Domestication of plants Questions in Gujarati

(A) $Brassica \ juncea$ એ તેલ આપતી વનસ્પતિ છે જે $Brassicaceae$ કુળમાં આવે છે.

(B) ઘઉં ($Triticum$ $aestivum$) નું ઉદ્ભવ સ્થાન મુખ્યત્વે દક્ષિણ-પશ્ચિમ એશિયાનો પ્રદેશ માનવામાં આવે છે,જેને 'ફર્ટાઇલ ક્રેસન્ટ' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ પ્રદેશમાં આધુનિક તુર્કી,ઇરાક,ઇરાન અને લેવન્ટના ભાગોનો સમાવેશ થાય છે. આ વિસ્તારમાં ઘઉંના જંગલી પૂર્વજો,જેમ કે $Triticum$ $dicoccoides$ જોવા મળતા હતા,જેમને પ્રાચીન માનવ સંસ્કૃતિઓ દ્વારા પાલતુ બનાવવામાં આવ્યા હતા.

(B) સૂર્યમુખી $(Helianthus \, annuus)$ ઉત્તર અમેરિકાનું વતની છે। પુરાતત્વીય પુરાવાઓ અને વનસ્પતિશાસ્ત્રીય અભ્યાસો સૂચવે છે કે સૂર્યમુખીનું પાલતુકરણ (domestication) સૌપ્રથમ $\text{મેક્સિકો}$ અને $\text{મધ્ય } \, \text{અમેરિકા}$ ના પ્રદેશમાં થયું હતું અને ત્યારબાદ તે વિશ્વના અન્ય ભાગોમાં ફેલાયું હતું।

(C) એવું માનવામાં આવે છે કે મકાઈ $(Zea \ mays)$ નું પાલતુકરણ 'ટીઓસિંટ' $(Zea \ mays \ ssp. \ parviglumis)$ નામના જંગલી ઘાસમાંથી થયું હતું.
પુરાતત્વીય અને આનુવંશિક પુરાવાઓ સૂચવે છે કે આ પાલતુકરણની પ્રક્રિયા લગભગ $7,000$ થી $10,000$ વર્ષ પહેલાં મેક્સિકોની બાલસાસ નદીની ખીણમાં થઈ હતી.
મેક્સિકોથી,મકાઈની ખેતી મધ્ય અમેરિકામાં અને ત્યારબાદ વિશ્વના અન્ય ભાગોમાં ફેલાઈ હતી.

(A) વાવિલોવના ઉદ્ભવ કેન્દ્રના સિદ્ધાંત મુજબ,દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયાને ઘણા મહત્વપૂર્ણ પાકોનું પ્રાથમિક ઉદ્ભવ સ્થાન માનવામાં આવે છે.
વિશેષરૂપે,આ પ્રદેશને $Rice$ (ડાંગર - $Oryza$ $sativa$),$Sugarcane$ (શેરડી - $Saccharum$ $officinarum$),$Mango$ (કેરી - $Mangifera$ $indica$),અને $Banana$ (કેળા - $Musa$ $spp.$) ના ઉદ્ભવ સ્થાન તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેથી,વિકલ્પ $A$ સૌથી સચોટ અને સાચો જવાબ છે.

(A) બદામ $(Prunus \text{ } dulcis)$ અને સફરજન $(Malus \text{ } domestica)$ સહિતના ઘણા સમશીતોષ્ણ ફળોનું ઉદ્ભવ સ્થાન એશિયા માઇનોર અને અફઘાનિસ્તાનનો વિસ્તાર માનવામાં આવે છે. આ પ્રદેશ, જેને ઘણીવાર 'નિયર ઇસ્ટ' અથવા 'મધ્ય એશિયન' કેન્દ્ર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, તે આ પ્રજાતિઓની ઉચ્ચ આનુવંશિક વિવિધતા માટે જાણીતો છે.

(C) દક્ષિણ અમેરિકાના પેરુ અને બ્રાઝિલ પ્રદેશોમાં ઉદ્ભવેલો પાક મગફળી $(Arachis \text{ } hypogaea)$ છે. જોકે તે દક્ષિણ અમેરિકાનું મૂળ વતની છે, પરંતુ હવે તે ભારતમાં મોટા પાયે ઉગાડવામાં આવે છે, જે મગફળીના વિશ્વના સૌથી મોટા ઉત્પાદકોમાંનું એક છે.

(C) વાવિલોવના ઉદભવ કેન્દ્રના સિદ્ધાંત મુજબ, $Ethiopia$ ને ઘણા મહત્વપૂર્ણ પાકોના પ્રાથમિક ઉદભવ સ્થાન તરીકે ગણવામાં આવે છે.
જવ $(Hordeum \text{ } vulgare)$, કોફી $(Coffea \text{ } arabica)$ અને જુવાર $(Sorghum \text{ } bicolor)$ એ તમામ $Ethiopia$ ના ઉચ્ચપ્રદેશોના મૂળ વતની છે.
તેથી, સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(D) નિકોલાઈ ઇવાનોવિચ વાવિલોવ $(1926)$ એ વિવિધ પાક છોડ માટે ઉદભવના અલગ-અલગ કેન્દ્રો બે માપદંડોના આધારે સૂચવ્યા હતા:
$(i)$ જંગલી સંબંધીઓની હાજરી.
$(ii)$ પાકમાં મહત્તમ વિવિધતાની હાજરી.
તેમના દ્વારા ઓળખવામાં આવેલા આવા કેન્દ્રોની કુલ સંખ્યા $11$ છે.

(C) ખેતીની શરૂઆત અંદાજે $7000-13000$ વર્ષ પહેલા થઈ હોવાનું માનવામાં આવે છે.
આ વિકાસ મેસોલિથિક યુગ દરમિયાન સિંધુ,ટાઇગ્રિસ,નાઇલ અને યુફ્રેટિસ નદીઓના ફળદ્રુપ અને પાણીની સુવિધા ધરાવતા વિસ્તારોમાં થયો હતો.

(C) નિકોલાઈ વાવિલોવે પ્રસ્તાવ મૂક્યો હતો કે મોટાભાગના ખેતીલાયક પાક છોડના ઉદ્ભવના કેન્દ્રો ઉષ્ણકટિબંધીય અને સમશીતોષ્ણ બંને ઝોનના પર્વતીય વિસ્તારોમાં આવેલા છે. આ પ્રદેશો વિવિધ પ્રકારના સૂક્ષ્મ આબોહવા,અલગતા અને પર્યાવરણીય વિવિધતા પ્રદાન કરે છે,જે ઉચ્ચ આનુવંશિક વિવિધતા અને છોડની નવી જાતોના ઉત્ક્રાંતિને સરળ બનાવે છે.

(D) અનુકૂલન (Acclimatization) એ સજીવ દ્વારા નવા પર્યાવરણમાં થતા શારીરિક અથવા બાહ્ય રચનાત્મક ફેરફારોની પ્રક્રિયા છે,જે તેને બદલાયેલી પરિસ્થિતિઓમાં જીવંત રહેવા અને અસરકારક રીતે કાર્ય કરવા માટે સક્ષમ બનાવે છે.

(B) ટામેટા $(Solanum \ lycopersicum)$ અને બટાટા $(Solanum \ tuberosum)$ બંને $Solanaceae$ કુળના સભ્યો છે.
આ પાકનું મૂળ દક્ષિણ અમેરિકાનો એન્ડીઝ પ્રદેશ છે,ખાસ કરીને પેરુ અને બોલિવિયા જેવા દેશો,જ્યાંથી તેઓ સમગ્ર વિશ્વમાં ફેલાયા હતા.

(B) ચોખા $(Oryza \text{ } sativa)$ એ વિશ્વની અડધાથી વધુ વસ્તી માટે, ખાસ કરીને એશિયામાં, મુખ્ય ખોરાકનો પાક છે। આ પ્રદેશમાં અનુકૂળ આબોહવા અને ખેતીની પદ્ધતિઓને કારણે તે એશિયાની મોટાભાગની વસ્તી માટે કેલરીનો પ્રાથમિક સ્ત્રોત છે।

(D) નવા પાક એવા છોડ છે જેમને એવા પ્રદેશોમાં વ્યાપારી ઉપયોગ માટે દાખલ કરવામાં આવ્યા છે અથવા ઉગાડવામાં આવ્યા છે જ્યાં તેઓ અગાઉ ઉગાડવામાં આવતા ન હતા. $\text{જોજોબા}$ ($Simmondsia$ $chinensis$) તેના તેલ માટે ઉગાડવામાં આવે છે. $\text{લ્યુકેઈના}$ એ કઠોળ વર્ગનું વૃક્ષ છે જેનો ઉપયોગ પશુઓના ઘાસચારા અને બળતણ તરીકે થાય છે. $\text{ગ્યુઆયુલે}$ ($Parthenium$ $argentatum$) એ કુદરતી રબરનો સ્ત્રોત છે. તેથી, આ તમામ નવા પાકના ઉદાહરણો છે.

(C) મગફળી $(Arachis \, hypogaea)$ એ કઠોળ વર્ગનો પાક છે જેનું મૂળ સ્થાન દક્ષિણ અમેરિકા છે. ખાસ કરીને, મગફળીનું ઉત્પત્તિ સ્થાન બ્રાઝિલ અને દક્ષિણ અમેરિકાના આસપાસના વિસ્તારોને માનવામાં આવે છે. ત્યારબાદ સંશોધકો દ્વારા તેને આફ્રિકા અને ભારત સહિત વિશ્વના અન્ય ભાગોમાં લાવવામાં આવી હતી.

(A) 'નવો પાક' શબ્દ એવા પાકો માટે વપરાય છે જે પ્રાચીન મુખ્ય પાકોની તુલનામાં પ્રમાણમાં તાજેતરના સમયમાં ખેતી માટે દાખલ કરવામાં આવ્યા હોય અથવા પાળવામાં આવ્યા હોય. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$Soybean$ $(Glycine \ max)$ ને કૃષિ ઇતિહાસમાં એવા પાક તરીકે ઓળખવામાં આવે છે જેણે મસૂર કે શુગર બીટ જેવા પ્રાચીન પાકોની તુલનામાં તાજેતરની સદીઓમાં વૈશ્વિક મહત્વ અને વ્યાપક ખેતી પ્રાપ્ત કરી છે. તેથી,તેને વિવિધ કૃષિ સંદર્ભોમાં 'નવા પાક' તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(B) બાજરીનું વૈજ્ઞાનિક નામ $Pennisetum$ $typhoides$ (જેને $Pennisetum$ $glaucum$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) છે.
$Triticum$ $aestivum$ એ ઘઉંનું વૈજ્ઞાનિક નામ છે.
$Zea$ $mays$ એ મકાઈનું વૈજ્ઞાનિક નામ છે.
$Sorghum$ $vulgare$ એ જુવારનું વૈજ્ઞાનિક નામ છે.

(C) મગફળી $(Arachis \, hypogaea)$ એ કઠોળ વર્ગનો પાક છે જેનું મૂળ ઉત્પત્તિ સ્થાન દક્ષિણ અમેરિકા છે. ખાસ કરીને, મગફળીનું ઉત્પત્તિ કેન્દ્ર બ્રાઝિલ માનવામાં આવે છે. ત્યારબાદ તેને વિશ્વના અન્ય ભાગોમાં, જેમાં આફ્રિકા અને ભારતનો સમાવેશ થાય છે, ત્યાં લાવવામાં આવી હતી, જ્યાં આજે તેની મોટા પાયે ખેતી થાય છે.

(A) 'નવો પાક' શબ્દ એવા પાકો માટે વપરાય છે જેમને એવા પ્રદેશોમાં મોટા પાયે ખેતી માટે દાખલ કરવામાં આવ્યા છે જ્યાં તેઓ પરંપરાગત રીતે ઉગાડવામાં આવતા ન હતા. આપેલા વિકલ્પોમાંથી, $Soybean$ $(Glycine \ max)$ ને વિશ્વના ઘણા ભાગોમાં, જેમાં ભારતનો પણ સમાવેશ થાય છે, એક પ્રમાણમાં નવો પાક માનવામાં આવે છે. આધુનિક ખેતીમાં તે મુખ્ય તેલીબિયાં અને પ્રોટીનના સ્ત્રોત તરીકે મહત્વનું સ્થાન ધરાવે છે.

(B) $Simmondsia$ $chinensis$,જેને સામાન્ય રીતે જોજોબા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તેના બીજમાંથી પ્રવાહી મીણ પ્રાપ્ત થાય છે. આ પ્રવાહી મીણ રાસાયણિક રીતે સર્પમ વ્હેલમાંથી મળતા તેલ સાથે ખૂબ જ સમાનતા ધરાવે છે. તેની ઉચ્ચ ગુણવત્તા અને લુબ્રિકેટિંગ ગુણધર્મોને કારણે,તેનો ઉપયોગ કોસ્મેટિક્સ અને લુબ્રિકન્ટ્સ સહિતના વિવિધ ઉદ્યોગોમાં પ્રાણી-આધારિત સર્પમ વ્હેલ તેલના ટકાઉ વિકલ્પ તરીકે કરવામાં આવે છે.

(B) એરંડાનું તેલ એ વનસ્પતિજન્ય તેલ છે જે એરંડાના છોડ,$Ricinus$ $communis$ ના બીજને પીસીને મેળવવામાં આવે છે.
તે એક ખાદ્ય ન હોય તેવું તેલ છે જેનો ઉપયોગ વિવિધ ઔદ્યોગિક અને તબીબી હેતુઓ માટે થાય છે.
$Brassica$ $campestris$ એ રાઈનો છોડ છે,$Helianthus$ $annuus$ એ સૂર્યમુખી છે,અને $Arachis$ $hypogaea$ એ મગફળીનો છોડ છે.

(B) ખેતીલાયક ચોખા $(Oryza sativa)$ નું મૂળ એશિયાના ઉષ્ણકટિબંધીય અને ઉપ-ઉષ્ણકટિબંધીય પ્રદેશોમાં, ખાસ કરીને ભારત અને દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયાના વિસ્તારોમાં હોવાનું વ્યાપકપણે સ્વીકારવામાં આવ્યું છે. જ્યારે પેનિસેટમ (બાજરી) અને સોરઘમ (જુવાર) આફ્રિકામાં ઉદ્ભવ્યા હોવાનું જાણીતું છે, ત્યારે ચોખાનું મૂળ ઐતિહાસિક અને વનસ્પતિશાસ્ત્રની દ્રષ્ટિએ ભારતીય ઉપખંડમાં જોવા મળે છે.

(B) જે પ્રક્રિયા દ્વારા વનસ્પતિની જાત,લાઇન અથવા વસ્તી નવા પર્યાવરણમાં અનુકૂલિત થાય છે તેને $Acclimatization$ (અનુકૂલન) કહેવામાં આવે છે. આ શારીરિક ગોઠવણ સજીવને તેના મૂળ નિવાસસ્થાન કરતા અલગ પરિસ્થિતિઓમાં જીવંત રહેવા અને વિકાસ કરવામાં મદદ કરે છે.

(C) ઉદભવ અથવા પાલતુ બનાવવાનું ગૌણ કેન્દ્ર એવો પ્રદેશ છે જ્યાં પાકની જાતિ તેના પ્રાથમિક ઉદભવ સ્થાનથી લાવ્યા પછી નોંધપાત્ર આનુવંશિક વિવિધતા વિકસાવે છે.
ભારતને બટાટા $(Solanum \text{ } tuberosum)$ ના પાલતુ બનાવવાનું ગૌણ કેન્દ્ર માનવામાં આવે છે.
બટાટાનું પ્રાથમિક ઉદભવ સ્થાન દક્ષિણ અમેરિકાનો એન્ડીઝ પર્વતમાળાનો વિસ્તાર છે, પરંતુ જ્યારે તેને ભારતમાં લાવવામાં આવ્યા, ત્યારે અહીં તેનું વ્યાપક વાવેતર થયું અને તેમાં વિવિધતા જોવા મળી.