Microbes in Industrial Products Questions in Gujarati

(A) $Saccharomyces$ $cerevisiae$ (સેકેરેમાયસીસ સેરેવેસી),જે સામાન્ય રીતે બ્રુઅર્સ યીસ્ટ તરીકે ઓળખાય છે,તે ફૂગ છે જેનો ઉપયોગ ઈથેનોલના ઔદ્યોગિક ઉત્પાદનમાં થાય છે.
તે અનાજ અને ફળોના રસમાં રહેલી શર્કરાનું આથવણ (fermentation) કરીને ઈથેનોલ અને $CO_2$ ઉત્પન્ન કરે છે.
આ પ્રક્રિયા બ્રુઈંગ અને ડિસ્ટિલિંગ ઉદ્યોગોમાં પાયારૂપ છે.

(A) યીસ્ટ, ખાસ કરીને $Saccharomyces$ $cerevisiae$ (જેને બ્રુઅર્સ યીસ્ટ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે), તેનો ઉપયોગ આથવણની પ્રક્રિયામાં થાય છે.
તેનો ઉપયોગ બેકિંગ ઉદ્યોગમાં બ્રેડ બનાવવા માટે વ્યાપકપણે થાય છે, જ્યાં તે $CO_2$ મુક્ત કરે છે જે કણકને ફૂલાવે છે.
તેનો ઉપયોગ બ્રુઈંગ ઉદ્યોગમાં બીયર અને વાઈન જેવા પીણાંમાં ઇથેનોલ (આલ્કોહોલ) બનાવવા માટે પણ થાય છે.

(C) બેક્ટેરિયા $Acetobacter$ $aceti$ નો ઉપયોગ એસિટિક એસિડ (વિનેગર) ના ઉત્પાદન માટે થાય છે. મોલાસીસ પર ઉછેરવામાં આવતા અને ખોરાકના સ્વાદ માટે વપરાતા ઘટકોમાં $Acetobacter$ એક મહત્વપૂર્ણ બેક્ટેરિયા છે જે વિનેગર બનાવે છે. નોંધ: $Saccharomyces$ (યીસ્ટ) પણ મોલાસીસ પર ઉછેરવામાં આવે છે,પરંતુ તે ફૂગ છે,બેક્ટેરિયા નથી. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$Acetobacter$ એ સાચો બેક્ટેરિયલ વિકલ્પ છે.

(B) ફેડ-બેચ કલ્ચરમાં,સબસ્ટ્રેટ (જેમ કે શર્કરા) ને સમયાંતરે બાયોરિએક્ટરમાં ઉમેરવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયા સૂક્ષ્મજીવોની વૃદ્ધિને ચોક્કસ દરે જાળવી રાખવા અને એન્ટિબાયોટિક્સ જેવા દ્વિતીયક ચયાપચયકો (secondary metabolites) ના ઉત્પાદનનો સમયગાળો લંબાવવા માટે કરવામાં આવે છે. પોષક તત્વોના પુરવઠાને નિયંત્રિત કરીને,કલ્ચરને લાંબા સમય સુધી ઉચ્ચ ઉત્પાદકતાની સ્થિતિમાં રાખી શકાય છે.

(B) સૂક્ષ્મજીવો દ્વારા આથવણની પ્રક્રિયાથી વ્યાવસાયિક સ્તરે ઉત્પાદિત પ્રથમ કાર્બનિક એસિડ $\text{લેક્ટિક}$ $\text{એસિડ}$ છે. તે $\text{લેક્ટોબેસિલસ}$ $\text{ડેલબ્રુકી}$ ($Lactobacillus$ $delbrueckii$) અથવા $\text{લેક્ટોબેસિલસ}$ $\text{બલ્ગેરિકસ}$ ($Lactobacillus$ $bulgaricus$) જેવા બેક્ટેરિયા દ્વારા શર્કરાના આથવણથી મેળવવામાં આવે છે. તેથી, સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(C) રેનેટ એ વાગોળતા પ્રાણીઓના જઠરમાં ઉત્પન્ન થતા ઉત્સેચકોનું એક સંકુલ છે. રેનેટમાં મુખ્ય ઉત્સેચક કાયમોસિન (અથવા રેનિન) છે,જે એક પ્રોટીએઝ છે. તેનો ઉપયોગ મુખ્યત્વે ચીઝ બનાવવાની પ્રક્રિયામાં દૂધને જમાવવા માટે થાય છે,જે દૂધને ઘન દહીં (curds) અને પ્રવાહી છાશ (whey) માં અલગ કરે છે.

(C) સાઈટ્રીક એસિડનું ઔદ્યોગિક ઉત્પાદન મુખ્યત્વે ફૂગ $Aspergillus$ $niger$ નો ઉપયોગ કરીને કરવામાં આવે છે.
$Aspergillus$ $niger$ એ એક તંતુમય ફૂગ છે જે જારક આથવણ દ્વારા શર્કરા (જેમ કે ગ્લુકોઝ અથવા સુક્રોઝ) ને સાઈટ્રીક એસિડમાં રૂપાંતરિત કરવામાં અત્યંત કાર્યક્ષમ છે.
$Lactobacillus$ $bulgaricus$ નો ઉપયોગ લેક્ટિક એસિડના ઉત્પાદન માટે થાય છે.
$Penicillium$ $citrinum$ એ સાઈટ્રીનિન નામના માયકોટોક્સિનના ઉત્પાદન માટે જાણીતી છે.
$Rhizopus$ $nigricans$ નો ઉપયોગ ઘણીવાર ફ્યુમેરિક એસિડના ઉત્પાદનમાં થાય છે.

(D) માયોકાર્ડિયલ ઇન્ફાર્ક્શન,જેને સામાન્ય રીતે હૃદયરોગનો હુમલો કહેવામાં આવે છે,તે કોરોનરી ધમનીઓમાં લોહીની ગાંઠ (blood clot) બનવાને કારણે થાય છે.
સ્ટેપ્ટોકાઈનેઝ એ $Streptococcus$ બેક્ટેરિયા દ્વારા ઉત્પન્ન થતો ઉત્સેચક છે અને તેને જનીનિક ઇજનેરી વિદ્યા દ્વારા 'ક્લોટ બસ્ટર' (લોહીની ગાંઠ ઓગાળનાર) તરીકે ઉપયોગમાં લેવા માટે તૈયાર કરવામાં આવે છે.
તે માયોકાર્ડિયલ ઇન્ફાર્ક્શનથી પીડાતા દર્દીઓને રક્તવાહિનીઓમાં રહેલી લોહીની ગાંઠોને ઓગાળવા માટે આપવામાં આવે છે,જેથી હૃદયના સ્નાયુઓમાં રુધિરનું પરિભ્રમણ ફરીથી શરૂ થઈ શકે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(B) યીસ્ટ $Monascus$ $purpureus$ નો ઉપયોગ વ્યાવસાયિક રીતે સ્ટેટીન્સના ઉત્પાદન માટે થાય છે.
સ્ટેટીન્સ એ શરીરમાં કોલેસ્ટેરોલના સંશ્લેષણ માટે જવાબદાર ઉત્સેચકના સ્પર્ધાત્મક અવરોધકો છે.
તેઓ રુધિરમાં કોલેસ્ટેરોલનું સ્તર ઘટાડીને કાર્ય કરે છે,જેનાથી હૃદય સંબંધિત રોગોના વ્યવસ્થાપનમાં મદદ મળે છે.

(C) સાયક્લોસ્પોરિન $A$ નામની દવા અંગ-પ્રત્યારોપણ કરાવતા દર્દીઓમાં પ્રતિકારકતા ઘટાડનાર (immunosuppressive) ઘટક તરીકે વપરાય છે.
તે $Trichoderma$ $polysporum$ નામની ફૂગમાંથી મેળવવામાં આવે છે.
તેથી, ખાલી જગ્યાઓ માટે સાચો વિકલ્પ $(a)$ અંગ-પ્રત્યારોપણ અને $(b)$ $Trichoderma$ છે.

(C) આલ્કોહોલ (ઈથેનોલ) માંથી વિનેગર (એસિટિક એસિડ) નું નિર્માણ એ જારક આથવણની પ્રક્રિયા છે.
આ પ્રક્રિયા $Acetobacter$ $aceti$ નામના બેક્ટેરિયા દ્વારા કરવામાં આવે છે.
આ બેક્ટેરિયા ઓક્સિજનની હાજરીમાં ઈથેનોલનું ઓક્સિડેશન કરીને તેને એસિટિક એસિડમાં ફેરવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(B) બીયર એ આલ્કોહોલિક પીણું છે જે સ્ટાર્ચ-આધારિત પદાર્થો,મુખ્યત્વે માલ્ટેડ જવના આથવણ (fermentation) દ્વારા બનાવવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયામાં ઉત્સેચકો દ્વારા સ્ટાર્ચનું શર્કરામાં રૂપાંતર થાય છે,ત્યારબાદ યીસ્ટ ($Saccharomyces$ $cerevisiae$) દ્વારા આથવણની પ્રક્રિયા થાય છે. જોકે ઘઉં કે મકાઈ જેવા અન્ય અનાજનો ઉપયોગ થઈ શકે છે,પરંતુ જવ એ સૌથી સામાન્ય સ્ત્રોત છે.

(B) $1928$ માં,એલેક્ઝાન્ડર ફ્લેમિંગે પ્રથમ એન્ટિબાયોટિક,પેનિસિલીનની શોધ કરી હતી,જ્યારે તેઓ $Staphylococcus$ બેક્ટેરિયા પર કામ કરી રહ્યા હતા.
તેમણે અવલોકન કર્યું કે ફૂગ $Penicillium$ $notatum$ બેક્ટેરિયાની વૃદ્ધિને અટકાવે છે.
આ શોધ તબીબી ક્ષેત્રે એક મહત્વપૂર્ણ સીમાચિહ્નરૂપ સાબિત થઈ.

(B) માલ્ટ મુખ્યત્વે અંકુરિત થયેલા ધાન્યના દાણામાંથી બનાવવામાં આવે છે, જે સામાન્ય રીતે જવ $(Hordeum \text{ } vulgare)$ હોય છે.
માલ્ટિંગ પ્રક્રિયા દરમિયાન, દાણાને પાણીમાં પલાળીને અંકુરિત થવા દેવામાં આવે છે, જેનાથી ઉત્સેચકો સક્રિય થાય છે જે સ્ટાર્ચનું માલ્ટોઝ જેવી સરળ શર્કરામાં વિઘટન કરે છે.
આ માલ્ટ કરેલા જવનો ઉપયોગ બ્રુઇંગ અને ડિસ્ટિલિંગ ઉદ્યોગોમાં, તેમજ માલ્ટેડ મિલ્ક જેવા ખાદ્ય ઉત્પાદનોના ઉત્પાદનમાં વ્યાપકપણે થાય છે.

(C) રોકવી ફોર્ટ ચીઝને પકવવા માટે તેના પર $Penicillium$ $roqueforti$ નામની વિશિષ્ટ ફૂગનું સંવર્ધન કરવામાં આવે છે. આ ફૂગ ચીઝને તેનો લાક્ષણિક સ્વાદ અને પોત (texture) આપે છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(B) $Saccharomyces$ $cerevisiae$,જેને બ્રુઅર્સ યીસ્ટ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તેનો ઉપયોગ ઇથેનોલ અને કાર્બન ડાયોક્સાઇડના ઉત્પાદન માટે આથવણની પ્રક્રિયામાં થાય છે.
તેનો ઉપયોગ બેકિંગ ઉદ્યોગમાં બ્રેડ બનાવવા માટે અને બ્રુઇંગ ઉદ્યોગમાં બીયર અને બ્રાન્ડી જેવા આલ્કોહોલિક પીણાં બનાવવા માટે વ્યાપકપણે થાય છે.
જોકે,ચીઝના ઉત્પાદનમાં મુખ્યત્વે $Lactobacillus$ અથવા $Propionibacterium$ $sharmanii$ જેવા બેક્ટેરિયા અને ચીઝને પકવવા (ripening) માટે $Penicillium$ પ્રજાતિનો ઉપયોગ થાય છે,$Saccharomyces$ $cerevisiae$ નો નહીં.
તેથી,આ યીસ્ટની મદદથી ચીઝ મેળવી શકાતું નથી.

(A) આથવણ એ એક ચયાપચયની પ્રક્રિયા છે જે ઉત્સેચકોની ક્રિયા દ્વારા કાર્બનિક પદાર્થોમાં રાસાયણિક ફેરફારો ઉત્પન્ન કરે છે. સૂક્ષ્મ સજીવો,જેમ કે બેક્ટેરિયા અને યીસ્ટ,આથવણની પ્રક્રિયા કરવા માટે મુખ્યત્વે કાર્બોદિત (શર્કરા) નો ઉપયોગ તેમના મુખ્ય ઉર્જા સ્ત્રોત તરીકે કરે છે. ઉદાહરણ તરીકે,$Lactobacillus$ દૂધમાં રહેલા લેક્ટોઝ (કાર્બોદિત) ને લેક્ટિક એસિડમાં રૂપાંતરિત કરે છે,અને યીસ્ટ શર્કરા પર આલ્કોહોલિક આથવણની પ્રક્રિયા કરે છે. જોકે કેટલાક સૂક્ષ્મજીવો પ્રોટીન અથવા લિપિડનું વિઘટન કરી શકે છે,પરંતુ જૈવિક અને ઔદ્યોગિક સંદર્ભમાં આથવણ માટેનો પ્રાથમિક અને સૌથી સામાન્ય પદાર્થ કાર્બોદિત છે.

(B) સ્વીસ ચીઝનું ઉત્પાદન $Propionibacterium \text{ } shermanii$ નામના બેક્ટેરિયા દ્વારા કરવામાં આવે છે।
આ બેક્ટેરિયા આથવણની પ્રક્રિયા દરમિયાન મોટા પ્રમાણમાં $CO_2$ ઉત્પન્ન કરે છે, જેના કારણે સ્વીસ ચીઝમાં લાક્ષણિક મોટા છિદ્રો જોવા મળે છે।

(C) ઇન્સીલેજ એ લીલા ઘાસચારાના પાકોમાંથી બનાવવામાં આવતો એક પ્રકારનો પશુઆહાર છે,જેને એસિડિફિકેશન દ્વારા સાચવવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયા વનસ્પતિ પેશીઓમાં રહેલા કાર્બોદિતોનું લેક્ટિક એસિડ બેક્ટેરિયા દ્વારા આથવણ કરીને પ્રાપ્ત કરવામાં આવે છે. ખેતીવાડીમાં પશુઓ માટે ખોરાકનો સંગ્રહ કરવા માટે આ પદ્ધતિનો સામાન્ય રીતે ઉપયોગ થાય છે.

(B) વિધાન $A$ સાચું છે: રોક્વી ફોર્ટ ચીઝને ચોક્કસ ફૂગ,$Penicillium$ $roqueforti$ ઉગાડીને પકવવામાં આવે છે,જે તેને વિશિષ્ટ સ્વાદ આપે છે.
કારણ $R$ સાચું છે: સ્વીસ ચીઝનું ઉત્પાદન $Propionibacterium$ $sharmanii$ નામના બૅક્ટેરિયા દ્વારા થાય છે,જે મોટા પ્રમાણમાં $CO_2$ ઉત્પન્ન કરે છે,જેના પરિણામે તેમાં લાક્ષણિક મોટા છિદ્રો જોવા મળે છે.
નિષ્કર્ષ: બંને વિધાનો વૈજ્ઞાનિક રીતે સાચા છે,પરંતુ કારણ એ સમજાવતું નથી કે રોક્વી ફોર્ટ ચીઝ માટે ફૂગનો ઉપયોગ કેમ થાય છે. તેથી,$R$ એ $A$ ની સાચી સમજૂતી નથી.

(B) $Propionibacterium$ $sharmanii$ એ એક બેક્ટેરિયા છે જેનો ઉપયોગ સ્વિસ ચીઝના ઉત્પાદનમાં થાય છે.
તે આથવણની પ્રક્રિયા કરે છે,જેનાથી મોટા પ્રમાણમાં $CO_2$ વાયુ મુક્ત થાય છે.
આ $CO_2$ વાયુ સ્વિસ ચીઝમાં જોવા મળતા લાક્ષણિક મોટા છિદ્રો બનાવે છે.

(A) સ્વીસ ચીજનું ઉત્પાદન $Propionibacterium$ $shermanii$ નામના બૅક્ટેરિયાનો ઉપયોગ કરીને દૂધના આથવણ દ્વારા કરવામાં આવે છે। આ બૅક્ટેરિયા આથવણની પ્રક્રિયા દરમિયાન મોટા પ્રમાણમાં $CO_2$ ઉત્પન્ન કરે છે, જેના કારણે સ્વીસ ચીજમાં લાક્ષણિક મોટા છિદ્રો જોવા મળે છે।

(D) સ્ટેરિન્સનું ઉત્પાદન ઈસ્ટ $Monascus$ $purpureus$ દ્વારા થાય છે.
સ્ટેરિન્સ કોલેસ્ટૅરોલના સંશ્લેષણ માટે જવાબદાર ઉત્સેચકને સ્પર્ધાત્મક રીતે અવરોધીને રુધિરમાં કોલેસ્ટૅરોલનું પ્રમાણ ઘટાડતા ઘટક તરીકે કાર્ય કરે છે.
તેઓ રુધિરને ગંઠાતું અટકાવતા નથી; રુધિરને ગંઠાતું અટકાવવાનું કાર્ય સ્ટ્રેપ્ટોકાઈનેઝ જેવા 'ક્લોટ બસ્ટર્સ' (clot busters) કરે છે.
તેથી,વિધાન $A$ ખોટું છે કારણ કે સ્ટેરિન્સ રુધિરને ગંઠાતું અટકાવતા નથી,અને કારણ $R$ સાચું છે કારણ કે સ્ટેરિન્સ કોલેસ્ટૅરોલનું સ્તર ઘટાડે છે.

(D) એલેક્ઝાંડર ફ્લેમિંગે $Penicillium$ $notatum$ ફૂગમાંથી પેનિસિલિનની શોધ કરી હતી. જોકે,એક અસરકારક એન્ટિબાયોટિક તરીકે તેની સંપૂર્ણ ક્ષમતા ઘણા સમય પછી અર્નેસ્ટ ચૈન અને હાવર્ડ ફ્લોરેય દ્વારા પ્રસ્થાપિત કરવામાં આવી હતી. આ શોધ અને તેના વિકાસ માટે તેમને $1945$ માં ફ્લેમિંગ સાથે નોબેલ પુરસ્કાર આપવામાં આવ્યો હતો.

(D) ઔદ્યોગિક ક્ષેત્રે વિવિધ મૂલ્યવાન ઉત્પાદનો મેળવવા માટે સૂક્ષ્મજીવોનો વ્યાપક ઉપયોગ થાય છે.
$1$. ઉત્સેચકો: $Aspergillus$ $niger$ જેવા સૂક્ષ્મજીવોનો ઉપયોગ સાઇટ્રિક એસિડના ઉત્પાદન માટે થાય છે,અને વિવિધ લિપેઝ,પ્રોટીએઝ અને પેક્ટિનેઝ ઔદ્યોગિક રીતે બનાવવામાં આવે છે.
$2$. સ્ટિરોઇડ્સ: અમુક સૂક્ષ્મજીવોનો ઉપયોગ સ્ટિરોઇડ્સના જૈવ-રૂપાંતરણમાં થાય છે,જે ફાર્માસ્યુટિકલ ઉપયોગો માટે આવશ્યક છે.
$3$. બાયોફ્યુઅલ: આથવણની પ્રક્રિયા દ્વારા ઇથેનોલ અને બાયોગેસ જેવા જૈવિક ઈંધણ બનાવવા માટે સૂક્ષ્મજીવોનો ઉપયોગ થાય છે.
આમ,આ તમામ ઉત્પાદનો ઔદ્યોગિક સ્તરે સૂક્ષ્મજીવો દ્વારા સંશ્લેષિત થાય છે,તેથી સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(C) સાયક્લોસ્પોરીન $-A$ એ $Trichoderma$ $polysporum$ નામની ફૂગ દ્વારા ઉત્પન્ન થતો જૈવ સક્રિય અણુ છે।
તેનો ઉપયોગ અંગ પ્રત્યારોપણ કરાવતા દર્દીઓમાં પ્રતિકારકતા નિગ્રાહક (immunosuppressive agent) તરીકે વ્યાપકપણે થાય છે।
તે રોગપ્રતિકારક તંત્રને દબાવીને કાર્ય કરે છે, જેનાથી શરીર પ્રત્યારોપિત અંગનો અસ્વીકાર કરતું અટકે છે।

(C) સ્ટેટિન્સ એ $Monascus \text{ } purpureus$ નામની ફૂગ (યીસ્ટ) દ્વારા ઉત્પન્ન થતા જૈવ સક્રિય અણુઓ છે.
તેઓ રુધિરમાં કોલેસ્ટેરોલનું પ્રમાણ ઘટાડતા ઘટકો તરીકે કાર્ય કરે છે.
તેઓ યકૃતમાં કોલેસ્ટેરોલના સંશ્લેષણ માટે જવાબદાર ઉત્સેચકને સ્પર્ધાત્મક રીતે અવરોધીને કામ કરે છે.

(A) પેનિસિલિન એ એલેક્ઝાન્ડર ફ્લેમિંગ દ્વારા શોધાયેલ પ્રથમ એન્ટિબાયોટિક છે. તે $Penicillium \text{ } notatum$ નામની ફૂગમાંથી મેળવવામાં આવે છે. જોકે આજે મોટા પાયે ઔદ્યોગિક ઉત્પાદન માટે $Penicillium \text{ } chrysogenum$ જેવી અન્ય પ્રજાતિઓનો ઉપયોગ થાય છે, પરંતુ પેનિસિલિનની શોધ માટે $Penicillium \text{ } notatum$ એ ઐતિહાસિક રીતે સ્વીકૃત સ્ત્રોત છે.

(D) સાઇટ્રિક ઍસિડના ઉત્પાદન માટે ઔદ્યોગિક રીતે $Aspergillus$ $niger$ નામની ફૂગનો ઉપયોગ થાય છે.
ઍસિટિક ઍસિડનું ઉત્પાદન $Acetobacter$ $aceti$ નામના બેક્ટેરિયા દ્વારા થાય છે.
બ્યુટેરિક ઍસિડનું ઉત્પાદન $Clostridium$ $butylicum$ નામના બેક્ટેરિયા દ્વારા થાય છે.
લેક્ટિક ઍસિડનું ઉત્પાદન $Lactobacillus$ નામના બેક્ટેરિયા દ્વારા થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(B) ફૂગ $Monascus$ $purpureus$ નો ઉપયોગ સ્ટેટિન્સના વ્યાવસાયિક ઉત્પાદન માટે થાય છે.
સ્ટેટિન્સ એ રુધિરમાં કોલેસ્ટ્રોલનું પ્રમાણ ઘટાડતા ઘટકો છે.
તેઓ શરીરમાં કોલેસ્ટ્રોલના સંશ્લેષણ માટે જવાબદાર ઉત્સેચકને સ્પર્ધાત્મક રીતે અવરોધીને કાર્ય કરે છે.

(C) સ્ટ્રેપ્ટોકાયનેસ એ $Streptococcus$ નામના બેક્ટેરિયાની કેટલીક જાતિઓ દ્વારા ઉત્પન્ન થતો ઉત્સેચક છે.
તેનો ઉપયોગ હૃદયરોગના હુમલા (myocardial infarction) થી પીડાતા દર્દીઓની રુધિરવાહિનીઓમાં જામેલા રુધિરના ગઠ્ઠાને ઓગાળવા માટે 'ક્લોટ બસ્ટર' તરીકે થાય છે.
તેથી,સ્ટ્રેપ્ટોકાયનેસનો સાચો સ્ત્રોત બેક્ટેરિયા છે.

(B) સ્ટ્રેપ્ટોકાયનેસ એ $Streptococcus$ બેક્ટેરિયા દ્વારા ઉત્પન્ન થતો ઉત્સેચક છે.
તેને જનીનિક ઇજનેરી વિદ્યા દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવે છે અને માયોકાર્ડિયલ ઇન્ફાર્ક્શન (હૃદયરોગનો હુમલો) અનુભવતા દર્દીઓની રુધિરવાહિનીઓમાંથી રુધિરની ગાંઠો (clots) દૂર કરવા માટે 'ક્લોટ બસ્ટર' તરીકે ઉપયોગમાં લેવાય છે.

(D) $Saccharomyces$ $cerevisiae$,જેને સામાન્ય રીતે બ્રુઅર્સ યીસ્ટ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તેનો ઉપયોગ ઇથેનોલ (ઔદ્યોગિક આલ્કોહોલ) ના વ્યાપારી ઉત્પાદન માટે થાય છે.
તે આથવણની પ્રક્રિયા દ્વારા અનાજ અને ફળોના રસમાં રહેલી શર્કરાનું ઇથેનોલ અને $CO_2$ માં રૂપાંતર કરે છે.

(A) સાયક્લોસ્પોરીન-$A$ એ $Trichoderma polysporum$ નામની ફૂગ દ્વારા ઉત્પન્ન થતો જૈવ સક્રિય અણુ છે.
તેનો ઉપયોગ અંગપ્રત્યારોપણ કરાવતા દર્દીઓમાં પ્રતિકારકતા ઘટાડનાર ઘટક તરીકે વ્યાપકપણે થાય છે, જેથી શરીરની રોગપ્રતિકારક શક્તિ પ્રત્યારોપિત અંગનો અસ્વીકાર ન કરે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે.
$1$. $Acetobacter$ $aceti$ નો ઉપયોગ એસિટિક એસિડના ઉત્પાદન માટે થાય છે.
$2$. $Clostridium$ $butylicum$ નો ઉપયોગ બ્યુટીરિક એસિડના ઉત્પાદન માટે થાય છે.
$3$. $Aspergillus$ $niger$ નો ઉપયોગ સાઇટ્રિક એસિડના ઉત્પાદન માટે થાય છે.
$4$. $Lactobacillus$ નો ઉપયોગ લેક્ટિક એસિડના ઉત્પાદન માટે થાય છે,પરંતુ $NCERT$ ના પ્રકરણ 'માનવ કલ્યાણમાં સૂક્ષ્મજીવો' મુજબ,ઔદ્યોગિક સ્તરે એસિડના ઉત્પાદન માટે અન્ય ત્રણ મુખ્ય છે,જ્યારે $Lactobacillus$ મુખ્યત્વે દૂધમાંથી દહીં બનાવવા માટે જાણીતું છે.

(C) એસેટિક એસિડનું વ્યાવસાયિક ઉત્પાદન $Acetobacter$ $aceti$ નામના બેક્ટેરિયા દ્વારા આલ્કોહોલના આથવણ (fermentation) દ્વારા કરવામાં આવે છે.
$Acetobacter$ એ એક જારક (aerobic) બેક્ટેરિયા છે જે ઇથેનોલનું ઓક્સિડેશન કરીને તેને એસેટિક એસિડમાં ફેરવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(C) સાઈટ્રિક એસિડ એ વ્યાવસાયિક રીતે મહત્વપૂર્ણ કાર્બનિક એસિડ છે જેનું ઉત્પાદન મોટા પાયે $Aspergillus$ $niger$ નામની ફૂગનો ઉપયોગ કરીને કરવામાં આવે છે.
આ ફૂગનો ઉપયોગ આથવણ ઉદ્યોગમાં સાઈટ્રિક એસિડના ઉત્પાદન માટે વ્યાપકપણે થાય છે,કારણ કે તે ખાંડના સબસ્ટ્રેટનું ચયાપચય કરવામાં ઉચ્ચ ઉત્પાદન ક્ષમતા અને કાર્યક્ષમતા ધરાવે છે.

(A) અનાજ અને ફળોના રસમાંથી ઇથેનોલનું ઉત્પાદન આથવણ (fermentation) ની પ્રક્રિયા દ્વારા કરવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયા યીસ્ટ $Saccharomyces$ $cerevisiae$ દ્વારા કરવામાં આવે છે,જેને સામાન્ય રીતે બ્રુઅર્સ યીસ્ટ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
$Saccharomyces$ $cerevisiae$ અજારક પરિસ્થિતિમાં અનાજ અને ફળોના રસમાં રહેલી શર્કરાનું ઇથેનોલ અને $CO_2$ માં રૂપાંતર કરે છે.
તેથી,બ્રુઅર્સ યીસ્ટ એ સાચો જવાબ છે.

(B) ફૂગ $Ashbya$ $gossypii$ એ એક ઔદ્યોગિક સૂક્ષ્મજીવ છે જેનો ઉપયોગ વિટામિન $B_2$ (રાઈબોફ્લેવિન) ના વ્યાવસાયિક ઉત્પાદન માટે થાય છે. તે આથવણની પ્રક્રિયા દ્વારા આ વિટામિનનું સંશ્લેષણ કરવામાં અત્યંત કાર્યક્ષમ છે.

(C) લાયપેઝ એ એવા ઉત્સેચકો છે જે ચરબી (લિપિડ્સ) ના જળવિભાજનને ઉદ્દીપ્ત કરે છે.
લોન્ડ્રી ડિટર્જન્ટમાં,કપડાંમાંથી તૈલી અને ચીકણા ડાઘા અસરકારક રીતે દૂર કરવા માટે લાયપેઝનો ઉપયોગ થાય છે.
આ ઉત્સેચકો લિપિડના અણુઓને ફેટી એસિડ અને ગ્લિસરોલમાં તોડી નાખે છે,જે પછી પાણી અને સર્ફેક્ટન્ટ્સ દ્વારા સરળતાથી ધોવાઈ જાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(C) વિધાન $A$ સાચું છે કારણ કે સાયક્લોસ્પોરીન-$A$ એ એક રોગપ્રતિકારક શક્તિ ઘટાડતું (immunosuppressive) ઘટક છે,જેનો ઉપયોગ અંગપ્રત્યારોપણમાં અંગને નકારતા અટકાવવા માટે થાય છે.
કારણ $R$ ખોટું છે કારણ કે રુધિરમાં કોલેસ્ટૅરોલનું પ્રમાણ ઘટાડનાર ઘટક સ્ટેટિન (દા.ત.,મોનાસ્કસ પર્પ્યુરિયસ) છે,સાયક્લોસ્પોરીન-$A$ નથી.
તેથી,$A$ સાચું છે અને $R$ ખોટું છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે।
$\text{ગ્લુકામાયલેઝ}$, $\text{રેનીન}$ અને $\text{સેલ્યુલેઝ}$ એ તમામ ઉત્સેચકો (જૈવિક ઉદ્દીપકો) ના ઉદાહરણો છે જે ઔદ્યોગિક ઉપયોગો માટે સૂક્ષ્મજીવો દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે।
$\text{રિબોફ્લેવીન}$ (વિટામિન $B_2$) એ વિટામિન છે, ઉત્સેચક નથી।
તેથી, $\text{રિબોફ્લેવીન}$ એ અસંગત શબ્દ છે।

(B) વિધાન $A$ સાચું છે કારણ કે એલેક્ઝાન્ડર ફ્લેમિંગે પેનિસિલિનની શોધ કરી હતી, પરંતુ અર્નેસ્ટ ચૈન અને હાવર્ડ ફ્લોરેયએ તેને અસરકારક એન્ટિબાયોટિક તરીકે તેની સંપૂર્ણ ક્ષમતા સ્થાપિત કરી અને તેના મોટા પાયે ઉત્પાદનમાં સુધારો કર્યો હતો.
કારણ $R$ પણ સાચું છે કારણ કે પેનિસિલિન ખરેખર સૌપ્રથમ $Penicillium \text{ notatum}$ ફૂગમાંથી મેળવવામાં આવ્યું હતું.
જોકે, કારણ $R$ એ એન્ટિબાયોટિકના સ્ત્રોત વિશે સમજાવે છે, તે એ નથી સમજાવતું કે શા માટે ચૈન અને ફ્લોરેય તેના ઉત્પાદનમાં સુધારો કરી શક્યા. તેથી, $R$ એ $A$ ની સાચી સમજૂતી નથી.

(B) પ્રોજેસ્ટેરોન એ એક સ્ટીરોઈડ હોર્મોન છે. ઔદ્યોગિક માઈક્રોબાયોલોજીમાં, ફૂગ $Rhizopus$ $nigricans$ નો ઉપયોગ સ્ટીરોઈડના બાયોટ્રાન્સફોર્મેશન માટે વ્યાપકપણે થાય છે. ખાસ કરીને, તેનો ઉપયોગ પ્રોજેસ્ટેરોન જેવા સંયોજનોમાંથી પ્રોજેસ્ટેરોન બનાવવા અથવા અન્ય સ્ટીરોઈડ પદાર્થોના રૂપાંતરણ માટે કરવામાં આવે છે. તેથી, સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(B) સાયક્લોસ્પોરીન $A$ એ એક ઇમ્યુનોસપ્રેસિવ (પ્રતિકારક શક્તિ ઘટાડતું) એજન્ટ છે,જેનો ઉપયોગ અંગ પ્રત્યારોપણના દર્દીઓમાં અંગ અસ્વીકારને રોકવા માટે થાય છે.
તે વ્યાવસાયિક રીતે $Trichoderma$ $polysporum$ નામની ફૂગમાંથી મેળવવામાં આવે છે.

(B) હાઈડ્રોક્સી પ્રોજેસ્ટેરોન એ એક સ્ટીરોઈડ હોર્મોન છે.
ફાર્માસ્યુટિકલ ઉદ્યોગમાં,વિવિધ સ્ટીરોઈડ ડેરિવેટિવ્ઝ બનાવવા માટે સૂક્ષ્મજીવી રૂપાંતરણનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.
$Rhizopus$ $nigricans$ ફૂગનો ઉપયોગ ખાસ કરીને પ્રોજેસ્ટેરોનના $11\alpha$-હાઈડ્રોક્સિલેશન માટે કરવામાં આવે છે જેથી હાઈડ્રોક્સી પ્રોજેસ્ટેરોન મેળવી શકાય.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(A) સ્ટ્રેપ્ટોકાઈનેઝ એ $Streptococcus$ બેક્ટેરિયા દ્વારા ઉત્પન્ન થતો એક ઉત્સેચક છે. તેનો ઉપયોગ 'ક્લોટ બસ્ટર' (clot buster) તરીકે થાય છે,જે માયોકાર્ડિયલ ઇન્ફાર્ક્શન (હૃદયરોગનો હુમલો) ધરાવતા દર્દીઓની રુધિરવાહિનીઓમાં જામી ગયેલા લોહીના ગઠ્ઠાને ઓગાળવામાં મદદ કરે છે.

(B) વિવિધ કાર્બનિક એસિડનું ઉત્પાદન ચોક્કસ સૂક્ષ્મજીવો દ્વારા કરવામાં આવે છે.
$1$. $Clostridium$ $butyricum$ એ બ્યુટેરિક એસિડના વ્યાવસાયિક ઉત્પાદન માટે વપરાતા બેક્ટેરિયા છે.
$2$. લેક્ટોબેસિલસનો ઉપયોગ લેક્ટિક એસિડના ઉત્પાદન માટે થાય છે.
$3$. એસીટોબેક્ટર એસેટીનો ઉપયોગ એસિટિક એસિડના ઉત્પાદન માટે થાય છે.
$4$. એસ્પરજીલસ નાઈજર (ફૂગ) નો ઉપયોગ સાઇટ્રિક એસિડના ઉત્પાદન માટે થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(B) ફૂગ $Ashbya$ $gossypii$ નો ઉપયોગ ઔદ્યોગિક રીતે રીબોફલેવિન (વિટામિન $B_2$) ના વ્યાપારી ઉત્પાદન માટે થાય છે. તે આ વિટામિનનું સંશ્લેષણ કરવામાં અત્યંત કાર્યક્ષમ છે,જે તેને બાયોટેકનોલોજીમાં તેનો મુખ્ય સ્ત્રોત બનાવે છે.

(C) અસંગત વિધાન એ છે કે સ્ટ્રેપ્ટોકાયનેઝ ઈજાગ્રસ્ત ભાગે રુધિર ગંઠાઈ જવા માટે ઉપયોગી છે.
વાસ્તવમાં,$Streptococcus$ બેક્ટેરિયા દ્વારા ઉત્પન્ન થતા અને જનીન ઇજનેરી વિદ્યા દ્વારા રૂપાંતરિત સ્ટ્રેપ્ટોકાયનેઝનો ઉપયોગ 'ક્લોટ બસ્ટર' તરીકે થાય છે,જે હૃદયરોગના હુમલા (myocardial infarction) થી પીડાતા દર્દીઓની રુધિરવાહિનીઓમાંથી ગંઠાઈ ગયેલા રુધિરને દૂર કરવા માટે વપરાય છે.
તે રુધિરને ગંઠાવવાને બદલે પહેલેથી જામી ગયેલા રુધિરના ગઠ્ઠાને ઓગાળે છે.
સ્ટેટિન્સ કોલેસ્ટૅરોલ ઘટાડનાર ઘટકો તરીકે યોગ્ય રીતે ઓળખાય છે.
$Rhizopus$ $nigricans$ નો ઉપયોગ પ્રોજેસ્ટેરોનના જૈવિક રૂપાંતરણમાં થાય છે.
અંગપ્રત્યારોપણ પછી શરીર દ્વારા અંગનો અસ્વીકાર અટકાવવા માટે રોગપ્રતિકારકતા ઘટાડતા ઘટકો (જેમ કે સાયક્લોસ્પોરિન $A$) આપવા જરૂરી છે.