Mix Examples- Strategies for Enhancement in Food Production Questions in Gujarati

(D) ‘હોર્ન બીટલ’ અથવા ‘રાઈનોસોરસ બીટલ’ શબ્દ સામાન્ય રીતે $Scarabaeidae$ કુળની $Dynastinae$ ઉપકુળના કીટકો માટે વપરાય છે.
આપેલા વિકલ્પોમાં,$Tribolium$ (લોટની ઈયળ),$Corcyra$ (ચોખાની ફૂદી) અને $Trogoderma$ (ખાપરા બીટલ) એ સંગ્રહિત અનાજના સામાન્ય જીવાત છે.
આમાંથી કોઈ પણ કીટકને ‘હોર્ન બીટલ’ તરીકે ઓળખવામાં આવતું નથી.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(D) $Apis \ dorsata$ (મધમાખી) મધ અને મીણના ઉત્પાદન માટે ઉપયોગી છે.
$Lac \ insect$ $(Laccifer \ lacca)$ લાખના ઉત્પાદન માટે ઉપયોગી છે.
$Bombyx \ mori$ (રેશમના કીડા) રેશમના ઉત્પાદન માટે ઉપયોગી છે.
$Lepisma$ (સિલ્વરફિશ) એ ઘરગથ્થુ જીવાત છે જે કાગળ અને પુસ્તકો જેવા સ્ટાર્ચયુક્ત પદાર્થોને નુકસાન પહોંચાડે છે,અને તે મનુષ્યો માટે કોઈ આર્થિક લાભ આપતું નથી.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે.
$Eleusine \, coracana$ એ ફિંગર મિલેટ (નાગલી/રાગી) નું વનસ્પતિશાસ્ત્રીય નામ છે.
તે એક સખત પાક છે અને તેના દાણા પેરીકાર્પ (ફળકવચ) થી મુક્ત હોય છે,જે તેને અત્યંત પૌષ્ટિક બનાવે છે.

(A) લાઈસીન એ એક આવશ્યક એમિનો એસિડ છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,ઘઉંમાં અન્યની સરખામણીમાં લાઈસીનનું પ્રમાણ વધુ હોય છે. આવશ્યક એમિનો એસિડ એવા છે જે માનવ શરીરમાં સંશ્લેષિત થઈ શકતા નથી અને તેને આહાર દ્વારા મેળવવા પડે છે.

(C) $Crotalaria$ $juncea$,જે સામાન્ય રીતે સણ (sunn hemp) તરીકે ઓળખાય છે,તેનો ઉપયોગ લીલા ખાતર તરીકે થાય છે.
તે ઝડપથી ઉગતો પાક છે જેને ખેતરમાં ઉગાડીને જમીનમાં ખેડી નાખવામાં આવે છે જેથી જમીનની ફળદ્રુપતા વધે.
લીલા ખાતરનો પાક જમીનને જરૂરી કાર્બનિક પદાર્થો અને નાઇટ્રોજન પૂરો પાડે છે.
વધુમાં,તે જમીનનું ધોવાણ અને પોષક તત્વોનું નિક્ષાલન અટકાવીને રક્ષણાત્મક કવચ તરીકે કાર્ય કરે છે.

(B) મેલ્વિન કેલ્વિનને $1961$ માં વનસ્પતિઓમાં કાર્બન ડાયોક્સાઇડના એસિમિલેશન (સ્વીકાર) પરના તેમના સંશોધન માટે રસાયણશાસ્ત્રમાં નોબેલ પુરસ્કાર આપવામાં આવ્યો હતો,જેને સામાન્ય રીતે કેલ્વિન ચક્ર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
નોર્મન બોરલોગને $1970$ માં 'હરિત ક્રાંતિ'માં તેમના યોગદાન માટે નોબેલ શાંતિ પુરસ્કાર આપવામાં આવ્યો હતો,જેમાં ઘઉં અને અન્ય પાકોની વધુ ઉત્પાદન આપતી જાતોનો વિકાસ સામેલ હતો,જેણે વૈશ્વિક ખાદ્ય ઉત્પાદન પર નોંધપાત્ર અસર કરી હતી.

(A) ઉષ્ણકટિબંધીય અમેરિકા (ખાસ કરીને મેક્સિકો) માં ઉદ્ભવેલો પાક $Maize$ (મકાઈ - $Zea$ $mays$) છે.
જોકે તેનું પાલતુકરણ હજારો વર્ષો પહેલા અમેરિકામાં થયું હતું,પરંતુ હાલમાં $USA$ (ખાસ કરીને મધ્ય-પશ્ચિમ વિસ્તાર,જેને 'કોર્ન બેલ્ટ' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે) મકાઈનું વિશ્વનું સૌથી મોટું ઉત્પાદક છે.

(A) હરિયાળી ક્રાંતિ એટલે કૃષિ ઉત્પાદનમાં,ખાસ કરીને ખાદ્ય અનાજમાં,ઉચ્ચ ઉત્પાદન આપતી જાતોના બીજ,આધુનિક સિંચાઈ પદ્ધતિઓ અને ખાતરોના ઉપયોગ દ્વારા થયેલો ઝડપી વધારો.
ભારતના સંદર્ભમાં,આ એક એવો સમયગાળો હતો જેણે ખાદ્ય સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા માટે ખાદ્ય વનસ્પતિઓના ઉત્પાદનમાં નોંધપાત્ર વધારો કર્યો હતો.

(C) ભારતમાં હરિતક્રાંતિ લાવવાનો શ્રેય ડૉ. એમ.એસ. સ્વામીનાથનને જાય છે.
તેમને ભારતમાં હરિતક્રાંતિના પિતા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,કારણ કે તેમણે ઘઉં અને ચોખાની વધુ ઉત્પાદન આપતી જાતો વિકસાવવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી,જેનાથી દેશમાં કૃષિ ઉત્પાદકતામાં નોંધપાત્ર વધારો થયો હતો.

(D) વનસ્પતિ સંવર્ધન એ વનસ્પતિની જાતિઓમાં હેતુપૂર્વક કરવામાં આવતો ફેરફાર છે,જેથી ખેતી માટે વધુ અનુકૂળ,વધુ ઉત્પાદન આપતી અને રોગપ્રતિકારક જાતો વિકસાવી શકાય.
$1$. ગુણવત્તામાં સુધારો: વધુ પોષક મૂલ્ય,સ્વાદ અથવા પ્રક્રિયા માટેની લાક્ષણિકતાઓ મેળવવા માટે સંવર્ધન.
$2$. પ્રતિકારકતાનો વિકાસ: જૈવિક તાણ (રોગો,કીટકો અને જીવાતો) અને અજૈવિક તાણ (ક્ષારતા,તાપમાન,દુષ્કાળ) સામે પ્રતિકારક છોડ વિકસાવવા.
$3$. સમયગાળામાં ફેરફાર: એવી જાતો વિકસાવવી જે વહેલી પાકે અથવા ચોક્કસ પાક પદ્ધતિમાં બંધબેસતી હોય.
તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો વનસ્પતિ સંવર્ધનના મુખ્ય ઉદ્દેશ્યો છે.

(D) પાણીની ઉપલબ્ધતા અને ફળદ્રુપ જમીનને કારણે મુખ્ય નદી પ્રણાલીઓની આસપાસ પ્રારંભિક માનવ સંસ્કૃતિઓનો વિકાસ થયો હતો.
ઐતિહાસિક પુરાવા દર્શાવે છે કે પાકની ખેતી ઇજિપ્તમાં નાઈલ નદીની ખીણ,ચીની નદીની ખીણો અને ભારતના ઉત્તરીય મેદાનોમાં સ્વતંત્ર રીતે શરૂ કરવામાં આવી હતી.
તેથી,આ તમામ પ્રદેશો ખેતીના પ્રારંભિક વિકાસ માટે ઐતિહાસિક રીતે મહત્વપૂર્ણ છે.
આમ,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(D) સંવર્ધનની પ્રક્રિયા સામાન્ય રીતે વિવિધ જાતો અથવા સ્ટ્રેન્સના સભ્યો વચ્ચે,અને નજીકથી સંબંધિત પ્રજાતિઓના અમુક છોડમાં થાય છે.
પરિણામી સંતતિને સંકર (hybrid) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,જે ઘણીવાર એવા લક્ષણો ધરાવતા ફેનોટાઇપ્સ દર્શાવે છે જે બંને પિતૃઓ કરતા શ્રેષ્ઠ હોય છે.
આ ઘટનાને વૈજ્ઞાનિક રીતે $Hybrid \ vigour$ (સંકર ઓજસ) અથવા $Heterosis$ (હેટરોસિસ) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(C) નોર્મન ઇ. બોરલોગ એક પ્રખ્યાત વનસ્પતિ સંવર્ધક હતા,જેમને $Sonora-64$ અને $Lerma Rojo-64$ જેવી વધુ ઉત્પાદન આપતી વામન ઘઉંની જાતો વિકસાવવા માટેના તેમના ઉત્કૃષ્ટ સંશોધન યોગદાન બદલ $1970$ માં નોબેલ શાંતિ પુરસ્કાર આપવામાં આવ્યો હતો. આ જાતો હરિત ક્રાંતિમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી,જેનાથી ખાદ્ય ઉત્પાદનમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો હતો.

(D) ઢોરમાં કૃત્રિમ સંવર્ધન પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ ટોળાની આનુવંશિક ક્ષમતા અને ઉત્પાદકતા સુધારવા માટે થાય છે.
$1$. કૃત્રિમ વીર્યસેચન $(AI)$ માં શ્રેષ્ઠ આખલામાંથી વીર્ય એકત્રિત કરીને તેને પસંદ કરેલી ગાયના પ્રજનન માર્ગમાં દાખલ કરવામાં આવે છે.
$2$. સુપરઓવ્યુલેશન અને ભ્રૂણ પ્રત્યારોપણ ($MOET$ - મલ્ટિપલ ઓવ્યુલેશન એમ્બ્રિયો ટ્રાન્સફર ટેકનોલોજી) એ એક પદ્ધતિ છે જેનો ઉપયોગ શ્રેષ્ઠ ગાયમાં અનેક અંડકોષોના ઉત્પાદનને પ્રેરિત કરીને,તેમને ફલિત કરીને અને ભ્રૂણને અન્ય ગાયોમાં સ્થાનાંતરિત કરીને ટોળાનું કદ વધારવા માટે થાય છે.
$3$. હોમોઝાયગોટિક ટ્વિનિંગ (અથવા ક્લોનિંગ) એ પણ અદ્યતન સંવર્ધન કાર્યક્રમોમાં આનુવંશિક રીતે સમાન સંતતિ ઉત્પન્ન કરવા માટે વપરાતી તકનીક છે.
આ તમામ પદ્ધતિઓ ઢોરના કૃત્રિમ સંવર્ધનમાં વપરાતી હોવાથી,સાચો જવાબ $D$ છે.

(D) સુપર મિલ્ચ ગાયોની ઉત્પાદકતા વધારવા માટેની સાચી પદ્ધતિ મલ્ટિપલ ઓવ્યુલેશન એમ્બ્રિયો ટ્રાન્સફર $(MOET)$ ટેકનોલોજી છે.
$1$. સુપરઓવ્યુલેશન: પ્રતિ ચક્ર એક કરતા વધુ ઈંડા (અંડકોષ) ઉત્પન્ન કરવા માટે હોર્મોન્સ (જેમ કે $FSH$) આપવામાં આવે છે.
$2$. કૃત્રિમ વીર્યદાન: ગાયને ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળા આખલા સાથે સમાગમ કરાવવામાં આવે છે અથવા કૃત્રિમ રીતે વીર્યદાન કરવામાં આવે છે.
$3$. ભ્રૂણ પ્રત્યારોપણ: $8-32$ કોષીય અવસ્થામાં ફલિત ઈંડા (ભ્રૂણ) ને બિન-શસ્ત્રક્રિયા દ્વારા મેળવવામાં આવે છે અને સરોગેટ માતા (કેરિયર ગાય) માં સ્થાનાંતરિત કરવામાં આવે છે,જેથી આનુવંશિક માતા ફરીથી સુપરઓવ્યુલેશન માટે તૈયાર થઈ શકે.
આ સંયોજન ઉચ્ચ ઉત્પાદન આપતી જાતિઓના ઝડપી ગુણાકાર માટે મદદરૂપ થાય છે.

(A) ફાયદાકારક કીટકો તે છે જે મનુષ્યો માટે ઉપયોગી ઉત્પાદનો અથવા સેવાઓ પ્રદાન કરે છે.
$1$. મધમાખી મધ અને મીણ ઉત્પન્ન કરે છે અને પરાગનયન માટે આવશ્યક છે.
$2$. લાખના કીટકો લાખ ઉત્પન્ન કરે છે,જેનો ઉપયોગ વિવિધ ઉદ્યોગોમાં થાય છે.
$3$. કોચીનલ કીટકોનો ઉપયોગ કુદરતી લાલ રંગ 'કાર્માઈન' બનાવવા માટે થાય છે.
રેશમના કીડા પણ ફાયદાકારક છે,પરંતુ વિકલ્પ $A$ માં આપેલા તમામ કીટકો ચોક્કસ વ્યાપારી ઉત્પાદનો પૂરા પાડે છે. વંદા,સેન્ડ ફ્લાય અને ભમરી સામાન્ય રીતે જીવાત અથવા મનુષ્યો માટે હાનિકારક માનવામાં આવે છે.

(B) . $Bombyx$ $mori$ એ રેશમના કીડાનું વૈજ્ઞાનિક નામ છે $(R)$.
$B$. $Morus$ $alba$ એ શેતૂરના છોડનું વૈજ્ઞાનિક નામ છે $(S)$.
$C$. ગ્રેનેજ (Grainage) એ વિશિષ્ટ કેન્દ્ર છે જ્યાં રોગમુક્ત રેશમના કીડાના ઈંડા ઉત્પન્ન અને સપ્લાય કરવામાં આવે છે $(Q)$.
$D$. પાવડરી મિલ્ડ્યુ એ શેતૂરના છોડને અસર કરતો સામાન્ય ફૂગનો રોગ છે $(P)$.
તેથી, સાચી જોડ $A-R, B-S, C-Q, D-P$ છે.

(D) સાચો જવાબ $(d)$ છે.
$1$. પતંગિયાની ડિંભ અવસ્થા,જેને ઇયળ (caterpillar) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તેમાં વિશિષ્ટ રેશમ ગ્રંથિઓ હોય છે જે ચીકણા પ્રોટીનયુક્ત પ્રવાહીનો સ્ત્રાવ કરે છે.
$2$. આ પ્રવાહી 'સ્પિનરેટ' (spinneret) નામના અંગ દ્વારા બહાર આવે છે,જે હવાના સંપર્કમાં આવતા જ સુકાઈને લાંબા અને પાતળા રેશમના તારમાં ફેરવાય છે.
$3$. ઇયળ આ તારને પોતાની આસપાસ વીંટાળીને કોશેટો (cocoon) બનાવે છે.
$4$. રેશમના વ્યાવસાયિક ઉત્પાદનમાં,કોશેટાને ગરમ પાણીમાં ઉકાળવામાં આવે છે જેથી અંદર રહેલું પ્યુપા મૃત્યુ પામે અને સેરીસિન (રેશમના તંતુઓને જોડી રાખતું ગુંદર) નરમ પડે,જેનાથી રેશમનો તાર સરળતાથી ઉકેલી શકાય છે.

(C) મધમાખીઓ તેમના મધપૂડાના અન્ય સભ્યોને ખોરાકના સ્ત્રોતનું સ્થાન જણાવવા માટે ચોક્કસ હલનચલન કરે છે જેને નૃત્ય કહેવામાં આવે છે.
આમાં $Round \ dance$ (ગોળાકાર નૃત્ય) નો સમાવેશ થાય છે,જે નજીકમાં આવેલા ખોરાકના સ્ત્રોતો માટે વપરાય છે,અને $Waggle \ dance$ (વેગલ ડાન્સ),જે વધુ અંતરે આવેલા ખોરાકના સ્ત્રોતો માટે વપરાય છે.
તેથી,મધમાખીઓ સંવાદ માટે બંને પ્રકારના નૃત્યનો ઉપયોગ કરે છે.

(A) સાચી જોડી $Apiculture – Honey bee$ છે.
$Apiculture$ (મધમાખી ઉછેર) એ મધ અને મીણના ઉત્પાદન માટે મધમાખીઓનો ઉછેર કરવાની પદ્ધતિ છે.
$Sericulture$ (રેશમ કીટ ઉછેર) એ રેશમના ઉત્પાદન માટે રેશમના કીડાઓનો ઉછેર છે.
$Pisciculture$ (મત્સ્ય ઉછેર) એ માછલીઓનું સંવર્ધન,ઉછેર અને સ્થળાંતર કરવાની પ્રક્રિયા છે.
$Aquaculture$ (જળચર ઉછેર) માં નિયંત્રિત જલીય વાતાવરણમાં જળચર સજીવો (જેમ કે માછલી,મોલસ્કા,ક્રસ્ટેશિયન અને જલીય વનસ્પતિઓ) ની ખેતીનો સમાવેશ થાય છે.

(B) . કોડ લિવર ઓઈલ માછલીના યકૃતમાંથી મેળવવામાં આવે છે.
તે વિટામિન $A$ નો મુખ્ય સ્ત્રોત છે. કેટલીક માછલીઓની પ્રજાતિઓમાં,યકૃતના તેલમાં વિટામિન $D$ અને વિટામિન $E$ પણ જોવા મળે છે.

(B) મોનિલીયાસિસ, જેને કેન્ડિડાયાસિસ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે મરઘાંમાં $Candida \text{ } albicans$ નામની ફૂગ દ્વારા થતો રોગ છે.
તે મુખ્યત્વે પાચનતંત્રને અસર કરે છે, ખાસ કરીને અન્નનળીના ફૂલેલા ભાગ (crop) ને, જેના કારણે તેની અસ્તર જાડી થઈ જાય છે અને સફેદ, ચીકણા ડાઘા પડે છે.
કોક્સિડિયોસિસ એ પ્રજીવજન્ય રોગ છે, જ્યારે કોરીઝા અને મેરેક્સ રોગ અનુક્રમે બેક્ટેરિયા અને વાયરસ દ્વારા થતા રોગો છે.

(B) સંપર્ક ઝેર (Contact poisons) એવા રાસાયણિક પદાર્થો છે જે જીવાતોના શરીરની સપાટી સાથે સીધા ભૌતિક સંપર્કમાં આવતા જ તેમને મારી નાખે છે.
આ રસાયણો જીવાતની ક્યુટિકલ અથવા ત્વચામાં પ્રવેશ કરે છે,જેનાથી ઝેરી અસર થાય છે અને જીવાત મૃત્યુ પામે છે.
ફ્યુમિગન્ટ્સથી વિપરીત,જે શ્વસનતંત્ર દ્વારા કાર્ય કરે છે,અથવા પેટના ઝેર,જે ખાધા પછી કાર્ય કરે છે,સંપર્ક ઝેર માત્ર જીવાતના શરીરને સ્પર્શ કરવાથી જ અસરકારક બને છે.

(A) 'સેન્ટ્રલ પ્લાન્ટેશન ક્રોપ્સ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ' $(CPCRI)$ એ ઇન્ડિયન કાઉન્સિલ ઓફ એગ્રીકલ્ચરલ રિસર્ચ $(ICAR)$ હેઠળની એક અગ્રણી સંશોધન સંસ્થા છે.
તેનું મુખ્ય મથક કાસરગોડમાં આવેલું છે,જે ભારતના કેરળ રાજ્યમાં સ્થિત છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(D) જીવાત (pest) એટલે એવો સજીવ જે પાક,પશુધન અથવા માનવ સ્વાસ્થ્યને નુકસાન પહોંચાડે છે.
$1$. ઉંદરને ખેતીવાડીના જીવાત ગણવામાં આવે છે કારણ કે તે સંગ્રહિત અનાજને ખાઈને નષ્ટ કરે છે.
$2$. રોગકારકો (જેમ કે અમુક બેક્ટેરિયા,ફૂગ અથવા વાયરસ) જૈવિક જીવાત છે જે વનસ્પતિ અને પ્રાણીઓમાં રોગ ફેલાવે છે.
$3$. કીટકો સૌથી સામાન્ય ખેતીવાડીના જીવાત છે જે પાકના પાંદડા,થડ અથવા ફળને ખાઈને નુકસાન પહોંચાડે છે.
આમ,આપેલ તમામ સજીવો નોંધપાત્ર નુકસાન કરી શકે છે,તેથી સાચો જવાબ $D$ છે.

(D) ફૂગનાશકો એ રાસાયણિક સંયોજનો અથવા જૈવિક સજીવો છે જેનો ઉપયોગ ફૂગ અથવા ફૂગના બીજાણુઓને મારવા અથવા અટકાવવા માટે થાય છે.
$A$. $Thiram$ એ એક જાણીતું ડાયથાયોકાર્બામેટ ફૂગનાશક છે જેનો ઉપયોગ બીજ અને પાકને સુરક્ષિત કરવા માટે થાય છે.
$B$. $Dichlone$ એ નેપ્થોક્વિનોન વ્યુત્પન્ન છે જેનો ઉપયોગ ફૂગનાશક તરીકે થાય છે.
$C$. $Capton$ (જેને ઘણીવાર $Captan$ તરીકે લખવામાં આવે છે) એ બ્રોડ-સ્પેક્ટ્રમ થાલિમાઇડ ફૂગનાશક છે.
આથી,સૂચિબદ્ધ ત્રણેય પદાર્થોનો ઉપયોગ ફૂગનાશક તરીકે થાય છે,તેથી સાચો જવાબ $D$ છે.

(B) $Aldrin$ એ એક ઓર્ગેનોક્લોરિન જંતુનાશક છે જેનો ભારતમાં તીડ અને તીતીઘોડાના નિયંત્રણ માટે ઐતિહાસિક રીતે અને સફળતાપૂર્વક ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે. તે આ કીટકો માટે સંપર્ક અને જઠર ઝેર તરીકે કાર્ય કરે છે.

(D) કાર્બામેટ હર્બિસાઇડ્સ એ કાર્બામિક એસિડમાંથી મેળવેલા રાસાયણિક સંયોજનોનો એક વર્ગ છે.
તેનો ઉપયોગ ખેતીમાં નીંદણના નિયંત્રણ માટે વ્યાપકપણે થાય છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,થિયોકાર્બામેટ્સ (દા.ત.,$EPTC$) અને ફિનાઇલ કાર્બામેટ્સ (દા.ત.,ક્લોરપ્રોફામ) બંને કાર્બામેટ હર્બિસાઇડ્સની માન્ય શ્રેણીઓ છે.
તેથી,સાચો જવાબ $(d)$ છે.

(B) ધૂમ્રપાન (Fumigants) એવા રાસાયણિક પદાર્થો છે જે જરૂરી તાપમાન અને દબાણ પર વાયુ સ્વરૂપમાં અસ્તિત્વ ધરાવે છે અને તેનો ઉપયોગ જીવાતોને મારવા માટે થાય છે.
$HCN$ (હાઇડ્રોજન સાયનાઇડ) અને $CS_2$ (કાર્બન ડાયસલ્ફાઇડ) એ જાણીતા બાષ્પશીલ ઝેરી પદાર્થો છે જેનો ઉપયોગ સંગ્રહિત અનાજની જીવાતોના નિયંત્રણ માટે ધૂમ્રપાન તરીકે થાય છે.
તેથી,$HCN$ અને $CS_2$ બંનેને બાષ્પશીલ ધૂમ્રપાન તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(B) સાચો જવાબ $Spodoptera$ $sp.$ (ખાસ કરીને $Spodoptera$ $litura$) છે.
$Spodoptera$ $litura$,જે સામાન્ય રીતે તમાકુની ઇયળ તરીકે ઓળખાય છે,તે એક મુખ્ય બહુભક્ષી જીવાત છે જે તમાકુના પાંદડા ખાઈને પાકને મોટું નુકસાન પહોંચાડે છે.
$Tribolium$ $sp.$ એ સંગ્રહિત અનાજની જીવાત છે.
$Pectinophora$ $sp.$ (દા.ત.,$Pectinophora$ $gossypiella$) એ ગુલાબી ઈયળ છે,જે કપાસની મુખ્ય જીવાત છે.
$Calandra$ $sp.$ (જેને $Sitophilus$ $sp.$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) એ ઘૂન છે જે સંગ્રહિત અનાજને નુકસાન કરે છે.

(C) લીલા પડવાસમાં લીલા છોડને જમીનમાં ભેળવીને તેની ફળદ્રુપતામાં સુધારો કરવામાં આવે છે.
તે માત્ર જમીનનું બંધારણ અને કાર્બનિક પદાર્થોનું પ્રમાણ જાળવી રાખતું નથી,પરંતુ જમીનમાં નાઈટ્રોજનનું પ્રમાણ પણ નોંધપાત્ર રીતે વધારે છે.
જમીનના પોષક તત્વોમાં આ વધારો પાકના ઉત્પાદનમાં આશરે $30 - 50\%$ નો વધારો કરે છે.

(D) સેન્દ્રિય ખેતી એ એક સર્વગ્રાહી કૃષિ પદ્ધતિ છે જે કૃત્રિમ રાસાયણિક ખાતરો અને જંતુનાશકોના ઉપયોગને ટાળે છે.
તે જમીનની ફળદ્રુપતા અને પાકના સ્વાસ્થ્યને જાળવવા માટે પર્યાવરણીય પ્રક્રિયાઓ અને જૈવવિવિધતા પર આધાર રાખે છે.
મુખ્ય ઘટકોમાં સેન્દ્રિય ખાતરો (જેમ કે કમ્પોસ્ટ અને લીલું ખાતર) નો ઉપયોગ,રોગ-પ્રતિકારક પાકની જાતોની પસંદગી અને પોષક તત્વોની ઉપલબ્ધતા વધારવા માટે જૈવિક ખાતરો (જેમ કે નાઈટ્રોજન સ્થાપિત કરતા બેક્ટેરિયા અને માયકોરાઈઝા ફૂગ) નો ઉપયોગ સામેલ છે.
તેથી,આપેલ તમામ વિકલ્પો સેન્દ્રિય ખેતી પદ્ધતિઓના અભિન્ન અંગો છે.

(B) કાર્બનિક ખેતી એ ખેતીની એક એવી પદ્ધતિ છે જે રાસાયણિક ખાતરો,જંતુનાશકો અને વૃદ્ધિ નિયંત્રકો જેવા કૃત્રિમ ઘટકોના ઉપયોગને ટાળે છે અથવા મોટાભાગે બાકાત રાખે છે.
લીલું ખાતર,પાકની ફેરબદલી અને કમ્પોસ્ટ/છાણિયું ખાતર એ કાર્બનિક ખેતીના મૂળભૂત ઘટકો છે જેનો ઉપયોગ જમીનની ફળદ્રુપતા અને બંધારણ જાળવવા માટે થાય છે.
રાસાયણિક ખાતરો એ કૃત્રિમ પદાર્થો છે જે છોડને સીધા પોષક તત્વો પૂરા પાડે છે પરંતુ તે જમીનના લાંબા ગાળાના જૈવિક સ્વાસ્થ્યમાં ફાળો આપતા નથી,જે કાર્બનિક ખેતીનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય છે.
તેથી,રાસાયણિક ખાતરોનો સમાવેશ કાર્બનિક ખેતીની પદ્ધતિઓમાં થતો નથી.

(D) . ઉપરોક્ત તમામ.
$\text{નિકોટિન}$, $\text{પાયરેથ્રિન}$ અને $\text{સિનેરિન}$ એ કુદરતી જંતુનાશકો છે.
$\text{નિકોટિન}$ તમાકુના છોડ ($Nicotiana$ $tabacum$) માંથી મેળવવામાં આવે છે.
$\text{પાયરેથ્રિન}$ અને $\text{સિનેરિન}$ એ $Chrysanthemum$ $cinerarifolium$ (જેને $Tanacetum$ $cinerariifolium$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) ના ફૂલોમાંથી મેળવવામાં આવે છે.

(D) બોર્ડો મિશ્રણ (Bordeaux mixture) ને મોટા પાયે ઉપયોગમાં લેવાતું પ્રથમ ફૂગનાશક માનવામાં આવે છે.
તેનો વિકાસ $1880$ ના દાયકામાં ફ્રાન્સમાં પિયર-મેરી-એલેક્સિસ મિલાર્ડેટ દ્વારા કરવામાં આવ્યો હતો.
તે કોપર સલ્ફેટ $(CuSO_4)$,ચૂનો $(Ca(OH)_2)$ અને પાણીનું મિશ્રણ છે.
તેનો ઉપયોગ મૂળભૂત રીતે દ્રાક્ષના વેલા પર ડાઉની મિલ્ડ્યુ (downy mildew) રોગને નિયંત્રિત કરવા માટે કરવામાં આવ્યો હતો.

(A) વધતી જતી વસ્તી અને કૃષિની માંગને પહોંચી વળવા માટે ભારતમાં રાસાયણિક ખાતરોનો વપરાશ વર્ષોથી નોંધપાત્ર રીતે વધ્યો છે.
ઐતિહાસિક ડેટા અને કૃષિ આંકડાઓ અનુસાર,વીસમી સદીના અંત સુધીમાં (ખાસ કરીને વર્ષ $2000$ ની આસપાસના સમયગાળાનો ઉલ્લેખ કરતા),ભારતમાં ખાતરનો વાર્ષિક વપરાશ આશરે $9.2 \text{ મિલિયન ટન}$ નોંધાયો હતો.
તેથી,વિકલ્પ $A$ સાચો જવાબ છે.

(A) બ્રાઉન પ્લાન્ટ હોપર $(BPH)$ એ ડાંગરના પાક માટે એક ગંભીર જીવાત છે.
તેનું વૈજ્ઞાનિક નામ $Nilaparvata \ lugens$ છે.
તે છોડમાંથી રસ ચૂસીને ડાંગરના ખેતરોને નોંધપાત્ર નુકસાન પહોંચાડે છે,જેના કારણે 'હોપર બર્ન' $(hopper \ burn)$ નામની સ્થિતિ સર્જાય છે.

(B) મલ્ચિંગ એ જમીનની સપાટીને કાર્બનિક અથવા અકાર્બનિક પદાર્થોથી ઢાંકવાની પ્રક્રિયા છે.
તે એક રક્ષણાત્મક સ્તર તરીકે કાર્ય કરે છે જે જમીનની સપાટી પરથી પાણીના બાષ્પીભવનનો દર ઘટાડે છે.
સૂર્યપ્રકાશ અને પવનના સીધા સંપર્કને અટકાવીને,તે ભેજનું સંરક્ષણ કરવામાં અસરકારક રીતે મદદ કરે છે,જે ખેતીની પદ્ધતિઓમાં છોડના વિકાસ માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે.

(D) $Basmati$ એ સુગંધિત ચોખાની એક પ્રીમિયમ જાત છે. ભારતમાં, તે મુખ્યત્વે ઇન્ડો-ગેંગેટિક મેદાનોમાં ઉગાડવામાં આવે છે, જેમાં $Uttar \text{ } Pradesh$, $Haryana$ અને $Punjab$ જેવા રાજ્યોનો સમાવેશ થાય છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે.
ભારતમાં શેરડીની ખેતી આંધ્રપ્રદેશ,કર્ણાટક,પંજાબ,તમિલનાડુ અને મહારાષ્ટ્ર જેવા વિવિધ રાજ્યોમાં થાય છે.
જોકે,ઉત્તર પ્રદેશ ભારતનું શેરડીનું સૌથી મોટું ઉત્પાદક રાજ્ય છે.

(B) વૈશ્વિક કૃષિ ઉત્પાદન ડેટા $(FAO)$ મુજબ, વિશ્વમાં સૌથી વધુ ઉત્પાદિત થતા ત્રણ મુખ્ય પાકો ડાંગર, ઘઉં અને મકાઈ છે।
ચોક્કસ રીતે કહીએ તો, ડાંગર $(Oryza \, sativa)$ સૌથી વધુ ઉત્પાદિત પાક છે, ત્યારબાદ ઘઉં $(Triticum \, aestivum)$ અને પછી મકાઈ $(Zea \, mays)$ આવે છે।
તેથી, કુલ ઉત્પાદનનો સાચો ક્રમ ડાંગર > ઘઉં > મકાઈ છે।

(C) સાચો જવાબ $(c)$ છે.
પ્રવાહી મીણ એ એસ્ટરનો એક પ્રકાર છે જે ઓરડાના તાપમાને પ્રવાહી અવસ્થામાં રહે છે.
$1$. સ્પર્મ વ્હેલનું તેલ,જેને $Spermaceti$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તે પ્રવાહી મીણનો કુદરતી સ્ત્રોત છે.
$2$. જોજોબા વનસ્પતિ $(Simmondsia \, chinensis)$ ના બીજમાં આશરે $50\%$ પ્રવાહી મીણ હોય છે,જે રાસાયણિક રીતે $Spermaceti$ સાથે ખૂબ જ સમાનતા ધરાવે છે.
આ બંને સ્ત્રોતોનો ઉપયોગ ઐતિહાસિક રીતે સૌંદર્ય પ્રસાધનો અને ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળા લ્યુબ્રિકન્ટ્સના ઉત્પાદનમાં કરવામાં આવે છે.

(D) $Leucaena \ leucocephala$ એ $Fabaceae$ કુળની એક શિંગવાળી વનસ્પતિ છે.
તે તેના સામાન્ય નામ $Subabul$ તરીકે વ્યાપકપણે જાણીતી છે.
તેનો ઉપયોગ ઘણીવાર કૃષિ-વનીકરણમાં અને પશુઓના ઘાસચારા તરીકે કરવામાં આવે છે.

(A) બટાકા,ટામેટા અને મરચાં પોર્ટુગીઝો દ્વારા નવી દુનિયા (દક્ષિણ અમેરિકા) માંથી ભારતમાં લાવવામાં આવ્યા હતા. તેમના આગમન પહેલા,આ શાકભાજી ભારતમાં ઉગાડવામાં આવતા ન હતા. તેથી,સાચો જવાબ $A$ છે.

(D) મોનોકલ્ચર એટલે કે એકપાકી ખેતી પદ્ધતિમાં એક જ પ્રકારના પાકને મોટા વિસ્તારમાં વારંવાર ઉગાડવામાં આવે છે.
આ પદ્ધતિ ખેતીના નિવસનતંત્રમાં જૈવવિવિધતાને નોંધપાત્ર રીતે ઘટાડે છે.
આખા ખેતરમાં આનુવંશિક રીતે સમાન વનસ્પતિઓ હોવાથી,તે ચોક્કસ પ્રકારના જંતુઓ અને રોગકારકો માટે એકસમાન અને પુષ્કળ ખોરાકનો સ્ત્રોત પૂરો પાડે છે.
પરિણામે,મોનોકલ્ચર પાક પોલીકલ્ચર (મિશ્ર ખેતી) પદ્ધતિની સરખામણીમાં જંતુઓના ઉપદ્રવ અને રોગો માટે વધુ સંવેદનશીલ હોય છે.

(A) ભારતીય કૃષિના સંદર્ભમાં વારંવાર ટાંકવામાં આવતા આર્થિક ડેટા મુજબ,લગભગ $62\%$ વસ્તી તેમની આજીવિકા માટે કૃષિક્ષેત્ર સાથે જોડાયેલી છે. આ ક્ષેત્ર ભારતીય કાર્યબળના નોંધપાત્ર હિસ્સા માટે રોજગારનો પ્રાથમિક સ્ત્રોત છે.

(B) $Simmondsia$ $chinensis$ (જોજોબા) નામની વનસ્પતિના બીજમાંથી પ્રવાહી મીણ (જોજોબા તેલ) મેળવવામાં આવે છે. આ પ્રવાહી મીણ રાસાયણિક રીતે સર્મ વ્હેલમાંથી મળતા તેલ જેવું જ હોય છે. તેનો ઉપયોગ સૌંદર્ય પ્રસાધનો અને લ્યુબ્રિકન્ટ ઉદ્યોગોમાં પ્રાણીજન્ય તેલના ટકાઉ વિકલ્પ તરીકે વ્યાપકપણે થાય છે.

(C) બે આનુવંશિક રીતે અલગ,શુદ્ધ-સંવર્ધિત પિતૃઓના સંકરણથી ઉત્પન્ન થતી સંતતિ તેમના પિતૃઓની તુલનામાં વૃદ્ધિ,પ્રજનનક્ષમતા અને ઉત્પાદન જેવા શ્રેષ્ઠ લક્ષણો દર્શાવે છે,જેને $Hybrid \ vigor$ (સંકરઓજ જુસ્સો) અથવા $Heterosis$ કહેવામાં આવે છે. આ ઘટના એટલા માટે થાય છે કારણ કે સંકરણ હાનિકારક પ્રભાવી જનીનોને છુપાવે છે અને વિષમયુગ્મતાને પ્રોત્સાહન આપે છે,જે ઘણીવાર વધુ સારી શારીરિક કામગીરી તરફ દોરી જાય છે.

(D) કેળાંને સૌથી સસ્તું અને વધુ ઉર્જા આપતું ફળ માનવામાં આવે છે. તેમાં કાર્બોહાઈડ્રેટ્સ,ખાસ કરીને ગ્લુકોઝ,ફ્રુક્ટોઝ અને સુક્રોઝ ભરપૂર માત્રામાં હોય છે,સાથે જ તેમાં રહેલા ફાઈબરને કારણે તે ત્વરિત અને લાંબા સમય સુધી ટકી રહે તેવી ઉર્જા પૂરી પાડે છે. સફરજન કે કેરી જેવા અન્ય ફળોની સરખામણીમાં કેળાં સામાન્ય રીતે વધુ સસ્તા હોય છે અને આખા વર્ષ દરમિયાન ઉપલબ્ધ હોય છે,જે તેને ઝડપી ઉર્જાનો મુખ્ય સ્ત્રોત બનાવે છે.

(A) વિશ્વના ખાદ્ય પુરવઠામાં સૌથી વધુ ફાળો આપતા ત્રણ મુખ્ય ધાન્ય પાકો ઘઉં,ચોખા અને મકાઈ છે. આ પાકો વિશ્વની મોટી વસ્તી માટે મુખ્ય ખોરાક છે અને સમગ્ર વિશ્વમાં મોટા પાયે ઉગાડવામાં આવે છે.