Mix Examples- Strategies for Enhancement in Food Production Questions in Gujarati

(A) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$(a)$ હિલ્સા એ દરિયાઈ મત્સ્ય છે,તેથી $(a-r)$.
$(b)$ મ્રિગલ એ મીઠા પાણીની મત્સ્ય છે,તેથી $(b-s)$.
$(c)$ ડ્રોન એ નર મધમાખી છે,તેથી $(c-p)$.
$(d)$ એપિસ એ મધમાખીનું પ્રજાતિ નામ છે,તેથી $(d-q)$.
તેથી,સાચો ક્રમ $(a-r), (b-s), (c-p), (d-q)$ છે.

(B) $1$. વિધાન $S$ સાચું છે કારણ કે દૂધ,ચીઝ અને દહીં જેવી દૂધની બનાવટો પ્રોટીન,ચરબી,વિટામિન્સ અને ખનિજોનો સમૃદ્ધ સ્ત્રોત છે,જે માનવ પોષણ માટે આવશ્યક છે.
$2$. કારણ $R$ પણ સાચું છે કારણ કે ખચ્ચર એ ખરેખર નર ઘોડા ($Equus$ $caballus$) અને માદા ગધેડા ($Equus$ $asinus$) વચ્ચેના આંતરજાતીય સંકરણનું પરિણામ છે.
$3$. જોકે,કારણ $R$ એ સમજાવતું નથી કે દૂધની બનાવટો માનવીને પોષણ કેમ આપે છે. આ બંને સ્વતંત્ર જૈવિક તથ્યો છે.
$4$. તેથી,બંને વિધાનો સાચા છે,પરંતુ $R$ એ $S$ ની સમજૂતી નથી.

(A) અસંગત જોડ $A$ છે. વર્ગીસ કુરિયન ભારતમાં 'શ્વેત ક્રાંતિના પિતા' તરીકે ઓળખાય છે,જે ડેરી ઉત્પાદન સાથે સંબંધિત છે,'હરિયાળી ક્રાંતિ' સાથે નહીં. 'હરિયાળી ક્રાંતિ' એમ.એસ. સ્વામીનાથન સાથે જોડાયેલી છે. હ્યુબરને મધમાખી વિજ્ઞાન (Apiology) ના પિતા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. ફા-હિયાને મધના ઔષધીય ગુણધર્મો વિશે નોંધ કરી હતી. આંતરજાતીય સંકરણ એ બે અલગ-અલગ જાતિઓ વચ્ચેનું સંકરણ છે,અને ખચ્ચર એ નર ગધેડા અને માદા ઘોડા વચ્ચેના સંકરણનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.

(C) $1$. પશુપાલન એ પશુઓને ઉછેરવાની અને સંવર્ધન કરવાની એક વ્યાપક કૃષિ પદ્ધતિ છે,જેમાં મધમાખી ઉછેર (Apiculture) નો સમાવેશ થાય છે.
$2$. વનસ્પતિ સંવર્ધન (Plant Breeding) માં ઇચ્છિત જનીન પ્રકારો મેળવવા માટે વનસ્પતિની જાતિઓમાં ફેરફાર કરવામાં આવે છે,અને કેલસ કલ્ચર એ વનસ્પતિ પેશી સંવર્ધનમાં વપરાતી એક પદ્ધતિ છે.
$3$. પ્રાણી સંવર્ધન (Animal Breeding) એ પ્રાણીઓના લક્ષણોમાં સુધારો કરવા માટે તેમના પસંદગીયુક્ત પ્રજનનની પ્રક્રિયા છે. મત્સ્ય ઉછેર (Pisciculture) એ પશુપાલનનો એક ભાગ છે,તે પ્રાણી સંવર્ધનની કોઈ ચોક્કસ પદ્ધતિ નથી.
$4$. ડેરી વ્યવસાય દૂધ અને દૂધની બનાવટોના ઉત્પાદન અને પ્રક્રિયા સાથે સંબંધિત છે.
તેથી,અસંગત જોડ 'પ્રાણી સંવર્ધન – મત્સ્ય ઉછેર' છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે.
$A$. શ્વેતક્રાંતિ ડૉ. વર્ગીસ કુરિયન સાથે સંકળાયેલી છે,જેમને ભારતમાં 'શ્વેતક્રાંતિના પિતા' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
$B$. મધમાખી ઉછેર (Apiculture) વૈજ્ઞાનિક રીતે ફ્રાન્કોઈસ હુબેર સાથે સંકળાયેલ છે,જેમને 'મધમાખી વિજ્ઞાનના પિતા' કહેવામાં આવે છે.
$C$. મરઘાં ઉછેર અને ઇંડાના પોષણમૂલ્ય અને સંશોધનનો અભ્યાસ ઇન્ડિયન વેટરનરી રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ $(IVRI)$ ખાતે કરવામાં આવે છે.
$D$. પ્રાણી સંવર્ધન મુખ્યત્વે નેશનલ ડેરી રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ $(NDRI)$ અથવા પશુપાલન વિભાગો સાથે સંકળાયેલ છે,જ્યારે ઇન્ડિયન એગ્રીકલ્ચરલ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ $(IARI)$ મુખ્યત્વે પાક સુધારણા અને કૃષિ સંશોધન પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. તેથી,આ અસંગત જોડ છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે.
$IVRI$ એટલે કે ઇન્ડિયન વેટરનરી રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ,જે મુખ્યત્વે પશુચિકિત્સા સંશોધન અને પ્રાણીઓના સ્વાસ્થ્ય સાથે સંકળાયેલ છે,મકાઈની સંકર જાતોના વિકાસ સાથે નહીં.
મકાઈની સંકર જાતો સામાન્ય રીતે $IARI$ (ઇન્ડિયન એગ્રીકલ્ચરલ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ) જેવી સંસ્થાઓ દ્વારા વિકસાવવામાં આવે છે.
ઑર્કિડના બીજના અંકુરણ માટે ભ્રૂણ સંવર્ધનનો સફળતાપૂર્વક ઉપયોગ થાય છે.
ડેરી ઉદ્યોગમાં રોગકારક જીવાણુઓને દૂર કરવા માટે પાશ્ચ્યુરાઈઝેશન એક પ્રમાણિત પદ્ધતિ છે.
વનસ્પતિ પેશી સંવર્ધનમાં કેલસના નિર્માણ માટે અગર-અગર એક પ્રમાણિત જેલિંગ એજન્ટ છે.

(B) વિધાન $P$ સાચું છે: એકકોષીય પ્રોટીન $(SCP)$ એ સૂક્ષ્મજીવો જેવા કે લીલ,બેક્ટેરિયા અથવા ફૂગના સૂકા કોષો છે,જેમને મોટા પાયે સંવર્ધન પ્રણાલી (આથવણ) દ્વારા ઉગાડવામાં આવે છે જેથી તેનો ઉપયોગ પ્રોટીનયુક્ત ખોરાક અથવા પશુ આહાર તરીકે થઈ શકે.
વિધાન $Q$ સાચું છે: વનસ્પતિ પેશી સંવર્ધનમાં,કેલસ (કોષોનો અવિભેદિત સમૂહ) સામાન્ય રીતે ઘન સંવર્ધન માધ્યમ પર ઉગાડવામાં અને જાળવવામાં આવે છે,જે અગર-અગર જેલનો ઉપયોગ કરીને ઘન બનાવવામાં આવે છે.

$(B)$ બહિસંકરણ એ સંવર્ધનની એક પદ્ધતિ છે જેમાં એક જ જાતિના પ્રાણીઓ વચ્ચે પ્રજનન કરાવવામાં આવે છે, પરંતુ તેમના $4-6$ પેઢી સુધી કોઈ સામાન્ય પૂર્વજો હોતા નથી। સાંતા ગર્ટુડીસ તેનું ઉદાહરણ છે。
$(B)$ આંતરજાતીય સંકરણમાં બે અલગ-અલગ જાતિઓ વચ્ચે પ્રજનન કરાવવામાં આવે છે। ખચ્ચર એ નર ગધેડા અને માદા ઘોડા વચ્ચેના સંકરણનું પરિણામ છે。
$(C)$ કેલસ-સંવર્ધનમાં અવિભેદિત કોષોના સમૂહ (કેલસ) ને ઘન માધ્યમ પર ઉછેરવામાં આવે છે, જેમાં સામાન્ય રીતે અગર-અગર જેલનો ઉપયોગ થાય છે。
$(D)$ સસ્પેન્શન-સંવર્ધનમાં કોષોને પ્રવાહી માધ્યમમાં ઉછેરવામાં આવે છે, જેમાં વાયુમિશ્રણ અને પોષક તત્વોના વિતરણ માટે રોટરી શેકરનો ઉપયોગ કરીને સતત હલાવવામાં આવે છે。
તેથી, સાચી જોડ $(A-iv), (B-ii), (C-i), (D-iii)$ છે।

$(B)$ સાચી જોડીઓ નીચે મુજબ છે:
$(1)$ કામદાર માખી એ વંધ્ય માદા માખી છે $(B)$.
$(2)$ રોહુ એ મીઠા પાણીની માછલી છે $(D)$.
$(3)$ મીણ એ લિપિડ આધારિત પદાર્થ છે જે ઈથરમાં દ્રાવ્ય છે $(A)$.
$(4)$ વર્ગીસ કુરિયન શ્વેતક્રાંતિના પ્રણેતા તરીકે ઓળખાય છે $(C)$.
તેથી, સાચો ક્રમ $(1)-(B), (2)-(D), (3)-(A), (4)-(C)$ છે.

(B) સાચી જોડીઓ નીચે મુજબ છે:
$(1)$ બહિસંકરણ: આ એક સંવર્ધન પદ્ધતિ છે જેમાં એક જ જાતિના પ્રાણીઓનું સંકરણ કરવામાં આવે છે, પરંતુ તેમની વંશાવળીમાં $4-6$ પેઢી સુધી કોઈ સામાન્ય પૂર્વજો હોતા નથી। સાન્તાગર્ટૂડીસ એ બહિસંકરણ દ્વારા વિકસિત જાતિનું ઉદાહરણ છે.
$(2)$ આંતરજાતીય સંકરણ: આમાં બે અલગ-અલગ સંબંધિત જાતિના પ્રાણીઓનું સંકરણ કરવામાં આવે છે। ખચ્ચર એ નર ગધેડા અને માદા ઘોડાના સંકરણથી ઉત્પન્ન થાય છે.
$(3)$ કેલસ સંવર્ધન: આ વનસ્પતિ પેશી સંવર્ધનની એક તકનીક છે જેમાં કોષોનો અસંગઠિત સમૂહ (કેલસ) ઘન માધ્યમ પર ઉગાડવામાં આવે છે, જેમાં સામાન્ય રીતે અગર-અગર જેલનો ઉપયોગ થાય છે.
$(4)$ સસ્પેન્શન સંવર્ધન: આમાં કોષો અથવા કોષોના નાના સમૂહોને પ્રવાહી માધ્યમમાં ઉગાડવામાં આવે છે, જેને રોટરી શેકરનો ઉપયોગ કરીને સતત ગતિમાં રાખવામાં આવે છે જેથી વાયુમિશ્રણ અને પોષક તત્વોનું વિતરણ જળવાઈ રહે.
તેથી, સાચી જોડી $(1)-(S), (2)-(Q), (3)-(P), (4)-(R)$ છે.

(A) સાચી જોડી નીચે મુજબ છે:
$1$. પાલનપુર ખાતે બનાસ ડેરી આવેલી છે $(1-Q)$.
$2$. મહેસાણા ખાતે દૂધસાગર ડેરી આવેલી છે $(2-R)$.
$3$. આણંદ ખાતે અમૂલ ડેરી આવેલી છે $(3-S)$.
$4$. ઈજજતનગર ખાતે ઇન્ડિયન વેટરનરી રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ $(IVRI)$ આવેલી છે $(4-P)$.
તેથી,સાચો ક્રમ $(1)-(Q), (2)-(R), (3)-(S), (4)-(P)$ છે.

(C) મધમાખીના વસાહતમાં ત્રણ પ્રકારના સભ્યો હોય છે:
$1$. કામદાર: આ વંધ્ય માદાઓ છે જે મધપૂડાના તમામ કાર્યો કરે છે,તેથી $(1)-(P)$.
$2$. રાણી: આ વસાહતમાં એકમાત્ર પ્રજનનક્ષમ માદા છે જે ઈંડા મૂકવાનું કાર્ય કરે છે,તેથી $(2)-(Q)$.
$3$. નર (ડ્રોન): આ પ્રજનનક્ષમ નર છે જે રાણી સાથે પ્રજનન કરે છે,તેથી $(3)-(R)$.
$4$. હિલ્સા: તે એક જાણીતી ખાદ્ય દરિયાઈ માછલી છે,તેથી $(4)-(S)$.
આમ,સાચી જોડી $(1)-(P), (2)-(Q), (3)-(R), (4)-(S)$ છે.

(B) વનસ્પતિસંવર્ધન એ વનસ્પતિની જાતિઓમાં હેતુપૂર્વક કરવામાં આવતો ફેરફાર છે,જેથી ખેતી માટે વધુ અનુકૂળ,વધુ ઉત્પાદન આપતી અને રોગપ્રતિકારક શક્તિ ધરાવતી વનસ્પતિઓ મેળવી શકાય. આ પ્રક્રિયામાં જનીનિક ભિન્નતા લાવવા માટે વનસ્પતિઓની પસંદગી અને સંકરણ કરવામાં આવે છે,જે સુધારેલી જાતોના વિકાસમાં પરિણમે છે.
વનસ્પતિસંવર્ધનના ઉદ્દેશ્યો (જેમ કે ઉત્પાદનમાં વધારો,ગુણવત્તામાં સુધારો અને રોગપ્રતિકારકતા) પ્રાણીસંવર્ધનના ઉદ્દેશ્યો સાથે મૂળભૂત રીતે સમાન છે,કારણ કે બંનેનો હેતુ માનવ કલ્યાણ માટે સજીવોના લક્ષણોમાં સુધારો કરવાનો છે.
તેથી,વિધાન $A$ અને $R$ બંને સાચાં છે,પરંતુ $R$ એ $A$ ની સીધી સમજૂતી નથી; તે આ બંને વિષયોના સમાન ઉદ્દેશ્યને દર્શાવે છે.

(A) વિધાન $(A)$ સાચું છે કારણ કે વનસ્પતિ સંવર્ધન અને પશુપાલન જેવી આધુનિક પદ્ધતિઓ ઉચ્ચ ઉત્પાદન આપતી અને રોગપ્રતિકારક જાતોના વિકાસમાં મદદ કરે છે.
કારણ $(R)$ પણ સાચું છે કારણ કે આ કૃષિ પ્રગતિઓનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય વધતી જતી વૈશ્વિક વસ્તી માટે ખાદ્ય સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવાનો છે.
ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળી અને રોગમુક્ત સજીવોનું ઉત્પાદન એ વસ્તીની માંગને પહોંચી વળવા માટે ખોરાકનું ઉત્પાદન વધારવાની સીધી વ્યૂહરચના છે,તેથી $R$ એ $A$ ની સાચી સમજૂતી છે.

(A) ખોરાક માટે વનસ્પતિના ઉપયોગની પ્રગતિનો ઉદ્વિકાસીય ક્રમ માનવ સંસ્કૃતિ અને વૈજ્ઞાનિક પ્રગતિના આધારે નીચે મુજબ છે:
$1$. શરૂઆતમાં,માનવો શિકારી અને સંગ્રહખોર હતા,જે જંગલમાંથી વનસ્પતિના ફળો અને ખાદ્ય ભાગો એકઠા કરતા હતા $(2)$.
$2$. કૃષિની શોધ સાથે,માનવોએ વ્યવસ્થિત રીતે પાકની ખેતી કરવાનું શરૂ કર્યું $(1)$.
$3$. બાયોટેકનોલોજીની પ્રગતિ સાથે,વનસ્પતિઓના ઝડપી પ્રજનન માટે પેશીસંવર્ધન જેવી પદ્ધતિઓ વિકસાવવામાં આવી $(3)$.
$4$. અંતે,આધુનિક પદ્ધતિઓ દ્વારા વર્ધનશીલ પેશીના સંવર્ધન (meristem culture) કે અન્ય અદ્યતન પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ કરીને રોગમુક્ત વનસ્પતિઓનો ઉછેર શક્ય બન્યો છે $(4)$.
આમ,સાચો ક્રમ $2, 1, 3, 4$ છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે. અમૂલ (આણંદ મિલ્ક યુનિયન લિમિટેડ) આણંદમાં આવેલી છે,અમદાવાદમાં નહીં. દૂધસાગર ડેરી મહેસાણામાં આવેલી છે અને બનાસ ડેરી પાલનપુરમાં આવેલી છે. ડેરી વ્યવસાય એ દૂધ અને તેના ઉત્પાદનો માટે પશુઓના વ્યવસ્થાપન સાથે સંકળાયેલો ઉદ્યોગ છે.

(D) ડેરી ઉદ્યોગ પશુપાલકો પર પ્રાથમિક ઉત્પાદકો તરીકે નિર્ભર છે. તેમની ભૂમિકા કેન્દ્રસ્થાને છે કારણ કે:
$1$. તેઓ પશુઓની સારી ઓલાદ જાળવે છે જે વધુ ઉત્પાદકતા સુનિશ્ચિત કરે છે.
$2$. તેઓ દૂધના ઉત્પાદન દ્વારા પોતાની ઘરગથ્થુ પોષણની જરૂરિયાતો પૂર્ણ કરે છે.
$3$. તેઓ વધારાનું દૂધ ડેરી સહકારી મંડળીઓ અથવા ઉદ્યોગોને વેચીને અર્થતંત્રમાં યોગદાન આપે છે.
તેથી,આપેલા ત્રણેય વિધાનો સાચા છે.

(D) ભારત જેવા દેશમાં,જ્યાં વસ્તીનો મોટો ભાગ શાકાહારી છે,દૂધ એ પ્રાણીજન્ય પ્રોટીનનો મુખ્ય સ્ત્રોત છે. જોકે,માનવના યોગ્ય પોષણની ખાતરી કરવા અને પ્રોટીનની ઉણપને દૂર કરવા માટે,પ્રાણીજન્ય ખોરાકના અન્ય સ્ત્રોતો પણ આવશ્યક છે. મધ,ઈંડાં અને મત્સ્ય (માછલી) એ ત્રણેય પોષક તત્વોના ઉત્તમ સ્ત્રોત છે. મધ ઉર્જા અને ઔષધીય લાભો પૂરા પાડે છે,જ્યારે ઈંડાં અને માછલી ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળા પ્રોટીન,આવશ્યક એમિનો એસિડ અને ઓમેગા-$3$ ફેટી એસિડના સમૃદ્ધ સ્ત્રોત છે. તેથી,સંતુલિત પોષણ માટે આ ત્રણેય મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે.

(D) મધમાખીના વસાહતમાં ત્રણ પ્રકારના સભ્યો હોય છે:
$1$. રાણી: એકમાત્ર પ્રજનનક્ષમ માદા જે ઈંડા મૂકવાનું કાર્ય કરે છે.
$2$. કામદાર: વંધ્ય માદાઓ જે વસાહતના તમામ કાર્યો જેવા કે ખોરાકની શોધ,સફાઈ અને લાર્વાની સંભાળ રાખે છે.
$3$. ડ્રોન: પ્રજનનક્ષમ નર જેનું મુખ્ય કાર્ય રાણી સાથે પ્રજનન કરવાનું છે.
વિકલ્પ $D$ અસંગત છે કારણ કે 'કામદાર' મધમાખીઓ હંમેશા માદા હોય છે અને મધમાખીના વસાહતમાં 'પ્રજનન ન કરતા નર' જેવી કોઈ જાતિ હોતી નથી.

(D) જનીનિક ભિન્નતા ધરાવતી નવી જાતિ વિકસાવવા માટે વનસ્પતિ સંવર્ધનની પ્રક્રિયામાં નીચેના સોપાન જરૂરી છે:
$1$. ભિન્નતાનો સંગ્રહ: જનીનિક ભિન્નતા એ કોઈપણ સંવર્ધન કાર્યક્રમનો પાયો છે.
$2$. પિતૃઓનું મૂલ્યાંકન અને પસંદગી: ઇચ્છિત લક્ષણો ધરાવતા પિતૃઓની પસંદગી કરવામાં આવે છે.
$3$. પસંદ કરેલા પિતૃઓ વચ્ચે સંકરણ: આ સોપાન ઇચ્છિત લક્ષણોને એક છોડમાં લાવવા માટે કરવામાં આવે છે.
$4$. શ્રેષ્ઠ પુનઃસંયોજનોની પસંદગી અને પરીક્ષણ: આ એક મહત્વપૂર્ણ સોપાન છે જેથી ખાતરી કરી શકાય કે સંતતિમાં ઇચ્છિત લક્ષણોનું સંયોજન છે.
તેથી,જનીનિક ભિન્નતા ધરાવતી જાતિ પ્રાપ્ત કરવા માટે ઉપર્યુક્ત ત્રણેય સોપાન જરૂરી છે.

(B) $IARI$ એટલે કે ઇન્ડિયન એગ્રીકલ્ચરલ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ (ભારતીય કૃષિ અનુસંધાન સંસ્થાન). તે કૃષિ સંશોધન,શિક્ષણ અને વિસ્તરણ માટેની ભારતની એક અગ્રણી રાષ્ટ્રીય સંસ્થા છે. તે નવી દિલ્હી,ભારતમાં આવેલી છે.

(D) ગુજરાતમાં ડેરી વ્યવસાય,ખાસ કરીને અમૂલ (આણંદ મિલ્ક યુનિયન લિમિટેડ) દ્વારા રજૂ કરવામાં આવેલ સહકારી મોડેલનો ખૂબ જ વિકાસ થયો છે. તેણે ગ્રામીણ અર્થતંત્રમાં ક્રાંતિ લાવી છે અને ભારતને વિશ્વના સૌથી મોટા દૂધ ઉત્પાદક દેશોમાંનો એક બનાવ્યો છે.

(D) અમૂલ ડેરી ગુજરાતના આણંદમાં આવેલી છે. દૂધસાગર ડેરી ગુજરાતના મહેસાણામાં આવેલી છે. બનાસ ડેરી ગુજરાતના પાલનપુરમાં આવેલી છે. ઇજ્જતનગર એ ઉત્તર પ્રદેશના બરેલીમાં આવેલું એક સ્થળ છે,તે ગુજરાતમાં આવેલી ડેરી નથી.

(A) દૂધસાગર ડેરી,જે મહેસાણા ડિસ્ટ્રિક્ટ કો-ઓપરેટિવ મિલ્ક પ્રોડ્યુસર્સ યુનિયન લિમિટેડનો એક ભાગ છે,તે ગુજરાતના મહેસાણામાં આવેલી છે. તે એશિયાની સૌથી મોટી ડેરી સહકારી મંડળીઓમાંની એક છે અને ભારતમાં શ્વેત ક્રાંતિમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.

(C) વિધાન 'દૂધની ઔદ્યોગિક પ્રક્રિયા $18$ મી સદીના મધ્યમાં શરૂ થઈ હતી' તે ખોટું છે. વાસ્તવમાં,દૂધની ઔદ્યોગિક પ્રક્રિયા અને પેસ્ચ્યુરાઇઝેશન જેવી આધુનિક ડેરી તકનીકોનો વિકાસ મુખ્યત્વે $19$ મી સદીના અંતમાં અને $20$ મી સદીની શરૂઆતમાં થયો હતો,$18$ મી સદીના મધ્યમાં નહીં. પશુપાલન પ્રાચીન કાળથી માનવ ઇતિહાસનો એક ભાગ રહ્યું છે અને આધુનિક ટેકનોલોજીએ ડેરી ઉત્પાદનોના વિતરણમાં નોંધપાત્ર સુધારો કર્યો છે.

(B) ભારત જેવા દેશમાં,જ્યાં વસ્તીનો મોટો ભાગ શાકાહારી છે,દૂધ એ પ્રાણીજ પ્રોટીનનો મુખ્ય સ્ત્રોત છે. જોકે,વધતી જતી વસ્તીની પોષણની જરૂરિયાતો પૂરી કરવા અને કુપોષણ સામે લડવા માટે,ઇંડાં અને માછલીનો વપરાશ ખૂબ જ જરૂરી છે કારણ કે તે ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળા પ્રોટીન,આવશ્યક એમિનો એસિડ અને સૂક્ષ્મ પોષકતત્વોનો સમૃદ્ધ સ્ત્રોત છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,ઇંડાં એ પ્રોટીનનો સંપૂર્ણ અને સસ્તો સ્ત્રોત માનવામાં આવે છે જે માનવ પોષણ માટે દૂધની સાથે પૂરક આહાર તરીકે કાર્ય કરે છે.

(A) $ICAR$ (ઇન્ડિયન કાઉન્સિલ ઓફ એગ્રીકલ્ચરલ રિસર્ચ) એ ભારતની સર્વોચ્ચ સંસ્થા છે જે કૃષિ,પશુપાલન અને મરઘા ઉછેર વિજ્ઞાનમાં સંશોધન અને શિક્ષણનું સંકલન,માર્ગદર્શન અને સંચાલન કરે છે. આ સંસ્થાએ સ્થાપિત અને પ્રચારિત કર્યું છે કે ઈંડા માનવ પોષણ માટે ઉચ્ચ જૈવિક મૂલ્ય ધરાવતા પ્રોટીનનો ઉત્તમ સ્ત્રોત છે.

(A) $IVRI$ (ઇન્ડિયન વેટરનરી રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ) એ પોલ્ટ્રી વિજ્ઞાન પર વ્યાપક સંશોધન કર્યું છે. તેમના અભ્યાસોએ દર્શાવ્યું છે કે ઈંડામાં ઉચ્ચ જૈવિક મૂલ્ય હોય છે,જેનો અર્થ છે કે તેમાં તમામ આવશ્યક એમિનો એસિડ એવા પ્રમાણમાં હોય છે જે માનવ પોષણ માટે અત્યંત ફાયદાકારક છે. આ તારણ માનવ આહારમાં પોલ્ટ્રી ઉત્પાદનોના મહત્વને પ્રકાશિત કરે છે.

(C) મધમાખીના વસાહતમાં શ્રમવિભાજન જોવા મળે છે.
$1$. $\text{રાણી}$ એ વસાહતમાં એકમાત્ર પ્રજનનક્ષમ માદા છે જે ઈંડા મૂકવાનું કાર્ય કરે છે.
$2$. $\text{કામદાર}$ માખીઓ વંધ્ય માદાઓ છે જે ખોરાક એકત્રિત કરવા અને મધપૂડાની જાળવણી જેવા વિવિધ કાર્યો કરે છે.
$3$. $\text{નરમાખી}$ (ડ્રોન) એ નર છે,જે પ્રજનનક્ષમ છે પરંતુ કોઈ શ્રમનું કાર્ય કરતું નથી; તેનું મુખ્ય કાર્ય રાણી સાથે પ્રજનન કરવાનું છે.
તેથી,સાચો જવાબ $\text{રાણી}$ છે.

(D) વિધાન $S$ ખોટું છે કારણ કે વિશ્વનું મોટાભાગનું મત્સ્ય ઉત્પાદન ($90\%$ થી વધુ) દરિયાઈ વાતાવરણમાંથી મળે છે,મીઠા પાણીમાંથી નહીં.
કારણ $R$ પણ ખોટું છે કારણ કે મેજર કાર્પ (જેમ કે રોહુ,કટલા,મૃગલ) મીઠા પાણીની માછલીઓ છે,પરંતુ હિલ્સા અને સારડીન દરિયાઈ માછલીઓ છે. તેથી,બંને વિધાનો ખોટા છે.

(B) મત્સ્ય ઉદ્યોગ ભારતનો એક મહત્વપૂર્ણ ઉદ્યોગ છે કારણ કે તે વસ્તીના મોટા વર્ગ માટે,ખાસ કરીને દરિયાકાંઠાના વિસ્તારોમાં રહેતા લોકો માટે આવક અને રોજગારનો નોંધપાત્ર સ્ત્રોત પૂરો પાડે છે.
જોકે એ વાત સાચી છે કે ભારત પાસે માછીમારોની મોટી સંખ્યા છે,પરંતુ માત્ર આ હકીકત એ સમજાવતી નથી કે આ ઉદ્યોગ શા માટે મહત્વપૂર્ણ છે. મત્સ્ય ઉદ્યોગનું મહત્વ રાષ્ટ્રીય અર્થતંત્ર,ખાદ્ય સુરક્ષા અને નિકાસની કમાણીમાં તેના યોગદાનને કારણે છે.
તેથી,બંને વિધાનો તથ્યની દ્રષ્ટિએ સાચા છે,પરંતુ કારણ $R$ એ વિધાન $S$ ની મહત્વતા માટે તાર્કિક સમજૂતી આપતું નથી.

(B) મધમાખીની વસાહતમાં ત્રણ પ્રકારના સભ્યો હોય છે: રાણી,કામદાર અને નર (Drones).
$1$. રાણી એ વસાહતમાં એકમાત્ર પ્રજનનક્ષમ માદા છે,જે ઈંડા મૂકવાનું કાર્ય કરે છે.
$2$. કામદાર માખીઓ વંધ્ય માદાઓ છે જે વસાહતના તમામ કાર્યો જેવા કે ખોરાકની શોધ,સફાઈ અને લાર્વાની સંભાળ રાખે છે.
$3$. નર (Drones) એ માખીઓ છે જેનું મુખ્ય કાર્ય રાણી સાથે પ્રજનન કરવાનું છે.
$4$. તેથી,'કામદાર – ફક્ત પ્રજનનનું કાર્ય કરતા નર' એ વિધાન ખોટું છે,કારણ કે કામદાર માખીઓ વંધ્ય માદાઓ છે અને પ્રજનનનું કાર્ય નર (Drones) દ્વારા કરવામાં આવે છે.

(A) મધમાખીઓમાં,મીણ કામદાર માખીઓની ઉદરીય ગ્રંથિઓ (મીણ ગ્રંથિઓ) દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે.
મધ એ માખીઓ દ્વારા એકત્રિત કરેલા પુષ્પરસમાંથી બને છે,લાળગ્રંથિઓ દ્વારા નહીં.
મેજરકાર્પ (જેમ કે રોહુ,કટલા,મૃગલ) એ મીઠા પાણીની માછલીઓ છે,જ્યારે મેક્રેરેલ એ દરિયાઈ માછલી છે.
રોહુ એ મીઠા પાણીની માછલી છે,દરિયાઈ ખાદ્ય મત્સ્ય નથી.

(A) ભારતમાં શ્વેતક્રાંતિ,જેને 'ઓપરેશન ફ્લડ' તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે દૂધના ઉત્પાદનમાં વધારો કરવા માટેની એક વિશાળ પહેલ હતી. ડૉ. વર્ગીસ કુરિયનને ભારતમાં શ્વેતક્રાંતિના પિતા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,કારણ કે તેમણે અમૂલ સહકારી આંદોલનની સ્થાપના કરવામાં અને ભારતને વિશ્વના સૌથી મોટા દૂધ ઉત્પાદક દેશ તરીકે વિકસાવવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી.

(B) $(i)$ સાચું: દરિયાઈ અને મીઠા પાણીના નિવાસસ્થાનોમાં ઉત્પાદન વધારવા માટે એક્વાકલ્ચર અને પિસિકલ્ચર જેવી આધુનિક પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.
$(ii)$ ખોટું: કટલા,રોહુ અને મ્રિગલ મીઠા પાણીની માછલીઓ છે,જ્યારે હિલ્સા દરિયાઈ/ખાડીની માછલી છે. મેજરકાર્પમાં મુખ્યત્વે કટલા,રોહુ અને મ્રિગલનો સમાવેશ થાય છે.
$(iii)$ ખોટું: રોહુ અને મ્રિગલ મીઠા પાણીની માછલીઓ છે,દરિયાઈ નથી.
$(iv)$ સાચું: મત્સ્ય ઉદ્યોગને પાણીના સ્ત્રોતના આધારે મીઠા પાણીના મત્સ્ય ઉદ્યોગ અથવા દરિયાઈ (ખારા પાણીના) મત્સ્ય ઉદ્યોગ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(B) મધમાખીની વસાહતમાં ત્રણ પ્રકારની માખીઓ હોય છે:
$1$. કામદાર: આ વંધ્ય માદાઓ છે જે મધપૂડામાં તમામ કાર્યો કરે છે,જેમ કે મધ અને પરાગરજ એકત્રિત કરવી. તેથી,$(A-iii)$.
$2$. રાણી: તે વસાહતમાં એકમાત્ર પ્રજનનક્ષમ માદા છે જે ઈંડા મૂકવાનું કાર્ય કરે છે. તેથી,$(B-ii)$.
$3$. નરમાખી (ડ્રોન): આ નર માખીઓ છે જેનું મુખ્ય કાર્ય રાણી સાથે પ્રજનન કરવાનું છે. તેથી,$(C-i)$.
$4$. મેજર કાર્પ: મ્રિગલ (Cirrhinus mrigala) એ જળચર ઉછેરમાં વપરાતી મેજર કાર્પની જાણીતી જાતિ છે. તેથી,$(D-iv)$.
આમ,સાચી જોડ $(A-iii), (B-ii), (C-i), (D-iv)$ છે.

(A) $1$. મેજરકાર્પ એ મીઠા પાણીની માછલીઓ છે જેમ કે કેટલા,રોહુ અને મૃગલ. હિલ્સા એ દરિયાઈ માછલી છે. તેથી,'મેજરકાર્પ $\to$ હિલ્સા' ની જોડ ખોટી છે.
$2$. પ્રોમ્ફેટ એ જાણીતી દરિયાઈ ખાદ્યમત્સ્ય છે.
$3$. મધમાખીના સમૂહમાં,કામદાર માખીઓ વંધ્ય માદા હોય છે.
$4$. મધમાખીનું મીણ કામદાર માખીઓના ઉદરમાં આવેલી મીણ ગ્રંથિઓ દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે.

(C) $IARI$ એટલે કે ઇન્ડિયન એગ્રીકલ્ચરલ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ (ભારતીય કૃષિ અનુસંધાન સંસ્થાન). તે કૃષિ સંશોધન,શિક્ષણ અને વિસ્તરણ માટેની ભારતની અગ્રણી રાષ્ટ્રીય સંસ્થા છે. તે ન્યુ દિલ્હી,ભારતમાં આવેલી છે.

(C) $IARI$ નું પૂરું નામ ઇન્ડિયન એગ્રિકલ્ચરલ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ (Indian Agricultural Research Institute) છે. તે નવી દિલ્હી,ભારત ખાતે આવેલી કૃષિ સંશોધન,શિક્ષણ અને વિસ્તરણ માટેની એક અગ્રણી રાષ્ટ્રીય સંસ્થા છે.

(C) જર્મપ્લાઝમ બેંક એ એક એવી સુવિધા છે જે જૈવવિવિધતા જાળવવા અને વનસ્પતિ સંવર્ધન કાર્યક્રમોને ટેકો આપવા માટે બીજ,પરાગરજ અથવા પેશીઓ જેવી આનુવંશિક સામગ્રીને સાચવવા માટે બનાવવામાં આવી છે.
$A$,$B$,અને $D$ વિકલ્પો કૃષિ અને વનસ્પતિશાસ્ત્રના હેતુઓ માટે આનુવંશિક વિવિધતાના સંરક્ષણ અને ઉપયોગ સાથે સીધી રીતે સંબંધિત છે.
જ્યારે લેન્ડસ્કેપ ગાર્ડનિંગ એ એક સૌંદર્યલક્ષી અને સ્થાપત્ય પદ્ધતિ છે જે ખુલ્લી જગ્યાઓની ડિઝાઇન અને ગોઠવણી પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે,જે જર્મપ્લાઝમ બેંકનું પ્રાથમિક કાર્ય કે ઉદ્દેશ્ય નથી.
તેથી,વિકલ્પ $C$ સાચો જવાબ છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
$A$. જર્મપ્લાઝમ બેંક ખરેખર બીજ નિધિ સાથે સંકળાયેલી છે કારણ કે તે આનુવંશિક સામગ્રીનો સંગ્રહ કરે છે.
$B$. પેશી સંવર્ધન એ નવી વનસ્પતિ જાતિઓના મોટા પાયે ઉત્પાદન માટે વપરાતી તકનીક છે.
$C$. કલમ કરવી (Grafting) એ પ્રજનન માટે વપરાતી બાગાયતી તકનીક છે,પ્રજાતિઓના સંરક્ષણ માટે નહીં. સંરક્ષણમાં ક્રાયોપ્રિઝર્વેશન અથવા બીજ નિધિ જેવી પદ્ધતિઓનો સમાવેશ થાય છે.
$D$. લેન્ડસ્કેપ ગાર્ડનિંગનો ઉપયોગ ઘણીવાર લોકસેવા અને જાહેર સ્થળોના સૌંદર્યીકરણ માટે થાય છે.

(A) વિધાન $P$ વનસ્પતિ સંવર્ધન અને જૈવ-તકનીકીમાં નવી જાતિઓ વિકસાવવા માટે વપરાતી પદ્ધતિઓનું વર્ણન કરે છે,જે આધુનિક કૃષિ પદ્ધતિઓનું સાચું વર્ણન છે.
વિધાન $Q$ વનસ્પતિ ઉદ્યાન (Botanical Garden) અથવા હર્બેરિયમનું કાર્ય દર્શાવે છે,જે વનસ્પતિના નમૂનાઓ માટે સંગ્રહસ્થાન તરીકે કાર્ય કરે છે અને તેમની ઓળખ અને વર્ગીકરણ માટે માહિતી પૂરી પાડે છે.
આમ,બંને વિધાનો જૈવિક અભ્યાસ અને વનસ્પતિ સંશોધનના સંદર્ભમાં વૈજ્ઞાનિક રીતે સાચાં છે.

(D) વિકલ્પ $A$,$B$,અને $C$ એ વનસ્પતિઓના અભ્યાસ,પ્રજનન અથવા પ્રદર્શન માટે નિયંત્રિત વાતાવરણમાં વપરાતી તકનીકો અથવા સુવિધાઓની જોડી દર્શાવે છે. $A$ (પેશી સંવર્ધન અને ક્લોનિંગ) વનસ્પતિના પ્રજનન સાથે સંબંધિત છે. $B$ (ગ્લાસહાઉસ અને કન્ઝર્વેટરી) વનસ્પતિના વિકાસ માટે નિયંત્રિત વાતાવરણ પૂરું પાડે છે. $C$ (વનસ્પતિ ઉદ્યાન અને લેન્ડસ્કેપ ગાર્ડનિંગ) વનસ્પતિઓના ઉછેર અને પ્રદર્શન સાથે સંબંધિત છે. જોકે,$D$ (સંરક્ષણ અને સંકરણ) એ એક વ્યાપક પર્યાવરણીય લક્ષ્ય (સંરક્ષણ) ને ચોક્કસ આનુવંશિક સંવર્ધન તકનીક (સંકરણ) સાથે જોડે છે,જે તેને અસંગત બનાવે છે કારણ કે તે સમાન સુવિધાઓ અથવા ખેતી પદ્ધતિઓની જોડીનું પ્રતિનિધિત્વ કરતું નથી.

(D) ફ્લોરીકલ્ચર એ બાગાયત (Horticulture) ની એક શાખા છે જે બગીચાઓ અને ફૂલોના વ્યવસાય માટે ફૂલો અને સુશોભિત છોડની ખેતી સાથે સંબંધિત છે,જેમાં પુષ્પ ઉદ્યોગનો સમાવેશ થાય છે. તેમાં ક્યારાના છોડ,બગીચાના છોડ,પર્ણસમૂહ ધરાવતા છોડ,કુંડામાં ઉગાડવામાં આવતા ફૂલોના છોડ,કાપેલા સુશોભિત પાંદડા અને કાપેલા ફૂલોના ઉત્પાદનનો સમાવેશ થાય છે.

(A) : આનુવંશિક રીતે અલગ પિતૃઓ વચ્ચેના સંકરણથી ઉત્પન્ન થતી સંતતિમાં જોવા મળતી વધેલી ક્ષમતાને સંકર ઓજસ (heterosis) કહેવામાં આવે છે. વિવિધ પાકની જાતો વચ્ચેના સંકરણથી મળતા સંકરો ($F_1$ હાઇબ્રિડ) ઘણીવાર મૂળ જાતો કરતા વધુ મજબૂત હોય છે અને વધુ સારું ઉત્પાદન આપે છે.

(C) : લે ફાર્મિંગ એ એક એવી ખેતી પદ્ધતિ છે જેમાં ખેતરમાં વારાફરતી અનાજ વાવવામાં આવે છે અને ઘાસચારા માટે અથવા પશુઓના ચરાણ માટે પડતર છોડવામાં આવે છે.
પડતર અથવા ચરાણના સમયગાળા દરમિયાન,જમીન ઘાસ અને અન્ય છોડના મૂળથી ભરાઈ જાય છે.
ત્યારબાદ ખેડ કરવાથી આ કાર્બનિક પદાર્થો જમીનમાં ભળી જાય છે,જે જમીનની રચનામાં સુધારો કરે છે અને નાઈટ્રોજનનું પ્રમાણ વધારે છે,ખાસ કરીને જ્યારે કઠોળ વર્ગના ઘાસચારાના પાકનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.
આ પદ્ધતિ જમીનને સતત આવરણ પૂરું પાડીને ધોવાણથી પણ બચાવે છે.

(A) હરિતક્રાંતિ એ ભારતમાં કૃષિ ઉત્પાદનમાં નોંધપાત્ર વધારાના સમયગાળાને દર્શાવે છે,જે $1960$ ના દાયકાના મધ્યમાં થયો હતો.
આ તબક્કામાં ઘઉં અને ચોખાની વધુ ઉત્પાદન આપતી જાતો $(HYVs)$ નો વિકાસ અને ઉપયોગ,સિંચાઈની સુધારેલી સુવિધાઓ,ખાતરોનો વધતો ઉપયોગ અને જીવાત તથા રોગ નિયંત્રણનો સમાવેશ થાય છે.
$Norman E. Borlaug$ ને અર્ધ-વામન ઘઉંની જાતો વિકસાવવા બદલ વૈશ્વિક સ્તરે હરિતક્રાંતિના પિતા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
ભારતમાં,$Dr. M.S. Swaminathan$ ને હરિતક્રાંતિના પિતા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
$1963$ માં,સોનાલિકા અને કલ્યાણ સોના જેવી ઘઉંની જાતો રજૂ કરવામાં આવી હતી,અને $1966$ માં,$IR-8$ અને $Taichung Native-1$ જેવી અર્ધ-વામન ચોખાની જાતો રજૂ કરવામાં આવી હતી,જે આ ક્રાંતિની શરૂઆતનું પ્રતીક છે.

(B) : ન્યૂકેસલ રોગ એ અત્યંત ચેપી વાયરલ રોગ છે જે ઘણા પાલતુ અને જંગલી પક્ષીઓની પ્રજાતિઓને અસર કરે છે.
તેનો કારક એજન્ટ,ન્યૂકેસલ ડિસીઝ વાયરસ $(NDV)$,એક નેગેટિવ-સેન્સ સિંગલ-સ્ટ્રેન્ડેડ $RNA$ વાયરસ છે.
તેનો ફેલાવો સંક્રમિત પક્ષીઓના મળ અને અન્ય ઉત્સર્જનના સંપર્ક દ્વારા,તેમજ દૂષિત ખોરાક,પાણી,સાધનો અને કપડાંના સંપર્ક દ્વારા થાય છે.
$NDV$ ના ચેપના ચિહ્નો વાયરસના પ્રકાર અને યજમાન પક્ષીના સ્વાસ્થ્ય,ઉંમર અને પ્રજાતિ જેવા પરિબળો પર આધાર રાખે છે.
તેના લક્ષણોમાં શ્વસન સંબંધી ચિહ્નો (હાફવું,ઉધરસ),ચેતાતંત્રના ચિહ્નો (ડિપ્રેશન,ભૂખ ન લાગવી,પાંખો લટકી જવી,લકવો),આંખ અને ગળામાં સોજો,ઝાડા,ખરબચડા કે પાતળા કવચવાળા ઈંડા અને ઈંડાના ઉત્પાદનમાં ઘટાડો જોવા મળે છે.

(C) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$A$. ક્રોસ બ્રીડિંગ: હિસારડેલ $(Q)$ એ ઘેટાંની એક નવી જાત છે જે બિકાનેરી ઘેટાં અને મેરિનો નર ઘેટાંના સંકરણથી વિકસાવવામાં આવી છે.
$B$. મધમાખી ઉછેર: એપીસ ઇન્ડિકા $(S)$ એ મધમાખી ઉછેરમાં વપરાતી મધમાખીની એક સામાન્ય પ્રજાતિ છે.
$C$. મત્સ્ય ઉદ્યોગ: સારડિન્સ $(P)$ એ માછલીનો એક પ્રકાર છે જે સામાન્ય રીતે મત્સ્ય ઉદ્યોગમાં મેળવવામાં આવે છે.
$D$. આંતરજાતીય સંકરણ: ખચ્ચર $(R)$ એ નર ગધેડા અને માદા ઘોડાના પ્રજનન દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે, જે આંતરજાતીય સંકરણનું ઉદાહરણ છે.
તેથી, સાચી જોડ $A-Q, B-S, C-P, D-R$ છે.

(C) ખોટું વિધાન $C$ છે. ભારત એક ખેતીપ્રધાન દેશ છે અને તે લગભગ $62$ ટકા વસ્તીને રોજગારી આપે છે તે સાચું છે,પરંતુ ભારતની $GDP$ માં ખેતીનો ફાળો $33$ ટકા હોવાનું વિધાન તથ્યાત્મક રીતે ખોટું છે. $NCERT$ પાઠ્યપુસ્તક મુજબ,આ આંકડો વર્તમાન સમયમાં અલગ છે અને આપેલ વિકલ્પમાં દર્શાવેલ $GDP$ ટકાવારી ખોટી છે.