,\%$ અને $10 \,\%$ છે. સમૂહમાંથી એક વ્યક્તિને યાદચ્છિક રીતે પસંદ કરવામાં આવે છે અને તે છાતીના વિકારથી પીડાતી હોવાનું જણાય છે. પસંદ કરેલી વ્યક્તિ ધૂમ્રપાન કરનાર અને માંસાહારી હોવાની સંભાવના ...... છે.
A
$\frac{7}{45}$
B
$\frac{14}{45}$
C
$\frac{28}{45}$
D
$\frac{8}{45}$

Solution

(C) ધારો કે ઘટનાઓ નીચે મુજબ છે:
$A$: પસંદ કરેલી વ્યક્તિ ધૂમ્રપાન કરનાર અને માંસાહારી છે.
$B$: પસંદ કરેલી વ્યક્તિ ધૂમ્રપાન કરનાર અને શાકાહારી છે.
$C$: પસંદ કરેલી વ્યક્તિ ધૂમ્રપાન ન કરનાર અને શાકાહારી છે.
$E$: પસંદ કરેલી વ્યક્તિને છાતીનો વિકાર છે.
આપેલ સંભાવનાઓ:
$P(A) = \frac{160}{400}$,$P(B) = \frac{100}{400}$,$P(C) = \frac{140}{400}$.
વિકાર હોવાની શરતી સંભાવનાઓ:
$P(E|A) = \frac{35}{100}$,$P(E|B) = \frac{20}{100}$,$P(E|C) = \frac{10}{100}$.
બેયઝના પ્રમેયનો ઉપયોગ કરીને,આપણે $P(A|E)$ શોધવાની જરૂર છે:
$P(A|E) = \frac{P(A) \cdot P(E|A)}{P(A) \cdot P(E|A) + P(B) \cdot P(E|B) + P(C) \cdot P(E|C)}$
કિંમતો મૂકતા:
$P(A|E) = \frac{\frac{160}{400} \times \frac{35}{100}}{\frac{160}{400} \times \frac{35}{100} + \frac{100}{400} \times \frac{20}{100} + \frac{140}{400} \times \frac{10}{100}}$
$P(A|E) = \frac{160 \times 35}{(160 \times 35) + (100 \times 20) + (140 \times 10)}$
$P(A|E) = \frac{5600}{5600 + 2000 + 1400} = \frac{5600}{9000} = \frac{56}{90} = \frac{28}{45}$.
49
DifficultMCQ
બેગ $A$ માં $2$ સફેદ,$1$ કાળો અને $3$ લાલ દડા છે અને બેગ $B$ માં $3$ કાળા,$2$ લાલ અને $n$ સફેદ દડા છે. એક બેગ યાદચ્છિક રીતે પસંદ કરવામાં આવે છે અને તેમાંથી $2$ દડા યાદચ્છિક રીતે કાઢવામાં આવે છે,જે $1$ લાલ અને $1$ કાળો માલૂમ પડે છે. જો બંને દડા બેગ $A$ માંથી આવે તેની સંભાવના $\frac{6}{11}$ હોય,તો $n$ બરાબર શું થાય?
A
$13$
B
$6$
C
$4$
D
$3$

Solution

(C) ધારો કે $E_1$ એ બેગ $A$ પસંદ કરવાની ઘટના છે અને $E_2$ એ બેગ $B$ પસંદ કરવાની ઘટના છે.
$P(E_1) = P(E_2) = \frac{1}{2}$.
ધારો કે $A$ એ ઘટના છે કે કાઢવામાં આવેલા દડા $1$ લાલ અને $1$ કાળો છે.
બેગ $A$ માટે (કુલ $6$ દડા: $2W, 1B, 3R$): $P(A|E_1) = \frac{{}^3C_1 \times {}^1C_1}{{}^6C_2} = \frac{3 \times 1}{15} = \frac{1}{5}$.
બેગ $B$ માટે (કુલ $n+5$ દડા: $nW, 3B, 2R$): $P(A|E_2) = \frac{{}^2C_1 \times {}^3C_1}{{}^{n+5}C_2} = \frac{6}{\frac{(n+5)(n+4)}{2}} = \frac{12}{(n+5)(n+4)}$.
બેયઝના પ્રમેયનો ઉપયોગ કરતા: $P(E_1|A) = \frac{P(E_1)P(A|E_1)}{P(E_1)P(A|E_1) + P(E_2)P(A|E_2)} = \frac{6}{11}$.
$\frac{1/10}{1/10 + 6/((n+5)(n+4))} = \frac{6}{11} \Rightarrow \frac{1}{1 + 60/((n+5)(n+4))} = \frac{6}{11}$.
$11 = 6 + \frac{360}{(n+5)(n+4)} \Rightarrow 5 = \frac{360}{(n+5)(n+4)} \Rightarrow (n+5)(n+4) = 72$.
$(n+5)(n+4) = 9 \times 8 \Rightarrow n+4 = 8 \Rightarrow n = 4$.
50
MediumMCQ
થેલી $I$ માં $3$ લાલ,$4$ કાળા અને $3$ સફેદ દડા છે. થેલી $II$ માં $2$ લાલ,$5$ કાળા અને $2$ સફેદ દડા છે. થેલી $I$ માંથી એક દડો થેલી $II$ માં સ્થાનાંતરિત કરવામાં આવે છે અને ત્યારબાદ થેલી $II$ માંથી એક દડો કાઢવામાં આવે છે. કાઢવામાં આવેલ દડો કાળા રંગનો માલૂમ પડે છે. તો સ્થાનાંતરિત દડો લાલ હોય તેની સંભાવના શોધો.
A
$\frac{4}{9}$
B
$\frac{5}{18}$
C
$\frac{1}{6}$
D
$\frac{3}{10}$

Solution

(B) ધારો કે $E_1, E_2, E_3$ એ ઘટનાઓ છે કે સ્થાનાંતરિત દડો અનુક્રમે લાલ,કાળો અથવા સફેદ છે.
$P(E_1) = \frac{3}{10}, P(E_2) = \frac{4}{10}, P(E_3) = \frac{3}{10}$.
ધારો કે $A$ એ ઘટના છે કે થેલી $II$ માંથી કાઢવામાં આવેલ દડો કાળો છે.
જો $E_1$ બને,તો થેલી $II$ માં $3$ લાલ,$5$ કાળા,$2$ સફેદ દડા હોય. $P(A|E_1) = \frac{5}{10}$.
જો $E_2$ બને,તો થેલી $II$ માં $2$ લાલ,$6$ કાળા,$2$ સફેદ દડા હોય. $P(A|E_2) = \frac{6}{10}$.
જો $E_3$ બને,તો થેલી $II$ માં $2$ લાલ,$5$ કાળા,$3$ સફેદ દડા હોય. $P(A|E_3) = \frac{5}{10}$.
બેયઝના પ્રમેય મુજબ,$P(E_1|A) = \frac{P(E_1)P(A|E_1)}{P(E_1)P(A|E_1) + P(E_2)P(A|E_2) + P(E_3)P(A|E_3)}$.
$P(E_1|A) = \frac{(\frac{3}{10} \times \frac{5}{10})}{(\frac{3}{10} \times \frac{5}{10}) + (\frac{4}{10} \times \frac{6}{10}) + (\frac{3}{10} \times \frac{5}{10})} = \frac{15}{15 + 24 + 15} = \frac{15}{54} = \frac{5}{18}$.

Probability — Baye's theorem · Frequently Asked Questions

1Are these Probability questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Probability Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.