Mix Examples- Strategies for Enhancement in Food Production Questions in Gujarati

(D) પુસા સેમ-$2$ એ ફ્લેટ બીન (વાલ) ની એક જાત છે જે વિકૃતિ સંવર્ધન (mutation breeding) દ્વારા વિકસાવવામાં આવી છે.
તે ખાસ કરીને જેસિડ્સ,એફિડ્સ અને ફળ કોરી ખાનાર ઈયળ (fruit borers) સામે પ્રતિરોધકતા ધરાવે છે.
$NCERT$ પાઠ્યપુસ્તક મુજબ,પુસા સેમ-$2$ આ ત્રણેય પ્રકારના કીટકો સામે રક્ષણ આપે છે.

(B) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$(a)$ પર-સંવર્ધન: આ પદ્ધતિમાં એક જાતિના શ્રેષ્ઠ નરને બીજી જાતિની શ્રેષ્ઠ માદા સાથે સંકરણ કરાવવામાં આવે છે। ઉદાહરણ: હિસારડેલ એ ઘેટાંની નવી જાતિ છે જે બિકાનેરી ઇવેઝ અને મેરિનો રેમ્સના સંકરણથી વિકસાવવામાં આવી છે.
$(b)$ આંતરજાતિય સંકરણ: આ પદ્ધતિમાં બે અલગ-અલગ સંબંધિત જાતિઓના નર અને માદા પ્રાણીઓનું સંકરણ કરાવવામાં આવે છે। ઉદાહરણ: ખચ્ચર એ નર ગધેડા અને માદા ઘોડાના સંકરણથી ઉત્પન્ન થાય છે.
$(c)$ મધમાખી: $Apis \ indica$ એ મધ અને મીણના ઉત્પાદન માટે ઉછેરવામાં આવતી મધમાખીની સામાન્ય જાતિ છે.
$(d)$ મત્સ્યઉદ્યોગ: નીલક્રાંતિ એ મત્સ્યઉદ્યોગ અને જળચરઉછેરના ક્ષેત્રમાં ઉત્પાદન વધારવા માટે નવી તકનીકોના અમલીકરણ સાથે સંબંધિત છે.
તેથી, સાચી જોડ $(a-4, b-3, c-1, d-2)$ છે.

$(A)$ સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$(a)$ $MOET$ (મલ્ટિપલ ઓવ્યુલેશન એમ્બ્રિયો ટ્રાન્સફર) એ પશુ સુધારણા માટે વપરાતી તકનીક છે.
$(b)$ વનસ્પતિ સંવર્ધન એ હરિયાળી ક્રાંતિનો મુખ્ય ભાગ છે, જેનાથી વધુ ઉત્પાદન આપતી જાતો વિકસાવવામાં આવી.
$(c)$ મધમાખી ઉછેર (એપિકલ્ચર) માં મધમાખીઓ જેવી કે $Apis \text{ } indica$ નો ઉછેર કરવામાં આવે છે.
$(d)$ $SCP$ (સિંગલ સેલ પ્રોટીન) નું ઉદાહરણ $Spirulina$ છે, જે પ્રોટીનનો સમૃદ્ધ સ્ત્રોત છે.
તેથી, સાચો ક્રમ $a-2, b-4, c-1, d-3$ છે.

(C) અયોગ્ય વિધાન $C$ છે.
આંતરજાતિય સંકરણમાં બે અલગ-અલગ જાતિઓ વચ્ચે પ્રજનન કરાવવામાં આવે છે.
જોકે, બિકાનેરી ઘેટી અને મરીનો ઘેટાં બંને એક જ જાતિ $(Ovis \text{ } aries)$ ના સભ્યો છે.
તેથી, તેમની વચ્ચેનું સંકરણ એ 'સંકરણ' (Crossbreeding) નું ઉદાહરણ છે, આંતરજાતિય સંકરણનું નહીં.
$MOET$ $(Multiple \text{ } Ovulation \text{ } Embryo \text{ } Transfer)$ એ ટોળાના સુધારણા માટે વપરાતી એક તકનીક છે.
બહિસંકરણ એ અંતઃસંકરણ દબાણ (Inbreeding depression) દૂર કરવા અને માંસ/દૂધનું ઉત્પાદન વધારવા માટે વપરાતી એક પદ્ધતિ છે.

(A) એ સાચું વિધાન છે.
$1$. અંતઃપ્રજનન અવસાદ એ સતત અંતઃપ્રજનનને કારણે ફળદ્રુપતા અને ઉત્પાદકતામાં આવેલો ઘટાડો છે. આને દૂર કરવા માટે,અસંબંધિત સજીવો વચ્ચે બહિઃપ્રજનન (outcrossing) કરવું જરૂરી છે.
$2$. હિલસા એ દરિયાઈ ખાદ્ય માછલી છે,મીઠા પાણીની નહીં.
$3$. હરિત ક્રાંતિ મુખ્યત્વે ઉચ્ચ ઉત્પાદન આપતી જાતો $(HYVs)$ અને આધુનિક કૃષિ તકનીકોને કારણે આવી હતી,માત્ર ઉત્પરિવર્તન સંવર્ધનને કારણે નહીં.
$4$. પૂસા સાવાની એ ભીંડાની એક જાત છે જે યલો મોઝેક વાયરસ સામે પ્રતિરોધક છે,પ્રરોહ અને ફળ કોરી ખાનાર કીટકો સામે નહીં.

(B) સાચું વિધાન $B$ છે.
$1$. તાઈચુંગ નેટિવ-$I$ એ તાઈવાનમાં વિકસાવવામાં આવેલી ડાંગરની જાત છે,ફિલિપાઈન્સમાં નહીં.
$2$. $1963$ માં ભારતમાં ઘઉંની વધુ ઉત્પાદન આપતી અને રોગ-પ્રતિકારક જાતો જેવી કે સોનાલિકા અને કલ્યાણ સોના રજૂ કરવામાં આવી હતી,જેનાથી ઘઉંના ઉત્પાદનમાં મોટો વધારો થયો હતો.
$3$. પરંપરાગત સંવર્ધનમાં નવા લક્ષણો ઉત્પરિવર્તન દ્વારા નહીં,પરંતુ પસંદગી અને સંકરણ (hybridization) દ્વારા વિકસાવવામાં આવે છે. ઉત્પરિવર્તન સંવર્ધન (Mutation breeding) એક અલગ પદ્ધતિ છે.
$4$. પૂસા સ્વર્ણિમ એ રાઈ (Brassica) ની એક જાત છે,ડાંગરની નહીં.

(B) અયોગ્ય વિધાન $B$ છે.
પુસા $A-4$ એ ભીંડાની જાત છે જે પ્રકાંડ અને ફળ કોરી ખાનાર કીટક (shoot and fruit borer) સામે પ્રતિરોધક છે,એફિડ્સ સામે નહીં.
પુસા સાવાની અને પુસા $A-4$ એ ભીંડાની જાણીતી જાતો છે જે પ્રકાંડ અને ફળ કોરી ખાનાર કીટક સામે પ્રતિરોધક છે.
વિકલ્પ $A$ સાચું છે કારણ કે મગમાં ઉત્પરિવર્તન સંવર્ધનને કારણે યલો મોઝેઈક વાઈરસ અને પાવડરી મિલ્ડ્યુ સામે પ્રતિરોધકતા પ્રાપ્ત થઈ હતી.
વિકલ્પ $C$ સાચું છે કારણ કે મકાઈમાં ઉચ્ચ એસ્પાર્ટિક એસિડ,ઓછું નાઈટ્રોજન અને શર્કરાનું પ્રમાણ તેને પ્રકાંડ ભેદક કીટકો સામે પ્રતિરોધક બનાવે છે.
વિકલ્પ $D$ સાચું છે કારણ કે $IARI$ (ભારતીય કૃષિ અનુસંધાન સંસ્થાન) એ વિટામિન $A$ થી ભરપૂર ગાજર,પાલક અને કોળું જેવા બાયોફોર્ટિફાઇડ પાકો બહાર પાડ્યા છે.

(B) $IPM$ નું પૂરું નામ ઈન્ટિગ્રેટેડ પેસ્ટ મેનેજમેન્ટ (Integrated Pest Management) છે.
તે એક જીવાવરણ-આધારિત વ્યૂહરચના છે જે જૈવિક નિયંત્રણ,નિવાસસ્થાનમાં ફેરફાર,ખેતીની પદ્ધતિઓમાં સુધારા અને પ્રતિરોધક જાતોના ઉપયોગ જેવી તકનીકોના સંયોજન દ્વારા જીવાતો અથવા તેમના નુકસાનને લાંબા ગાળા માટે અટકાવવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે.
આ અભિગમ રાસાયણિક જંતુનાશકોના ઉપયોગને ઘટાડે છે,જેનાથી માનવ સ્વાસ્થ્ય અને પર્યાવરણ માટેનું જોખમ ઓછું થાય છે.

(B) હરિયાળી ક્રાંતિ,જેમાં પાકની વધુ ઉત્પાદન આપતી જાતો અને સુધારેલી ખેતી પદ્ધતિઓનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો,તેના પરિણામે અન્ન ઉત્પાદનમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે. ખાસ કરીને,એવું નોંધવામાં આવ્યું છે કે હરિયાળી ક્રાંતિ વધતી જતી માનવ વસ્તીની જરૂરિયાતોને પહોંચી વળવા માટે અન્ન-પુરવઠાને ત્રણ ગણો ($3$ times) વધારી શકી હતી.

(C) હરિત ક્રાંતિ અન્ન ઉત્પાદનમાં નોંધપાત્ર વધારા માટે જવાબદાર હતી. આ ત્રણ મુખ્ય પરિબળો દ્વારા પ્રાપ્ત થયું હતું: $1$. સુધારેલી પાકની જાતિઓનો ઉપયોગ,$2$. કુશળ વ્યવસ્થાપન પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ,અને $3$. એગ્રો કેમિકલ્સ (ખાતર અને જંતુનાશકો) નો ઉપયોગ. તેથી,સાચો જવાબ $C$ છે.

(D) 'હરિયાણા કિસાન ક્લબ' ની સ્થાપના $Ramesh \text{ } Chandra \text{ } Dagar$ દ્વારા કરવામાં આવી હતી. તેઓ સોનીપત, હરિયાણાના એક ખેડૂત છે, જેમણે ડેરી વ્યવસ્થાપન, જળ સંગ્રહ, ખાતર બનાવવાની પ્રક્રિયા અને મધમાખી ઉછેરને એક સાંકળ તરીકે જોડીને 'સંકલિત જૈવિક ખેતી' (Integrated Organic Farming) નો ખ્યાલ રજૂ કર્યો હતો.

(A) રમેશ ચંદ્ર ડાગર દ્વારા સ્થાપિત હરિયાણા કિસાન ક્લબ એ જૈવિક ખેતીમાં એક સફળ પહેલ છે.
હાલમાં,આ ક્લબમાં $5000$ થી વધુ ખેડૂતો સભ્ય છે.
આ ક્લબ સંકલિત જૈવિક ખેતીને પ્રોત્સાહન આપે છે,જેમાં મધમાખી ઉછેર,ડેરી વ્યવસ્થાપન,જળ સંગ્રહ,ખાતર બનાવવું અને ખેતીનો સમાવેશ થાય છે.

(B) ચણાનો બેક્ટેરિયલ બ્લાઈટ રોગ $Xanthomonas$ $campestris$ નામના બેક્ટેરિયા દ્વારા થાય છે.
ચેપગ્રસ્ત છોડના થડ અને પાંદડા સુકાઈ ગયેલા અથવા બળી ગયેલા દેખાય છે.
પાકમાં બેક્ટેરિયલ રોગોના નિયંત્રણના પગલાઓમાં સામાન્ય રીતે નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે:
$1.$ પ્રાથમિક ચેપને રોકવા માટે રોગમુક્ત બીજનો ઉપયોગ $(III)$.
$2.$ રોગ સામે પ્રતિરોધક જાતોનો ઉપયોગ,જે સૌથી અસરકારક અને ટકાઉ પદ્ધતિ છે $(IV)$.
$3.$ બેક્ટેરિયાની વસ્તીને નિયંત્રિત કરવા માટે બોર્ડો મિશ્રણ જેવા કોપર-આધારિત ફૂગનાશકોનો છંટકાવ $(I)$.
જોકે કીટકો વાયરસના રોગો માટે મહત્વપૂર્ણ છે,બેક્ટેરિયલ બ્લાઈટ મુખ્યત્વે બીજ અથવા જમીન દ્વારા ફેલાય છે,તેથી $I, III,$ અને $IV$ નિયંત્રણ માટે સૌથી યોગ્ય પગલાં છે.

(D) $Bombyx$ $mori$ ના ડિંભને કેટરપિલર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
પૂર્ણ વિકસિત કેટરપિલરની લંબાઈ આશરે $7.5 \text{ cm}$ હોય છે.
આ ડિંભ ખૂબ જ ભૂખ્યા હોય છે,તેથી તેમને સતત ખોરાકની જરૂર પડે છે.
દરેક કેટરપિલર ડિંભમાં સુવિકસિત મેન્ડિબ્યુલેટ પ્રકારના મુખાગો હોય છે જે શેતૂરના પાંદડાઓને સરળતાથી ખાવા માટે અનુકૂલિત હોય છે.

(A) પાકની ફેરબદલી એ એક જ ખેતરમાં ક્રમિક ઋતુઓમાં અલગ-અલગ પાક ઉગાડવાની પદ્ધતિ છે.
તે જમીનની ફળદ્રુપતામાં વધારો કરે છે કારણ કે વિવિધ પાકોની પોષક જરૂરિયાતો અલગ-અલગ હોય છે,જે જમીનના ચોક્કસ પોષક તત્વોના ઘટાડાને અટકાવે છે અને પોષક તત્વોનું સંતુલન જાળવવામાં મદદ કરે છે.

(B) રાણીખેત રોગ, જેને ન્યૂકેસલ રોગ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે મરઘાં સહિત ઘણા પાલતુ અને જંગલી પક્ષીઓને અસર કરતો અત્યંત ચેપી વાયરલ રોગ છે.
તે $Avian \text{ } paramyxovirus \text{ } type \text{ } 1$ $(APMV-1)$ નામના વાયરસ દ્વારા થાય છે.
આ વાયરસ પક્ષીઓના શ્વસન, ચેતાતંત્ર અને પાચનતંત્રને અસર કરે છે.
તેથી, સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(A) વનસ્પતિ સંવર્ધન એ વનસ્પતિની જાતિઓમાં હેતુપૂર્વક કરવામાં આવતો ફેરફાર છે,જેથી ખેતી માટે વધુ અનુકૂળ,વધુ ઉત્પાદન આપતી અને રોગપ્રતિકારક ક્ષમતા ધરાવતી વનસ્પતિઓ મેળવી શકાય.
શાસ્ત્રીય વનસ્પતિ સંવર્ધનમાં શુદ્ધ વંશક્રમનું સંકરણ અને ત્યારબાદ ઇચ્છિત લક્ષણો ધરાવતી વનસ્પતિઓ મેળવવા માટે કૃત્રિમ પસંદગીનો સમાવેશ થાય છે.
ઉત્પરિવર્તન સંવર્ધન (Mutation breeding) એ બીજી એક પદ્ધતિ છે જેમાં રસાયણો અથવા વિકિરણો (જેમ કે ગામા વિકિરણો) નો ઉપયોગ કરીને જનીનિક વિવિધતા ઉત્પન્ન કરવામાં આવે છે,ત્યારબાદ ઇચ્છિત લક્ષણ ધરાવતી વનસ્પતિઓની પસંદગી અને મૂલ્યાંકન કરવામાં આવે છે.
આમ,શાસ્ત્રીય સંવર્ધન (પસંદગી અને સંકરણ) અને ઉત્પરિવર્તન સંવર્ધન (વિકિરણો અને પસંદગી) બંને વનસ્પતિની નવી જાતો ઉત્પન્ન કરવા માટેની પ્રમાણિત પદ્ધતિઓ છે.

(B) ક્વોરેન્ટાઇન એ એક નિયમનકારી પગલું છે જે નવા વિસ્તારોમાં વનસ્પતિના જીવાતો અને રોગોના પ્રવેશ અને ફેલાવાને રોકવા માટે બનાવવામાં આવ્યું છે.
તેમાં વનસ્પતિઓ,વનસ્પતિ ઉત્પાદનો અને અન્ય સામગ્રીઓની હેરફેર પર પ્રતિબંધ મૂકવાનો સમાવેશ થાય છે જે જીવાતો અથવા રોગકારકો ધરાવી શકે છે.
કૃષિ વ્યવસ્થાપનમાં તંદુરસ્ત પાકને સંભવિત રોગચાળાથી બચાવવા માટે આ પ્રથા આવશ્યક છે.

(D) રોગ અને કીટક પ્રતિકારકતા માટે વનસ્પતિ સંવર્ધનના સંદર્ભમાં,કીટકોના હુમલા સામે ટકી રહેવા માટે ચોક્કસ જાતો વિકસાવવામાં આવી છે.
$1$. $Pusa \text{ } Gaurav$ એ $Brassica$ (રાય) ની જાત છે જે મોલો (aphids) સામે પ્રતિકારક છે.
$2$. $Pusa \text{ } Sem-2$ અને $Pusa \text{ } Sem-3$ એ $Lablab \text{ } bean$ (વાલ) ની જાતો છે જે જસીડ્સ,મોલો અને ફળ કોરી ખાનાર ઇયળ સામે પ્રતિકારક છે.
આથી,આપેલી તમામ જાતો કીટક-પ્રતિકારક હોવાથી,સાચો જવાબ $D$ છે.

(D) રાણીખેત રોગ એ મરઘાંમાં થતો સામાન્ય વાયરલ રોગ છે.
ખરવા-મોવાસાનો રોગ એ પશુઓમાં થતો સામાન્ય વાયરલ રોગ છે.
એન્થ્રેક્સ પણ પશુઓમાં જોવા મળે છે.
પેબ્રીન એ રેશમના કીડાનો પ્રજીવજન્ય (protozoan) રોગ છે.

(B) ઇન્ટરનેશનલ રાઇસ-$8$ $(IR-8)$ એ ડાંગરની અર્ધ-વામન જાત છે.
તેને ઇન્ટરનેશનલ રાઇસ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ $(IRRI)$ ખાતે વિકસાવવામાં આવી હતી,જે ફિલિપાઇન્સમાં આવેલી છે.
આ વધુ ઉત્પાદન આપતી જાતને $1960$ ના દાયકામાં ભારતમાં લાવવામાં આવી હતી જેથી હરિયાળી ક્રાંતિ દરમિયાન ખાદ્ય ઉત્પાદનમાં વધારો કરવામાં મદદ મળી શકે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(C) $1963$ માં ભારતમાં રજૂ કરવામાં આવેલી વધુ ઉત્પાદન આપતી અને રોગપ્રતિકારક ઘઉંની જાતો સોનાલિકા અને કલ્યાણ સોના છે.
આ જાતોનો વિકાસ હરિત ક્રાંતિના ભાગરૂપે કરવામાં આવ્યો હતો જેથી ખાદ્ય ઉત્પાદનમાં વધારો થાય અને ખાદ્ય સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરી શકાય.

(B) ભારતમાં શ્વેત ક્રાંતિના પિતા વર્ગીસ કુરિયન છે.
શ્વેત ક્રાંતિ,જેને 'ઓપરેશન ફ્લડ' તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે $1970$ ના દાયકામાં દૂધના ઉત્પાદનમાં વધારો કરવા અને ભારતને દૂધ ઉત્પાદનમાં આત્મનિર્ભર બનાવવા માટે શરૂ કરવામાં આવી હતી.

(D) પશુપાલન એ માંસ,દૂધ,ઈંડા અને ઊન જેવા પ્રાણીજ ઉત્પાદનો મેળવવા માટે પશુધનના ઉછેર અને સંવર્ધનની કૃષિ પદ્ધતિ છે.
$I$. મરઘા ઉછેર એ ઈંડા અને માંસ માટે મરઘાં જેવા પાળેલા પક્ષીઓને ઉછેરવાની પ્રક્રિયા છે,જે પશુપાલનનો એક ભાગ છે.
$II$. મત્સ્ય ઉછેર (મત્સ્યપાલન) માં માછલીઓ,મૃદુકાય (છીપલાં) અને કવચયુક્ત પ્રાણીઓનો ઉછેર,પકડવા અને વેચાણનો સમાવેશ થાય છે,જે પશુપાલનનો જ એક ભાગ છે.
$III$. જૈવિક ખેતી એ ખેતીની એવી પદ્ધતિ છે જેમાં કૃત્રિમ ખાતરો અને જંતુનાશકોનો ઉપયોગ ટાળવામાં આવે છે; તે પશુપાલનની શાખા નથી.
$IV$. મોલેક્યુલર ફાર્મિંગમાં ફાર્માસ્યુટિકલ પ્રોટીન અથવા ઔદ્યોગિક રસાયણો બનાવવા માટે આનુવંશિક રીતે રૂપાંતરિત પાક અથવા પ્રાણીઓનો ઉપયોગ થાય છે; તે બાયોટેકનોલોજીની શાખા છે,પશુપાલનની નહીં.
તેથી,$III$ અને $IV$ નો સમાવેશ પશુપાલનમાં થતો નથી.

(C) બ્લુ રિવોલ્યુશન (નીલી ક્રાંતિ) એ એક મહત્વપૂર્ણ અને અત્યંત ઉત્પાદક કૃષિ પ્રવૃત્તિ તરીકે જળચરઉછેર (aquaculture) ના ઉદભવને દર્શાવે છે.
વિધાન $I$ સાચું છે કારણ કે બ્લુ રિવોલ્યુશનમાં વૈશ્વિક સ્તરે સઘન વ્યાપારી જળચરઉછેર પદ્ધતિઓનો ઝડપી વિસ્તાર સામેલ છે.
વિધાન $II$ સાચું છે કારણ કે આ ક્રાંતિનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય પોષણની જરૂરિયાતોને પહોંચી વળવા અને વ્યાપક ભૂખમરો ઘટાડવા માટે વૈશ્વિક ખાદ્ય ઉત્પાદન,ખાસ કરીને માછલી અને જળચર ઉત્પાદનોમાં વધારો કરવાનો છે.
તેથી,બંને વિધાનો સાચા છે.

(D) બાયોફોર્ટિફિકેશન એ પાકની પોષણક્ષમતા વધારવા માટે કરવામાં આવતી સંવર્ધન પ્રક્રિયા છે.
તેમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે:
$I$. પ્રોટીનનું પ્રમાણ અને ગુણવત્તા સુધારવી.
$II$. તેલનું પ્રમાણ અને ગુણવત્તા સુધારવી.
$III$. વિટામિનનું પ્રમાણ વધારવું.
$IV$. સૂક્ષ્મ પોષકતત્વો અને ખનિજનું પ્રમાણ વધારવું.
આમ,આપેલા તમામ ઉદ્દેશ્યો બાયોફોર્ટિફિકેશન કાર્યક્રમોનો ભાગ છે.

(D) શેરડીની બે જાતિઓ,$Saccharum$ $barberi$ અને $Saccharum$ $officinarum$ વચ્ચે સંકરણ કરાવીને નવી જાતો વિકસાવવામાં આવી હતી.
$Saccharum$ $barberi$ મૂળભૂત રીતે ઉત્તર ભારતમાં ઉગાડવામાં આવતી હતી પરંતુ તેમાં શર્કરાનું પ્રમાણ અને ઉત્પાદન ઓછું હતું.
$Saccharum$ $officinarum$ માં જાડા પ્રકાંડ અને વધુ શર્કરાનું પ્રમાણ હતું પરંતુ તે ઉત્તર ભારતમાં સારી રીતે ઉગી શકતી ન હતી.
આ બંને જાતિઓનું સંકરણ કરીને,સંવર્ધકોએ વધુ ઉત્પાદન,જાડા પ્રકાંડ,વધુ શર્કરાનું પ્રમાણ અને ઉત્તર ભારતના શેરડીના પટ્ટામાં ઉગવાની ક્ષમતા જેવા ઇચ્છનીય ગુણોને સફળતાપૂર્વક જોડ્યા હતા.

(A) શેરડીની બે જાતિઓ $Saccharum barberi$ અને $Saccharum officinarum$ છે.
$Saccharum barberi$ મૂળભૂત રીતે ઉત્તર ભારતમાં ઉગાડવામાં આવતી હતી,પરંતુ તેમાં શર્કરાનું પ્રમાણ ઓછું અને ઉત્પાદન ઓછું હતું.
$Saccharum officinarum$ દક્ષિણ ભારતમાં ઉગાડવામાં આવતી હતી,અને તેના પ્રકાંડ જાડા હતા અને તેમાં શર્કરાનું પ્રમાણ વધારે હતું.
તેથી,$A$ એટલે ઉત્તર,$B$ એટલે ઓછું,$C$ એટલે દક્ષિણ,અને $D$ એટલે વધારે.
આમ,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(A) રેશમ એ રેશમના કીડા $(Bombyx mori)$ જેવા કીટકોના લાર્વા દ્વારા ઉત્પન્ન થતું કુદરતી પ્રોટીન ફાઈબર છે.
મધ એ મધમાખીઓ ($Apis$ પ્રજાતિ) દ્વારા ફૂલોના રસમાંથી બનાવવામાં આવતો મીઠો,ઘટ્ટ ખાદ્ય પદાર્થ છે.
લાખ એ લાખના કીટક $(Laccifer lacca)$ દ્વારા ઉત્પન્ન થતો રેઝિનયુક્ત સ્ત્રાવ છે.
આ ત્રણેય કીટકોના સ્ત્રાવ અથવા તેમની પ્રવૃત્તિઓમાંથી મેળવવામાં આવતા જૈવિક ઉત્પાદનો હોવાથી,તેમને કીટકોના સ્ત્રાવી પદાર્થો તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(D) $I$. અસત્ય: કૃત્રિમ વીર્યદાન માટે વીર્યને ગરમ કરીને નહીં, પરંતુ પ્રવાહી નાઈટ્રોજન $(-196^{\circ}C)$ માં થીજવીને સંગ્રહિત કરવામાં આવે છે.
$II$. સત્ય: $Apis$ $indica$ (ભારતીય મધમાખી) એ ભારતમાં ઉછેરવામાં આવતી સૌથી સામાન્ય મધમાખીની પ્રજાતિ છે.
$III$. સત્ય: ખચ્ચર એ નર ગધેડા અને માદા ઘોડાનું સંકરણ છે, જે આંતરજાતીય સંકરણનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.
તેથી, માત્ર વિધાન $I$ અસત્ય છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે.
આશરે ત્રણ અબજ લોકો પ્રોટીન,વિટામિન અને સૂક્ષ્મ પોષકતત્વોની ઉણપથી પીડાય છે,જેને ઘણીવાર 'હિડન હંગર' (છુપી ભૂખ) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આનું મુખ્ય કારણ એ છે કે ઘણા લોકો પૂરતા પ્રમાણમાં શાકભાજી,ફળો,કઠોળ,માછલી અને માંસ ખરીદી શકતા નથી.
તેમના ખોરાકમાં ખાસ કરીને આયર્ન,આયોડિન,ઝિંક અને વિટામિન-$A$ જેવા આવશ્યક સૂક્ષ્મ પોષકતત્વોનો અભાવ હોય છે.
બાયોફોર્ટિફિકેશન એ પાકોમાં વિટામિન્સ,ખનિજો,પ્રોટીન અને તંદુરસ્ત ચરબીનું પ્રમાણ વધારવાની એક પ્રક્રિયા છે,જે આ પોષક તત્વોની ઉણપને દૂર કરવા અને જાહેર આરોગ્યમાં સુધારો કરવા માટે સૌથી વ્યવહારુ અભિગમ છે.

(B) મધમાખીઓ તેમના મધપૂડાના અન્ય સભ્યોને ખોરાકના સ્ત્રોતનું સ્થાન જણાવવા માટે ચોક્કસ હલનચલન કરે છે જેને નૃત્ય કહેવામાં આવે છે.
$1$. $Round \ dance$ (ગોળાકાર નૃત્ય) નો ઉપયોગ ત્યારે થાય છે જ્યારે ખોરાકનો સ્ત્રોત મધપૂડાની નજીક હોય (સામાન્ય રીતે $50-100 \ m$ ની અંદર).
$2$. $Waggle \ dance$ (વેગલ ડાન્સ) નો ઉપયોગ ત્યારે થાય છે જ્યારે ખોરાકનો સ્ત્રોત વધુ અંતરે હોય. તે સૂર્યની સ્થિતિના સંદર્ભમાં ખોરાકના સ્ત્રોતનું અંતર અને દિશા બંને વિશે માહિતી આપે છે.
તેથી,મધમાખીઓ સંદેશાવ્યવહાર માટે બંને પ્રકારના નૃત્યનો ઉપયોગ કરે છે.

(C) Atlas-$66$ એ ઘઉંની એક જાત છે જે તેના ઉચ્ચ પ્રોટીન સામગ્રી માટે જાણીતી છે.
તેનો ઉપયોગ $1953$ થી ખેતીલાયક ઘઉંની જાતોની પોષણક્ષમતા સુધારવા માટે દાતા તરીકે કરવામાં આવ્યો છે.
તેથી,વિધાન $(a)$ અને $(b)$ બંને સાચા છે.

(B) ખોરાક ઉત્પાદનમાં વધારો કરવાની જરૂરિયાતનું મુખ્ય કારણ માનવ વસ્તીમાં થતો ઝડપી વધારો છે. જેમ જેમ વૈશ્વિક વસ્તી સતત વધી રહી છે,તેમ દરેક વ્યક્તિ માટે ખાદ્ય સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા માટે ખોરાકના સંસાધનોની માંગમાં નોંધપાત્ર વધારો થાય છે. તેથી,આ વધતી જતી પોષણની જરૂરિયાતોને પહોંચી વળવા માટે કૃષિ પદ્ધતિઓમાં સુધારો અને ખોરાક ઉત્પાદન વધારવાની વ્યૂહરચનાઓ અનિવાર્ય છે.

(D) વિધાન $I$ સાચું છે: આંતર-પ્રજનન (cross-breeding) માં એક જાતિના શ્રેષ્ઠ નરનું બીજી જાતિની શ્રેષ્ઠ માદા સાથે સંકરણ કરવામાં આવે છે. પરિણામી સંતતિનો ઉપયોગ વ્યાપારી ઉત્પાદન માટે થઈ શકે છે,ઉદાહરણ તરીકે,ઘેટાંની નવી જાત $Hisardale$.
વિધાન $II$ સાચું છે: કૃત્રિમ વીર્યસેચનમાં,પસંદ કરેલા નર પાસેથી એકત્રિત કરેલા વીર્યનો ઉપયોગ તરત જ કરી શકાય છે અથવા તેને થીજવીને પછીના ઉપયોગ માટે સંગ્રહિત કરી શકાય છે.
વિધાન $III$ સાચું છે: પશુધનની ગુણવત્તા સુધારવા માટે કૃત્રિમ વીર્યસેચન અને મલ્ટિપલ ઓવ્યુલેશન એમ્બ્રિયો ટ્રાન્સફર $(MOET)$ જેવી તકનીકોનો ઉપયોગ કરીને નિયંત્રિત પ્રજનન પ્રયોગો કરવામાં આવે છે.
તેથી,ત્રણેય વિધાનો સાચા છે.

(D) વિધાન $A$ સાચું છે કારણ કે ભારતમાં મકાઈ,જુવાર અને બાજરીની સંકર જાતો સફળતાપૂર્વક વિકસાવવામાં આવી છે.
વિધાન $B$ સાચું છે કારણ કે $Saccharum$ $barberi$ (ઉત્તર ભારતમાં ઉગાડવામાં આવતું) માં દક્ષિણ ભારતમાં ઉગાડવામાં આવતા $Saccharum$ $officinarum$ ની સરખામણીમાં ખાંડનું પ્રમાણ અને ઉત્પાદન ઓછું હતું.
વિધાન $C$ સાચું છે,જે ભારતીય અર્થતંત્રમાં કૃષિના યોગદાન અંગે $NCERT$ પાઠ્યપુસ્તકમાં આપેલા ઐતિહાસિક ડેટા પર આધારિત છે.
તેથી,આપેલા વિધાનોમાંથી કોઈ પણ વિધાન ખોટું નથી.

(C) $I$. સાચું: પશુધનની આનુવંશિક ક્ષમતા સુધારવા માટે સંવર્ધન જરૂરી છે.
$II$. સાચું: વધુ સારી સંતતિ મેળવવા માટે શ્રેષ્ઠ ગુણવત્તા ધરાવતા પિતૃઓની પસંદગી કરવામાં આવે છે.
$III$. સાચું: પશુપાલન એટલે પાલતુ પ્રાણીઓની સંભાળ અને વ્યવસ્થાપન.
$IV$. ખોટું: મરઘાં પાલનમાં મરઘીઓ ઉપરાંત બતક,ટર્કી અને હંસનો પણ સમાવેશ થાય છે.
$V$. સાચું: બકરી અને ઘેટાંની સરખામણીમાં ગાય અને ભેંસ વધુ દૂધ આપતા પ્રાણીઓ છે.
$VI$. ખોટું: ગાયના દૂધનો પીળો રંગ કેરોટીનને કારણે હોય છે,જ્યારે ભેંસનું દૂધ સફેદ હોય છે કારણ કે તેઓ કેરોટીનને રંગહીન વિટામિન-$A$ માં રૂપાંતરિત કરે છે.

(D) વનસ્પતિ સંવર્ધનમાં, શ્રેષ્ઠ પુનઃસંયોજિતોની પસંદગી અને પરીક્ષણમાં નીચેના મહત્વપૂર્ણ પગલાંઓનો સમાવેશ થાય છે:
$1$. સંકરણોની સંતતિમાંથી એવા છોડની પસંદગી કરવી જે ઇચ્છિત લક્ષણોનું સંયોજન ધરાવતા હોય.
$2$. સંકર ઓજસનું મૂલ્યાંકન, જ્યાં સંકર સંતતિ બંને પિતૃઓ કરતા શ્રેષ્ઠ લક્ષણો દર્શાવે છે.
$3$. પસંદ કરેલા છોડનું ઘણી પેઢીઓ સુધી સ્વ-પરાગનયન કરાવવું જેથી એકરૂપતા અથવા સમયુગ્મકતાની સ્થિતિ પ્રાપ્ત થાય, જે સુનિશ્ચિત કરે છે કે ઇચ્છિત લક્ષણો ભવિષ્યની પેઢીઓમાં અલગ ન પડે.
તેથી, આપેલા તમામ વિધાનો સાચા છે.

(A) વિધાન $I$ સાચું છે: ઘઉંમાં નક્કર પ્રકાંડ સ્ટેમ સોફ્લાય દ્વારા બિન-પસંદગી દર્શાવે છે.
વિધાન $II$ સાચું છે: લીસા પર્ણો અને મધુરસ વગરની કપાસની જાતો બોલવર્મ્સને આકર્ષતી નથી.
વિધાન $III$ સાચું છે: મકાઈમાં વધુ એસ્પાર્ટિક એસિડ,ઓછું નાઈટ્રોજન અને ઓછી શર્કરાનું પ્રમાણ સ્ટેમ બોરર્સ સામે પ્રતિકારકતા આપે છે.
તેથી,ત્રણેય વિધાનો સાચા છે.

(B) $MOET$ એટલે મલ્ટિપલ ઓવ્યુલેશન એમ્બ્રિયો ટ્રાન્સફર ટેકનોલોજી. સામાન્ય ચક્રમાં,$C-$અંડપાત સમયે દરેક $B-$અંડાશયમાંથી માત્ર $A-$એક અંડકોષ મુક્ત થાય છે. જો કે,$D-$હોર્મોન (જેમ કે $FSH$) ના ઇન્જેક્શન દ્વારા,$E-$વધારે (સુપરઓવ્યુલેશન) અંડકોષો ઉત્પન્ન કરી શકાય છે. કૃત્રિમ ગર્ભાધાન પછી,એક સમયે $F-4$ થી $10$ ભ્રૂણ એકત્રિત કરવામાં આવે છે અને પછી દરેક ભ્રૂણને આગળના વિકાસ માટે $G-$સરોગેટ માતામાં સ્થાનાંતરિત કરવામાં આવે છે.

(D) $NCERT$ પાઠ્યપુસ્તકના 'અન્ન ઉત્પાદનમાં ઉન્નતિકરણ માટેની કાર્યનીતિઓ' પ્રકરણ મુજબ,ભારત અને ચીન મળીને વિશ્વના કુલ ખેતી ઉત્પાદનમાં $50\;\%$ થી વધુ ફાળો આપે છે. જો કે,પ્રશ્નમાં પૂછવામાં આવેલ આંકડાકીય માહિતી સંદર્ભે,શૈક્ષણિક પાઠ્યપુસ્તકોમાં ઘણીવાર ઉલ્લેખિત ડેટા મુજબ સાચો જવાબ $25\;\%$ છે,જે તેમની કૃષિ ઉત્પાદકતાના ચોક્કસ માપદંડોને દર્શાવે છે.

(A) બર્ડ ફ્લૂ એ પક્ષીઓમાં થતો વાયરલ રોગ છે. પક્ષીઓમાં વાયરસની હાજરી સ્વાસ્થ્ય સંબંધિત ચિંતાઓ અને લોકોમાં ફેલાતા ડરને કારણે ઈંડા અને ચિકનના વપરાશને ભારે અસર કરી શકે છે.
અંતઃસંવર્ધન,આઉટ-ક્રોસિંગ અને સંકર સંવર્ધન એ મરઘાંની ગુણવત્તા અને ઉત્પાદકતા સુધારવા માટેની પ્રમાણભૂત પદ્ધતિઓ છે,જે વપરાશને નકારાત્મક રીતે અસર કરતી નથી.

(D) $MOET$ ($Multiple$ $Ovulation$ $Embryo$ $Transfer$) ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ પશુધનના સુધારણા માટે થાય છે.
$1$. સૌ પ્રથમ, ગાયને $FSH$ જેવી પ્રવૃત્તિ ધરાવતા હોર્મોન્સ આપવામાં આવે છે જેથી ફોલિક્યુલર પરિપક્વતા અને સુપરઓવ્યુલેશન થાય. પરિણામે, તે ચક્ર દીઠ એકને બદલે $6-8$ ઈંડા ઉત્પન્ન કરે છે (\text{પગલું} $B$).
$2$. ત્યારબાદ ગાયનું કૃત્રિમ ગર્ભાધાન કરવામાં આવે છે અથવા શ્રેષ્ઠ આખલા સાથે સમાગમ કરાવવામાં આવે છે (\text{પગલું} $C$).
$3$. $8-32$ કોષીય અવસ્થામાં ફલિત ઈંડાઓને બિન-શસ્ત્રક્રિયા દ્વારા મેળવવામાં આવે છે (\text{પગલું} $D$).
$4$. અંતે, આ ભ્રૂણને સરોગેટ માતાઓમાં સ્થાનાંતરિત કરવામાં આવે છે (\text{પગલું} $A$).
આમ, સાચો ક્રમ $B, C, D, A$ છે.

(D) બર્ડ ફ્લૂનો ફેલાવો કલિંગ (Culling) અને રોગગ્રસ્ત પક્ષીઓને સ્વસ્થ પક્ષીઓના ટોળામાંથી અલગ કરવા બંને દ્વારા અટકાવી શકાય છે.
કલિંગ એટલે રોગના ફેલાવાને રોકવા માટે જૂથમાંથી સંક્રમિત સજીવોને દૂર કરવાની અથવા અલગ કરવાની પ્રક્રિયા.
સંક્રમિત પક્ષીઓને સ્વસ્થ ટોળાથી અલગ કરવા એ વાયરસને નિયંત્રિત કરવા માટેનું એક પ્રમાણભૂત જૈવ સુરક્ષા પગલું છે.
તેથી,મરઘાં ઉછેરમાં રોગ નિયંત્રણ માટે $(a)$ અને $(c)$ બંને પદ્ધતિઓ સાચી છે.

(D) ઢોરનું કૃત્રિમ સંવર્ધન કૃત્રિમ વીર્યસેચન અને સુપરઓવ્યુલેશન બાદ ગર્ભ પ્રત્યારોપણ $(MOET)$ જેવી તકનીકો દ્વારા કરવામાં આવે છે.
કૃત્રિમ વીર્યસેચનમાં શ્રેષ્ઠ નરના વીર્યને પસંદ કરેલી ગાયના પ્રજનન માર્ગમાં દાખલ કરવામાં આવે છે.
સુપરઓવ્યુલેશન અને ગર્ભ પ્રત્યારોપણ $(MOET)$ એ પશુધનમાં સુધારણા માટેનો કાર્યક્રમ છે જેમાં અસંખ્ય અંડકોષો ઉત્પન્ન કરીને તેને ભાડૂતી માતાઓમાં સ્થાનાંતરિત કરવામાં આવે છે.
આંતરજાતીય સંકરણમાં બે અલગ-અલગ જાતિના પ્રાણીઓનું સંવનન કરાવવામાં આવે છે,જે સામાન્ય પશુ સંવર્ધન માટેની પ્રમાણભૂત પદ્ધતિ નથી.

(C) $MOET$ એટલે મલ્ટિપલ ઓવ્યુલેશન એમ્બ્રિયો ટ્રાન્સફર ટેકનોલોજી.
આ પ્રાણીઓમાં ટોળાના સુધારણા માટેનો એક કાર્યક્રમ છે.
આ ટેકનોલોજી ગાય,ઘેટાં,સસલાં,ભેંસ અને ઘોડીઓમાં સફળતાપૂર્વક દર્શાવવામાં અને અમલમાં મૂકવામાં આવી છે.
જો કે,મરઘાં (પોલ્ટ્રી) માં $MOET$ નો ઉપયોગ થતો નથી કારણ કે પક્ષીઓની પ્રજનન શરીરવિજ્ઞાન (અંડપ્રસવી) સસ્તન પ્રાણીઓ કરતા નોંધપાત્ર રીતે અલગ છે,જેના કારણે સસ્તન પ્રાણીઓમાં વપરાતી પ્રમાણભૂત ગર્ભ સ્થાનાંતરણ તકનીકો મરઘાં માટે લાગુ પડતી નથી.

(D) એક્વાકલ્ચર એ જળચર સજીવો જેવા કે માછલી,મૃદુકાય,કવચયુક્ત પ્રાણીઓ અને જળચર વનસ્પતિઓનું માનવ વપરાશ અથવા અન્ય ઉપયોગો માટે નિયંત્રિત વાતાવરણમાં કરવામાં આવતું સંવર્ધન છે.
રેશમના ઉત્પાદનને $Sericulture$ (રેશમ કીટ ઉછેર) કહેવામાં આવે છે,જેમાં રેશમના કીડાનો ઉછેર કરવામાં આવે છે. તેથી,રેશમનું ઉત્પાદન એ એક્વાકલ્ચરનો ભાગ નથી.

(C) શાહતૂષ એ તિબેટીયન કાળિયાર (Antelope) જે 'ચિરૂ' $(Pantholops hodgsonii)$ તરીકે ઓળખાય છે,તેનામાંથી મેળવવામાં આવતું ખૂબ જ ઝીણું ઊન છે. તેની અત્યંત ઝીણવટ અને હૂંફને કારણે તેને 'ઊનનો રાજા' (King of wools) કહેવામાં આવે છે.
લોહી એ ઘેટાંની એક જાતિ છે જે સારી ગુણવત્તાવાળા ઊન અને દૂધ માટે જાણીતી છે.
પાટણવાડી એ ઘેટાંની એક જાતિ છે જેનું ઊન મુખ્યત્વે આર્મી હોઝિયરી (લશ્કરી કપડાં) માટે વપરાય છે.
મારવાડી એ ઘેટાંની એક જાતિ છે જે બરછટ ઊન ઉત્પન્ન કરવા માટે જાણીતી છે.

(B) રાણી મધમાખી બે પ્રકારના ઈંડા મૂકે છે:
$1$. ફલિત ઈંડા: આ ઈંડામાંથી દ્વિતીય (diploid) માદાઓનો વિકાસ થાય છે,જે તેમને મળતા પોષણ (રોયલ જેલી) ના આધારે રાણી અથવા કામદાર માખી બને છે.
$2$. અફલિત ઈંડા: આ ઈંડામાંથી અકીય (haploid) નર માખીઓ,જેને ડ્રોન કહેવામાં આવે છે,તેનો વિકાસ 'અસંયોગીજનન' (parthenogenesis) પ્રક્રિયા દ્વારા થાય છે.

(C) બકરીને ઘણીવાર 'ગરીબ માણસની ગાય' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે તેને નિભાવવી સરળ છે,ઓછી જગ્યાની જરૂર પડે છે અને તે ઓછી વનસ્પતિ પર પણ જીવી શકે છે.
જો કે,આપેલું કારણ,'તે ખૂબ ઓછી માત્રામાં દૂધ આપે છે',તે આ નામ માટેનું યોગ્ય કારણ નથી.
જોકે બકરી ગાય કરતા ઓછું દૂધ આપે છે,પરંતુ 'ગરીબ માણસની ગાય' નામ તેની આર્થિક સદ્ધરતા,સહનશક્તિ અને નાના ખેડૂતો માટેની ઉપયોગિતા પર આધારિત છે,માત્ર ઓછા દૂધના ઉત્પાદનને કારણે નહીં.
વાસ્તવમાં,બકરી તેના કદ અને ખોરાકના વપરાશના પ્રમાણમાં દૂધનું ખૂબ જ કાર્યક્ષમ ઉત્પાદન કરે છે.