Mix Examples- Strategies for Enhancement in Food Production Questions in Gujarati

(D) કેળાં એ સૌથી સસ્તા ફળોમાંનું એક માનવામાં આવે છે જે પુષ્કળ પ્રમાણમાં ઊર્જા પ્રદાન કરે છે. તેમાં કાર્બોહાઇડ્રેટ્સ,ખાસ કરીને ગ્લુકોઝ,ફ્રુક્ટોઝ અને સુક્રોઝ જેવા સરળ શર્કરાનું પ્રમાણ વધુ હોય છે,જે તાત્કાલિક ઊર્જા આપે છે. આ ઉપરાંત,તેમાં પોટેશિયમ અને આહાર ફાઇબર પણ હોય છે,જે તેને અત્યંત પૌષ્ટિક અને કિફાયતી ખાદ્ય સ્ત્રોત બનાવે છે.

(A) કઠોળ એ વનસ્પતિજન્ય આહારમાં પ્રોટીનનો મુખ્ય સ્ત્રોત તરીકે જાણીતા છે. તે સંતુલિત આહારના આવશ્યક ઘટકો છે,ખાસ કરીને શાકાહારી વસ્તીમાં,કારણ કે તે વૃદ્ધિ અને પેશીઓના સમારકામ માટે જરૂરી એમિનો એસિડ પૂરા પાડે છે. જોકે તેમાં થોડા પ્રમાણમાં કાર્બોહાઈડ્રેટ અને નહિવત ચરબી હોઈ શકે છે,પરંતુ તેમનું પોષણક્ષમ મહત્વ મુખ્યત્વે તેમના ઉચ્ચ પ્રોટીન સામગ્રીને આભારી છે.

(A) ભારત વિશ્વમાં ચાના સૌથી મોટા ઉત્પાદકો અને નિકાસકારોમાંનું એક છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,કૃષિ નિકાસ દ્વારા ભારતની વિદેશી હુંડિયામણની કમાણીમાં ચા સૌથી વધુ ફાળો આપે છે. જોકે ચોખા પણ એક મુખ્ય નિકાસ છે,પરંતુ ચા ભારતીય અર્થતંત્ર માટે વિદેશી ચલણનો એક મહત્વપૂર્ણ અને પરંપરાગત સ્ત્રોત છે.

(D) ગુજરાત ભારતમાં કપાસનું સૌથી વધુ ઉત્પાદન કરતું રાજ્ય છે. રાજ્યની અનુકૂળ આબોહવાની પરિસ્થિતિઓ,જેમ કે કાળી જમીન અને યોગ્ય તાપમાન,તેને કપાસની ખેતી માટે અત્યંત યોગ્ય બનાવે છે. તે દેશમાં કપાસના ઉત્પાદન અને વાવેતર વિસ્તાર બંનેની દ્રષ્ટિએ સતત પ્રથમ ક્રમે આવે છે.

(B) ધાન્યો (જેમ કે ઘઉં,ચોખા,મકાઈ,જવ અને જુવાર) એ મનુષ્યો માટે ખોરાકનો મુખ્ય સ્ત્રોત છે અને પશુઓ માટે પશુચારાનો પણ મુખ્ય સ્ત્રોત છે. તે માનવ પોષણ માટે જરૂરી મોટાભાગની કેલરી પૂરી પાડે છે અને વિશ્વભરમાં વ્યાપકપણે ઉગાડવામાં આવે છે.

(B) નુડલ્સ સામાન્ય રીતે $Triticum$ $durum$ (ડ્યુરમ ઘઉં) માંથી મેળવેલા સેમોલિના અથવા લોટમાંથી બનાવવામાં આવે છે. $Triticum$ $durum$ એ સખત ઘઉંની એક પ્રજાતિ છે જે તેના ઉચ્ચ પ્રોટીન અને ગ્લુટેન સામગ્રી માટે જાણીતી છે,જે પાસ્તા અને નુડલ્સના ઉત્પાદન માટે જરૂરી સ્થિતિસ્થાપકતા અને પોત (texture) પ્રદાન કરે છે.

(B) હીટરોસીસ, જેને $Hybrid \text{ } vigor$ (સંકર ઓજસ) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે એક એવી ઘટના છે જેમાં બે આનુવંશિક રીતે અલગ પિતૃઓ વચ્ચેના સંકરણથી ઉત્પન્ન થયેલી સંતતિ બંને પિતૃઓની તુલનામાં શ્રેષ્ઠ લક્ષણો દર્શાવે છે. આમાં વૃદ્ધિ દર, જૈવભાર અને પ્રજનન ક્ષમતામાં વધારો જોવા મળે છે. ઉત્પાદકતા સુધારવા માટે વનસ્પતિ અને પ્રાણી સંવર્ધનમાં આ એક પાયાનો ખ્યાલ છે.

(C) ભારતમાં મગફળીનું સૌથી વધુ ઉત્પાદન કરતું રાજ્ય ગુજરાત છે. મગફળીની ખેતી માટે અનુકૂળ આબોહવા અને જમીનના પ્રકારોને કારણે તે રાષ્ટ્રીય ઉત્પાદનમાં નોંધપાત્ર ફાળો આપે છે.

(B) કપાસ ($Gossypium$ $spp.$) એ ભારતનો સૌથી મહત્વનો રેસા આપતો પાક છે. શણ,ફલેક્સ અને સીસાલ જેવા અન્ય રેસા આપતા પાકોની સરખામણીમાં તેનું વાવેતર સૌથી વધુ વિસ્તારમાં કરવામાં આવે છે. તે ભારતીય અર્થતંત્ર અને કાપડ ઉદ્યોગમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.

(A) આપેલા વિકલ્પોમાંથી,ભારતમાં બટાટા ($Solanum$ $tuberosum$) નું ઉત્પાદન સૌથી વધુ થાય છે. ભારત વિશ્વમાં બટાટાના અગ્રણી ઉત્પાદકોમાંનું એક છે,જે દેશમાં મુખ્ય ખાદ્ય પાક તરીકે ઉપયોગમાં લેવાય છે.

(D) ઉત્તર પ્રદેશ ભારતમાં શેરડીનું સૌથી મોટું ઉત્પાદક રાજ્ય છે. દેશમાં શેરડીના વાવેતર હેઠળનો સૌથી મોટો વિસ્તાર અને શેરડીનું સૌથી વધુ કુલ ઉત્પાદન ઉત્તર પ્રદેશમાં થાય છે. આનું મુખ્ય કારણ ગંગાના ફળદ્રુપ મેદાનો છે,જે આ પાકના વિકાસ માટે આદર્શ પરિસ્થિતિઓ પૂરી પાડે છે.

(D) કપાસ ($Gossypium$ પ્રજાતિ) એ $Malvaceae$ કુળની વનસ્પતિ છે. તે ભારતમાં સૌથી મહત્વનો અને સૌથી વધુ વાવેતર થતો રેસા આપતો પાક છે. તે કુદરતી સેલ્યુલોઝિક રેસા પૂરા પાડે છે જેનો કાપડ ઉદ્યોગમાં વ્યાપકપણે ઉપયોગ થાય છે. જોકે શણ પણ એક મહત્વનો રેસા આપતો પાક છે,પરંતુ ભારતમાં આર્થિક મૂલ્ય અને વાવેતર વિસ્તારની દ્રષ્ટિએ કપાસ પ્રથમ સ્થાને છે.

(B) ચોખા $(Oryza sativa)$ એ એશિયાની મોટાભાગની વસ્તી માટે મુખ્ય ખોરાક અને પાક છે. અનુકૂળ ઉષ્ણકટિબંધીય અને ઉપ-ઉષ્ણકટિબંધીય આબોહવાને કારણે આ ખંડમાં તેની મોટા પાયે ખેતી કરવામાં આવે છે.

(D) કેન્દ્રીય ડાંગર સંશોધન સંસ્થા $(CRRI)$ એ ભારતીય કૃષિ અનુસંધાન પરિષદ $(ICAR)$ હેઠળની એક અગ્રણી સંશોધન સંસ્થા છે. તે ભારતના ઓડિશા રાજ્યના કટક શહેરમાં આવેલી છે. ડાંગરની ખેતી અને તેના સુધારણા પર સંશોધન કરવા માટે તેની સ્થાપના $23$ એપ્રિલ $1946$ ના રોજ કરવામાં આવી હતી.

(A) હીટરોસીસ અથવા સંકર ઓજ એ એવી ઘટના છે જેમાં સંકર સંતતિ તેના પિતૃઓ કરતા શ્રેષ્ઠ લક્ષણો દર્શાવે છે. લિંગી પ્રજનન કરતી વનસ્પતિઓમાં,આ ઓજ અનુગામી પેઢીઓમાં અલગીકરણ અને પુનઃસંયોજનને કારણે ખોવાઈ જાય છે. જો કે,વાનસ્પતિક પ્રજનન કરતી વનસ્પતિઓમાં,સંકર જનીન પ્રકાર (genotype) અલગીકરણના જોખમ વિના અલિંગી પ્રજનન દ્વારા અનિશ્ચિત સમય સુધી જાળવી શકાય છે. તેથી,એકવાર શ્રેષ્ઠ સંકર વિકસિત થઈ જાય,પછી તેના હીટરોસીસને વાનસ્પતિક પ્રજનન દ્વારા જાળવી શકાય છે અને ઝડપથી ગુણન કરી શકાય છે.

(D) બોમ્બીકોલ એ માદા રેશમના કીડા $(Bombyx \ mori)$ દ્વારા સ્ત્રાવ પામતું એક જાણીતું જાતીય ફેરોમોન છે.
તેનો ઉપયોગ પ્રજનન માટે નરને આકર્ષવા માટે થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(D) ફેરોમોન્સ એ પ્રાણીઓ,ખાસ કરીને કીટકો દ્વારા સ્ત્રવિત થતા રાસાયણિક પદાર્થો છે,જે સમાન જાતિના અન્ય સભ્યોના વર્તન અથવા શરીરવિજ્ઞાનને અસર કરે છે.
$1$. બોમ્બીકોલ એ માદા રેશમના કીડા ($Bombyx$ $mori$) દ્વારા સ્ત્રવિત થતું જાણીતું જાતીય ફેરોમોન છે.
$2$. સીનેટોન અને જેરાનીઓલ પણ વિવિધ કીટકોની જાતિઓમાં ફેરોમોન અથવા ફેરોમોન મિશ્રણના ઘટકો તરીકે કાર્ય કરવા માટે જાણીતા છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો એવા પદાર્થો છે જે ફેરોમોન તરીકે કાર્ય કરે છે.

(A) સાયલેજ એ લીલા ઘાસચારામાંથી બનાવવામાં આવતો એક પ્રકારનો ખોરાક છે,જેને એસિડિફિકેશન દ્વારા સંગ્રહિત કરવામાં આવે છે,જે આથવણની પ્રક્રિયા દ્વારા પ્રાપ્ત થાય છે.
સાયલેજ બનાવવાની પ્રક્રિયામાં,લીલી વનસ્પતિની પેશીઓને કાપીને સાયલોમાં સંગ્રહિત કરવામાં આવે છે.
વનસ્પતિ પદાર્થમાં હાજર લેક્ટિક એસિડ બેક્ટેરિયા વનસ્પતિ પેશીઓમાં રહેલા કાર્બોદિત (શર્કરા) નું લેક્ટિક એસિડમાં આથવણ કરે છે.
આ એસિડિફિકેશન પદાર્થનો $pH$ ઘટાડે છે,જે બગાડ કરતા બેક્ટેરિયાની વૃદ્ધિને અટકાવે છે અને ઢોર માટે ઘાસચારાના પોષક મૂલ્યને જાળવી રાખે છે.

(A) $IARI$ નું પૂર્ણ નામ ઇન્ડિયન એગ્રિકલ્ચરલ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ (Indian Agricultural Research Institute) છે. તે નવી દિલ્હીમાં આવેલી ભારતની કૃષિ સંશોધન,શિક્ષણ અને વિસ્તરણ માટેની એક અગ્રણી રાષ્ટ્રીય સંસ્થા છે.

(B) પાકને નુકસાન કરતા સજીવો,જેમ કે કીટકો,ઉંદરો અને અન્ય હાનિકારક પ્રાણીઓને સામૂહિક રીતે $Pests$ (જીવાત) કહેવામાં આવે છે.
$Pathogens$ (રોગકારકો) એ રોગ ફેલાવતા સૂક્ષ્મજીવો છે.
$Pesticides$ (કીટનાશકો) એ જીવાતોને મારવા માટે વપરાતા રાસાયણિક પદાર્થો છે.
$Weeds$ (નિંદામણ) એ પાકની સાથે ઉગતી બિનજરૂરી વનસ્પતિઓ છે.
તેથી,પાકને નુકસાન કરતા ઘટકો માટેનો સાચો શબ્દ $Pests$ છે.

(D) વેડીસાઈડ્સ (નિંદણનાશકો) એવા રાસાયણિક પદાર્થો છે જે ખાસ કરીને ખેતરો કે પાકમાં રહેલા બિનજરૂરી છોડ,જેને નિંદણ કહેવાય છે,તેને મારવા અથવા તેની વૃદ્ધિ અટકાવવા માટે બનાવવામાં આવે છે,જેથી મુખ્ય પાકને નુકસાન ન થાય.
$A$. પેસ્ટીસાઈડ્સનો ઉપયોગ જીવાતોને મારવા માટે થાય છે.
$B$. ફન્જીસાઈડ્સનો ઉપયોગ ફૂગને મારવા માટે થાય છે.
$C$. ઇન્સેક્ટિસાઈડ્સનો ઉપયોગ કીટકોને મારવા માટે થાય છે.
$D$. વેડીસાઈડ્સનો ઉપયોગ નિંદણ દૂર કરવા માટે થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(B) નિંદણનાશકો એવા રાસાયણિક પદાર્થો છે જે ખાસ કરીને અનિચ્છનીય છોડ,જેને સામાન્ય રીતે નિંદણ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તેને મારવા અથવા તેની વૃદ્ધિને અટકાવવા માટે બનાવવામાં આવ્યા છે. આ રસાયણો પાક અને નિંદણ વચ્ચે પોષક તત્વો,પાણી અને સૂર્યપ્રકાશ માટેની સ્પર્ધા ઘટાડવામાં મદદ કરે છે,જેનાથી ખેતીની ઉત્પાદકતામાં વધારો થાય છે. તેથી,નિંદણનાશકોનો ઉપયોગ નિંદણના નિયંત્રણ માટે થાય છે.

(D) કૃષિ અને પારિસ્થિતિકીય સંદર્ભમાં,'પેસ્ટ' (ઉપદ્રવી સજીવ) શબ્દ એવા કોઈપણ સજીવ માટે વપરાય છે જે પાક,પશુધન અથવા માનવ મિલકતને નુકસાન પહોંચાડે છે.
જોકે આ શબ્દ સામાન્ય રીતે કીટકો સાથે જોડવામાં આવે છે,પરંતુ તેમાં વ્યાપકપણે કીટકો,ફૂગ,બૅક્ટેરિયા,વાયરસ,નીંદણ અને ઉંદરો જેવા વિવિધ સજીવોનો સમાવેશ થાય છે જે માનવ પ્રવૃત્તિઓ અથવા કૃષિ ઉત્પાદકતામાં અવરોધ ઊભો કરે છે.
તેથી,માનવ હિતો સાથેના તેમના આંતરક્રિયાના સંદર્ભના આધારે આપેલ તમામ સજીવોને પેસ્ટ તરીકે વર્ગીકૃત કરી શકાય છે.

(C) વેડીસાઇડ્સ (જેને હર્બિસાઇડ્સ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) એ રાસાયણિક પદાર્થો છે જે ખાસ કરીને અનિચ્છનીય છોડ,જેને સામાન્ય રીતે નિંદામણ કહેવામાં આવે છે,તેને મારવા અથવા તેની વૃદ્ધિને અટકાવવા માટે બનાવવામાં આવ્યા છે.
$A$. ઇન્સેક્ટિસાઇડ્સનો ઉપયોગ કીટકોને મારવા માટે થાય છે.
$B$. પેસ્ટિસાઇડ્સ એ વિવિધ જીવાતોને મારવા માટે વપરાતા રસાયણોની એક વિશાળ શ્રેણી છે.
$C$. વેડીસાઇડ્સનો ઉપયોગ નિંદામણને દૂર કરવા માટે થાય છે.
$D$. ફન્જીસાઇડ્સનો ઉપયોગ ફૂગને મારવા માટે થાય છે.

(D) નીંદણનાશકો (વેડીસાઇડ્સ),જેને હર્બિસાઇડ્સ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે એવા રાસાયણિક પદાર્થો છે જે ખાસ કરીને અનિચ્છનીય છોડ,જેને સામાન્ય રીતે નીંદણ કહેવામાં આવે છે,તેને મારવા અથવા તેની વૃદ્ધિ અટકાવવા માટે બનાવવામાં આવ્યા છે.
$A$. ઇન્સેક્ટિસાઇડ્સનો ઉપયોગ કીટકોને મારવા માટે થાય છે.
$B$. પેસ્ટીસાઇડ્સ એ વિવિધ પ્રકારના પીડકોને નિયંત્રિત કરવા માટે વપરાતા રસાયણોની વિશાળ શ્રેણી છે.
$C$. ફન્જિસાઇડ્સનો ઉપયોગ ફૂગજન્ય રોગોને નિયંત્રિત કરવા માટે થાય છે.
$D$. વેડીસાઇડ્સ એ નીંદણના નિયંત્રણ માટે વપરાતા યોગ્ય પદાર્થો છે.

(C) જીવાત (pests) એવા સજીવો છે જે પાક,પશુધન અથવા વનસ્પતિને નુકસાન પહોંચાડે છે,જેનાથી આર્થિક નુકસાન થાય છે.
વનસ્પતિ પર ખોરાક તરીકે નિર્ભર રહીને અથવા રોગો ફેલાવીને,જીવાત પાકની કુલ ઉપજ અને ગુણવત્તામાં ઘટાડો કરે છે.
તેથી,તેની અસરથી પાક ઉત્પાદન ઘટે છે તે વિધાન સત્ય છે.

(D) સૂત્રકૃમિઓ,જેમ કે $Meloidogyne$ $incognita$,વિવિધ પ્રકારના છોડના મૂળને સંક્રમિત કરે છે.
આમાં શાકભાજી (જેમ કે ટામેટાં,રીંગણ),ફળો અને ધાન્ય પાકો જેવા ઘણા મહત્વપૂર્ણ કૃષિ પાકોનો સમાવેશ થાય છે.
તેથી,સૂત્રકૃમિઓ ઉલ્લેખિત તમામ પ્રકારના પાકોમાં રોગ પેદા કરે છે.
આમ,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(B) સભ્યતાની શરૂઆતથી જ માનવ અસ્તિત્વ માટેની સૌથી પ્રાથમિક અને પાયાની જરૂરિયાત $Food$ (ખોરાક) રહી છે. માનવી પોષણનો સતત પુરવઠો સુનિશ્ચિત કરવા માટે ખેતી,પશુપાલન અને ખોરાક ઉત્પાદનની પદ્ધતિઓમાં સક્રિયપણે જોડાયેલો રહ્યો છે. જોકે આશ્રય અને પ્રજનન પણ આવશ્યક છે,પરંતુ ખોરાક ઉત્પાદનની તકનીકોને સુધારવા માટેના સતત પ્રયત્નો તેને અસ્તિત્વ માટેની સૌથી પાયાની જરૂરિયાત તરીકે દર્શાવે છે.

(A) વિધાન $A$ સાચું છે કારણ કે આધુનિક કૃષિ પદ્ધતિઓ,જેમાં વનસ્પતિ સંવર્ધન અને પશુપાલનનો સમાવેશ થાય છે,તે ઉચ્ચ ઉત્પાદન આપતી અને રોગપ્રતિકારક જાતો વિકસાવવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે.
કારણ $R$ પણ સાચું છે કારણ કે આ વ્યૂહરચનાઓ (પશુપાલન અને પેશીસંવર્ધન) નો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય વધતી જતી માનવ વસ્તીને ટકાવી રાખવા માટે ખાદ્ય ઉત્પાદનમાં વધારો કરવાનો છે.
ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળા,રોગમુક્ત સજીવોનું ઉત્પાદન એ વસ્તી માટે ખાદ્ય સુરક્ષા વધારવાના લક્ષ્યને પ્રાપ્ત કરવા માટેની સીધી પદ્ધતિ હોવાથી,$R$ એ $A$ ની સાચી સમજૂતી આપે છે.

(D) વધતી જતી માનવવસ્તીને કારણે ખોરાકની વધતી માંગને પહોંચી વળવા માટે,ખોરાક ઉત્પાદનમાં વધારો કરવા માટે વિવિધ વ્યૂહરચનાઓ અપનાવવામાં આવે છે.
$1$. પેશીસંવર્ધન એ વનસ્પતિઓના ઝડપી ક્લોનલ પ્રસરણ માટે વપરાતી તકનીક છે.
$2$. ડેરી ઉદ્યોગમાં દૂધ અને તેની બનાવટો માટે પશુઓનું વ્યવસ્થાપન કરવામાં આવે છે.
$3$. મરઘાપાલન એ ઈંડા અને માંસ માટે પાલતુ પક્ષીઓને ઉછેરવાની પદ્ધતિ છે.
આ તમામ પદ્ધતિઓ ખોરાક ઉત્પાદન વધારવામાં અને ખાદ્ય સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવામાં નોંધપાત્ર ફાળો આપે છે. તેથી,સાચો જવાબ $D$ છે.

(B) મધ એ ઉચ્ચ પોષણ મૂલ્ય ધરાવતો પદાર્થ છે અને તેનો ઉપયોગ દેશી ચિકિત્સા પદ્ધતિઓમાં પણ થાય છે. તે તેના ઔષધીય ગુણધર્મો માટે જાણીતું છે,જેમ કે તે એન્ટિસેપ્ટિક અને શાંત કરનાર એજન્ટ તરીકે કાર્ય કરે છે.
મધનો ઉપયોગ તેના મોઇશ્ચરાઇઝિંગ અને ત્વચાને પોષણ આપવાના ગુણધર્મોને કારણે વિવિધ સૌંદર્ય-પ્રસાધનોમાં પણ થાય છે.
બંને વિધાનો તથ્યની દ્રષ્ટિએ સાચાં છે. જોકે,મધનો સૌંદર્ય-પ્રસાધન તરીકેનો ઉપયોગ એ તેના ઔષધ તરીકેના ઉપયોગથી અલગ છે. તેથી,$R$ એ $A$ ની સાચી સમજૂતી નથી.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
$1$. આણંદમાં અમૂલ ડેરી $(GCMMF)$ આવેલી છે.
$2$. મહેસાણામાં દૂધસાગર ડેરી આવેલી છે.
$3$. પાલનપુરમાં બનાસ ડેરી આવેલી છે.
$4$. ખેડા જિલ્લો ખેડા ડિસ્ટ્રિક્ટ કો-ઓપરેટિવ મિલ્ક પ્રોડ્યુસર્સ યુનિયન (અમૂલ) સાથે સંકળાયેલ છે,જ્યારે 'મહીસાગર ડેરી' એ આ સંદર્ભમાં ખેડા સાથે સંકળાયેલી મુખ્ય ડેરી નથી. તેથી,જોડ $C$ અસંગત છે.

(C) બનાસ ડેરી,જેને બનાસકાંઠા ડિસ્ટ્રિક્ટ કો-ઓપરેટિવ મિલ્ક પ્રોડ્યુસર્સ યુનિયન લિમિટેડ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે ગુજરાતના બનાસકાંઠા જિલ્લાના મુખ્ય મથક પાલનપુરમાં આવેલી છે. તે અમૂલ સહકારી નેટવર્કનો એક મુખ્ય ભાગ છે.

(C) શ્વેતક્રાંતિ,જેને 'ઓપરેશન ફ્લડ' તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે ભારતમાં દૂધના ઉત્પાદનમાં વધારો કરવા માટે શરૂ કરવામાં આવી હતી. તેણે ભારતને દૂધની અછત ધરાવતા દેશમાંથી વિશ્વના સૌથી મોટા દૂધ ઉત્પાદક દેશમાં પરિવર્તિત કર્યું. તેથી,તે સીધી રીતે ડેરી ઉદ્યોગ સાથે સંકળાયેલી છે.

(D) દૂધસાગર ડેરી,જે મહેસાણા ડિસ્ટ્રિક્ટ કો-ઓપરેટિવ મિલ્ક પ્રોડ્યુસર્સ યુનિયન લિમિટેડ તરીકે પણ ઓળખાય છે,તે ગુજરાતના મહેસાણામાં આવેલી છે. તે ભારતની સૌથી મોટી ડેરી સહકારી મંડળીઓમાંની એક છે અને તે ગુજરાત કો-ઓપરેટિવ મિલ્ક માર્કેટિંગ ફેડરેશન $(GCMMF)$ ની સભ્ય છે,જે 'અમૂલ' બ્રાન્ડ નામ હેઠળ ઉત્પાદનોનું માર્કેટિંગ કરે છે.

(C) ભારત જેવા દેશમાં,જ્યાં વસ્તીનો મોટો ભાગ શાકાહારી છે,દૂધ આવશ્યક પ્રોટીન અને ચરબી પૂરી પાડે છે. જોકે,માનવના યોગ્ય પોષણની ખાતરી કરવા અને પ્રોટીનની ઉણપને દૂર કરવા માટે,ઈંડા અને મત્સ્ય (માછલી) નો વપરાશ ખૂબ જ જરૂરી છે કારણ કે તે ઉચ્ચ ગુણવત્તાયુક્ત પ્રાણી પ્રોટીન અને આવશ્યક એમિનો એસિડના ઉત્તમ સ્ત્રોત છે. તેથી,દૂધ ઉપરાંત,સંતુલિત આહાર માટે ઈંડા અને મત્સ્ય જરૂરી ગણાય છે.

(C) $\text{ખોરાક}$ની જરૂરિયાત માનવ ઉત્ક્રાંતિ જેટલી જ પ્રાચીન છે। માનવજાતની શરૂઆતથી જ, ખોરાકની શોધ અને ઉત્પાદન એ અસ્તિત્વ ટકાવી રાખવા, વસવાટ કરવા અને સંસ્કૃતિઓના વિકાસ માટેનું મુખ્ય પરિબળ રહ્યું છે। જોકે આશ્રય અને પ્રજનન પણ પાયાની જરૂરિયાતો છે, પરંતુ માનવ ઇતિહાસ દરમિયાન ખોરાક દ્વારા ઉર્જા મેળવવાની જૈવિક આવશ્યકતા સૌથી તાત્કાલિક અને સતત રહેલી જરૂરિયાત છે।

(C) માનવ ઉત્ક્રાંતિની શરૂઆતથી જ,મનુષ્યો ખોરાકના મુખ્ય સ્ત્રોત તરીકે વનસ્પતિ અને પ્રાણીઓ બંને પર નિર્ભર રહ્યા છે. આદિમાનવો શિકારી અને સંગ્રહખોર હતા,જેઓ જંગલી વનસ્પતિઓ,ફળો,મૂળ અને શિકાર કરેલા પ્રાણીઓનો ખોરાક તરીકે ઉપયોગ કરતા હતા. તેથી,વનસ્પતિ અને પ્રાણીઓ બંનેનો ખોરાક તરીકેનો ઉપયોગ માનવ ઉત્ક્રાંતિ જેટલો જ પ્રાચીન છે.

(C) હજારો વર્ષો પહેલાં,માનવ સંસ્કૃતિ શિકાર અને સંગ્રહમાંથી સ્થાયી જીવન તરફ આગળ વધી.
કૃષિએ વનસ્પતિ આધારિત ખોરાકનો સ્થિર સ્ત્રોત પૂરો પાડ્યો,જ્યારે પશુપાલન દ્વારા દૂધ,માંસ,ઊન અને શ્રમ પ્રાપ્ત થયા.
ખોરાકના ઉત્પાદનમાં વધારો કરવા અને માનવ વસ્તીના વિકાસને ટેકો આપવામાં આ બંને પદ્ધતિઓ આવશ્યક અને પૂરક હતી.

(D) કૃષિ અને પશુપાલન એ ગતિશીલ ક્ષેત્રો છે જે ઉત્પાદકતા અને કાર્યક્ષમતા વધારવા માટે વૈજ્ઞાનિક સંશોધન,તકનીકી પ્રગતિ અને સુધારેલી વ્યવસ્થાપન પદ્ધતિઓ દ્વારા સતત વિકસિત થાય છે. તેથી,$(B)$ અને $(C)$ બંને સાચા છે.

(D) વધતી જતી માનવવસ્તીની ખોરાકની જરૂરિયાતોને પહોંચી વળવા માટે, ખાદ્ય ઉત્પાદનમાં વધારો કરવા માટેની વિવિધ વ્યૂહરચનાઓ અપનાવવામાં આવે છે।
$1$. $\text{પેશીસંવર્ધન}$ એ વનસ્પતિઓના ઝડપી ક્લોનલ પ્રસરણ માટે વપરાતી તકનીક છે।
$2$. $\text{ડેરી વ્યવસાય વ્યવસ્થાપન}$ એ દૂધના ઉત્પાદનમાં વધારો અને ગુણવત્તા સુધારવા માટેની પ્રક્રિયાઓ અને પદ્ધતિઓ સાથે સંબંધિત છે।
$3$. $\text{મરઘાંપાલન વ્યવસ્થાપન}$ એ ખોરાક (ઈંડા અને માંસ) માટે પાળેલા પક્ષીઓને ઉછેરવાની પદ્ધતિ છે।
આ તમામ પદ્ધતિઓ ખાદ્ય ઉત્પાદન વધારવામાં નોંધપાત્ર ફાળો આપે છે, તેથી સાચો જવાબ $\text{આપેલ તમામ}$ છે।

(D) માનવીના અસ્તિત્વ માટેની પાયાની જરૂરિયાતોને સામાન્ય રીતે ખોરાક,કપડાં અને આશ્રય તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે. આમાં ખોરાક સૌથી પાયાની અને પ્રાથમિક જરૂરિયાત છે કારણ કે તે તમામ શારીરિક પ્રક્રિયાઓ અને જીવંત રહેવા માટે જરૂરી ઉર્જા અને પોષક તત્વો પૂરા પાડે છે. ખોરાક વિના શરીર જીવન ટકાવી શકતું નથી,જે તેને સૌથી આવશ્યક જરૂરિયાત બનાવે છે.

(D) વિધાન $A$ ખોટું છે કારણ કે એક જ જાતનાં પ્રાણીઓ વચ્ચેનું પ્રજનન એ અંતઃસંકરણ (inbreeding) તરીકે ઓળખાય છે,બહિઃસંકરણ (outcrossing) તરીકે નહીં. બહિઃસંકરણમાં એક જ જાતનાં એવા પ્રાણીઓ વચ્ચે પ્રજનન કરાવવામાં આવે છે જેમના પૂર્વજો $4-6$ પેઢી સુધી સામાન્ય ન હોય.
કારણ $R$ ખોટું છે કારણ કે બહિઃસંકરણનો ઉપયોગ સામાન્ય રીતે અંતઃસંકરણ દબાણ (inbreeding depression) દૂર કરવા અને ઉત્પાદકતા વધારવા માટે થાય છે,પિતૃઓમાં ન હોય તેવા તદૃન જુદાં લક્ષણો મેળવવા માટે નહીં. વાસ્તવમાં,બહિઃસંકરણ જાતિના લક્ષણો જાળવી રાખીને ઉત્પાદન ક્ષમતામાં સુધારો કરવામાં મદદ કરે છે.

(D) પ્રાણીઓની પ્રજાતિઓમાં આનુવંશિક બંધારણની વિવિધતા મુખ્યત્વે પ્રજનન અને વિષમયુગ્મતા દ્વારા સંચાલિત થાય છે.
પ્રજનન લિંગી પ્રજનન દ્વારા જનીનોના પુનઃસંયોજનને સરળ બનાવે છે,જે નવા આનુવંશિક સંયોજનો રજૂ કરે છે.
વિષમયુગ્મતા એટલે ચોક્કસ સ્થાન (locus) પર અલગ-અલગ જનીન પ્રકારો (alleles) ની હાજરી,જે વસ્તીમાં જનીન પ્રકારો (genotypes) ની વિવિધતા વધારે છે,જેનાથી આનુવંશિક વિવિધતામાં વધારો થાય છે.

(D) વિધાન $(i)$ સાચું છે: પ્રાણી સંવર્ધનનો મુખ્ય હેતુ પશુધનની ઉત્પાદકતા અને ઇચ્છિત ગુણોમાં સુધારો કરવાનો છે,જેમાં દૂધ ઉત્પાદનનો પણ સમાવેશ થાય છે.
વિધાન $(ii)$ સાચું છે: એક જ જાતિના વિવિધ નસલ (breeds) કદ,રંગ અને ઉત્પાદકતા જેવા લક્ષણોમાં ભિન્નતા દર્શાવે છે.
વિધાન $(iii)$ ખોટું છે: બર્હિસંકરણ (Out-crossing) એ એક જ નસલના પ્રાણીઓ વચ્ચેનું પ્રજનન છે,જેમાં $4-6$ પેઢી સુધી કોઈ સામાન્ય પૂર્વજો હોતા નથી. બે ભિન્ન જાતિઓ વચ્ચેના પ્રજનનને આંતરજાતિય સંકરણ (Interspecific hybridization) કહેવાય છે,બર્હિસંકરણ નહીં.
વિધાન $(iv)$ સાચું છે: ખચ્ચર એ નર ગધેડા અને માદા ઘોડાના પ્રજનનથી ઉત્પન્ન થાય છે,જે આંતરજાતિય સંકરણનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.
આથી,માત્ર વિધાન $(iii)$ ખોટું છે.

(A) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$(i)$ અંત:સંકરણ: એક જ જાતિના પ્રાણીઓ વચ્ચે સંકરણ $(i - B)$.
$(ii)$ બહિર્સંકરણ: એક જ જાતિના પ્રાણીઓ વચ્ચે સંકરણ જેમાં $4-6$ પેઢી સુધી કોઈ સામાન્ય પૂર્વજો ન હોય $(ii - C)$.
$(iii)$ આંતરજાતીય સંકરણ: એક જાતિના શ્રેષ્ઠ નર અને બીજી જાતિની શ્રેષ્ઠ માદા વચ્ચે સંકરણ $(iii - A)$.
તેથી,સાચો ક્રમ $(i - B), (ii - C), (iii - A)$ છે.

(C) $IARI$ નું પૂર્ણનામ $Indian$ $Agricultural$ $Research$ $Institute$ (ભારતીય કૃષિ અનુસંધાન સંસ્થાન) છે. તે નવી દિલ્હીમાં આવેલી ભારતની કૃષિ સંશોધન,શિક્ષણ અને વિસ્તરણ માટેની એક અગ્રણી રાષ્ટ્રીય સંસ્થા છે.

(B, D) સાચો જવાબ $B$ અને $D$ છે.
$1$. $IARI$ (ભારતીય કૃષિ અનુસંધાન સંસ્થાન) નવી દિલ્હીમાં આવેલી છે,ઈજ્જતનગરમાં નહીં.
$2$. એકકોષીય પ્રોટીન $(SCP)$ સામાન્ય રીતે મોટા પાયે સૂક્ષ્મજીવોના આથવણ (દા.ત. સ્પાયરુલિના અથવા મિથાઈલોફિલસ મિથાઈલોટ્રોફસ) દ્વારા મેળવવામાં આવે છે,મુખ્યત્વે જનીન ઈજનેરી વિદ્યા દ્વારા નહીં.
$3$. મશરૂમની ખેતી એક વૈશ્વિક ઉદ્યોગ છે.
$4$. શક્તિ,રત્ન અને પ્રોટીના જેવી બાયોફોર્ટિફાઈડ મકાઈની જાતોમાં લાઈસીન અને ટ્રીપ્ટોફેનનું પ્રમાણ બમણું હોય છે.

(C) અસંગત જોડ $C$ છે. મકાઈની સંકર જાતો સામાન્ય રીતે વધુ ઉત્પાદન અને રોગપ્રતિકારક શક્તિ માટે વિકસાવવામાં આવે છે,ખાસ કરીને તેલના ઊંચા પ્રમાણ કે ગુણવત્તા માટે નહીં. તેલનું ઊંચું પ્રમાણ અને ગુણવત્તા એ સામાન્ય રીતે બાયોફોર્ટિફાઇડ પાક અથવા તેલીબિયાંના સંવર્ધન કાર્યક્રમો સાથે જોડાયેલા લક્ષણો છે. સાન્તા ગર્ટ્રુડીસ એ ગાયની જાણીતી સંકર જાત છે (જે શોર્થોર્ન અને બ્રાહ્મણ ગાયનું સંકરણ છે). મશરૂમ એ વિષમપોષી સજીવો છે જે પ્રોટીનયુક્ત ખોરાક તરીકે વપરાય છે. ખચ્ચર એ નર ગધેડા અને માદા ઘોડાનું સંકર સંતાન છે,જે તેના માતા-પિતા કરતા વધુ શક્તિશાળી અને સક્ષમ માનવામાં આવે છે.

(A) $IVRI$ એટલે કે ઇન્ડિયન વેટરનરી રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ,જે મુખ્યત્વે પશુ સ્વાસ્થ્ય અને પશુપાલન,જેમાં મરઘાપાલનનો પણ સમાવેશ થાય છે,તેના સંશોધન સાથે જોડાયેલ છે.
$IARI$ એટલે કે ઇન્ડિયન એગ્રીકલ્ચરલ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ,જે પાક સુધારણા અને બાયોફોર્ટિફિકેશન (દા.ત. આયર્નયુક્ત ઘઉં અથવા વિટામિનયુક્ત શાકભાજી વિકસાવવા) માં તેના મહત્વપૂર્ણ યોગદાન માટે જાણીતું છે.
તેથી,$IVRI$ મરઘાપાલન સાથે અને $IARI$ બાયોફોર્ટિફિકેશન સાથે સંકળાયેલ છે.