Animal breeding Questions in Gujarati

(C) નજીકના સંબંધીઓ (એક જ જાતિના $4-6$ પેઢી સુધીના) વચ્ચેના પ્રજનનની પ્રક્રિયાને અંતઃસંવર્ધન (Inbreeding) કહેવામાં આવે છે. આ પદ્ધતિ સમયુગ્મતામાં વધારો કરે છે અને પ્રાણીઓમાં શુદ્ધ વંશાવલિ (pure lines) વિકસાવવા માટે ઉપયોગમાં લેવાય છે.

(B) ફ્રી માર્ટિન સ્થિતિ એ ઢોરમાં જોવા મળતી એક ઘટના છે. આ સ્થિતિ ત્યારે સર્જાય છે જ્યારે માદા વાછરડું નર વાછરડા સાથે જોડિયા તરીકે જન્મે છે. જરાયુના પડના જોડાણને કારણે,નર ગર્ભના અંતઃસ્ત્રાવો (ખાસ કરીને એન્ટી-મ્યુલેરિયન હોર્મોન) માદા ગર્ભમાં પરિભ્રમણ કરે છે,જેના પરિણામે માદાના પ્રજનન માર્ગનો અસામાન્ય વિકાસ થાય છે અને તે વંધ્ય બની જાય છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(C) ખચ્ચર એ નર ગધેડા (jack) અને માદા ઘોડી (mare) વચ્ચેના આંતરજાતીય સંકરણ દ્વારા ઉત્પન્ન થતું સંકર પ્રાણી છે. આ સંકરણના પરિણામે જે સંતતિ ઉત્પન્ન થાય છે તે સામાન્ય રીતે સંકર ઓજસ (hybrid vigor) દર્શાવે છે પરંતુ તે વંધ્ય (sterile) હોય છે.

(A) ખચ્ચર એ માદા ઘોડી અને નર ગધેડા વચ્ચેના સંકરણથી ઉત્પન્ન થતી એક સંકર (Hybrid) અને વંધ્ય સંતતિ છે.
આ આંતરજાતીય સંકરણનું ઉદાહરણ છે,જેમાં બે અલગ-અલગ જાતિઓ વચ્ચે સંકરણ કરાવીને એવી સંતતિ મેળવવામાં આવે છે જે બંને પિતૃઓના લક્ષણો ધરાવે છે પરંતુ તે વંધ્ય હોય છે.

(B) સુપર-ઓવ્યુલેશન અને ભ્રૂણ પ્રત્યારોપણ એ પશુધન (જેમ કે ગાય,ભેંસ) ના આનુવંશિક સુધારણા માટે વપરાતી અદ્યતન સંવર્ધન તકનીકો છે.
આ પ્રક્રિયામાં,ગાયને $FSH$ જેવા અંતઃસ્ત્રાવો આપવામાં આવે છે જેથી એક જ ચક્ર દરમિયાન એક કરતા વધુ અંડકોષો ઉત્પન્ન થાય (સુપર-ઓવ્યુલેશન).
ત્યારબાદ આ અંડકોષોનું ફલન કરવામાં આવે છે અને પરિણામી ભ્રૂણને સરોગેટ માતાઓમાં સ્થાનાંતરિત કરવામાં આવે છે જેથી વધુ ઉત્પાદન આપતી સંતતિ મેળવી શકાય.

(B) ખચ્ચર એ નર ગધેડા $(Jack)$ અને માદા ઘોડી $(mare)$ વચ્ચેના સંકરણથી ઉત્પન્ન થતી સંકર જાતિ છે.
તે ગધેડાની સહનશક્તિ અને ઘોડાનું કદ ધરાવે છે,પરંતુ તે જૈવિક રીતે વંધ્ય (sterile) હોય છે અને પ્રજનન કરી શકતું નથી.

(B) કુદરતી સંવર્ધન એ પ્રક્રિયા છે જેમાં માનવીય હસ્તક્ષેપ વિના અથવા કુદરતી પસંદગીની પ્રક્રિયાઓ દ્વારા પ્રજનન થાય છે. પ્રકૃતિમાં,સંવર્ધન રેન્ડમ (ઘણી જંગલી વસ્તીમાં જોવા મળે છે તેમ) અથવા ચોક્કસ પર્યાવરણીય કે વર્તણૂકીય પરિબળો દ્વારા નિયંત્રિત હોઈ શકે છે. તેથી,રેન્ડમ અને નિયંત્રિત બંને પ્રકારના સંવર્ધનને સંવર્ધનની કુદરતી પદ્ધતિનો ભાગ ગણવામાં આવે છે.

(D) કૃત્રિમ વીર્યસેચનમાં, શ્રેષ્ઠ સાંઢમાંથી એકત્રિત કરવામાં આવેલ વીર્યનો ઉપયોગ તરત જ કરવામાં આવે છે અથવા તેને પછીના ઉપયોગ માટે થીજવી શકાય છે।
શુક્રકોષોની જીવંતતા લાંબા સમય સુધી જાળવી રાખવા માટે, તેમને $-196^{\circ}C$ તાપમાને પ્રવાહી નાઈટ્રોજનમાં સંગ્રહિત કરવામાં આવે છે।
આ પ્રક્રિયાને ક્રાયોપ્રિઝર્વેશન (cryopreservation) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે।

(D) સાચો જવાબ $(d)$ છે. કૃત્રિમ ગર્ભાધાન દ્વારા ઉત્પન્ન થયેલ વિશ્વનું પ્રથમ પાડાનું વાછરડું $21$ ઓગસ્ટ,$1943$ ના રોજ અલ્હાબાદ એગ્રીકલ્ચરલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ખાતે જન્મ્યું હતું.

(D) સુપરઓવ્યુલેશન અને ભ્રૂણ પ્રત્યારોપણ ($MOET$ - મલ્ટિપલ ઓવ્યુલેશન એમ્બ્રિયો ટ્રાન્સફર ટેકનોલોજી) એ ટૂંકા સમયમાં પશુધનની સંખ્યા વધારવા માટે વપરાતી અદ્યતન સંવર્ધન તકનીકો છે.
આ તકનીકોનો ઉપયોગ ગાયો,ઘેટાં અને બકરીઓ સહિતના વિવિધ પશુધનની આનુવંશિક ગુણવત્તા અને ઉત્પાદકતા સુધારવા માટે સફળતાપૂર્વક કરવામાં આવે છે.
તેથી,આ પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ ઉપર જણાવેલ તમામ પ્રાણીઓની જાતો સુધારવા માટે થાય છે.

(D) ક્રાયોપ્રિઝર્વેશન એ એક એવી તકનીક છે જેનો ઉપયોગ જૈવિક પદાર્થોને અત્યંત નીચા તાપમાને, સામાન્ય રીતે પ્રવાહી નાઈટ્રોજનનો ઉપયોગ કરીને $-196^{\circ}C$ પર સાચવવા માટે થાય છે.
આ પ્રક્રિયા પેશીઓ, ગર્ભ, પ્રાણી કોષો અને શુક્રાણુઓ (જેમ કે સારી ગુણવત્તાવાળા આખલાઓનું વીર્ય) સહિત વિવિધ જૈવિક નમૂનાઓને અનિશ્ચિત સમય માટે સંગ્રહિત કરવાની મંજૂરી આપે છે.
જ્યારે જરૂર પડે ત્યારે, ક્રાયોપ્રિઝર્વ કરેલી સામગ્રીને વિશેષ તકનીકોનો ઉપયોગ કરીને પુનર્જીવિત કરી શકાય છે.
તેથી, ઉલ્લેખિત તમામ વિકલ્પો ક્રાયોપ્રિઝર્વેશનના સાચા ઉપયોગો છે.

(A) વિદેશી જાતિઓ એ પ્રાણીઓની એવી વિદેશી જાતિઓ છે જેમને કોઈ દેશમાં દાખલ કરવામાં આવે છે. આ જાતિઓનો ઉપયોગ ઘણીવાર સંકરણ (cross-breeding) કાર્યક્રમો માટે કરવામાં આવે છે,જેથી સ્થાનિક જાતિઓની આનુવંશિક ક્ષમતામાં સુધારો કરી શકાય. આ પ્રક્રિયા દ્વારા બંને પિતૃઓના ઇચ્છનીય લક્ષણોને જોડીને દૂધ ઉત્પાદન અથવા માંસની ગુણવત્તા જેવી લાક્ષણિકતાઓમાં વધારો કરવામાં આવે છે.

(A) $Hinny$ (હિન્ની) એ નર ઘોડા $(stallion)$ અને માદા ગધેડી $(jenny)$ વચ્ચેના સંકરણથી ઉત્પન્ન થતી વંધ્ય સંકર જાતિ છે.
તેનાથી વિપરીત,$Mule$ (ખચ્ચર) એ નર ગધેડા $(jack)$ અને માદા ઘોડી $(mare)$ ની સંતતિ છે.

(C) $Holstein-Friesian$ જાત એ નેધરલેન્ડ અને ઉત્તર જર્મનીમાં ઉદ્ભવેલી દૂધાળા પશુની જાત છે। તે વિશ્વભરમાં તમામ દૂધાળા પશુઓની જાતોમાં સૌથી વધુ દૂધ ઉત્પાદન ક્ષમતા ધરાવતી જાત તરીકે ઓળખાય છે। સાહીવાલ, રેડ સિંધી અને દેવની એ ભારતની મહત્વની દેશી જાતો છે જે તેમની રોગપ્રતિકારક શક્તિ અને દૂધ ઉત્પાદન માટે જાણીતી છે, પરંતુ $Holstein-Friesian$ ખાસ કરીને તેના લેક્ટેશન પિરિયડ (દૂધ આપવાના સમયગાળા) દરમિયાન ખૂબ જ ઉચ્ચ દૂધ ઉત્પાદન માટે જાણીતી છે।

(B) મલ્ટિપલ ઓવ્યુલેશન એમ્બ્રિયો ટ્રાન્સફર $(MOET)$ એ પશુધનમાં ટોળાના સુધારણા માટે વપરાતી એક પદ્ધતિ છે.
આ તકનીકમાં,ગાયને $FSH$ જેવી પ્રવૃત્તિ ધરાવતા હોર્મોન્સ આપવામાં આવે છે,જેથી તે એક ચક્રમાં એક ઈંડાને બદલે $6-8$ ઈંડા ઉત્પન્ન કરી શકે,જેને સુપરઓવ્યુલેશન કહેવાય છે.
આ પ્રાણીનું સંવનન શ્રેષ્ઠ સાંઢ સાથે કરાવવામાં આવે છે અથવા કૃત્રિમ વીર્યસેચન કરવામાં આવે છે.
$8-32$ કોષીય અવસ્થા ધરાવતા ભ્રૂણને સર્જરી વગર મેળવીને અન્ય ભાડૂતી માતાઓમાં સ્થાનાંતરિત કરવામાં આવે છે.
આ તકનીકનો ઉપયોગ ગાય,ઘેટાં,સસલા વગેરે માટે સફળતાપૂર્વક કરવામાં આવ્યો છે.

(C) $MOET$ એટલે મલ્ટિપલ ઓવ્યુલેશન એમ્બ્રિયો ટ્રાન્સફર (Multiple Ovulation Embryo Transfer) ટેકનોલોજી.
આ પદ્ધતિ પશુઓમાં (જેમ કે ગાય) ટોળાના સુધારણા માટેનો એક કાર્યક્રમ છે.
આ પદ્ધતિમાં,ગાયને $FSH$ જેવી સક્રિયતા ધરાવતા અંતઃસ્ત્રાવો આપવામાં આવે છે,જેથી તે સામાન્ય રીતે એક ચક્રમાં એક ઈંડું મુકવાને બદલે $6-8$ ઈંડા ઉત્પન્ન કરે છે.
આ પશુનું સંકરણ શ્રેષ્ઠ નર સાથે કરવામાં આવે છે અથવા કૃત્રિમ વીર્યસેચન કરવામાં આવે છે.
$8-32$ કોષીય અવસ્થા ધરાવતા ભ્રૂણને બિન-શસ્ત્રક્રિયા દ્વારા મેળવીને અન્ય ગાય (સરોગેટ મધર) માં સ્થાનાંતરિત કરવામાં આવે છે.
આ ટેકનોલોજી ગાય,ઘેટાં,સસલા વગેરે માટે ઉપયોગી સાબિત થઈ છે.

(A) $Hisardale$ એ પંજાબમાં બીકાનેરી ઘેટી અને મેરીનો ઘેટાના સંકરણ દ્વારા વિકસાવવામાં આવેલી ઘેટાની એક નવી ઓલાદ છે.
આ સંકરણ કાર્યક્રમનો હેતુ ભારતીય ઘેટાની ઓલાદોમાં ઊનના ઉત્પાદનની ગુણવત્તા અને જથ્થામાં સુધારો કરવાનો હતો.
તેથી,સાચું સંકરણ બીકાનેરી ઘેટી અને મેરીનો ઘેટો છે.

(D) હિસારડેલ એ પંજાબમાં બીકાનેરી ઘેટાં (માદા) અને મેરિનો ઘેટાં (નર) ના સંકરણ દ્વારા વિકસાવવામાં આવેલી ઘેટાની એક નવી ઓલાદ છે.
તે ઉનના ઉત્પાદનની ગુણવત્તા અને જથ્થામાં સુધારો કરવા માટે ઉપયોગમાં લેવાતી સંકરણ પદ્ધતિનું એક ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.
સુનંદિની એ ગાયની સંકરિત ઓલાદ છે,જ્યારે હોલસ્ટેઈન અને બ્રાઉન સ્વીસ એ ગાયની વિદેશી ઓલાદો છે.

(B) સરગોટ માતા એ માદા પ્રાણી છે જે અન્ય વ્યક્તિ (દાતા) પાસેથી સ્થાનાંતરિત થયેલા ભ્રૂણને ગર્ભકાળ પૂર્ણ થાય ત્યાં સુધી ઉછેરે છે.
આ તકનીકનો ઉપયોગ પશુપાલનમાં,ખાસ કરીને ગાયોમાં,ઉચ્ચ ઉત્પાદન આપતી અથવા આનુવંશિક રીતે શ્રેષ્ઠ માદાઓમાંથી સંતતિની સંખ્યા વધારવા માટે વ્યાપકપણે થાય છે.
ભ્રૂણને દાતા પાસેથી એકત્રિત કરવામાં આવે છે અને સરગોટ માતાના ગર્ભાશયમાં સ્થાનાંતરિત કરવામાં આવે છે,જે પછી જન્મ સુધી ગર્ભના વિકાસ માટે યજમાન તરીકે કાર્ય કરે છે.
તેથી,સરગોટ માતા સ્થાનાંતરિત ભ્રૂણ માટે ભવિષ્યની માતા તરીકે સેવા આપે છે.

(B) $MOET$ એટલે મલ્ટીપલ ઓવ્યુલેશન એમ્બ્રીયો ટ્રાન્સફર ટેકનોલોજી.
આ પદ્ધતિ પશુઓ (જેમ કે ગાય) માં ટોળાના સુધારણા માટેનો એક કાર્યક્રમ છે.
આ પદ્ધતિમાં,ગાયને અંતઃસ્ત્રાવો (જેમ કે $FSH$) આપવામાં આવે છે જેથી અંડકોષોનો પરિપક્વ વિકાસ થાય અને સુપરઓવ્યુલેશન દ્વારા એકને બદલે $6-8$ અંડકોષો ઉત્પન્ન થાય છે.
પશુનું સંકરણ શ્રેષ્ઠ નર સાથે કરવામાં આવે છે અથવા કૃત્રિમ વીર્યસેચન કરવામાં આવે છે.
$8-32$ કોષીય અવસ્થા ધરાવતા ભ્રૂણને બિન-શસ્ત્રક્રિયા દ્વારા મેળવીને તેને સરોગેટ માતા (ભાડૂતી માતા) માં સ્થાનાંતરિત કરવામાં આવે છે.
આ ટેકનોલોજી ગાય,ઘેટાં,સસલા વગેરે માટે સફળતાપૂર્વક દર્શાવવામાં આવી છે.

(D) વધુ દૂધ ઉત્પાદન આપતી ગાયો મેળવવા માટે ઘણી સંવર્ધન પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે:
$1$. આનુવંશિક રીતે શ્રેષ્ઠ બળદના વીર્યનો ઉપયોગ કરીને કૃત્રિમ વીર્યદાન કરવાથી સંતતિમાં ઉચ્ચ ઉત્પાદન ક્ષમતાના લક્ષણો આવે છે.
$2$. સુપર ઓવ્યુલેશનમાં ગાયને સામાન્ય કરતા વધુ અંડકોષો ઉત્પન્ન કરવા માટે પ્રેરિત કરવામાં આવે છે,જેનું ત્યારબાદ ફલન કરવામાં આવે છે.
$3$. ભ્રૂણ પ્રત્યારોપણ (Multiple Ovulation Embryo Transfer - $MOET$) પદ્ધતિ દ્વારા આ ભ્રૂણને અન્ય ગાયોમાં સ્થાપિત કરવામાં આવે છે,જેનાથી ટૂંકા સમયમાં ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળી સંતતિની સંખ્યામાં નોંધપાત્ર વધારો થાય છે.
તેથી,આ તમામ પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ દૂધ ઉત્પાદન વધારવા માટે થાય છે.

(C) $IVRI$ (ઈન્ડિયન વેટરનરી રિસર્ચ ઈન્સ્ટિટ્યૂટ), જે ઈઝતનગર, બરેલી ખાતે આવેલી છે, તે ભારતની એક અગ્રણી સંશોધન સંસ્થા છે。
તે મુખ્યત્વે પશુચિકિત્સા વિજ્ઞાન અને પ્રાણીઓના સ્વાસ્થ્યના ક્ષેત્રમાં સંશોધન અને વિકાસ માટે સમર્પિત છે。
આપેલા વિકલ્પોમાંથી, તે $Animal$ breeding (પ્રાણી સંવર્ધન) અને પશુધનના સ્વાસ્થ્યમાં સુધારણા સાથે સૌથી વધુ સંકળાયેલ છે, જે પશુપાલન અને સંવર્ધન કાર્યક્રમોનું એક પાયાનું પાસું છે。

(C) અંતઃસંકરણ (Inbreeding) એટલે એક જ જાતિના વધુ નજીકથી સંબંધિત પ્રાણીઓ વચ્ચે $4-6$ પેઢી સુધી પ્રજનન કરાવવું. આ સંવર્ધન પદ્ધતિમાં એક જ જાતિના એવા પ્રાણીઓ વચ્ચે પ્રજનન કરાવવામાં આવે છે,જેમના વંશાવળીમાં $4-6$ પેઢી સુધી કોઈ સામાન્ય પૂર્વજો ન હોય. સતત અંતઃસંકરણ,ખાસ કરીને નજીકનું અંતઃસંકરણ,સામાન્ય રીતે પ્રજનન ક્ષમતા અને ઉત્પાદકતા ઘટાડે છે. આને અંતઃસંકરણ દબાણ (Inbreeding depression) કહેવાય છે. આને દૂર કરવા માટે,અંતઃસંકરણ વસ્તીના પસંદ કરેલા પ્રાણીઓને તે જ જાતિના અસંબંધિત શ્રેષ્ઠ પ્રાણીઓ સાથે સંકરણ કરાવવું જોઈએ. આ શુદ્ધ જાત (pure line) અથવા અંતઃસંકરિત જાત (inbred line) ના વિકાસમાં મદદ કરે છે.

(D) અંતઃસંકરણ એટલે એક જ જાતિના વધુ નજીકના સભ્યો વચ્ચે $4-6$ પેઢી સુધી કરવામાં આવતું સંકરણ.
તે સમયુગ્મકતામાં વધારો કરે છે,જે કોઈપણ પ્રાણીમાં શુદ્ધ વંશાવલિ (pure line) વિકસાવવા માટે જરૂરી છે.
અંતઃસંકરણ હાનિકારક પ્રચ્છન્ન જનીનોને બહાર લાવે છે,જે પસંદગી દ્વારા દૂર કરવામાં આવે છે.
તે શ્રેષ્ઠ જનીનોના સંચય અને ઓછા ઈચ્છનીય જનીનોને દૂર કરવામાં મદદ કરે છે,જેનાથી શુદ્ધ વંશાવલિમાં બધા જ ઈચ્છિત લક્ષણોની અભિવ્યક્તિ શક્ય બને છે.

(C) અંતઃસંકરણ એટલે એક જ જાતિના વધુ નજીકથી સંબંધિત સજીવો વચ્ચે $4-6$ પેઢી સુધી પ્રજનન કરાવવું.
$1$. તે સમયુગ્મતા વધારે છે,જે શુદ્ધ વંશક્રમ (pure line) વિકસાવવા માટે જરૂરી છે.
$2$. તે ઇચ્છિત જનીનોના એકત્રીકરણમાં અને અનિચ્છનીય જનીનોને દૂર કરવામાં મદદ કરે છે.
$3$. સતત અંતઃસંકરણ,ખાસ કરીને નજીકનું અંતઃસંકરણ,સામાન્ય રીતે ફળદ્રુપતા અને ઉત્પાદકતા ઘટાડે છે,જેને અંતઃસંકરણ દબાણ (inbreeding depression) કહેવાય છે.
$4$. બે ભિન્ન જાતિના નર અને માદા વચ્ચેના પ્રજનનને આંતરજાતીય સંકરણ (interspecific hybridization) કહેવાય છે,અંતઃસંકરણ નહીં. તેથી,વિકલ્પ $C$ અંતઃસંકરણ સાથે સંકળાયેલ નથી.

(D) આંતરજાતીય સંકરણમાં બે અલગ-અલગ સંબંધિત જાતિના પ્રાણીઓ વચ્ચે પ્રજનન કરાવવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયાનો ઉપયોગ બંને પિતૃઓના ઇચ્છિત લક્ષણોને સંતતિમાં લાવવા માટે થાય છે. કેટલાક કિસ્સાઓમાં,સંતતિ બંને પિતૃઓના ઇચ્છિત લક્ષણોનું સંયોજન ધરાવી શકે છે (દા.ત.,ખચ્ચર,જે નર ગધેડા અને માદા ઘોડા વચ્ચેનું સંકરણ છે). આ ઉપરાંત,અલગ-અલગ આનુવંશિક પૃષ્ઠભૂમિના સંયોજનને કારણે,સંતતિ ક્યારેક એવા લક્ષણો પણ દર્શાવે છે જે બંને પિતૃઓ કરતા તદ્દન અલગ અથવા અનન્ય હોય છે. તેથી,વિધાન $A$ અને $B$ બંને સાચા છે.

(D) આંતરજાતીય સંકરણમાં બે ભિન્ન સંબંધિત જાતિના નર અને માદા પ્રાણીઓ વચ્ચે પ્રજનન કરાવવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયા દ્વારા બંને પિતૃઓના ઇચ્છિત લક્ષણોને સંતતિમાં એકત્રિત કરી શકાય છે.
જોકે,આંતરજાતીય સંકરણથી ઉત્પન્ન થતી સંતતિ ઘણીવાર વંધ્ય (sterile) હોય છે (દા.ત.,ખચ્ચર,જે નર ગધેડા અને માદા ઘોડા વચ્ચેના સંકરણથી ઉત્પન્ન થાય છે).
તેથી,આ વિધાન કે તે સંતતિની ફળદ્રુપતા વધારે છે,તે અયોગ્ય છે.

(A) અંતઃસંકરણ એટલે એક જ જાતિના વધુ નજીકના સભ્યો વચ્ચે $4-6$ પેઢી સુધી પ્રજનન કરાવવું.
સતત અંતઃસંકરણ,ખાસ કરીને નજીકનું અંતઃસંકરણ,સામાન્ય રીતે ફળદ્રુપતા અને ઉત્પાદકતામાં ઘટાડો કરે છે. આ ઘટનાને અંતઃસંકરણ દબાણ (inbreeding depression) કહેવામાં આવે છે.
અંતઃસંકરણ સમયુગ્મતા (homozygosity) વધારે છે. આનાથી હાનિકારક પ્રચ્છન્ન જનીનો બહાર આવે છે જે પસંદગી દ્વારા દૂર થાય છે,પરંતુ જો તે ચાલુ રાખવામાં આવે,તો તે આ હાનિકારક પ્રચ્છન્ન જનીનોના એકત્રીકરણ તરફ દોરી જાય છે,જે સંતતિની યોગ્યતા અને ફળદ્રુપતાને નકારાત્મક અસર કરે છે.
તેથી,વિધાન અને કારણ બંને સાચાં છે અને કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી છે.

(B) સાન્તાગર્ટ્રુડીસ એ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં વિકસાવવામાં આવેલી ગાયની એક જાત છે. તે $Brahman$ (Bos indicus) અને $Shorthorn$ (Bos taurus) જાતિઓના સંકરણ દ્વારા બનાવવામાં આવી હતી. આ જાતને ખાસ કરીને ગરમ અને ભેજવાળા વાતાવરણમાં ટકી રહેવા અને માંસ ઉત્પાદનના સારા લક્ષણો જાળવી રાખવા માટે વિકસાવવામાં આવી હતી. તેથી,તે ગાયની એક સંકર જાત છે.

(D) આંતરજાતીય સંકરણ એ એક એવી સંવર્ધન પદ્ધતિ છે જેમાં બે ભિન્ન સંબંધિત જાતિના નર અને માદા પ્રાણીઓ વચ્ચે પ્રજનન કરાવવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયા દ્વારા બંને જાતિઓના ઇચ્છનીય લક્ષણોને સંતતિમાં એકત્રિત કરી શકાય છે. તેનું ઉદાહરણ નર ગધેડા અને માદા ઘોડા વચ્ચેનું પ્રજનન છે,જેનાથી ખચ્ચર (mule) ઉત્પન્ન થાય છે.

(B) અંતઃસંકરણ એટલે એક જ જાતિના વધુ નજીકથી સંબંધિત પ્રાણીઓ વચ્ચે $4-6$ પેઢી સુધી કરવામાં આવતું પ્રજનન. અંતઃસંકરણની પદ્ધતિનો ઉપયોગ સમયુગ્મતા (homozygosity) વધારવા માટે થાય છે. જો આપણે કોઈપણ પ્રાણીમાં શુદ્ધ વંશક્રમ (pure line) વિકસાવવા માંગતા હોઈએ,તો અંતઃસંકરણ જરૂરી છે. તે હાનિકારક પ્રચ્છન્ન જનીનોને બહાર લાવે છે,જે પસંદગી દ્વારા દૂર કરવામાં આવે છે. તે ઇચ્છિત જનીનોના એકત્રીકરણ અને ઓછા ઇચ્છનીય જનીનોને દૂર કરવામાં મદદ કરે છે.

(D) સાંતાગર્ટુડિસ ગાયની જાતનો વિકાસ શોર્થોર્ન ગાય અને બ્રાહ્મણ ગાયના સંકરણ દ્વારા કરવામાં આવ્યો હતો.
બે અલગ-અલગ જાતિના પ્રાણીઓ વચ્ચેના સંકરણની આ પ્રક્રિયાને સંકર જાત (Cross-breeding) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
સંકર જાત દ્વારા બે અલગ-અલગ જાતિઓના ઇચ્છનીય ગુણોને સંતતિમાં એકત્રિત કરી શકાય છે.
તેથી,સાચો જવાબ $D$ છે.

(A) ખચ્ચર એ એક સંકર પ્રાણી છે જે નર ગધેડા ($Equus$ $asinus$) અને માદા ઘોડા ($Equus$ $caballus$) ના સંકરણ દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે. આ પ્રક્રિયાને આંતરજાતીય સંકરણ (interspecific hybridization) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,જેમાં એક જ પ્રજાતિની બે અલગ-અલગ જાતિઓ વચ્ચે સંકરણ કરાવીને સંતતિ ઉત્પન્ન કરવામાં આવે છે,જે ઘણીવાર સંકર ઓજસ (hybrid vigor) દર્શાવે છે પરંતુ સામાન્ય રીતે વંધ્ય હોય છે.

(C) અંતઃસંકરણ એટલે એક જ જાતિના વધુ નજીકથી સંબંધિત સજીવો વચ્ચે $4-6$ પેઢીઓ સુધી કરવામાં આવતું સંકરણ.
સતત અંતઃસંકરણને કારણે સામાન્ય રીતે ફળદ્રુપતા અને ઉત્પાદકતામાં ઘટાડો થાય છે.
આને અંતઃસંકરણ દબાણ (inbreeding depression) કહેવામાં આવે છે.
આ એટલા માટે થાય છે કારણ કે અંતઃસંકરણ હાનિકારક પ્રચ્છન્ન જનીનોની સમયુગ્મતા વધારે છે,જે પછી સ્વરૂપ પ્રકારમાં અભિવ્યક્ત થાય છે,જેના પરિણામે જૈવિક ક્ષમતામાં ઘટાડો થાય છે.

(C) આંતરજાતીય સંકરણ એ સંકરણની એક પદ્ધતિ છે જેમાં બે અલગ-અલગ સંબંધિત જાતિઓના નર અને માદા પ્રાણીઓ વચ્ચે પ્રજનન કરાવવામાં આવે છે. આ સંકરણથી ઉત્પન્ન થતી સંતતિ ઘણીવાર બંને પિતૃઓના ઇચ્છનીય લક્ષણો દર્શાવે છે,પરંતુ તે સામાન્ય રીતે વંધ્ય હોય છે (ઉદાહરણ તરીકે,ખચ્ચર,જે નર ગધેડા અને માદા ઘોડા વચ્ચેના સંકરણથી ઉત્પન્ન થાય છે). તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(A) આંતરજાતીય સંકરણ એ એક સંવર્ધન પદ્ધતિ છે જેમાં બે અલગ-અલગ જાતિના સજીવો વચ્ચે સંકરણ કરાવીને સંતતિમાં ઇચ્છિત લક્ષણો મેળવવામાં આવે છે.
જ્યારે માદા ઘોડા ($Equus$ $caballus$) અને નર ગધેડા ($Equus$ $asinus$) વચ્ચે સંકરણ કરાવવામાં આવે છે,ત્યારે ઉત્પન્ન થતી સંતતિને ખચ્ચર (mule) કહેવામાં આવે છે.
આ બંને પિતૃઓ બે અલગ-અલગ જાતિના હોવાથી,આ પ્રક્રિયાને આંતરજાતીય સંકરણ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(C) બહિસંકરણ એ બહિઃસંવર્ધનનો એક પ્રકાર છે જેમાં એક જ જાતનાં પ્રાણીઓ વચ્ચે પ્રજનન કરાવવામાં આવે છે,પરંતુ તેમની વંશાવળીમાં $4-6$ પેઢી સુધી કોઈ સામાન્ય પૂર્વજો હોતા નથી. આ પદ્ધતિ અંતઃસંવર્ધન દબાણ (inbreeding depression) દૂર કરવામાં મદદરૂપ થાય છે.

(D) અંતઃસંવર્ધન એટલે એક જ જાતના વધુ નજીકના સભ્યો વચ્ચે $4-6$ પેઢી સુધી કરવામાં આવતું પ્રજનન. તે સમયુગ્મતા (homozygosity) વધારે છે,જે પ્રાણીઓમાં શુદ્ધ વંશાવલિ વિકસાવવામાં મદદ કરે છે. જોકે,સતત અંતઃસંવર્ધન સામાન્ય રીતે પ્રજનન ક્ષમતા અને ઉત્પાદકતા ઘટાડે છે. બહિઃસંવર્ધન એ અસંબંધિત પ્રાણીઓ વચ્ચેનું પ્રજનન છે,જે એક જ જાતના સભ્યો વચ્ચે (પરંતુ $4-6$ પેઢી સુધી કોઈ સામાન્ય પૂર્વજો ન હોય) અથવા અલગ અલગ જાતો વચ્ચે (સંકરણ) અથવા અલગ અલગ પ્રજાતિઓ વચ્ચે હોઈ શકે છે. બહિઃસંવર્ધન એ પશુપાલન માટે એક મહત્વપૂર્ણ વ્યૂહરચના છે કારણ કે તે અંતઃસંવર્ધન દબાણ (inbreeding depression) દૂર કરવામાં મદદ કરે છે અને વસ્તીમાં જનીનિક વિવિધતા વધારે છે. તેથી,આ તમામ પદ્ધતિઓ પાલતુ પ્રાણીઓની વસ્તીમાં જનીનિક બંધારણ અને વિવિધતામાં ફાળો આપે છે.

(A) અંતઃસંકરણ એટલે એક જ જાતિના વધુ નજીકના સભ્યો વચ્ચે $4-6$ પેઢી સુધી કરવામાં આવતું સંકરણ.
સતત અંતઃસંકરણને કારણે સમયુગ્મકતા (homozygosity) વધે છે.
આ પ્રક્રિયા હાનિકારક પ્રચ્છન્ન જનીનોને બહાર લાવે છે,જે સામાન્ય રીતે પસંદગી દ્વારા દૂર કરવામાં આવે છે.
જો કે,જો પસંદગી કર્યા વિના સતત અંતઃસંકરણ કરવામાં આવે,તો તે અંતઃસંકરણ દબાણ (inbreeding depression) તરફ દોરી જાય છે,જે પ્રજનન ક્ષમતા અને ઉત્પાદકતા ઘટાડે છે,કારણ કે હાનિકારક પ્રચ્છન્ન જનીનો સમયુગ્મક સ્થિતિમાં એકત્રિત થાય છે.

(D) 'અંતઃસંકરણથી ઇચ્છિત જનીનોનું એકત્રીકરણ થાય છે' તે વિધાન અસત્ય છે.
અંતઃસંકરણ સમયુગ્મતામાં વધારો કરે છે,જે શ્રેષ્ઠ જનીનોના એકત્રીકરણ અને નુકસાનકારક જનીનોને દૂર કરવામાં મદદ કરે છે. જોકે,તે હાનિકારક પ્રભાવી જનીનોના એકત્રીકરણ તરફ પણ દોરી જાય છે જે પસંદગી દ્વારા બહાર આવે છે.
સતત અંતઃસંકરણ,ખાસ કરીને નજીકનું અંતઃસંકરણ,સામાન્ય રીતે પ્રજનન ક્ષમતા અને ઉત્પાદકતા ઘટાડે છે,જેને અંતઃસંકરણ દબાણ (inbreeding depression) કહેવામાં આવે છે.
તેથી,તે ઇચ્છિત લક્ષણોની પસંદગીમાં મદદ કરે છે,પરંતુ તે અંતઃસંકરણ દબાણના જોખમ વિના ફક્ત ઇચ્છિત જનીનોના એકત્રીકરણ તરફ દોરી જતું નથી.

(D) $Santa \text{ } Gertrudis$ એ ગાયની એક જાત છે જે $Brahman$ આખલા $(Bos \text{ } indicus)$ અને $Shorthorn$ ગાય $(Bos \text{ } taurus)$ ના સંકરણ દ્વારા વિકસાવવામાં આવી છે।
બે અલગ-અલગ જાતિના પ્રાણીઓ વચ્ચેના સમાગમની આ પ્રક્રિયાને 'સંકર જાત' (Cross-breeding) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે।
સંકર જાત દ્વારા બે અલગ-અલગ જાતિઓના ઇચ્છનીય ગુણોને સંતતિમાં એકત્રિત કરી શકાય છે।

(D) અંતઃપ્રજનન એટલે એક જ જાતિના નજીકના સભ્યો વચ્ચે થતું પ્રજનન. તેના મુખ્ય પરિણામો નીચે મુજબ છે:
$1$. તે ઇચ્છનીય જનીનોના સંચયમાં મદદ કરે છે અને હાનિકારક જનીનોને દૂર કરવામાં મદદરૂપ છે.
$2$. તે સમયુગ્મતા (homozygosity) વધારે છે,જે શુદ્ધ વંશાવલિ (pure line) વિકસાવવા માટે જરૂરી છે.
$3$. સતત અંતઃપ્રજનનને કારણે અંતઃપ્રજનન દબાણ (inbreeding depression) ઉત્પન્ન થાય છે,જેનાથી પ્રજનન ક્ષમતા અને ઉત્પાદકતામાં ઘટાડો થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(C) અંત:સંકરણ એટલે એક જ જાતિના વધુ નજીકથી સંબંધિત સજીવો વચ્ચે $4-6$ પેઢી સુધી કરવામાં આવતું સંકરણ.
$1$. તે સમય જતાં ઇચ્છિત જનીનોના એકત્રીકરણમાં મદદ કરે છે અને સમયુગ્મતા (homozygosity) વધારીને નુકસાનકારક જનીનોને દૂર કરે છે.
$2$. સતત અંત:સંકરણ સામાન્ય રીતે પ્રજનન ક્ષમતા અને ઉત્પાદકતામાં ઘટાડો કરે છે,જેને અંત:સંકરણ દબાણ (inbreeding depression) કહેવાય છે.
$3$. તે વિષમયુગ્મતા વધારતું નથી; તેના બદલે,તે સમયુગ્મતા વધારે છે.
તેથી,વિધાન કે તે વિષમયુગ્મતાનું પ્રમાણ વધારે છે તે ખોટું છે.

(A) અંત:સંકરણ એટલે એક જ જાતિના વધુ નજીકથી સંબંધિત સજીવો વચ્ચે $4-6$ પેઢી સુધી કરવામાં આવતું પ્રજનન.
આ પ્રક્રિયા સમયુગ્મતામાં વધારો કરે છે,જે કોઈપણ પ્રાણીમાં શુદ્ધ વંશાવલિ (pure line) વિકસાવવા માટે આવશ્યક છે.
તે હાનિકારક પ્રચ્છન્ન જનીનોને બહાર લાવે છે,જે ત્યારબાદ પસંદગી દ્વારા દૂર કરવામાં આવે છે.
તેથી,સમયુગ્મતાનું પ્રમાણ વધારવા માટે અંત:સંકરણ એ સાચી પદ્ધતિ છે.

(A) અંત:સંકરણ એટલે એક જ જાતિના વધુ નજીકના સભ્યો વચ્ચે $4-6$ પેઢી સુધી કરવામાં આવતું સંકરણ.
સતત અંત:સંકરણને કારણે સમયુગ્મતા (homozygosity) વધે છે.
આ પ્રક્રિયા હાનિકારક પ્રચ્છન્ન જનીનોને બહાર લાવે છે,જે પસંદગી દ્વારા દૂર કરી શકાય છે અને શ્રેષ્ઠ જનીનોના એકત્રીકરણમાં મદદ કરે છે.
જો કે,જો આ પ્રક્રિયા લાંબા સમય સુધી ચાલુ રાખવામાં આવે,તો તે 'અંત:સંકરણ દબાણ' (inbreeding depression) તરફ દોરી જાય છે,કારણ કે હાનિકારક પ્રચ્છન્ન જનીનો સમયુગ્મી સ્થિતિમાં અભિવ્યક્ત થાય છે.

(B) અંતઃસંકરણ એટલે એક જ જાતિના વધુ નજીકના સભ્યો વચ્ચે $4-6$ પેઢી સુધી કરવામાં આવતું પ્રજનન.
સતત અંતઃસંકરણ,ખાસ કરીને નજીકનું અંતઃસંકરણ,સામાન્ય રીતે ફળદ્રુપતા અને ઉત્પાદન ક્ષમતામાં ઘટાડો કરે છે.
આ ઘટનાને અંતઃસંકરણ દબાણ (Inbreeding depression) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આ સમસ્યાને દૂર કરવા માટે,સંવર્ધન વસ્તીના પસંદ કરેલા પ્રાણીઓને તે જ જાતિના અસંબંધિત શ્રેષ્ઠ પ્રાણીઓ સાથે સંકરણ કરાવવું જોઈએ,જે ફળદ્રુપતા અને ઉત્પાદન ક્ષમતાને પુનઃસ્થાપિત કરવામાં મદદ કરે છે.

(A) બર્હિસંકરણ એ બર્હિસંવર્ધનનો એક પ્રકાર છે જેમાં એક જ જાતિના પ્રાણીઓ વચ્ચે પ્રજનન કરાવવામાં આવે છે, પરંતુ તેમની વંશાવળીમાં $4-6$ પેઢી સુધી કોઈ સામાન્ય પૂર્વજો હોતા નથી.
આ પદ્ધતિ એવા પ્રાણીઓ માટે શ્રેષ્ઠ સંવર્ધન પદ્ધતિ છે જે દૂધ ઉત્પાદન, માંસ માટેના પશુઓમાં વૃદ્ધિ દર વગેરેમાં સરેરાશથી નીચે હોય છે.
તે અંતઃસંવર્ધન દબાણ (inbreeding depression) દૂર કરવામાં મદદ કરે છે.

(B) આંતરજાતીય સંકરણ એ એક એવી સંવર્ધન પદ્ધતિ છે જેમાં બે અલગ-અલગ સંબંધિત જાતિઓના નર અને માદા પ્રાણીઓનું સંકરણ કરાવવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયા બે અલગ-અલગ જાતિઓના ઇચ્છિત લક્ષણોને એક જ સંતતિમાં જોડવાની તક આપે છે. ઉદાહરણ તરીકે,ખચ્ચર એ નર ગધેડા અને માદા ઘોડાના સંકરણથી ઉત્પન્ન થાય છે,જે ઘોડાની શક્તિ અને ગધેડાની સહનશક્તિને જોડે છે.

(A) આંતરજાતિય સંકરણ એ એક એવી સંવર્ધન પદ્ધતિ છે જેમાં બે અલગ-અલગ સંબંધિત જાતિઓના નર અને માદાનું સંકરણ કરાવવામાં આવે છે. આનાથી પ્રાપ્ત થતી સંતતિ બંને પિતૃઓના ઇચ્છિત લક્ષણો ધરાવે છે અને ઘણીવાર તેનો સીધો જ સંકરજાત તરીકે વ્યાપારી હેતુઓ માટે ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. ઉદાહરણ તરીકે,નર ગધેડા અને માદા ઘોડાના સંકરણથી ખચ્ચર ઉત્પન્ન થાય છે.

(D) અંતઃસંકરણ એટલે એક જ જાતિના વધુ નજીકના સભ્યો વચ્ચે $4-6$ પેઢી સુધી કરવામાં આવતું સંકરણ.
આ પ્રક્રિયા સંયુગ્મતા (homozygosity) વધારે છે,જે કોઈપણ પ્રાણીમાં શુદ્ધ વંશાવલિ (pure line) વિકસાવવા માટે જરૂરી છે.
તે હાનિકારક પ્રચ્છન્ન જનીનોને બહાર લાવે છે,જેમને પસંદગી દ્વારા દૂર કરી શકાય છે.
પરિણામે,તે શ્રેષ્ઠ જનીનોના એકત્રીકરણ અને નકામા જનીનોને દૂર કરવામાં મદદ કરે છે,જેનાથી સંતતિમાં બધા જ ઇચ્છિત લક્ષણો એકત્રિત કરી શકાય છે.